महाभारत · अध्याय 1.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.234.1
तं प्रयान्तं महाबाहुं कौरवाणां यशस्करम् ।
अनुजग्मुर्महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ १.२३४.१ ॥
कौरवांचे यश वाढवणारा तो महाबाहू निघाला असता वेदपारंगत महात्मे ब्राह्मण त्याच्या मागे गेले.
1.234.2
वेदवेदाङ्गविद्वासस्तथैवाध्यात्मचिन्तकाः ।
भैक्षाश्च भगवद्भक्ताः सूताः पौराणिकाश्च ये ॥ १.२३४.२ ॥
वेद व वेदांगांचे विद्वान, तसेच अध्यात्मचिंतक, भिक्षाजीवी, भगवद्भक्त, सूत आणि पौराणिक जे होते.
1.234.3
कथकाश्चापरे राजञ्श्रमणाश्च वनौकसः ।
दिव्याख्यानानि ये चापि पठन्ति मधुरं द्विजाः ॥ १.२३४.३ ॥
हे राजा, कथेकरी, इतर श्रमण आणि वनवासीही होते; मधुर स्वरात दिव्य आख्याने पठण करणारे द्विजही होते.
1.234.4
एतैश्चान्यैश्च बहुभिः सहायैः पाण्डुनन्दनः ।
वृतः श्लक्ष्णकथैः प्रायान्मरुद्भिरिव वासवः ॥ १.२३४.४ ॥
यांच्यासह आणि इतर अनेक सहायकांनी वेढलेला पाण्डुपुत्र मधुर संभाषणांसह, मरुतांनी वेढलेल्या इंद्रासारखा पुढे गेला.
1.234.5
रमणीयानि चित्राणि वनानि च सरांसि च ।
सरितः सागरांश्चैव देशानपि च भारत ॥ १.२३४.५ ॥
हे भारता, रमणीय व विविध वने, सरोवरे, नद्या, समुद्र आणि देशही (त्याने पाहिले).
1.234.6
पुण्यान्यपि च तीर्थानि ददर्श भरतर्षभः ।
स गङ्गाद्वारमाश्रित्य निवेशमकरोत्प्रभुः ॥ १.२३४.६ ॥
भरतश्रेष्ठाने पुण्य तीर्थेही पाहिली; तो प्रभू गंगाद्वारी पोहोचून तेथे मुक्काम केला.
1.234.7
तत्र तस्याद्भुतं कर्म शृणु त्वं जनमेजय ।
कृतवान्यद्विशुद्धात्मा पाण्डूनां प्रवरो हि सः ॥ १.२३४.७ ॥
हे जनमेजया, तिथे त्या विशुद्धात्म्याने केलेले अद्भुत कर्म ऐक; तो पाण्डवांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
1.234.8
निविष्टे तत्र कौन्तेये ब्राह्मणेषु च भारत ।
अग्निहोत्राणि विप्रास्ते प्रादुश्चक्रुरनेकशः ॥ १.२३४.८ ॥
हे भारता, कुन्तीपुत्र तेथे स्थिरावल्यावर ते ब्राह्मण अनेक वेळा अग्निहोत्रे प्रज्वलित करते झाले.
1.234.9
तेषु प्रबोध्यमानेषु ज्वलितेषु हुतेषु च ।
कृतपुष्पोपहारेषु तीरान्तरगतेषु च ॥ १.२३४.९ ॥
ती प्रज्वलित, प्रज्वलित झालेली, आहुती दिलेली, पुष्पोपहार अर्पिलेली आणि तीरांच्या मध्ये स्थित असता.
1.234.10
कृताभिषेकैर्विद्वद्भिर्नियतैः सत्पथे स्थितैः ।
शुशुभेऽतीव तद्राजन्गङ्गाद्वारं महात्मभिः ॥ १.२३४.१० ॥
स्नान केलेल्या, विद्वान, संयमी आणि सन्मार्गावर स्थित असलेल्या महात्म्यांनी, हे राजा, ते गंगाद्वार अत्यंत शोभले.
1.234.11
तथा पर्याकुले तस्मिन्निवेशे पाण्डवर्षभः ।
अभिषेकाय कौन्तेयो गङ्गामवततार ह ॥ १.२३४.११ ॥
अशा त्या गर्दीने भरलेल्या निवासात पाण्डवांतील वृषभ कुन्तीपुत्र स्नानासाठी गंगेत उतरला.
1.234.12
तत्राभिषेकं कृत्वा स तर्पयित्वा पितामहान् ।
उत्तितीर्षुर्जलाद्राजन्नग्निकार्यचिकीर्षया ॥ १.२३४.१२ ॥
तेथे स्नान करून, पितामहांना तर्पण देऊन, हे राजा, अग्निकार्य करण्याच्या इच्छेने तो पाण्यातून वर येऊ इच्छिला.
1.234.13
अपकृष्टो महाबाहुर्नागराजस्य कन्यया ।
अन्तर्जले महाराज उलूप्या कामयानया ॥ १.२३४.१३ ॥
महाबाहू अर्जुनाला नागराजाच्या कन्येने पाण्याखाली ओढून नेले, हे महाराजा, उलूपी कामनेने प्रेरित होऊन.
1.234.14
ददर्श पाण्डवस्तत्र पावकं सुसमाहितः ।
कौरव्यस्याथ नागस्य भवने परमार्चिते ॥ १.२३४.१४ ॥
तेथे पांडवाने एकाग्रचित्ताने अग्नीला पाहिले, कौरव्य नागाच्या अतिपूजित भवनात.
1.234.15
तत्राग्निकार्यं कृतवान्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
अशङ्कमानेन हुतस्तेनातुष्यद्धुताशनः ॥ १.२३४.१५ ॥
तेथे कुंतीपुत्र धनंजयाने अग्निकार्य केले; निःशंकपणे दिलेल्या आहुतीने अग्नी संतुष्ट झाला.
1.234.16
अग्निकार्यं स कृत्वा तु नागराजसुतां तदा ।
प्रसहन्निव कौन्तेय इदं वचनमब्रवीत् ॥ १.२३४.१६ ॥
अग्निकार्य पूर्ण करून कौंतेयाने नागराजाच्या कन्येला जणू बळाने हे वचन म्हटले.
1.234.17
किमिदं साहसं भीरु कृतवत्यसि भामिनि ।
कश्चायं सुभगे देशः का च त्वं कस्य वात्मजा ॥ १.२३४.१७ ॥
हे भीरू, हे भामिनी, हे कसले साहस तू केलेस? हे सुभगे, हे कोणते स्थान आहे, तू कोण आहेस आणि कोणाची कन्या आहेस?
1.234.18
ऐरावतकुले जातः कौरव्यो नाम पन्नगः ।
तस्यास्मि दुहिता राजन्नुलूपी नाम पन्नगी ॥ १.२३४.१८ ॥
ऐरावताच्या कुलात कौरव्य नावाचा नाग जन्मला. हे राजा, मी त्याची कन्या, उलूपी नावाची नागिणी आहे.
1.234.19
साऽहं त्वामभिषेकार्थमवतीर्णं समुद्गाम् ।
दृष्ट्वैव पुरुषव्याघ्र कन्दर्पेणाभिमूर्च्छिता ॥ १.२३४.१९ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, स्नानासाठी समुद्रात उतरलेल्या तुला पाहताच मी कामदेवाने मूर्च्छित झाले.
1.234.20
तां मामनङ्गग्लपितां त्वत्कृते कुरुनन्दन ।
अनन्यां नन्दयस्वाद्य प्रदानेनात्मनोऽनघ ॥ १.२३४.२० ॥
हे कुरुनंदना, तुझ्यामुळे कामदेवाने क्षीण झालेल्या मला, हे निष्पापा, आज स्वतःला देऊन आनंदित कर.
1.234.21
ब्रह्मचर्यमिदं भद्रे मम द्वादशमासिकम् ।
धर्मराजेन चादिष्टं नाहमस्मि स्वयं वशः ॥ १.२३४.२१ ॥
हे भद्रे, हे माझे बारा महिन्यांचे ब्रह्मचर्य व्रत आहे, जे धर्मराजाने आज्ञापिले आहे; मी स्वतः माझ्या वशात नाही.
1.234.22
तव चापि प्रियं कर्तुमिच्छामि जलचारिणि ।
अनृतं नोक्तपूर्वं च मया किंचन कर्हिचित् ॥ १.२३४.२२ ॥
हे जलचारिणी, तुझेही प्रिय करण्याची माझी इच्छा आहे; मी यापूर्वी कधीही काहीही असत्य सांगितलेले नाही.
1.234.23
कथं च नानृतं मे स्यात्तव चापि प्रियं भवेत् ।
न च पीड्येत मे धर्मस्तथा कुर्या भुजङ्गमे ॥ १.२३४.२३ ॥
माझे असत्य न होता, तुझेही प्रिय होऊन, आणि माझा धर्म पीडित न होता कसे होईल? हे नागिणी, मी तसेच करीन.
1.234.24
जानाम्यहं पाण्डवेय यथा चरसि मेदिनीम् ।
यथा च ते ब्रह्मचर्यमिदमादिष्टवान्गुरुः ॥ १.२३४.२४ ॥
हे पांडवेया, तू पृथ्वीवर कसा संचार करतोस आणि तुझ्या गुरूने हे ब्रह्मचर्य कसे आज्ञापिले, हे मला माहीत आहे.
1.234.25
परस्परं वर्तमानान्द्रुपदस्यात्मजां प्रति ।
यो नोऽनुप्रविशेन्मोहात्स वै द्वादशमासिकम् ॥ १.२३४.२५ ॥
हे पांडुपुत्रा, आम्ही द्रुपदकन्येविषयी परस्पर वर्तत असताना जो मोहाने आमच्यात प्रवेश करील, तो बारा महिने (वनवास करील).
1.234.26
वने चरेद्ब्रह्मचर्यमिति वः समयः कृतः ।
तदिदं दौपदीहेतोरन्योन्यस्य प्रवासनम् ॥ १.२३४.२६ ॥
वनात ब्रह्मचर्य पाळावे असा तुमच्यात करार झाला होता. तेच हे द्रौपदीमुळे एकमेकांचे प्रवासन आहे.
1.234.27
कृतवांस्तत्र धर्मार्थमत्र धर्मो न दुष्यति ।
परित्राणं च कर्तव्यमार्तानां पृथुलोचन ॥ १.२३४.२७ ॥
तेथे धर्मासाठी असे केल्याने येथे धर्म दूषित होत नाही. पीडितांचे रक्षण करणे कर्तव्य आहे, हे विशाललोचना.
1.234.28
कृत्वा मम परित्राणं तव धर्मो न लुप्यते ।
यदि वाप्यस्य धर्मस्य सूक्ष्मोऽपि स्याद्व्यतिक्रमः ॥ १.२३४.२८ ॥
माझे रक्षण केल्याने तुझा धर्म लोपत नाही. या धर्माचा सूक्ष्म भंगही झाला तरी.
1.234.29
स च ते धर्म एव स्याद्दत्वा प्राणान्ममार्जुन ।
भक्तां च भज मां पार्थ सतामेतन्मतं प्रभो ॥ १.२३४.२९ ॥
माझे प्राण देऊनही तो तुझाच धर्म होईल. हे अर्जुना, भक्त अशा मला स्वीकार. हे पार्था, सज्जनांचे हेच मत आहे, हे प्रभो.
1.234.30
न करिष्यसि चेदेवं मृतां मामुपधारय ।
प्राणदानान्महाबाहो चर धर्ममनुत्तमम् ॥ १.२३४.३० ॥
तू असे केले नाहीस तर मला मृत समज. हे महाबाहो, प्राणदानाने उत्तम धर्माचे आचरण कर.
1.234.31
शरणं च प्रपन्नास्मि त्वामद्य पुरुषोत्तम ।
दीनाननाथान्कौन्तेय परिरक्षसि नित्यशः ॥ १.२३४.३१ ॥
हे पुरुषोत्तमा, आज मी तुमच्या शरणाला आले आहे. हे कौन्तेया, तुम्ही नेहमी दीन आणि अनाथांचे रक्षण करता.
1.234.32
साऽहं शऱणमभ्येमि रोरवीमि च दुःखिता ।
याचे त्वां चाभिकामाहं तस्मात्कुरु मम प्रियम्।
स त्वमात्मप्रदानेन सकामां कर्तुमर्हसि ॥ १.२३४.३२ ॥
दुःखी होऊन मी तुमच्या शरणाला येऊन आक्रोश करते. मी तुम्हाला याचना करते आणि इच्छा करते, म्हणून माझे प्रिय करा. तुम्ही स्वतःला अर्पण करून माझी इच्छा पूर्ण करावी.
1.234.33
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पन्नगेश्वरकन्यया ।
कृतवांस्तत्तथा सर्वं धर्ममुद्दिश्य कारणम् ॥ १.२३४.३३ ॥
नागराजाच्या कन्येने असे सांगितल्यावर कौन्तेयाने धर्माला कारण मानून ते सर्व तसेच केले.
1.234.34
स नागभवने रात्रिं तामुषित्वा प्रतापवान् ।
पुत्रमुत्पादयामास स तस्यां सुमनोहरम् ॥ १.२३४.३४ ॥
त्या पराक्रमी वीराने नागलोकात ती रात्र घालवली आणि तिच्यापासून अतिशय मनोहर असा एक पुत्र उत्पन्न केला.
1.234.35
इरावन्तं महाभागं महाबलपराक्रमम् ।
उदितेऽभ्युत्थितः सूर्ये कौरव्यस्य निवेशनात् ॥ १.२३४.३५ ॥
सूर्य उगवल्यावर कौरव्याच्या निवासातून उठून, महाभाग्यवान आणि महाबलपराक्रमी इरावानला त्याने प्राप्त केले.
1.234.36
आगतस्तु पुनस्तत्र गङ्गाद्वारं तया सह ।
परित्यज्य गता साध्वी उलूपी निजमन्दिरं ॥ १.२३४.३६ ॥
तो पुन्हा तिच्यासह गंगाद्वारी आला; नंतर साध्वी उलूपी त्याला सोडून आपल्या घरी निघून गेली.
1.234.37
दत्त्वा वरमजेयत्वं जले सर्वत्र भारत ।
साध्या जलचराः सर्वे भविष्यन्ति न संशयः ॥ १.२३४.३७ ॥
हे भरतवंशजा, तिने पाण्यात सर्वत्र अजेयत्वाचा वर दिला; सर्व जलचर त्याच्या अधीन राहतील, यात संशय नाही.