महाभारत · अध्याय 1.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.230.1
उत्सवे वृत्तमात्रे तु त्रैलोक्याकाङ्क्षिणावुभौ ।
मन्त्रयित्वा ततः सेनां तावज्ञापयतां तदा ॥ १.२३०.१ ॥
उत्सव के बीत जाने पर त्रिलोक की कामना करने वाले दोनों ने मंत्रणा करके तब अपनी सेना को आज्ञा दी।
1.230.2
सुहृद्भिरप्यनुज्ञातौ दैत्यैर्वृद्धैश्च मन्त्रिभिः ।
कृत्वा प्रास्थानिकं रात्रौ मघासु ययतुस्तदा ॥ १.२३०.२ ॥
मित्रों, दैत्यों, वृद्धों और मंत्रियों से अनुमति पाकर उन दोनों ने रात में प्रस्थान का कार्य करके तब मघा नक्षत्र में प्रस्थान किया।
1.230.3
गदापिट्टशधारिण्या शूलमुद्गरहस्तया ।
प्रस्थितौ सह वर्मिण्या महत्या दैत्यसेनया ॥ १.२३०.३ ॥
गदा, पट्टिश धारण करने वाली, शूल और मुद्गर हाथ में लिए हुए, कवच पहनी हुई विशाल दैत्यसेना के साथ वे दोनों प्रस्थित हुए।
1.230.4
मङ्गलैः स्तुतिभिश्चापि विजयप्रतिसंहितैः ।
चारणैः स्तूयमानौ तौ जग्मतुः परया मुदा ॥ १.२३०.४ ॥
मंगल स्तुतियों और विजय-वचनों से, चारणों द्वारा स्तुत किए जाते हुए वे दोनों परम आनंद से चल पड़े।
1.230.5
तावन्तरिक्षमुत्प्लुत्य दैत्यौ कामगमावुभौ ।
देवानामेव भवनं जग्मतुर्युद्दुर्मदौ ॥ १.२३०.५ ॥
आकाश में उछलकर वे दोनों दैत्य, इच्छानुसार गमन करने वाले, युद्ध में मदांध होकर देवताओं के ही भवन की ओर चले गए।
1.230.6
तयोरागमनं ज्ञात्वा वरदानं च तत्प्रभोः ।
हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्ब्रह्मलोकं ततः सुराः ॥ १.२३०.६ ॥
उनके आगमन को और उस प्रभु के वरदान को जानकर, देवता स्वर्ग छोड़कर तब ब्रह्मलोक चले गए।
1.230.7
ताविन्द्रलोकं निर्जित्य यक्षरक्षोगणांस्तदा ।
खेचराण्यपि भूतानि जघ्नतुस्तीव्रविक्रमौ ॥ १.२३०.७ ॥
उन दोनों ने इन्द्रलोक को जीतकर तब यक्षों और राक्षसों के गणों का, तथा आकाश में विचरने वाले प्राणियों का भी संहार किया, वे दोनों अति तीव्र पराक्रमी थे।
1.230.8
अन्तर्भूमिगतान्नागाञ्जित्वा तौ च महारथौ ।
समुद्रवासिनीः सर्वा म्लेच्छजातीर्विजिग्यतुः ॥ १.२३०.८ ॥
भूमि के भीतर रहने वाले नागों को जीतकर उन दोनों महारथियों ने समुद्र-तटवासी सभी म्लेच्छ जातियों को भी जीत लिया।
1.230.9
ततः सर्वां महीं जेतुमारब्धावुग्रशासनौ ।
सैनिकांश्च समाहूय सुतीक्ष्णं वाक्यमूचतुः ॥ १.२३०.९ ॥
तब उग्र शासन वाले उन दोनों ने समूची पृथ्वी को जीतना आरम्भ किया, और सैनिकों को बुलाकर अत्यन्त कठोर वचन कहे।
1.230.10
राजर्षयो महायज्ञैर्हव्यकव्यैर्द्विजातयः ।
तेजो बलं च देवानां वर्धन्ति श्रियं तथा ॥ १.२३०.१० ॥
राजर्षि और द्विज महायज्ञों तथा हव्य-कव्य के द्वारा देवताओं के तेज, बल और श्री को बढ़ाते हैं।
1.230.11
तेषामेवं प्रवृत्तानां सर्वेषामसुरद्विषाम् ।
संभूय सर्वैरस्माभिः कार्यः सर्वात्मना वधः ॥ १.२३०.११ ॥
उन सब असुर-द्वेषियों के, जो इस प्रकार प्रवृत्त हैं, हम सबको मिलकर पूर्ण मन से उनका वध करना चाहिए।
1.230.12
एवं सर्वान्समादिश्य पूर्वतीरे महोदधेः ।
क्रूरां मतिं समास्थाय जग्मतुः सर्वतोमुखौ ॥ १.२३०.१२ ॥
इस प्रकार सबको आदेश देकर, महासागर के पूर्वी तट पर क्रूर संकल्प धारण कर, सब दिशाओं की ओर मुख किए हुए वे दोनों चले गए।
1.230.13
यज्ञैर्यजन्ति ये केचिद्याजयन्ति च ये द्विजाः ।
तान्सर्वान्प्रसभं हत्वा बलिनौ जग्मतुस्ततः ॥ १.२३०.१३ ॥
जो कोई यज्ञ करते थे और जो द्विज यज्ञ करवाते थे, उन सब को बलपूर्वक मारकर वे दोनों बलवान वहाँ से चले गए।
1.230.14
आश्रमेष्वग्निहोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् ।
गृहीत्वा प्रक्षिपन्त्यप्सु विश्रब्धं सैनिकास्तयोः ॥ १.२३०.१४ ॥
मुनियों के आश्रमों में, विशुद्ध आत्मा वाले मुनियों के अग्निहोत्र के हवन-पात्र लेकर उनके सैनिक निर्भय होकर उन्हें जल में फेंक देते थे।
1.230.15
तपोधनैश्च ये क्रुद्धैः शापा उक्ता महात्मभिः ।
नाक्रामन्त तयोस्तेऽपि वरदाननिराकृताः ॥ १.२३०.१५ ॥
तपस्वी और क्रोधित महात्माओं ने जो शाप दिए थे, वे भी उन दोनों पर असर नहीं कर सके, क्योंकि वे वरदानों द्वारा निष्प्रभ हो गए थे।
1.230.16
नाक्रामन्त यदा शापा बाणा मुक्ताः शिलास्विव ।
नियमान्संपरित्यज्य व्यद्रवन्त द्विजातयः ॥ १.२३०.१६ ॥
जब शाप शिलाओं पर छोड़े गए बाणों की तरह निष्प्रभ रहे, तब द्विजाति अपने नियमों को त्यागकर भाग गए।
1.230.17
पृथिव्यां ये तपःसिद्धा दान्ताः शमपरायणाः ।
तयोर्भयाद्दुद्रुवुस्ते वैनतेयादिवोरगाः ॥ १.२३०.१७ ॥
पृथ्वी पर जो तपस्या से सिद्ध, संयमी और शांति-परायण थे, वे उन दोनों के भय से वैसे ही भागे जैसे सर्प गरुड़ से भागते हैं।
1.230.18
मथितैराश्रमैर्भग्नैर्विकीर्णकलशस्रुवैः ।
शून्यमासीज्जगत्सर्वं कालेनेव हतं तदा ॥ १.२३०.१८ ॥
तब मथे और तोड़े गए आश्रमों में बिखरे कलश और स्रुव देखकर सारा जगत ऐसा शून्य हो गया मानो काल ने उसे मार दिया हो।
1.230.19
ततो राजन्नदृश्यद्भिर्ऋषिभिश्च महासुरौ ।
उभौ विनिश्चयं कृत्वा विकुर्वाते वधैषिणौ ॥ १.२३०.१९ ॥
तब हे राजन्, अदृश्य ऋषियों के सामने ही उन दोनों महान असुरों ने निश्चय करके, वध की इच्छा रखते हुए, अपना रूप बदलना आरम्भ कर दिया।
1.230.20
प्रभिन्नकरटौ मत्तौ भूत्वा कुञ्जररूपिणौ ।
संलीनमपि दुर्गेषु निन्यतुर्यमसादनम् ॥ १.२३०.२० ॥
मदमत्त और मस्तक से मद बहाते हाथियों का रूप धारण करके, किलों में छिपे हुए ऋषियों को भी उन दोनों ने यमलोक पहुँचा दिया।
1.230.21
सिंहौ भूत्वा पुनर्व्याघ्रौ पुनश्चान्तर्हितावुभौ ।
तैस्तैरुपायैस्तौ क्रूरावृषीन्दृष्ट्वा निजघ्नतुः ॥ १.२३०.२१ ॥
सिंह बनकर, फिर व्याघ्र बनकर, फिर अदृश्य होकर, उन दोनों क्रूरों ने तरह-तरह के उपायों से ऋषियों को देखकर उनका वध किया।
1.230.22
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया प्रनष्टनृपतिद्विजा ।
उत्सन्नोत्सवयज्ञा च बभूव वसुधा तदा ॥ १.२३०.२२ ॥
यज्ञ और स्वाध्याय रुक गए, राजा और ब्राह्मण नष्ट हो गए, उत्सव और यज्ञ लुप्त हो गए — तब पृथ्वी ऐसी हो गई।
1.230.23
हाहाभूता भयार्ता च निवृत्तविपणापणा ।
निवृत्तदेवकार्या च पुण्योद्वाहविवर्जिता ॥ १.२३०.२३ ॥
हाहाकार से भरी, भय से पीड़ित, जहाँ बाज़ार और दुकानें बंद थीं, देवकार्य रुक गए थे और शुभ विवाह नहीं हो रहे थे।
1.230.24
निवृत्तकृषिगोरक्षा विध्वस्तनगराश्रमा ।
अस्थिकङ्कालसंकीर्णा भूर्बभूवोग्रदर्शना ॥ १.२३०.२४ ॥
खेती और गोरक्षा बंद हो गई, नगर और आश्रम नष्ट हो गए; हड्डियों और कंकालों से भरी पृथ्वी भयानक दिखने लगी।
1.230.25
निवृत्तपितृकार्यं च निर्वषट्कारमङ्गलम् ।
जगत्प्रतिभयाकारं दुष्प्रेक्ष्यमभवत्तदा ॥ १.२३०.२५ ॥
पितरों के कर्म रुक गए, वषट्कार और मंगल समाप्त हो गए, और तब संसार को भयभीत करने वाला वह दृश्य अति दुर्दर्शनीय हो गया।
1.230.26
चन्द्रादित्यौ ग्रहास्तारा नक्षत्राणि दिवौकसः ।
जग्मुर्विषादं तत्कर्म दृष्ट्वा सुन्दोपसुन्दयोः ॥ १.२३०.२६ ॥
चंद्रमा और सूर्य, ग्रह, तारे, नक्षत्र और स्वर्गवासी देवता सुंद और उपसुंद के उस कर्म को देखकर विषाद को प्राप्त हुए।
1.230.27
एवं सर्वा दिशो दैत्यौ जित्वा क्रूरेण कर्मणा ।
निःसपत्नौ कुरुक्षेत्रे निवेशमभिचक्रतुः ॥ १.२३०.२७ ॥
इस प्रकार क्रूर कर्मों से सभी दिशाओं को जीतकर उन दोनों दैत्यों ने, शत्रुरहित होकर, कुरुक्षेत्र में अपना निवास बना लिया।