महाभारत · अध्याय 1.229
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.229.1
शणु मे विस्तरेणेममितिहासं पुरातनम् ।
भ्रातृभिः सहितः पार्थ यथा वृत्तं युधिष्ठिर ॥ १.२२९.१ ॥
हे युधिष्ठिरा, पृथेच्या पुत्रा, बंधूंसह जे घडले, तो हा प्राचीन इतिहास माझ्याकडून विस्ताराने ऐक.
1.229.2
महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपोः पुरा ।
निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत् ॥ १.२२९.२ ॥
पूर्वी महासुर हिरण्यकशिपूच्या वंशात निकुंभ नावाचा तेजस्वी आणि बलवान दैत्येंद्र जन्मास आला.
1.229.3
तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ ।
सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्रौ दारुणौ क्रूरमानसौ ॥ १.२२९.३ ॥
त्याला महापराक्रमी आणि भयंकर पराक्रम असलेले दोन पुत्र झाले — सुंद आणि उपसुंद, दोन दैत्येंद्र, दारुण आणि क्रूर मनाचे.
1.229.4
तावेकनिश्चयौ दैत्यावेककार्यार्थसंमतौ ।
निरन्तरमवर्तेतां समदुःखसुखावुभौ ॥ १.२२९.४ ॥
ते दोन्ही दैत्य एकनिश्चयी होते, एकाच कार्यासाठी एकमत होते; सतत एकत्र राहात, दुःख आणि सुख समानपणे वाटून घेत.
1.229.5
विनाऽन्योन्यं न भुञ्जाते विनाऽन्योन्यं न जल्पतः ।
अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ ॥ १.२२९.५ ॥
एकाविना दुसरा जेवत नसे, एकाविना दुसरा बोलत नसे; ते एकमेकांचे प्रिय करणारे आणि प्रिय बोलणारे होते.
1.229.6
एकशीलसमाचारौ द्विधैवैकोऽभवत्कृतः ।
तौ विवृद्धौ महावीर्यौ कार्येष्वप्येकनिश्चयौ ॥ १.२२९.६ ॥
एकसारखा स्वभाव आणि आचार असलेले ते दोघे दोन असूनही एकच झाले; महापराक्रमी होऊन वाढले, कार्यातही एकनिश्चयी राहिले.
1.229.7
त्रैलोक्यविजयार्थाय समाधायैकनिश्चयम् ।
दीक्षां कृत्वा गतौ विन्ध्यं तावुग्रं तेपतुस्तपः ॥ १.२२९.७ ॥
त्रैलोक्यविजयासाठी एकच निश्चय धरून, दीक्षा घेऊन ते दोघे विंध्य पर्वतावर गेले आणि त्यांनी उग्र तपश्चर्या केली.
1.229.8
तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्तौ बभूवतुः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ ॥ १.२२९.८ ॥
दीर्घकाळ तपश्चर्येत गुंतलेले ते दोघे भूक-तहानेने थकले आणि जटा व वल्कले धारण करणारे झाले.
1.229.9
मलोपचितसर्वाङ्गौ वायुभक्षौ बभूवतुः ।
आत्ममांसानि जुह्वान्तौ पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितौ।
ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ ॥ १.२२९.९ ॥
त्यांचे सर्व अवयव मळाने भरले; ते केवळ वायू भक्षण करू लागले. स्वतःचेच मांस हवन करत, पायाच्या अंगठ्याच्या टोकावर उभे राहून, बाहू वर उचलून, न पापणी लवता दीर्घकाळ व्रत धारण केले.
1.229.10
तयोस्तपःप्रभावेण दीर्घकालं प्रतापितः ।
धूमं प्रमुमुचे विन्ध्यस्तद्भुतमिवाभवत् ॥ १.२२९.१० ॥
त्या दोघांच्या तपःप्रभावाने दीर्घकाळ तापलेल्या विंध्य पर्वताने धूर सोडला; तो एक अद्भुतच झाला.
1.229.11
ततो देवा भयं जग्मुरुग्रं दृष्ट्वा तयोस्तपः ।
तपोविघातार्थमथो देवा विघ्नानि चक्रिरे ॥ १.२२९.११ ॥
मग त्या दोघांचे उग्र तप पाहून देव भयभीत झाले; त्यांच्या तपश्चर्येत अडथळे आणण्यासाठी देवांनी विघ्ने निर्माण केली.
1.229.12
रत्नैः प्रलोभयामासुः स्त्रीभिश्चोभौ पुनःपुनः ।
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ ॥ १.२२९.१२ ॥
देवांनी रत्ने व स्त्रिया यांच्या साहाय्याने त्या दोघांना वारंवार मोहात पाडले; पण त्या महाव्रती दोघांनी आपले व्रत भंग होऊ दिले नाही.
1.229.13
अथ मायां पुनर्देवास्तयोश्चक्रुर्महात्मनोः ।
भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोश्चात्मजनस्तथा ॥ १.२२९.१३ ॥
नंतर देवांनी त्या दोन्ही महात्म्यांसाठी पुन्हा माया निर्माण केली — त्यांच्या बहिणी, माता, पत्नी आणि संतती यांची.
1.229.14
प्रपात्यमाना विस्रस्ताः शूलहस्तेन रक्षसा ।
भ्रष्टाभरणकेशान्ता भ्रष्टाभरणवाससः ॥ १.२२९.१४ ॥
त्रिशूळ हाती घेतलेल्या राक्षसाने ढकलले जात असताना, विस्कटलेले केस, गळून पडलेले अलंकार आणि वस्त्रे असलेल्या त्या.
1.229.15
अभिभाष्य ततः सर्वास्तौ त्राहीति विचुक्रुशुः ।
न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ ॥ १.२२९.१५ ॥
नंतर सर्वांनी त्या दोघांना हाक मारून 'वाचवा!' असा आक्रोश केला; पण ते दोन्ही महाव्रती आपले व्रत मोडत नव्हते.
1.229.16
यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिमन्यतरस्तयोः ।
ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वमन्तरधीयत ॥ १.२२९.१६ ॥
त्यांपैकी कोणालाही क्षोभ किंवा पीडा झाली नाही, तेव्हा त्या स्त्रिया आणि ती सर्व माया नाहीशी झाली.
1.229.17
ततः पितामहः साक्षादभिगम्य महासुरौ ।
वरेण च्छ्दयामास क्वलोकहितः प्रभुः ॥ १.२२९.१७ ॥
नंतर लोकहितकारी प्रभू पितामह (ब्रह्मदेव) स्वतः त्या दोन्ही महासुरांजवळ जाऊन वराने त्यांचे समाधान केले.
1.229.18
ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ ।
दृष्ट्वा पितामहं देवं तस्थतुः प्राञ्जली तदा ॥ १.२२९.१८ ॥
तेव्हा दृढ पराक्रमी ते दोघे भाऊ सुंद आणि उपसुंद देव पितामहांना पाहून हात जोडून उभे राहिले.
1.229.19
ऊचतुश्च प्रभुं देवं ततस्तौ सहितौ तदा ।
आवयोस्तपसाऽनेन यदि प्रीतः पितामहः ॥ १.२२९.१९ ॥
तेव्हा ते दोघे एकत्र प्रभू देवाला म्हणाले: या आमच्या तपामुळे पितामह प्रसन्न असतील तर.
1.229.20
मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ ।
उभावप्यमरौ स्यावः प्रसन्नो यदि नौ प्रभुः ॥ १.२२९.२० ॥
मायेचे जाणकार, अस्त्रविद्येत निपुण, बलवान आणि इच्छेनुसार रूप घेणारे असे आम्ही दोघे अमर होऊ, प्रभू आमच्यावर प्रसन्न असतील तर.
1.229.21
ऋतेऽमरत्वं युवयोः सर्वमुक्तं भविष्यति ।
अन्यद्वृणीतं मृत्योश्च विधानममरैः सम् ॥ १.२२९.२१ ॥
तुम्हा दोघांना अमरत्व सोडून तुम्ही जे म्हणालात ते सर्व घडेल. मृत्यूच्या विधानाऐवजी देवांच्या बरोबरीचा दुसरा वर मागा.
1.229.22
प्रभविष्याव इति यन्महदभ्युद्यतं तपः ।
युवयोर्हेतुनानेन नामरत्वं विधीयते ॥ १.२२९.२२ ॥
'आम्ही समर्थ होऊ' या हेतूने तुम्ही दोघांनी जे महान तप आरंभले आहे, त्याच कारणामुळे अमरत्व दिले जात नाही.
1.229.23
त्रैलोक्यविजयार्थाय भवद्भ्यामास्थितं तपः ।
हेतुनाऽनेन दैत्येन्द्रौ न वां कामं करोम्यहम् ॥ १.२२९.२३ ॥
त्रिलोक जिंकण्यासाठी तुम्ही दोघांनी हे तप आचरले आहे. हे दैत्येंद्रांनो, या कारणामुळे मी तुमची ही इच्छा पूर्ण करणार नाही.
1.229.24
सुन्दोपसुन्दावूचतुः ।
त्रिषु लोकेषु यद्भूतं किंचित्स्थावरजङ्गमम्।
सर्वस्मान्नौ भयं न स्यादृतेऽन्योन्यं पितामह ॥ १.२२९.२४ ॥
सुंद आणि उपसुंद म्हणाले: त्रिलोकांतील स्थावर किंवा जंगम जे काही प्राणी आहे, त्या कोणापासूनही आम्हाला भय नसावे; एकमेकांखेरीज, हे पितामहा.
1.229.25
यत्प्रार्थितं यथोक्तं च काममेतद्ददानि वाम् ।
मृत्योर्विधानमेतच्च यथावद्वा भविष्यति ॥ १.२२९.२५ ॥
तुम्ही मागितले आणि जसे सांगितले ते सर्व मी तुम्हा दोघांना इच्छेनुसार आता देतो. मृत्यूचे विधानही यथावत् तसेच होईल.
1.229.26
ततः पितामहो दत्त्वा वरमेतत्तदा तयोः ।
निवर्त्य तपसस्तौ च ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥ १.२२९.२६ ॥
तेव्हा पितामहांनी त्या दोघांना हा वर देऊन, त्यांना तपश्चर्येपासून परत फिरवून ब्रह्मलोकी निघून गेले.
1.229.27
लब्ध्वा वराणि दैत्येन्द्रावथ तौ भ्रातरावुभौ ।
अवध्यौ सर्वलोकस्य स्वमेव भवनं गतौ ॥ १.२२९.२७ ॥
वर मिळवून ते दोन दैत्येंद्र बंधू, सर्व लोकांकडून अवध्य होऊन, आपल्या स्वतःच्या भवनी परत गेले.
1.229.28
तौ तु लब्धवरौ दृष्ट्वा कृतकामौ मनस्विनौ ।
सर्वः सुहृञ्जनस्ताभ्यां प्रहर्षमुपजग्मिवान् ॥ १.२२९.२८ ॥
वर मिळालेले, कृतकाम झालेले ते दोघे मनस्वी पाहून सर्व सुहृदजन त्यांच्यामुळे अत्यंत आनंदित झाले.
1.229.29
ततस्तौ तु जटा भित्त्वा मौलिनौ संबभूवतुः ।
महार्हाभरणोपेतौ विरजोम्बरधारिणौ ॥ १.२२९.२९ ॥
मग ते दोघे जटा फोडून मुकुटधारी झाले, मौल्यवान अलंकारांनी युक्त होऊन निर्मल वस्त्रे परिधान करते झाले.
1.229.30
अकालकौमुदीं चैव चक्रतुः सार्वकालिकीम् ।
नित्यः प्रमुदितः सर्वस्तयोश्चैव सुहृञ्जनः ॥ १.२२९.३० ॥
त्यांनी असमयी कौमुदी उत्सवाला सर्वकालिक केले; आणि त्यांचे सर्व सुहृदजन नित्य आनंदित राहिले.
1.229.31
भक्ष्यतां भुज्यतां नित्यं दीयतां रम्यतामिति ।
गीयेतां पीयतां चेति शभ्दश्चासीद्गृहे गृहे ॥ १.२२९.३१ ॥
"खा, उपभोग घ्या, सदैव दान द्या, आनंद घ्या" आणि "गा, प्या" असा आवाज घरोघरी होता.
1.229.32
तत्रतत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः ।
हृष्टं प्रमुदितं सर्वं दैत्यानामभवत्पुरम् ॥ १.२२९.३२ ॥
ठिकठिकाणी मोठ्या नादांनी आणि उंच टाळ्यांच्या आवाजांनी दुमदुमून दैत्यांचे सारे नगर हर्षित व आनंदित झाले.
1.229.33
तैस्तैर्विहारैर्बहुभिर्दैत्यानां कामरूपिणाम् ।
समाः संक्रीडतां तेषामहरेकमिवाभवत् ॥ १.२२९.३३ ॥
कामरूपी दैत्यांच्या त्या त्या अनेक विहारांत रमणाऱ्या त्यांना वर्षे जणू एका दिवसासारखी गेली.