મહાભારત · અધ્યાય 1.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.228.1
एवं संप्राप्य राज्यं तदिन्द्रप्रस्थे तपोधन ।
अत ऊर्ध्वं नरव्याघ्राः किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ १.२२८.१ ॥
આ રીતે ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યા પછી, હે તપોધન, ત્યાર પછી તે નરવ્યાઘ્ર પાંડવોએ શું કર્યું?
1.228.2
सर्व एव महात्मानः सर्वे मम पितामहाः ।
द्रौपदी धर्मपत्नी च कथं तानन्ववर्तत ॥ १.२२८.२ ॥
મારા તે સર્વ મહાત્મા પિતામહો, અને ધર્મપત્ની દ્રૌપદી તેમની સાથે કેવી રીતે વર્તી?
1.228.3
कथमासुश्च कृष्णायामेकस्यां ते नरर्षभाः ।
वर्तमाना महाभागा नाभिद्यन्त परस्परम् ॥ १.२२८.३ ॥
તે નરશ્રેષ્ઠ, મહાભાગ્યશાળી, એક જ કૃષ્ણા સાથે રહેતા છતાં પરસ્પર કેવી રીતે ઝઘડ્યા નહિ?
1.228.4
श्रोतुमिच्छाम्यहं तत्र विस्तरेण यथातथम् ।
तेषां चेष्टितमन्योन्यं युक्तानां कृष्णया सह ॥ १.२२८.४ ॥
કૃષ્ણા સાથે જોડાયેલા તેઓનું એકબીજા પ્રત્યેનું આચરણ, જેમ બન્યું તેમ વિસ્તારથી સાંભળવાની હું ઇચ્છા રાખું છું.
1.228.5
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञाता इन्द्रप्रस्थं प्रविश्य तत् ।
रेमिरे पुरुषव्याघ्राः कृष्णया सह पाण्डवाः ॥ १.२२८.५ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રની અનુમતિ મેળવીને તે પુરુષવ્યાઘ્ર પાંડવો ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં પ્રવેશીને કૃષ્ણા સાથે આનંદ કરવા લાગ્યા.
1.228.6
प्राप्य राज्यं महातेजाः सत्यसन्धो युधिष्ठिरः ।
पालयामास धर्मेण पृथिवीं भ्रातृभिः सह ॥ १.२२८.६ ॥
રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને મહાતેજસ્વી, સત્યસંધ યુધિષ્ઠિરે ભાઈઓ સાથે ધર્મથી પૃથ્વીનું પાલન કર્યું.
1.228.7
जितारयो महात्मानः सत्यधर्मपरायणाः ।
एवं पुरमिदं प्राप्य तत्रोषुः पाण्डुनन्दनाः ॥ १.२२८.७ ॥
શત્રુઓને જીતનારા, સત્ય અને ધર્મમાં પરાયણ મહાત્મા પાંડુપુત્રો આ રીતે આ નગર પામીને ત્યાં રહ્યા.
1.228.8
कुर्वाणाः पौरकार्याणि सर्वाणि भरतर्षभाः ।
आसांचक्रुर्महार्हेषु पार्थिवेष्वासनेषु च ॥ १.२२८.८ ॥
નગરના તમામ કાર્યો કરતાં, ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ રાજોચિત મૂલ્યવાન આસનો ગોઠવ્યાં.
1.228.9
तेषु तत्रोपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
आययौ धर्मराजं तु द्रष्टुकामोऽथ नारदः ॥ १.२२८.९ ॥
મહાત્મા પાંડવો ત્યાં બેઠા હતા ત્યારે, ધર્મરાજને જોવાની ઇચ્છાથી નારદ આવ્યા.
1.228.10
पथा नक्षत्रजुष्टेन सुपर्णाचरितेन च ।
चन्द्रसूर्यप्रकाशेन सेवितेन महर्षिभिः ॥ १.२२८.१० ॥
નક્ષત્રોથી સેવાયેલા, ગરુડે વિચરેલા, ચંદ્ર-સૂર્યના પ્રકાશથી ઝળહળતા, મહર્ષિઓએ સેવેલા માર્ગે.
1.228.11
नभस्स्थलेन दिव्येन दुर्लभेनातपस्विनाम् ।
भूतार्चितो भूतधरां राष्ट्रमन्दिरभूषिताम् ॥ १.२२८.११ ॥
આકાશમાર્ગે — જે દિવ્ય છે, તપસ્વી ન હોય તેને દુર્લભ છે; ભૂતોથી પૂજિત, રાષ્ટ્રોના ભવનોથી શોભિત પૃથ્વીને જોતા.
1.228.12
अवेक्षमाणो द्युतिमानाजगाम महातपाः ।
सर्ववेदान्तगो विप्रः सर्ववेदाङ्गपारगः ॥ १.२२८.१२ ॥
નીચે જોતા, તેજસ્વી મહાતપસ્વી તે બ્રાહ્મણ આવ્યા; તેઓ સર્વ વેદાંતોના જ્ઞાતા અને સર્વ વેદાંગોમાં પારંગત હતા.
1.228.13
परेण तपसा युक्तो ब्राह्मेण तपसा वृतः ।
नये नीतौ च निस्तो विश्रुतश्च महामुनिः ॥ १.२२८.१३ ॥
પરમ તપથી યુક્ત, બ્રાહ્મણ તપથી ઘેરાયેલા, નય અને નીતિમાં નિષ્ઠ, વિખ્યાત મહામુનિ.
1.228.14
परात्परतरं प्राप्तो धर्मान्समभिजग्मिवान् ।
भावितात्मा गतरजाः शान्तो मृदुर्ऋजुर्दिवजः ॥ १.२२८.१४ ॥
પરથી પણ પરતર પામેલા, ધર્મોને સંપૂર્ણ રીતે પામેલા, શુદ્ધ અંતઃકરણવાળા, રજરહિત, શાંત, મૃદુ, ઋજુ, દિવ્યજન્મા.
1.228.15
धर्मेणाधिगतः सर्वैर्देवदानवमानुषैः ।
क्षीणकर्मसु पापेषु भूतेषु विविधेषु च ॥ १.२२८.१५ ॥
ધર્મથી દેવ, દાનવ, મનુષ્ય સર્વે દ્વારા જાણાયેલા; કર્મક્ષય પામેલાઓમાં, પાપીઓમાં અને વિવિધ પ્રાણીઓમાં પણ.
1.228.16
सर्वथा कृतमर्यादो वेदेषु विविधेषु च ।
शतशः सोमपा यज्ञे पुण्ये पुण्यकृदग्निचित् ॥ १.२२८.१६ ॥
સર્વ રીતે મર્યાદા પાળનારા, વિવિધ વેદોમાં નિપુણ, યજ્ઞમાં સેંકડો વાર સોમપાન કરનારા, પુણ્યકર્મી, અગ્નિચિત્.
1.228.17
ऋक्सामयजुषां वेत्ता न्यायदृग्धर्मकोविदः ।
ऋजुरारोहबान्वृद्धो भूयिष्ठपथिकोऽनघः ॥ १.२२८.१७ ॥
ઋક્, સામ, યજુર્વેદના જ્ઞાતા, ન્યાયદૃષ્ટિવાળા, ધર્મકુશળ, ઋજુ, દૃઢદેહી, વૃદ્ધ, દૂરના માર્ગોના ઘણા પ્રવાસી, નિર્દોષ.
1.228.18
श्लक्ष्णया शिखयोपेतः संपन्नः परमत्विषा ।
अवदाते च सूक्ष्मे च दिव्ये च रचिते शुभे ॥ १.२२८.१८ ॥
લીસી શિખાવાળા, પરમ તેજથી સંપન્ન, સફેદ, સૂક્ષ્મ, દિવ્ય અને સુંદર વણેલાં વસ્ત્રોવાળા.
1.228.19
महेन्द्रदत्ते महती बिभ्रत्परमवाससी ।
जाम्बूनदमये दिव्ये गण्डूपदमुखे नवे ॥ १.२२८.१९ ॥
ઇન્દ્રે આપેલાં, ભવ્ય, શ્રેષ્ઠ બે વસ્ત્રો ધારણ કરીને, જાંબૂનદ સોનાનાં બનેલાં, દિવ્ય, નવાં, ગંડૂપદમુખ ભાતવાળાં.
1.228.20
अग्न्यर्कसदृशे दिव्ये धारयन्कुण्डले शुभे ।
राजतच्छत्रमुच्छ्रित्य चित्रं परमवर्चसम् ॥ १.२२८.२० ॥
અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન દિવ્ય, શુભ કુંડળ ધારણ કરીને, ચાંદીનું છત્ર ઊંચું ધરીને, અદ્ભુત અને પરમ તેજસ્વી.
1.228.21
प्राप्य दुष्प्रापमन्येन ब्रह्मवर्चसमुत्तमम् ।
भवने भूमिपालस्य बृहस्पतिरिवाप्लुतः ॥ १.२२८.२१ ॥
બીજાને દુર્લભ ઉત્તમ બ્રહ્મવર્ચસ પ્રાપ્ત કરીને, રાજાના ભવનમાં, જાણે બૃહસ્પતિ સ્નાન કરી રહ્યા હોય તેમ.
1.228.22
संहितायां च सर्वेषां स्थितस्योपस्थितस्य च ।
द्विपदस्य च धर्मस्य क्रमधर्मस्य पारगः ॥ १.२२८.२२ ॥
સંહિતાઓમાં, સર્વના, સ્થિત અને ઉપસ્થિત, દ્વિપદોના ધર્મમાં અને ક્રમધર્મમાં પારંગત.
1.228.23
गाधा सामानुसामज्ञः साम्नां परमवल्गुनाम् ।
आत्मनः सर्वमोक्षिभ्यः कृतिमान्कृत्यवित्सदा ॥ १.२२८.२३ ॥
ગાથાઓ, સામ અને અનુસામ જાણનાર, સામોમાં અત્યંત મધુર સામોમાં નિપુણ, પોતાના અને સર્વ મોક્ષાર્થીઓ માટે કુશળ, સદા કર્તવ્ય જાણનાર.
1.228.24
यजुर्धर्मैर्बहुविधैर्मतो मतिमतां वरः ।
विदितार्थः समश्चैव च्छेत्ता निगमसंशयान् ॥ १.२२८.२४ ॥
યજુર્ધર્મોથી અનેક રીતે માન્ય, બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અર્થ જાણનાર, સમદર્શી, અને વેદના સંશયો છેદનાર.
1.228.25
अर्थनिर्वचने नित्यं संशयच्छिदसंशयः ।
प्रकृत्या धर्मकुशलो दाता धर्मविशारदः ॥ १.२२८.२५ ॥
અર્થના નિરૂપણમાં સદા સંશયોનો છેદ કરનાર, સ્વભાવે સંશયરહિત, ધર્મમાં કુશળ, દાતા, ધર્મવિશારદ.
1.228.26
लोपेनागमधर्मेण संक्रमेण च वृत्तिषु ।
एकशब्दांश्च नानार्थानेकार्थांश्च पृथक्कृतान् ॥ १.२२८.२६ ॥
લોપ, આગમ-ધર્મ અને સંક્રમ દ્વારા વૃત્તિઓમાં, એકશબ્દો, નાનાર્થો અને એકાર્થો અલગ પાડીને.
1.228.27
पृथगर्थाभिधानांश्च प्रयोगानन्ववेक्षिता ।
प्रमाणभूतो लोकेषु सर्वाधिकरणेषु च ॥ १.२२८.२७ ॥
ભિન્ન અર્થોના કથનો અને પ્રયોગોને સૂક્ષ્મતાથી તપાસનાર; લોકોમાં અને સર્વ વિષયોમાં પ્રમાણભૂત.
1.228.28
सर्ववर्णविकारेषु नित्यं कुशलपूजितः ।
स्वरेऽस्वरे च विविधे वृत्तेषु विविधेषु च ॥ १.२२८.२८ ॥
સર્વ વર્ણ-વિકારોમાં સદા કુશળો દ્વારા પૂજિત; સ્વર અને અસ્વરમાં, વિવિધ વૃત્તિઓ અને રૂપોમાં પણ.
1.228.29
समस्थानेषु सर्वेषु समाम्नायेषु धातुषु ।
उद्देश्यानां समाख्याता सर्वमाख्यातमुद्दिशन् ॥ १.२२८.२९ ॥
સર્વ સમ-સ્થાનોમાં, સંપૂર્ણ આમ્નાયોમાં, ધાતુઓમાં; ઉદ્દેશ્ય શબ્દોની પૂર્ણ સમજૂતી આપનાર, સર્વ આખ્યાત રૂપોનો નિર્દેશ કરતા.
1.228.30
अभिसन्धिषु तत्त्वज्ञः पदान्यङ्गान्यनुस्मरन् ।
कालधर्मेण निर्दिष्टं यथार्थं च विचारयन् ॥ १.२२८.३० ॥
અભિપ્રાયોમાં તત્ત્વજ્ઞ; પદો અને અંગોનું સ્મરણ કરતા, કાલધર્મથી નિર્દિષ્ટ અને યથાર્થ અર્થનો વિચાર કરતા.
1.228.31
चिकीर्षितं च यो वेत्ता यथा लोकेन संवृतम् ।
विभाषितं च समयं भाषितं हृदयंगमम् ॥ १.२२८.३१ ॥
લોકોથી છુપાવેલું કરવા ઇચ્છેલું કાર્ય જાણનાર, અને સમય પ્રમાણે જુદી રીતે કહેવાયેલાં, હૃદયને ગમે તેવાં વચનો જાણનાર.
1.228.32
आत्मने च परस्मै च स्वरसंस्कारयोगवित् ।
एषां स्वराणां ज्ञाता च बोद्धा प्रवचनः स्वराट् ॥ १.२२८.३२ ॥
પોતાને અને બીજાને માટે સ્વર અને સંસ્કારનો યોગ જાણનાર, આ સ્વરોનો જ્ઞાતા અને સમજનાર, એ સ્વરાટ પ્રવચનકાર.
1.228.33
विज्ञाता चोक्तवाक्यानामेकतां बहुतां तथा ।
बोद्धा हि परमार्थांश्च विविधांश्च व्यतिक्रमान् ॥ १.२२८.३३ ॥
કહેવાયેલાં વાક્યોની એકતા અને બહુતા જાણનાર, પરમાર્થો અને વિવિધ વ્યતિક્રમો સમજનાર.
1.228.34
अभेदतश्च बहुशो बहुशश्चापि भेदतः ।
वक्ता विविधवाक्यानां नानादेशसमीक्षिता ॥ १.२२८.३४ ॥
અભેદથી અને અનેક રીતે, ભેદથી પણ વિવિધ વાક્યોનો વક્તા, જેણે અનેક દેશો જોયા છે.
1.228.35
पञ्चागमांश्च विविधानादेशांश्च समीक्षिता ।
नानार्थकुशलस्तत्र तद्धितेषु च कृत्स्नशः ॥ १.२२८.३५ ॥
પંચાગમ અને વિવિધ આદેશો તપાસેલો, અનેક અર્થોમાં કુશળ, ત્યાં તદ્ધિત પ્રત્યયોમાં પણ પૂર્ણપણે નિપુણ.
1.228.36
परिभूषयिता वाचां वर्णतः स्वरतोऽर्थतः ।
प्रत्ययं च समाख्याता नियतं प्रतिधातुकम् ॥ १.२२८.३६ ॥
વાણીને વર્ણ, સ્વર અને અર્થથી શણગારનાર, ધાતુ સંબંધી નિયત પ્રત્યય સમજાવનાર.
1.228.37
पञ्च चाक्षरजातानि स्वरसंज्ञानि यानि च ।
तमागतमृषिं दृष्ट्वा प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च ॥ १.२२८.३७ ॥
પાંચ અક્ષરવર્ગો અને જે સ્વરસંજ્ઞાથી ઓળખાય છે; આવેલા તે ઋષિને જોઈને આગળ જઈ અભિવાદન કરીને.
1.228.38
आसनं रुचिरं तस्मै प्रददौ स युधिष्ठिरः ।
कृष्णाजिनोत्तरे तस्मिन्नुपविष्टो महानृषिः ॥ १.२२८.३८ ॥
યુધિષ્ઠિરે તેમને સુંદર આસન આપ્યું; કૃષ્ણાજિન પર તે મહાન ઋષિ બેઠા.
1.228.39
देवर्षेरुपविष्टस्य स्वयमर्ध्यं यथाविधि ।
प्रादाद्युधिष्ठिरो धीमान्राज्यं तस्मै न्यवेदयत्।
प्रतिगृह्य तु तां पूजामृषिः प्रीतमनास्तदा ॥ १.२२८.३९ ॥
દેવર્ષિ બેઠા પછી યુધિષ્ઠિરે પોતે વિધિપૂર્વક અર્ઘ્ય આપ્યો; બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે પોતાનું રાજ્ય તેમને નિવેદિત કર્યું. તે પૂજા સ્વીકારીને ઋષિ ત્યારે પ્રસન્નચિત્ત થયા.
1.228.40
आशीर्भिर्वर्धयित्वा च तमुवाचास्यतामिति ।
निषसादाभ्यनुज्ञातस्ततो राजा युधिष्ठिरः ॥ १.२२८.४० ॥
આશીર્વાદોથી તેમનું સન્માન કરીને "બેસો" એમ કહ્યું; અનુમતિ મેળવીને રાજા યુધિષ્ઠિર બેઠા.
1.228.41
प्रेषयामास कृष्णायै भगवन्तमुपस्थितम् ।
श्रुत्वैतद्द्रौपदी चापि शुचिर्भूत्वा समाहिता ॥ १.२२८.४१ ॥
આવેલા ભગવાન (ઋષિ)ને કૃષ્ણાને જણાવવા મોકલ્યા; આ સાંભળીને દ્રૌપદી પણ શુચિ થઈને એકાગ્ર ચિત્તે તૈયાર થઈ.
1.228.42
जगाम तत्र यत्रास्ते नारदः पाण्डवैः सह ।
तस्याभिवाद्य चरणौ देवर्षेर्धर्मचारिणी ॥ १.२२८.४२ ॥
પાંડવો સાથે નારદ જ્યાં બેઠા હતા ત્યાં તે ગઈ; ધર્મચારિણી દ્રૌપદીએ દેવર્ષિના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા.
1.228.43
कृताञ्जलिः सुसंवीता स्थिताऽथ द्रुपदात्मजा ।
तस्याश्चापि स धर्मात्मा सत्यवागृषिसत्तमः ॥ १.२२८.४३ ॥
હાથ જોડીને, સારી રીતે વસ્ત્ર પહેરેલી દ્રુપદની પુત્રી ત્યાં ઊભી રહી. તેના પ્રત્યે પણ તે ધર્માત્મા, સત્યવાદી, શ્રેષ્ઠ ઋષિ (નારદ) (આશીર્વાદ આપ્યા).
1.228.44
आशिषो विविधाः प्रोच्य राजपुत्र्यास्तु नारदः ।
गम्यतामिति होवाच भगवांस्तामनिन्दिताम् ॥ १.२२८.४४ ॥
નારદે રાજકુમારીને અનેક પ્રકારના આશીર્વાદ આપીને કહ્યું, "હવે જા." ભગવાને તે નિર્દોષ કન્યાને એમ કહ્યું.
1.228.45
गतायामथ कृष्णायां युधिष्ठिरपुरोगमान् ।
विविक्ते पाण्डवान्सर्वानुवाच भगवानृषिः ॥ १.२२८.४५ ॥
કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ગયા પછી, યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને બધા પાંડવોને એકાંતમાં ભગવાન ઋષિએ કહ્યું.
1.228.46
पाञ्चाली भवतामेका धर्मपत्नी यशस्विनी ।
यथा वो नात्र भेदः स्यात्तथा नीतिर्विधीयतां ॥ १.२२८.४६ ॥
પાંચાલી તમારા સૌની એકમાત્ર ધર્મપત્ની, યશસ્વિની છે. તમારી વચ્ચે આમાં ભેદ ન થાય એવી નીતિ બનાવો.
1.228.47
सुन्दोपसुन्दौ हि पुरा भ्रातरौ सहितावुभौ ।
आस्तामवध्यावन्येषां त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ ॥ १.२२८.४७ ॥
પૂર્વે સુંદ અને ઉપસુંદ નામના બે ભાઈઓ સાથે રહેતા હતા. તે બંને બીજાઓથી અવધ્ય હતા અને ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત હતા.
1.228.48
एकराज्यावेकगृहावेकशय्यासनाशनौ ।
तिलोत्तमायास्तौ हेतोरन्योन्यमभिजघ्नतुः ॥ १.२२८.४८ ॥
એક રાજ્ય, એક ઘર, એક શય્યા, આસન અને ભોજન ધરાવતા તે બંને તિલોત્તમાને કારણે એકબીજાને મારી નાખ્યા.
1.228.49
रक्ष्यतां सौहृदं तस्मादन्योन्यप्रीतिभावकम् ।
यथा वो नात्र भेदः स्यात्तत्कुरुष्व युधिष्ठिर ॥ १.२२८.४९ ॥
તેથી પરસ્પર પ્રેમ વધારનારી મૈત્રીનું રક્ષણ કરો; તમારી વચ્ચે ભેદ ન થાય તેમ કરો, હે યુધિષ્ઠિર.
1.228.50
सुन्दोपसुन्दावसुरौ कस्य पुत्रौ महामुने ।
उत्पन्नश्च कथं भेदः कथं चान्योन्यमघ्नताम् ॥ १.२२८.५० ॥
હે મહામુનિ, સુંદ અને ઉપસુંદ નામના બે અસુરો કોના પુત્રો હતા? તેમનામાં ભેદ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો, અને તેઓ એકબીજાને કેવી રીતે મારવા લાગ્યા?
1.228.51
अप्सरा देवकन्या वै कस्य चैषा तिलोत्तमा ।
यस्याः कामेन संमत्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम् ॥ १.२२८.५१ ॥
આ તિલોત્તમા અપ્સરા, દેવકન્યા છે — ખરેખર આ કોની પુત્રી છે? જેની કામનાથી ઉન્મત્ત થઈને એ બંને એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
1.228.52
एतत्सर्वं यथा वृत्तं विस्तरेण तपोधन ।
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्परं कौतूहलं हि मे ॥ १.२२८.५२ ॥
હે તપોધન, આ બધું જેમ બન્યું તે વિસ્તારથી સાંભળવાની અમારી ઇચ્છા છે. હે બ્રાહ્મણ, મને અત્યંત કુતૂહલ છે.