મહાભારત · અધ્યાય 1.227
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.227.1
दुर्योधनस्य महिषी काशिराजसुता तदा ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां वधूभिः सहिता तदा ॥ १.२२७.१ ॥
ત્યારે દુર્યોધનની મુખ્ય રાણી, કાશીરાજની પુત્રી, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની વહુઓ સાથે ત્યાં હતી.
1.227.2
पाञ्चालीं प्रतिजग्राह साध्वीं श्रियमिवापराम् ।
पूजयामास पूजार्हां शचीदेवीमिवागताम् ॥ १.२२७.२ ॥
સાધ્વી પાંચાલીને તેણે સ્વાગત સાથે સ્વીકારી; બીજી શ્રી સમાન તેને, આવેલી શચીદેવીની જેમ પૂજનીય ગણી સન્માની.
1.227.3
ववन्दे तत्र गान्धारीं कृष्णया सह माधवी ।
आशिषश्च प्रयुक्त्वा तु पाञ्चालीं परिषस्वजे ॥ १.२२७.३ ॥
ત્યાં માધવીએ કૃષ્ણા સાથે ગાંધારીને વંદન કર્યા; આશીર્વાદ આપીને પાંચાલીને આલિંગન આપ્યું.
1.227.4
परिष्वज्यैव गान्धारी कृष्णां कमललोचनाम् ।
पुत्राणां मम पाञ्चाली मृत्युरेवेत्यमन्यत ॥ १.२२७.४ ॥
ગાંધારીએ કમલનયની કૃષ્ણાને આલિંગન આપ્યા પછી વિચાર્યું કે મારા પુત્રો માટે આ પાંચાલી તો મૃત્યુ જ છે.
1.227.5
संचिन्त्य विदुरं प्राह युक्तितः सुबलात्मजा ।
कुन्तीं राजसुतां क्षत्तः सवधूं सपरिच्छदाम् ॥ १.२२७.५ ॥
સુબલની પુત્રીએ વિચારીને યુક્તિપૂર્વક વિદુરને કહ્યું — 'હે ક્ષત્તા, રાજપુત્રી કુંતીને તેની વહુ અને પરિવાર સહિત...'
1.227.6
पाण्डोर्निवेशनं शीघ्रं नीयतां यदि रोचते ।
करणेन मुहूर्तेन नक्षत्रेण शुभे तिथौ ॥ १.२२७.६ ॥
જો તને યોગ્ય લાગે તો શુભ તિથિ, શુભ નક્ષત્ર અને શુભ મુહૂર્તે તેને ઝડપથી પાંડુના નિવાસસ્થાને લઈ જવામાં આવે.
1.227.7
यथा सुखं तथा कुन्ती रंस्यते स्वगृहे सुतैः ।
तथेत्येव तदा क्षत्ता कारयामास तत्तथा ॥ १.२२७.७ ॥
કુંતી પોતાના પુત્રો સાથે પોતાના ઘરમાં સુખપૂર્વક આનંદ કરશે, તેમ જ થાઓ" એમ કહીને ક્ષત્તા (વિદુર) એ ત્યારે તેમ જ વ્યવસ્થા કરાવી.
1.227.8
पूजयामासुरत्यर्थं बान्धवाः पाण्डवांस्तदा ।
नागराः श्रेणिमुख्याश्च पूजयन्ति स्म पाण्डवान् ॥ १.२२७.८ ॥
ત્યારે સગાંઓએ પાંડવોનો અત્યંત સત્કાર કર્યો. નગરજનો અને શ્રેણીઓના મુખ્યોએ પણ પાંડવોનું સન્માન કર્યું.
1.227.9
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो बाह्लीकः ससुतस्तदा ।
शासनाद्धृतराष्ट्रस्य अकुर्वन्नतिथिक्रियाम् ॥ १.२२७.९ ॥
ત્યારે ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ અને પોતાના પુત્ર સહિત બાહ્લીકે ધૃતરાષ્ટ્રની આજ્ઞાથી અતિથિ-સત્કારની વિધિ કરી.
1.227.10
एवं विहरतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
नेता सर्वस्य कार्यस्य विदुरो राजशासनात् ॥ १.२२७.१० ॥
આ રીતે તે મહાત્મા પાંડવો વિહાર કરતા હતા ત્યારે, સર્વ કાર્યોના નેતા વિદુરે રાજાજ્ઞાથી (વ્યવસ્થા કરી).
1.227.11
विश्रान्तास्ते महात्मानः कंचित्कालं सकेशवाः ।
आहूता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च ॥ १.२२७.११ ॥
તે મહાત્માઓ કેશવ સાથે થોડો સમય વિશ્રામ કરતા રહ્યા. પછી રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને શાંતનુના પુત્રે તેમને બોલાવ્યા.
1.227.12
भ्रातृभिः सह कौन्तेय निबोधेदं वचो मम ।
पाण्डुना वर्धितं राज्यं पाण्डुना पालितं जगत् ॥ १.२२७.१२ ॥
હે કૌંતેય! ભાઈઓ સાથે મારું આ વચન સાંભળ. પાંડુએ રાજ્ય વધાર્યું, પાંડુએ જ જગતનું પાલન કર્યું.
1.227.13
शासनान्मम कौन्तेय मम भ्राता महाबलः ।
कृतवान्दुष्करं कर्म नित्यमेव विशांपते ॥ १.२२७.१३ ॥
હે કૌંતેય, મારી આજ્ઞાથી મારા મહાબળવાન ભાઈએ સદા દુષ્કર કર્મો કર્યાં છે, હે પ્રજાધિપ.
1.227.14
तस्मात्त्वमपि कौन्तेय शासनं कुरु मा चिरम् ।
मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वेऽहंकारसंयुताः ॥ १.२२७.१४ ॥
તેથી હે કૌંતેય, તું પણ વિલંબ કર્યા વિના મારી આજ્ઞા પાળ. મારા બધા પુત્રો દુરાત્મા છે અને અહંકારથી ભરેલા છે.
1.227.15
शासनं न करिष्यन्ति मम नित्यं युधिष्ठिर ।
स्वकार्यनिरतैर्नित्यमवलिप्तैर्दुरात्मभिः ॥ १.२२७.१५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, મારા દુરાત્મા પુત્રો, જેઓ સદા પોતાના કામમાં મગ્ન અને ગર્વિષ્ઠ છે, તેઓ મારી આજ્ઞા ક્યારેય પાળશે નહીં.
1.227.16
पुनर्वै विग्रहो मा भूत्खाण्डवप्रस्थमाविश ।
न हि वो वसतस्तत्र कश्चिच्छक्तः प्रबाधितुम् ॥ १.२२७.१६ ॥
ફરીથી કલહ ન થાય. તું ખાંડવપ્રસ્થમાં પ્રવેશ કર. ત્યાં વસતા તમને કોઈ પણ પીડી શકશે નહીં.
1.227.17
संरक्ष्यमाणान्पार्थेन त्रिदशानिव वज्रिणा ।
अर्धराज्यं तु संप्राप्य खाण्डवप्रस्थणाविश ॥ १.२२७.१७ ॥
વજ્રધારી દ્વારા રક્ષિત દેવતાઓની જેમ, પૃથાપુત્ર અર્જુન દ્વારા રક્ષાયેલો તું, અડધું રાજ્ય મેળવીને ખાંડવપ્રસ્થમાં પ્રવેશ કર.
1.227.18
केशवो यदि मन्यते तत्कर्तव्यमसंशयम् ॥ १.२२७.१८ ॥
જો કેશવ એમ માનતા હોય, તો નિઃસંદેહ તે જ કરવું જોઈએ.
1.227.19
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं नृपं सर्वे प्रणम्य च ।
वासुदेवेन संमन्त्र्य पाण्डवाः समुपाविशन् ॥ १.२२७.१९ ॥
તે વચન સ્વીકારીને સૌએ રાજાને પ્રણામ કર્યા, અને વાસુદેવ સાથે મંત્રણા કરીને પાંડવો બેઠા.
1.227.20
अभिषेकस्य संभारान्क्षत्तरानय मा चिरम् ।
अभिषिक्तं करिष्यामि ह्यद्य वै कुरुनन्दनम् ॥ १.२२७.२० ॥
હે ક્ષત્તા, અભિષેકની સામગ્રી જલદી લાવ. આજે જ હું કુરુનંદનનો અભિષેક કરીશ.
1.227.21
ब्राह्मणा नैगमश्रेष्ठाः श्रेणीमुख्याश्च सर्वतः ।
आहूयन्तां प्रकृतयो बान्धवाश्च विशेषतः ॥ १.२२७.२१ ॥
બ્રાહ્મણો, વેપારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રેણીઓના મુખ્યો, ચારે બાજુની પ્રજા અને ખાસ કરીને સગાંઓ — સૌને બોલાવવામાં આવે.
1.227.22
पुण्याहं वाच्यतां तात गोसहस्रं प्रदीयताम् ।
ग्राममुख्याश्च विप्रेभ्यो दीयन्तां बहुदक्षिणाः ॥ १.२२७.२२ ॥
હે તાત, પુણ્યાહવાચન કરાવો; હજાર ગાયો દાન કરો; ગ્રામપ્રમુખો બ્રાહ્મણોને ભરપૂર દક્ષિણા આપે.
1.227.23
अङ्गदे मकुटं क्षत्तर्हस्ताभरणमानय ।
मुक्तावलीश्च हारं च निष्काणि कटकानि च ॥ १.२२७.२३ ॥
હે ક્ષત્તા, બાજુબંધ માટે મુકુટ અને હાથના આભૂષણો લાવ; મોતીની માળાઓ, હાર, નિષ્કો અને કંકણો પણ લાવ.
1.227.24
कटिबन्धश्च सूत्रं च तथोदरनिबन्धनम् ।
अष्टोत्तरसहस्रं तु ब्राह्मणाधिष्ठिता गजाः ॥ १.२२७.२४ ॥
કમરબંધ, સૂત્ર અને પેટનો બંધ પણ લાવ; બ્રાહ્મણોથી અધિષ્ઠિત એક હજાર આઠ હાથીઓ.
1.227.25
जाह्नवीसलिलं शीघ्रमानीयन्तां पुरोहितैः ।
अभिषेकोदकक्लिन्नं सर्वाभरणभूषितम् ॥ १.२२७.२५ ॥
ગંગાજળ પુરોહિતો ઝડપથી લાવે; અભિષેકજળથી ભીંજાયેલો, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત.
1.227.26
औपवाह्योपरिगतं दिव्यचारमरवीजितम् ।
सुवर्णमणिचित्रेण श्वेतच्छत्रेण शोभितम् ॥ १.२२७.२६ ॥
રાજરથ પર બેઠેલો, દિવ્ય સેવકો વડે ચામર ઢોળાતો, સોના અને મણિઓથી ચિત્રિત શ્વેત છત્રથી શોભિત.
1.227.27
जयेति द्विजवाक्येनु स्तूयमानं नृपैस्तथा ।
दृष्ट्वा कुन्तीसुतं ज्येष्ठमाजमीढं युधिष्ठिरम् ॥ १.२२७.२७ ॥
'જય!' એવાં દ્વિજોનાં વચનોથી અને રાજાઓ વડે પણ સ્તુતિ પામતા, કુંતીના જ્યેષ્ઠ પુત્ર, અજમીઢવંશી યુધિષ્ઠિરને જોઈને.
1.227.28
प्रीताः प्रीतेन मनसा प्रशंसन्तु परे जनाः ।
पाण्डोः कृतोपकारस्य राज्यं दत्वा ममैव च ॥ १.२२७.२८ ॥
બીજા લોકો પ્રસન્ન મનથી પ્રશંસા કરે; પાંડુના ઉપકારના બદલામાં રાજ્ય આપીને, અને મને પણ આપીને.
1.227.29
प्रतिक्रिया कृतमिदं भविष्यति न संशयः ।
भीष्मो द्रोणः कृपः क्षत्ता साधुसाध्वित्यथाब्रुवन् ॥ १.२२७.२९ ॥
આ કરેલો પ્રત્યુપકાર થશે, સંશય નથી. ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, ક્ષત્તા 'સાધુ, સાધુ' એમ બોલ્યા.
1.227.30
युक्तमेतन्महाभाग कौरवाणां यशस्करम् ।
शीघ्रमद्यैव राजेन्द्र त्वयोक्तं कर्तुमर्हसि ॥ १.२२७.३० ॥
હે મહાભાગ, આ યોગ્ય છે, કૌરવોનો યશ વધારનારું છે. હે રાજેન્દ્ર, તમે જે કહ્યું તે આજે જ ઝડપથી કરવું જોઈએ.
1.227.31
इत्येवमुक्तो वार्ष्णेयस्त्वरयामास तत्तदा ।
तथोक्तं धृतराष्ट्रेण कारयामास केशवः ॥ १.२२७.३१ ॥
આમ કહેવાતાં વાર્ષ્ણેયે તે જ સમયે તેને ત્વરિત કર્યું. ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યા પ્રમાણે કેશવે તે કરાવ્યું.
1.227.32
तस्मिन्क्षणे महाराज कृष्णद्वैपायनस्तदा ।
आगत्य कुरुभिः सर्वैः पूजितः ससुहृद्गणैः ॥ १.२२७.३२ ॥
તે ક્ષણે, હે મહારાજ, કૃષ્ણદ્વૈપાયન આવ્યા અને બધા કુરુઓએ પોતાના મિત્રગણો સાથે તેમનું પૂજન કર્યું.
1.227.33
मूर्धाभिषिक्तैः सहितो ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
कारयामास विधिवत्केशवानुमते तदा ॥ १.२२७.३३ ॥
મૂર્ધાભિષિક્ત રાજાઓ અને વેદપારંગત બ્રાહ્મણો સાથે, કેશવની અનુમતિથી તે સમયે વિધિપૂર્વક તે કરાવ્યું.
1.227.34
कृपो द्रोणश्च भीष्मश्च धौम्यश्च व्यासकेशवौ ।
बाह्लीकः सोमदत्तश्च चातुर्वेद्यपुरस्कृताः ॥ १.२२७.३४ ॥
કૃપ, દ્રોણ અને ભીષ્મ, ધૌમ્ય, વ્યાસ અને કેશવ, બાહ્લીક અને સોમદત્ત — ચાર વેદના પુરોહિતોને આગળ રાખીને.
1.227.35
अभिषेकं तदा चक्रुर्भद्रपीठे सुसंस्कृतम् ॥ १.२२७.३५ ॥
ત્યારે તેમણે ભદ્રપીઠ પર સારી રીતે તૈયાર કરેલો અભિષેક કર્યો.
1.227.36
जित्वा तु पृथिवीं कृत्स्नां वशे कृत्वा नृपान्भवान् ।
राजसूयादिभिर्यज्ञैः क्रतुभिर्वरदक्षिणैः ॥ १.२२७.३६ ॥
સમગ્ર પૃથ્વી જીતીને, રાજાઓને વશ કરીને, રાજસૂય આદિ યજ્ઞો અને ઉત્તમ દક્ષિણાવાળા ક્રતુઓ વડે (તમે સમ્રાટ થાઓ).
1.227.37
स्नात्वा ह्यवभृथस्नानं मोदतां बान्धवैः सह ।
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे आशीर्भिरभिपूजयन् ॥ १.२२७.३७ ॥
અવભૃથ સ્નાન કરીને બાંધવો સાથે આનંદ કરો, એમ કહીને તેઓ સૌ આશીર્વાદ વડે તેમનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
1.227.38
मूर्धाभिषिक्तः कौरव्यः सर्वाभरणभूषितः ।
जयेति संस्तुतो राजा प्रददौ धनमक्षयम् ॥ १.२२७.३८ ॥
માથા પર અભિષિક્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત કૌરવ રાજા 'જય' કહીને સ્તુત થતાં અક્ષય ધન આપવા લાગ્યા.
1.227.39
सर्वमूर्धाभिषिक्तैश्च पूजितः कुरनन्दनः ।
औपवाह्यमथारुह्य श्वेतच्छत्रेण शोभितः ॥ १.२२७.३९ ॥
બધા મૂર્ધાભિષિક્ત રાજાઓ દ્વારા પૂજાયેલો કુરુનંદન રાજકીય હાથી પર ચડીને શ્વેત છત્રથી શોભ્યો.
1.227.40
रराज राजाभिमतो महेन्द्र इव दैवतैः ।
ततः प्रदक्षिणीकृत्य नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.२२७.४० ॥
રાજાઓને પ્રિય તે દેવોની વચ્ચે મહેન્દ્રની જેમ શોભ્યો. પછી નાગસાહ્વય નગરની પ્રદક્ષિણા કરીને.
1.227.41
प्रविवेश तदा राजा नागरैः पूजितो गृहम् ।
मूर्धाभिषिक्तं कौन्तेयमभ्यगच्छन्त कौरवाः ॥ १.२२७.४१ ॥
ત્યારે નાગરિકોએ પૂજેલો રાજા ગૃહમાં પ્રવેશ્યો. મૂર્ધાભિષિક્ત કૌંતેય પાસે કૌરવો આવ્યા.
1.227.42
गान्धारिपुत्राः शोचन्तः सर्वे ते सह बान्धवैः ।
ज्ञात्वा शोकं च पुत्राणां धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदं ॥ १.२२७.४२ ॥
ગાંધારીના બધા પુત્રો બાંધવો સાથે શોક કરી રહ્યા હતા; પુત્રોનો શોક જાણીને ધૃતરાષ્ટ્રે આ કહ્યું.
1.227.43
समक्षं वासुदेवस्य कुरूणां च समक्षतः ।
अभिषेकस्त्वया प्राप्तो दुष्प्रापो ह्यकृतात्मभिः ॥ १.२२७.४३ ॥
વાસુદેવ અને કુરુઓની સમક્ષ તેં અભિષેક પ્રાપ્ત કર્યો; જેઓ અકૃતાત્મા છે તેમને તે દુર્લભ છે.
1.227.44
गच्छ त्वमद्यैव नृप कृतकृत्योऽसि कौरव ।
आयुः पुरूरवा राजन्नहुषेण ययातिना ॥ १.२२७.४४ ॥
હે નૃપ, હે કૌરવ, આજે જ જા; તું કૃતકૃત્ય થયો છે. હે રાજન, આયુના વંશમાં પુરૂરવા, નહુષ અને યયાતિ સાથે (તારું સ્થાન છે).
1.227.45
तत्रैव निवसन्ति स्म खाण्डवे तु नृपोत्तम ।
राजधानी तु सर्वेषां पौरवाणां महाभुज ॥ १.२२७.४५ ॥
હે નૃપોત્તમ, તેઓ બધા ત્યાં જ ખાંડવમાં વસતા હતા. હે મહાબાહુ, પૌરવોની રાજધાની પણ તે જ હતી.
1.227.46
विनाशितं मुनिगणैर्लोभाद्बुधसुतस्य वै ।
तस्मात्त्वं खाण्डवप्रस्थं पुरं राष्ट्रं च वर्धय ॥ १.२२७.४६ ॥
બુધના પુત્રના લોભને કારણે મુનિગણોએ તેનો નાશ કર્યો. તેથી તું ખાંડવપ્રસ્થ નગર અને રાષ્ટ્રને સમૃદ્ધ કર.
1.227.47
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च कृतलक्षणाः ।
त्वद्भक्त्या जन्तवश्चान्ये भजन्त्येव पुरं शुभम् ॥ १.२२७.४७ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, શૂદ્રો, શુભલક્ષણવાળા અને અન્ય જીવો પણ તારી ભક્તિથી તે શુભ નગરનો આશ્રય લેશે.
1.227.48
पुरं राष्ट्रं समृद्धं वै धनधान्यसमाकुलम् ।
तस्माद्गच्छस्व कौन्तेय भ्रातृभिः सहितोऽनघ ॥ १.२२७.४८ ॥
તે નગર અને રાષ્ટ્ર સમૃદ્ધ છે, ધનધાન્યથી ભરેલાં છે. તેથી હે કૌંતેય, હે અનઘ, ભાઈઓ સાથે જા.
1.227.49
प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं तस्मै सर्वे प्रणम्य च ।
रथैर्नागैर्हयैश्चापि सहितास्तु पदातिभिः ॥ १.२२७.४९ ॥
તેમનું વચન સ્વીકારીને સૌએ તેમને પ્રણામ કર્યા; રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતિ સૈનિકો સાથે તેઓ ચાલ્યા.
1.227.50
प्रतस्थिरे ततो घोषसंयुक्तैः स्यन्दनैर्वरैः ।
तान्दृष्ट्वा नागराः सर्वे भक्त्या चैव प्रतस्थिरे ॥ १.२२७.५० ॥
પછી ઘોષ કરતા ઉત્તમ રથોમાં તેઓ ચાલ્યા; તેમને જોઈને સર્વ નગરજનો ભક્તિથી ચાલ્યા.
1.227.51
गच्छतः पाण्डवैः सार्धं दृष्ट्वा नागपुरालयात् ।
पाण्डवैः सहिता गन्तुं नार्हतेति च नागरान् ॥ १.२२७.५१ ॥
પાંડવો સાથે જતા તેમને નાગપુરના નિવાસોથી જોઈને, 'પાંડવો સાથે જવું યોગ્ય નથી' એમ તેણે નગરજનોને કહ્યું.
1.227.52
घोषयामास नगरे धार्तराष्ट्रः ससौबलः ।
ततस्ते पाण्डवास्तत्र गत्वा कृष्णपुरोगमाः ॥ १.२२७.५२ ॥
નગરમાં સૌબલ સાથે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે ઘોષણા કરાવી; પછી કૃષ્ણને આગળ રાખીને પાંડવો ત્યાં ગયા.
1.227.53
मण्डयाञ्चक्रिरे तद्वै पुरं स्वर्गादिव च्युतम् ।
वासुदेवो जगन्नाथश्चिन्तयामास वासवम् ॥ १.२२७.५३ ॥
તેમણે તે નગરને સ્વર્ગથી પડેલા જેવું શણગાર્યું; જગન્નાથ વાસુદેવે વાસવ (ઇન્દ્ર)નું ચિંતન કર્યું.
1.227.54
महेन्द्रश्चिन्तितो राजन्विश्वकर्माणमादिशत् ।
विश्वकर्मन्महाप्राज्ञ अद्यप्रभृति तत्पुरम् ॥ १.२२७.५४ ॥
રાજન્, મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)એ ચિંતન કરીને વિશ્વકર્માને આજ્ઞા કરી: 'હે મહાપ્રાજ્ઞ વિશ્વકર્મન્, આજથી તે નગર (તારું છે).'
1.227.55
इन्द्रप्रस्थमिति ख्यातं दिव्यं भूम्यां भविष्यति ।
महेन्द्रशासनाद्गत्वा विश्वकर्मा तु केशवम् ॥ १.२२७.५५ ॥
ઇન્દ્રપ્રસ્થ નામે પ્રખ્યાત આ દિવ્ય નગર પૃથ્વી પર થશે. મહેન્દ્રની આજ્ઞાથી વિશ્વકર્મા કેશવ પાસે ગયા.
1.227.56
प्रणम्य प्रणिपातार्हं किं करोमीत्यभाषत ।
वासुदेवस्तु तच्छ्रुत्वा विश्वकर्माणमूचिवान् ॥ १.२२७.५६ ॥
પ્રણામ કરીને, પ્રણામને યોગ્ય એવાને "હું શું કરું?" એમ કહ્યું. વાસુદેવે તે સાંભળીને વિશ્વકર્માને કહ્યું.
1.227.57
कुरुष्व कुरुराजस्य महेन्द्रपुरसन्निभम् ।
इन्द्रेण कृतनामानमिन्द्रप्रस्थं महापुरम् ॥ १.२२७.५७ ॥
કુરુરાજ માટે મહેન્દ્રપુર જેવું, ઇન્દ્રે નામ આપેલું ઇન્દ્રપ્રસ્થ નામનું મહાનગર બનાવ.
1.227.58
ततः पुण्ये शिवे देशे शान्तिं कृत्वा महारथाः ।
स्वस्तिवाच्य यथान्यायमिन्द्रप्रस्थं भवत्विति ॥ १.२२७.५८ ॥
પછી પવિત્ર અને શુભ સ્થળે મહારથીઓએ શાંતિકર્મ કર્યું, યથાવિધિ સ્વસ્તિવાચન કરીને કહ્યું, "ઇન્દ્રપ્રસ્થ થાઓ."
1.227.59
तत्पुरं मापयामासुर्द्वैपायनपुरोगमाः ।
ततः स विश्वकर्मा तु चकार पुरमुत्तमम् ॥ १.२२७.५९ ॥
દ્વૈપાયનની આગેવાનીમાં તેમણે તે નગરનું માપ કરાવ્યું. પછી વિશ્વકર્માએ ઉત્તમ નગર બનાવ્યું.
1.227.60
सागरप्रतिरूपाभिः परिखाभिरलङ्कृतम् ।
प्राकारेण च संपन्नं दिवमावृत्य तिष्ठता ॥ १.२२७.६० ॥
સાગર જેવી ખાઈઓથી શોભતું, આકાશને આવરી ઊભેલા કોટથી યુક્ત.
1.227.61
पाण्डुराभ्रप्रकाशेन हिमरश्मिनिभेन च ।
शुशुभे तत्पुरश्रेष्ठं नागैर्भोगवती यथा ॥ १.२२७.६१ ॥
સફેદ વાદળોના તેજ અને ચંદ્ર જેવા શીતળ કિરણોથી એ શ્રેષ્ઠ નગર નાગોથી ભરેલી ભોગવતી જેવું શોભતું હતું.
1.227.62
द्विपक्षगरुडप्रख्यैर्द्वारैः सौधैश्च शोभितम् ।
गुप्तमभ्रचयप्रख्यैर्गोपुरैर्मन्दरोपमैः ॥ १.२२७.६२ ॥
બે પાંખવાળા ગરુડ જેવા દ્વારો અને મહેલોથી એ શોભતું હતું; વાદળોના ઢગલા જેવા અને મંદર પર્વત જેવા ગોપુરોથી એ સુરક્ષિત હતું.
1.227.63
विविधैरपि निर्विद्धैः शस्त्रोपेतैः सुसंवृतैः ।
शक्तिभिश्चावृतं तद्धि द्विजिह्वैरिव पन्नगैः ॥ १.२२७.६३ ॥
વિવિધ, વીંધેલા, શસ્ત્રોથી સજ્જ, સારી રીતે બંધ કરેલા શક્તિ-અસ્ત્રોથી એ નગર ઘેરાયેલું હતું; જાણે બે જીભવાળા સર્પોથી ઘેરાયેલું.
1.227.64
तल्पैश्चाभ्यासिकैर्युक्तं शुशुभे योधरक्षितम् ।
थीक्ष्णाङ्कुशशतघ्नीभिर्यन्त्रजालैश्च शोभितम् ॥ १.२२७.६४ ॥
અભ્યાસ માટેના મંચોથી યુક્ત, યોદ્ધાઓથી રક્ષિત એ નગર શોભતું હતું; તીક્ષ્ણ અંકુશો, શતઘ્ની અને યંત્રજાળોથી શણગારેલું હતું.
1.227.65
आयसैश्च महाचक्रैः शुशुभे तत्पुरोत्तमम् ।
सुविभक्तमहारथ्यं देवताबाधवर्जितम् ॥ १.२२७.६५ ॥
લોખંડના મોટા ચક્રોથી એ ઉત્તમ નગર શોભતું હતું; એના મહારસ્તા સુવ્યવસ્થિત હતા; દેવતાઓની બાધાઓથી મુક્ત હતું.
1.227.66
विरोचमानं विविधैः पाण्डुरैर्भवनोत्तमैः ।
तत्त्रिविष्टपसंकाशमिन्द्रप्रस्थं व्यरोचत ॥ १.२२७.६६ ॥
વિવિધ સફેદ ઉત્તમ ભવનોથી ઝળહળતું એ ઇન્દ્રપ્રસ્થ સ્વર્ગ સમાન પ્રકાશ્યું.
1.227.67
मेघवृन्दमिवाकाशे विद्धं विद्युत्समावृतम् ।
तत्र रम्ये शिवे देशे कौरव्यस्य निवेशनम् ॥ १.२२७.६७ ॥
આકાશમાં વીજળીથી ઘેરાયેલા મેઘસમૂહ જેવું, ત્યાં એ રમણીય અને શુભ સ્થળે કૌરવ્યનું નિવાસસ્થાન હતું.
1.227.68
शुशुभे धनसंपूर्णं धनाध्यक्षक्षयोपमम् ।
तत्रागच्छन्द्विजा राजन्सर्ववेदविदां वराः ॥ १.२२७.६८ ॥
ધનથી ભરેલું એ નગર ધનાધ્યક્ષ કુબેરના નિવાસ જેવું શોભી ઊઠ્યું. હે રાજન, ત્યાં સર્વ વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ દ્વિજો આવ્યા.
1.227.69
निवासं रोचयन्ति स्म सर्वभाषाविदस्तथा ।
वणिजश्चाययुस्तत्र नानादिग्भ्यो धनार्थिनः ॥ १.२२७.६९ ॥
સર્વ ભાષાઓ જાણનારાઓએ પણ ત્યાં રહેવાનું પસંદ કર્યું. જુદી જુદી દિશાઓમાંથી ધનની ઇચ્છાવાળા વેપારીઓ પણ ત્યાં આવ્યા.
1.227.70
सर्वशिल्पविदस्तत्र वासायाभ्यागमंस्तदा ।
उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः ॥ १.२२७.७० ॥
સર્વ શિલ્પોમાં નિપુણ લોકો પણ ત્યારે ત્યાં વસવા આવ્યા. નગરની ચારેબાજુ રમણીય ઉદ્યાનો હતા.
1.227.71
आम्रैराम्रातकैर्नीपैरशोकैश्चम्पकैस्तथा ।
पुन्नागैर्नागपुष्पैश्च लकुचैः पनसैस्तथा ॥ १.२२७.७१ ॥
આંબા, આમ્રાતક, નીપ, અશોક અને ચંપક વૃક્ષોથી, તેમજ પુન્નાગ, નાગપુષ્પ, લકુચ અને પનસ વૃક્ષોથી (એ ઉદ્યાનો ભરેલાં હતાં).
1.227.72
शालतालतमालैश्च बकुलैश्च सकेतकैः ।
मनोहरैः सुपुष्पैश्च फलभारावनामितैः ॥ १.२२७.७२ ॥
શાલ, તાડ, તમાલ, બકુલ અને કેતક વૃક્ષોથી, મનોહર સુંદર ફૂલોથી અને ફળોના ભારથી નમેલા (વૃક્ષોથી એ ઉદ્યાનો ભરેલાં હતાં).
1.227.73
प्राचीनामलकैर्लोध्रैरङ्कोलैश्च सुपिष्पितैः ।
जम्बूभिः पाटलाभिश्च कुब्जकैरतिमुक्तकैः ॥ १.२२७.७३ ॥
પ્રાચીન, આમલક, લોધ્ર, અંકોલ, સારી રીતે ફૂલેલા જાંબુ, પાટલા, કુબ્જક અને અતિમુક્તક વૃક્ષોથી તે વન ભરેલું હતું.
1.227.74
करवीरैः पारिजातैरन्यैश्च विविधैर्द्रुमैः ।
नित्यपुष्पफलोपेतैर्नानाद्विजगणायुतैः ॥ १.२२७.७४ ॥
કરવીર, પારિજાત અને અન્ય વિવિધ વૃક્ષોથી, જે સદા પુષ્પ અને ફળથી યુક્ત અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓના સમૂહોથી ભરેલાં હતાં.
1.227.75
मत्तबर्हिणसंघुष्टकोकिलैश्च सदामदैः ।
गृहैरादर्शविमलैर्विविधैश्च लतागृहैः ॥ १.२२७.७५ ॥
મદમસ્ત મોર અને કોયલોના અવાજથી ગુંજતાં, સદા આનંદિત, અરીસા જેવાં નિર્મળ ગૃહો અને વિવિધ લતાગૃહોથી યુક્ત.
1.227.76
मनोहरैश्चित्रगृहैस्तथाऽजगतिप्रवतैः ।
वापीभिर्विविधाभिश्च पूर्णाभिः परमाम्भसा ॥ १.२२७.७६ ॥
મનોહર ચિત્રગૃહોથી, …અજગતિ પ્રવતોથી, ઉત્તમ જળથી ભરેલી વિવિધ વાપીઓથી.
1.227.77
सरोभिरतिरम्यैश्च पद्मोत्पलसुगन्धिभिः ।
हंसकारण्डवयुतैश्चक्रवाकोपशोभितैः ॥ १.२२७.७७ ॥
અતિ રમણીય સરોવરોથી, કમળ અને ઉત્પલની સુગંધવાળાં, હંસ અને કારંડવ પક્ષીઓથી યુક્ત, ચક્રવાકોથી શોભતાં.
1.227.78
रम्याश्च विविधास्तत्र पुष्करिण्यो वनावृताः ।
तडागानि च रम्याणि बृहन्ति सुबहूनि च ॥ १.२२७.७८ ॥
ત્યાં વનોથી ઘેરાયેલી રમણીય વિવિધ પુષ્કરિણીઓ અને અનેક સુંદર, વિશાળ તળાવો હતાં.
1.227.79
नदी च नन्दिनी नाम सा पुरीमुपगूहति ।
चातुर्वर्ण्यसमाकीर्णमन्यैः शिल्पिभिरावृतम् ॥ १.२२७.७९ ॥
નંદિની નામની નદી એ નગરીને આલિંગન આપતી વહેતી હતી. તે નગરી ચારેય વર્ણોથી અને અન્ય કારીગરોથી ભરેલી હતી.
1.227.80
सर्वदाभिसृतं सद्भिः कारितं विश्वकर्मणा ।
उपभोगसमृद्धैश्च सर्वद्रव्यसमावृतम् ॥ १.२२७.८० ॥
તે નગરી હંમેશા સજ્જનોથી સેવાતી હતી; વિશ્વકર્માએ બનાવેલી, ભોગસમૃદ્ધ અને સર્વ વસ્તુઓથી ભરેલી હતી.
1.227.81
नित्यमार्यजनोपेतं नरनारीगणैर्युतम् ।
वाजिवारणसंपूर्णं गोभिरुष्ट्रैः खरैरजैः ॥ १.२२७.८१ ॥
તે નગરી હંમેશા આર્યજનોથી યુક્ત હતી; નર-નારીઓના સમૂહોથી ભરેલી, ઘોડા અને હાથીઓથી સંપૂર્ણ, ગાય, ઊંટ, ગધેડા અને બકરાંથી ભરેલી હતી.
1.227.82
तत्त्रिविष्टपसङ्काशमिन्द्रप्रस्थं व्यरोचत ।
पुरीं सर्वगुणोपेतां निर्मितां विश्वकर्मणा ॥ १.२२७.८२ ॥
તે ઇન્દ્રપ્રસ્થ સ્વર્ગ સમાન શોભતું હતું. સર્વ ગુણોથી યુક્ત તે નગરી વિશ્વકર્માએ નિર્માણ કરી હતી.
1.227.83
पौरवाणामधिपतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
कृतमङ्गलसत्कारैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ १.२२७.८३ ॥
પૌરવોના અધિપતિ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, વેદપારંગત બ્રાહ્મણો દ્વારા મંગલ સત્કાર પામેલા (રહ્યા).
1.227.84
द्वैपायनं पुरस्कृत्य धौम्यस्याभिमते स्थितः ।
भ्रातृभिः सहितो राजा राजमार्गमतीत्य च ॥ १.२२७.८४ ॥
દ્વૈપાયન (વ્યાસ)ને આગળ રાખીને, ધૌમ્યે સ્વીકારેલા સ્થાને ભાઈઓ સહિત રાજા ઊભા રહ્યા; રાજમાર્ગ ઓળંગીને (આવ્યા).
1.227.85
औपवाह्यगतो राजा केशवेन सहाभिभूः ।
तोरणद्वारसुमुखं द्वात्रिंशद्द्वारसंयुतम् ॥ १.२२७.८५ ॥
રાજા રાજરથ પર સવાર થઈને કેશવ સાથે, અજેય બનીને, તોરણદ્વારોથી સુંદર અને બત્રીસ દરવાજાવાળા નગર તરફ આગળ વધ્યા.
1.227.86
वर्धमानपुरद्वारात्प्रविवेश महाद्युतिः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषाः श्रूयन्ते बहवो भृशम् ॥ १.२२७.८६ ॥
મહાતેજસ્વી રાજા વર્ધમાનપુરના દ્વારથી નગરમાં પ્રવેશ્યા. શંખ અને દુંદુભિના અનેક ઘોષ અત્યંત સંભળાતા હતા.
1.227.87
जयेति ब्राह्मणगिरः श्रूयन्ते च सहस्रशः ।
संस्तूयमानो मुनिभिः सूतमागधबन्दिभिः ॥ १.२२७.८७ ॥
"જય થાઓ" એવા બ્રાહ્મણોના શબ્દો હજારોવાર સંભળાતા હતા. મુનિઓ, સૂતો, માગધો અને બંદીઓ રાજાની સ્તુતિ કરતા હતા.
1.227.88
औपवाह्यगतो राजा राजमार्गमतीत्य च ।
कृतमङ्गलसत्कारं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ १.२२७.८८ ॥
રાજા રાજરથ પર રાજમાર્ગ પસાર કરીને, મંગળ સત્કાર પામીને શ્રેષ્ઠ ભવનમાં પ્રવેશ્યા.
1.227.89
प्रविश्य भवनं राजा नागरैरभिसंवृतः ।
प्रहृष्टमुदितैरासीत्सत्कारैरभिपूजितः ॥ १.२२७.८९ ॥
ભવનમાં પ્રવેશીને રાજા નાગરિકોથી ઘેરાયેલા રહ્યા. હર્ષિત અને આનંદિત નાગરિકોના સત્કારથી તેઓ સન્માનિત થયા.
1.227.90
पूजयामास विप्रेन्द्रान्केशेन महात्मना ।
ततस्तु राष्ट्रं नगरं नरनारीगणायुतम् ॥ १.२२७.९० ॥
પછી મહાત્મા કેશવ સાથે તેમણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું પૂજન કર્યું. ત્યારબાદ સ્ત્રી-પુરુષોના સમૂહોથી ભરેલું રાષ્ટ્ર અને નગર (તેમને સમર્પિત થયું).
1.227.91
गोधनैश्च समाकीर्णं सस्यैर्वृद्धिं तदागमत् ॥ १.२२७.९१ ॥
ગોધનથી ભરપૂર અને પાકથી સમૃદ્ધ થઈને તે રાષ્ટ્ર વૃદ્ધિ પામ્યું.
1.227.92
तेषां पुण्यजनोपेतं राष्ट्रमाविशतां महत् ।
पाण्डवानां महाराज शश्वत्प्रीतिरवर्धत ॥ १.२२७.९२ ॥
પુણ્યજનોથી ભરેલા એ મહાન રાષ્ટ્રમાં તેઓ પ્રવેશ્યા, હે મહારાજ, અને પાંડવોનો આનંદ સતત વધતો ગયો.
1.227.93
सौबलेन च कर्णेन धार्तराष्ट्रैः कृपेण च ।
तथा भीष्मेण राज्ञा च धर्मप्रणयिना सदा ॥ १.२२७.९३ ॥
સૌબલ (શકુનિ) અને કર્ણ સાથે, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે, કૃપ સાથે, તેમજ ભીષ્મ અને ધર્મપ્રેમી રાજા સાથે, સદા.
1.227.94
पाण्डवाः समपद्यन्त खाण्डवप्रस्थवासिनः ।
पञ्चभिस्तैर्महेष्वासैरिन्द्रकल्पैः समावृतम् ॥ १.२२७.९४ ॥
ખાંડવપ્રસ્થમાં વસતા પાંડવો, ઇન્દ્ર સમાન એ પાંચ મહાન ધનુર્ધરોથી ઘેરાયેલા હતા.
1.227.95
शुशुभे तत्पुरश्रेष्ठं नागैर्भोगवती यथा ।
ततस्तु विश्वकर्माणं पूजयित्वा विसृज्य च ॥ १.२२७.९५ ॥
નાગોથી ભરેલી ભોગવતી સમાન એ શ્રેષ્ઠ નગર શોભ્યું. પછી વિશ્વકર્માનો સત્કાર કરી તેમને વિદાય આપીને.
1.227.96
द्वैपायनं च संपूज्य विसृज्य च नराधिपः ।
वार्ष्णेयमब्रवीद्राजा गन्तुकामं कृतक्षणम् ॥ १.२२७.९६ ॥
દ્વૈપાયન (વ્યાસ)નો સારી રીતે સત્કાર કરી અને તેમને વિદાય આપી, જવાની ઇચ્છાવાળા વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ)ને રાજાએ કહ્યું.
1.227.97
तव प्रसादाद्वार्ष्णेय राज्यं प्राप्तं मयाऽनघ ।
प्रसादादेव ते वीर शून्यं राष्ट्रं सुदुर्गमम् ॥ १.२२७.९७ ॥
હે વૃષ્ણિવંશી, હે નિષ્પાપ, તારી કૃપાથી મને આ રાજ્ય મળ્યું. હે વીર, તારી જ કૃપાથી આ અતિદુર્ગમ રાષ્ટ્ર ખાલી થયું.
1.227.98
तवैव तु प्रसादेन राज्यस्थाश्च भवामहे ।
गतिस्त्वमापत्कालेऽपि पाण्डवानां च माधव ॥ १.२२७.९८ ॥
તારી જ કૃપાથી અમે રાજ્યમાં સ્થિર છીએ. હે માધવ, આપત્તિકાળમાં પણ તું જ પાંડવોનો આશ્રય છે.
1.227.99
ज्ञात्वा तु कृत्यं कर्तव्यं कारयस्व भवान्हि नः ।
यदिष्टमनुमन्तव्यं पाण्डवानां त्वयाऽनघ ॥ १.२२७.९९ ॥
કર્તવ્ય જાણીને તું જ અમારા માટે તે કરાવ. હે નિષ્પાપ, પાંડવોને જે ઇષ્ટ હોય તે તું જ સ્વીકાર.
1.227.100
त्वत्प्रभावान्महाराज्यं संप्राप्तं हि स्वधर्मतः ।
पितृपैतामहं राज्यं कथं न स्यात्तव प्रभो ॥ १.२२७.१०० ॥
તારા પ્રભાવથી આ મહાન રાજ્ય સ્વધર્મ અનુસાર મળ્યું છે. હે પ્રભુ, તારું પિતૃ-પિતામહનું રાજ્ય તારું કેમ ન થાય?
1.227.101
धार्तराष्ट्रा दुराचाराः किं करिष्यन्ति पाण्डवान् ।
यथेष्टं पालय जगच्छश्वद्धर्मधुरं वह ॥ १.२२७.१०१ ॥
દુરાચારી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો પાંડવોનું શું કરી શકશે? જેમ ઇચ્છા હોય તેમ જગતનું પાલન કર અને સદા ધર્મનો ભાર વહન કર.
1.227.102
पुनः पुनश्च संहर्षाद्ब्राह्मणान्भर पौरव ।
अद्यैव नारदः श्रीमानागमिष्यति सत्वरः ॥ १.२२७.१०२ ॥
હે પૌરવ, હર્ષથી ફરી ફરી બ્રાહ્મણોનું પોષણ કર. આજે જ શ્રીમાન નારદ ઝડપથી આવશે.
1.227.103
आदत्स्व तस्य वाक्यानि शासनं कुरु तस्य वै ।
एवमुक्त्वा ततः कुन्तीमभिवाद्य जनार्दनः ॥ १.२२७.१०३ ॥
તેમનાં વચનો હૃદયમાં ધર, તેમની આજ્ઞાનું પાલન કર. એમ કહીને જનાર્દને કુંતીને પ્રણામ કર્યા.
1.227.104
उवाच श्लक्ष्णया वाचा गमिष्यामि नमोस्तु ते ।
जातुषं गृहमासाद्य मया प्राप्तं यदानघ ॥ १.२२७.१०४ ॥
તેણે કોમળ વાણીમાં કહ્યું: "હું જઈશ, તને પ્રણામ. હે નિષ્પાપા, લાક્ષાગૃહે પહોંચીને મને જે પ્રાપ્ત થયું..."
1.227.105
आर्येण समभिज्ञातं त्वया वै यदुपुङ्गव ।
त्वया नाथेन गोविन्द दुःखं तीर्णं महत्तरम् ॥ १.२२७.१०५ ॥
હે યદુશ્રેષ્ઠ, આર્યે તને બરાબર ઓળખ્યો. હે ગોવિંદ, તું અમારો નાથ હોવાથી અતિ મોટું દુઃખ પાર કર્યું.
1.227.106
त्वं हि नाथस्त्वनाथानां दरिद्राणां विशेषतः ।
सर्वदुःखानि शाम्यन्ति तव संदर्शनान्मम ॥ १.२२७.१०६ ॥
તું જ અનાથોનો, ખાસ કરીને ગરીબોનો નાથ છે. તારા દર્શનથી મારાં સર્વ દુઃખ શમી જાય છે.
1.227.107
स्मरस्वैनान्महाप्राज्ञ तेन जीवन्ति पाण्डवाः ॥ १.२२७.१०७ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, એમને સ્મરણ કર; એમનાથી જ પાંડવો જીવિત છે.
1.227.108
करिष्यामीति चामन्त्र्य अभिवाद्य पितृष्वसाम् ।
गमनाय मतिं चक्रे वासुदेवः सहानुगः ॥ १.२२७.१०८ ॥
"એમ જ કરીશ" એમ કહીને, ફોઈને વિદાય આપી, પ્રણામ કરીને, વાસુદેવે અનુચરો સાથે જવાનો નિશ્ચય કર્યો.
1.227.109
तान्निवेश्य ततो वीरः सह रामेण कौरवान् ।
ययौ द्वारवतीं राजन्पाण्डवानुमते तदा ॥ १.२२७.१०९ ॥
પછી વીર કૃષ્ણ બલરામ સાથે કૌરવોને ત્યાં સ્થાપિત કરીને, હે રાજન્, પાંડવોની અનુમતિથી ત્યારે દ્વારવતી ગયા.