महाभारत · अध्याय 1.224
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.224.1
राजन्निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवैः ।
न त्वशुश्रूषमाणे वै वाक्यं संप्रति तिष्ठति ॥ १.२२४.१ ॥
हे राजा, नातेवाईकांनी तुला हितकारक बोलणे निःसंशय योग्य आहे; परंतु जो ऐकू इच्छित नाही, त्याच्यासाठी ते वचन आता टिकत नाही.
1.224.2
प्रियं हितं च तद्वाक्यमुक्तवान्कुरुसत्तमः ।
भीष्मः शान्तनवो राजन्प्रतिगृह्णासि तन्न च ॥ १.२२४.२ ॥
हे राजा, कुरुश्रेष्ठ शंतनुपुत्र भीष्मांनी प्रिय आणि हितकारक वचने सांगितली होती; पण तू ती स्वीकारत नाहीस.
1.224.3
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम् ।
तच्च राधासुतः कर्णो मन्यते न हितं तव ॥ १.२२४.३ ॥
तसेच द्रोणांनीही अनेक वेळा उत्तम आणि हितकारक वचने सांगितली होती; परंतु राधेचा पुत्र कर्ण ती तुझ्यासाठी हितकारक मानत नाही.
1.224.4
चिन्तयंश्च न पश्यामि राजंस्तव सुहृत्तमम् ।
आभ्यां पुरुषसिंहाभ्यां यो वा स्यात्प्रज्ञयाधिकः ॥ १.२२४.४ ॥
हे राजा, विचार करूनही तुझा या दोन्ही पुरुषसिंहांपेक्षा प्रज्ञेने श्रेष्ठ असा सर्वोत्तम हितचिंतक मला दिसत नाही.
1.224.5
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च ।
समौ च त्वयि राजेन्त्र तथा पाण्डुसुतेषु च ॥ १.२२४.५ ॥
हे राजेंद्रा, हे दोघे वय, प्रज्ञा आणि शास्त्रज्ञानात वृद्ध आहेत; तुझ्याबद्दल आणि पांडुपुत्रांबद्दलही ते समान आहेत.
1.224.6
धर्मे चानवरौ राजन्सत्यतायां च भारत ।
रामाद्दाशरथेश्चैव गयाच्चैव न संशयः ॥ १.२२४.६ ॥
हे राजा, हे भारता, धर्मात आणि सत्यात हे दोघे दशरथपुत्र रामापेक्षा आणि गयापेक्षाही कमी नाहीत; यात संशय नाही.
1.224.7
न चोक्तवन्तावश्रेयः पुरस्तादपि किंचन ।
न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि ॥ १.२२४.७ ॥
त्या दोघांनीही पूर्वी आपल्याला अहितकारक काही सांगितले नव्हते, आणि आपल्याविषयी त्यांच्यात कोणताही अपराध दिसत नाही.
1.224.8
तावुभौ पुरुषव्याघ्रावनागसि नृपे त्वयि ।
न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः कथं सत्यपराक्रमौ ॥ १.२२४.८ ॥
ते दोन्ही पुरुषव्याघ्र, सत्यपराक्रमी, निरपराध अशा आपल्याविरुद्ध, आपल्या हिताच्या विरोधात कसे मसलत करतील?
1.224.9
प्रज्ञावन्तौ नरश्रेष्ठावस्मिँल्लोके नराधिप ।
त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिह्मं वदिष्यतः ॥ १.२२४.९ ॥
हे नराधिपा! या जगात हे दोघे प्रज्ञावंत नरश्रेष्ठ आहेत; आपल्या कारणास्तव ते काही वाकडे बोलणार नाहीत.
1.224.10
इति मे नैष्ठिकी बुद्धिर्वर्तते कुरुनन्दन ।
न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यतः पक्षसंश्रितम् ॥ १.२२४.१० ॥
हे कुरुनंदना! हीच माझी ठाम बुद्धी आहे; धर्मज्ञ असे हे दोघे धनासाठी एका पक्षाची बाजू घेऊन बोलणार नाहीत.
1.224.11
एतद्धि परमं श्रेयो मन्येऽहं तव भारत ।
दुर्योधनप्रभृतयः पुत्रा राजन्यथा तव ॥ १.२२४.११ ॥
हे भरता! हेच आपले परम कल्याण आहे असे मला वाटते; हे राजा, दुर्योधनादी आपले पुत्र जसे आपले, तसेच.
1.224.12
तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन्न संशयः ।
तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरतद्विदः ॥ १.२२४.१२ ॥
तसेच पाण्डवही आपले पुत्र आहेत, हे राजा, यात संशय नाही. त्यांच्या अहिताचा काही विचार ते करतील, तर ते हे जाणत नाहीत असे होईल.
1.224.13
मन्त्रिणस्ते न च श्रेयः प्रपश्यन्ति विशेषतः ।
अथ ते हृदये राजन्विशेषः स्वेषु वर्तते।
अन्तरस्थं विवृण्वानाः श्रेयः कुर्युर्न ते ध्रुवम् ॥ १.२२४.१३ ॥
मंत्री विशेषतः कल्याण पाहत नाहीत. हे राजा, तुमच्या हृदयात स्वतःच्या पुत्रांविषयी विशेष पक्षपात आहे. आतील गोष्ट उघड करणारे ते निश्चितच कल्याण करणार नाहीत.
1.224.14
एतदर्थमिमौ राजन्महात्मानौ महाद्युती ।
नोचतुर्विवृतं किंचिन्न ह्येष तव निश्चयः ॥ १.२२४.१४ ॥
याच कारणास्तव, हे राजा, हे दोघे महात्मे आणि महातेजस्वी काहीही उघडपणे बोलले नाहीत, कारण हाच तुमचा निश्चय आहे.
1.224.15
यच्चाप्यशक्यतां तेषामाहतुः पुरुषर्षभौ ।
तत्तथा पुरुषव्याघ्र तव तद्भद्रमस्तु ते ॥ १.२२४.१५ ॥
त्या दोन्ही पुरुषश्रेष्ठांनी त्यांच्यासाठी जे अशक्य आहे असे सांगितले, हे पुरुषव्याघ्रा, तसेच होवो. तुझे ते कल्याण होवो.
1.224.16
कथं हि पाण्डवः श्रीमान्सव्यसाची धनञ्जयः ।
शक्यो विजेतुं संग्रामे राजन्मघवतापि हि ॥ १.२२४.१६ ॥
हे राजा, श्रीमान पाण्डव सव्यसाची धनंजय याला युद्धात कसा जिंकता येईल? इंद्रालाही नाही.
1.224.17
भीमसेनो महाबाहुर्नागायुतबलो महान् ।
राक्षसानां भयकरो बाहुशाली महाबलः ॥ १.२२४.१७ ॥
महाबाहू भीमसेन, ज्याच्या ठायी दहा हजार हत्तींचे बल आहे, महान, राक्षसांना भय देणारा, बाहुशाली, महाबलवान.
1.224.18
हिडिम्बो निहतो येन बाहुयुद्धेन भारत ।
यो रावणसमो युद्धे तथा च बकराक्षसः ॥ १.२२४.१८ ॥
हे भारता, ज्याने बाहुयुद्धात हिडिंबाला मारले, जो युद्धात रावणासारखा आहे, आणि राक्षस बकालाही.
1.224.19
स युध्यमानो राजेन्द्र भीमो भीमपराक्रमः ।
कथं स्म युधि शक्येत विजेतुममरैरपि ॥ १.२२४.१९ ॥
हे राजेंद्रा, युद्ध करणाऱ्या त्या भयंकर पराक्रमी भीमाला देवांनाही युद्धात कसे जिंकता येईल?
1.224.20
तथैव कृतिनौ युद्धे यमौ यमसुताविव ।
कथं विजेतुं शक्यौ तौ रणे जीवितुमिच्छता ॥ १.२२४.२० ॥
तसेच युद्धात कुशल असलेल्या यमपुत्रांसारख्या त्या जुळ्या भावांना, जगू इच्छिणारा रणात कसे जिंकू शकेल?
1.224.21
यस्मिन्धृतिरनुक्रोशः क्षमा सत्यं पराक्रमः ।
नित्यानि पाण्डवे ज्येष्ठे स जीयेत रणे कथम् ॥ १.२२४.२१ ॥
धैर्य, करुणा, क्षमा, सत्य आणि पराक्रम नित्य असलेल्या ज्येष्ठ पांडवाला युद्धात कसे जिंकता येईल?
1.224.22
येषां पक्षधरो रामो येषां मन्त्री जनार्दनः ।
किं नु तैरजितं सङ्ख्ये येषां पक्षे च सात्यकिः ॥ १.२२४.२२ ॥
ज्यांच्या पक्षात बलराम, ज्यांचा मंत्री जनार्दन आणि ज्यांच्या पक्षात सात्यकी आहे, ते युद्धात कोणाकडून अजिंक्य नाहीत?
1.224.23
द्रुपदः श्वशुरो येषां येषां स्यालाश्च पार्षताः ।
धृष्टद्युम्नमुखा वीरा भ्रातरो द्रुपदात्मजाः ॥ १.२२४.२३ ॥
द्रुपद ज्यांचे सासरे आहेत, पार्षत ज्यांचे मेहुणे आहेत, धृष्टद्युम्न ज्यांच्यात प्रमुख आहे, आणि द्रुपदाचे पुत्र ज्यांचे बंधू आहेत, ते वीर—
1.224.24
चैद्यश्च येषां भ्राता च शिशुपालो महारथः ।
सोऽशक्यतां च विज्ञाय तेषामग्रे च भारत।
दायाद्यतां च धर्मेण सम्यक्तेषु समाचर ॥ १.२२४.२४ ॥
चैद्य आणि महारथी शिशुपाल ज्यांचे बंधू आहेत—हे भारता, त्यांची अजिंक्यता जाणून, त्यांच्याशी वारसाहक्काची वागणूक धर्मानुसार योग्यरीत्या कर.
1.224.25
इदं निर्दिष्टमयशः पुरोचनकृतं महत् ।
तेषामनुग्रहेणाद्य राजन्प्रक्षालयात्मनः ॥ १.२२४.२५ ॥
पुरोचनाने केलेले हे महान अपयश सांगितले गेले आहे. हे राजा, आज त्यांच्या कृपेने स्वतःला त्यातून धुऊन टाक.
1.224.26
तेषामनुग्रहश्चायं सर्वेषां चैव नः कुले ।
जीवितं च परं श्रेयः क्षत्रस्य च विवर्धनम् ॥ १.२२४.२६ ॥
त्यांची ही कृपा आमच्या सर्व कुलासाठी आहे; हे जीवन आणि क्षत्रियांच्या वृद्धीचे परम कल्याण आहे.
1.224.27
द्रुपदोऽपि महान्राजा कृतवैरश्च नः पुरा ।
तस्य संग्रहणं राजन्स्वपक्षस्य विवर्धनम् ॥ १.२२४.२७ ॥
द्रुपद हाही महान राजा आहे, जो पूर्वी आमच्याशी वैर करून होता. हे राजा, त्याला आपल्या बाजूला घेणे हीच स्वपक्षाची वृद्धी आहे.
1.224.28
बलवन्तश्च दाशार्हा बहवश्च विशांपते ।
यतः कृष्णस्ततः सर्वे यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ १.२२४.२८ ॥
दाशार्ह बलवान आणि पुष्कळ आहेत, हे प्रजापते. जिथे कृष्ण आहे तिथे सर्व आहेत; जिथे कृष्ण आहे तिथेच विजय.
1.224.29
यच्च साम्नैव शक्येत कार्यं साधयितुं नृप ।
को दैवशप्तस्तत्कार्यं विग्रहेण समाचरेत् ॥ १.२२४.२९ ॥
जे कार्य केवळ सामनीतीने साधता येते, हे राजा, दैवशापित कोण ते युद्धाने करील?
1.224.30
श्रुत्वा च जीवतः पार्थान्पौरजानपदा जनाः ।
बलवद्दर्शने हृष्टास्तेषां राजन्प्रियं कुरु ॥ १.२२४.३० ॥
पृथेचे पुत्र जिवंत आहेत हे ऐकून नगरातील व जनपदातील लोक त्यांना पाहण्यास अत्यंत आनंदित होतील; हे राजा, त्यांचे प्रिय कर.
1.224.31
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः ।
अधर्मयुक्ता दुष्प्रज्ञा बाला मैषां वचः कृथाः ॥ १.२२४.३१ ॥
दुर्योधन, कर्ण आणि सौबल शकुनी हे अधर्मात रमलेले, दुष्टबुद्धी आणि अज्ञ बालक आहेत; त्यांचे बोलणे मानू नकोस.
1.224.32
उक्तमेतत्पुरा राजन्मया गुणवतस्तव ।
दुर्योधनापराधेन प्रजेयं वै विनङ्क्ष्यति ॥ १.२२४.३२ ॥
हे राजा! हे मी पूर्वीच गुणवान अशा तुला सांगितले आहे; दुर्योधनाच्या अपराधामुळे ही प्रजा निश्चितच नष्ट होईल.