महाभारत · अध्याय 1.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.24.1
सौतिरुवाच ।
स श्रुत्वाऽथात्मनो देहं सुपर्णः प्रेक्ष्य च स्वयम्।
शरीरप्रतिसंहारमात्मनः संप्रचक्रमे ॥ १.२४.१ ॥
सौती म्हणाले. मग सुपर्णाने स्वतःच्या देहाबद्दल ऐकून व स्वतः ते पाहून आपला देह आकुंचित करण्यास आरंभ केला.
1.24.2
न मे सर्वाणि भूतानि विभियुर्देहदर्शनात् ।
भीमरूपात्समुद्विग्रास्तस्मात्तेजस्तु संहरे ॥ १.२४.२ ॥
माझे शरीर पाहून सर्व प्राणी घाबरले नाहीत. माझ्या भयंकर रूपामुळे ते उद्विग्न झाले; म्हणून मी माझे तेज आवरून घेईन.
1.24.3
सौतिरुवाच ।
ततः कामगमः पक्षी कामवीर्यो विहंगमः।
अरुणं चात्मनः पृष्ठमारोप्य स पितुर्गृहात् ॥ १.२४.३ ॥
सौती म्हणाले. मग इच्छेप्रमाणे गमन करणारा, इच्छेप्रमाणे बल असलेला तो पक्षी अरुणाला आपल्या पाठीवर बसवून पित्याच्या घरातून निघाला.
1.24.4
मातुरन्तिकमागच्छत्परं तीरं महोदधेः ।
तत्रारुणश्च निक्षिप्तो पुरोदेशे महाद्युतेः ॥ १.२४.४ ॥
तो मातेजवळ गेला; महासागराच्या पलीकडच्या तीरावर पोहोचला. तेथे महातेजस्वीच्या पुढील भागात अरुणाला उतरवले गेले.
1.24.5
सूर्यस्तेजोभिरत्युग्रैर्लोकान्दग्धुमना यदा ।
रुरुरुवाच।
किमर्थं भगवान्सूर्यो लोकान्दग्धुमनास्तदा ॥ १.२४.५ ॥
सूर्य अत्यंत उग्र तेजाने लोक जाळण्याचा विचार करू लागला तेव्हा रुरू म्हणाला: त्या वेळी भगवान सूर्य कोणत्या कारणाने लोक जाळण्याची इच्छा करत होता?
1.24.6
किमस्तापहृतं देवैर्येनमं मन्युराविशत् ।
प्रमतिरुवाच।
चन्द्रार्काभ्यां यदा राहुराख्यातो ह्यमृतं पिबन् ॥ १.२४.६ ॥
देवांनी कोणते अमृत चोरले, ज्यामुळे त्याला (सूर्याला) क्रोधाने वेढले? प्रमती म्हणाला: अमृत पीत असलेल्या राहूचे नाव चंद्र आणि सूर्याने घेतले तेव्हा.
1.24.7
वैरानुबन्धं कृतवांश्चन्द्रादित्यौ तदाऽनघ ।
बाध्यमानं ग्रहेणाथ ह्यादित्यं मन्युराविशत् ॥ १.२४.७ ॥
हे निष्पाप, तेव्हा त्याने चंद्र आणि सूर्य यांच्याशी वैर धरले. ग्रहाने पीडलेल्या सूर्यावर क्रोध शिरला.
1.24.8
सुरार्थाय समुत्पन्नो रोषो राहोस्तु मां प्रति ।
बह्वनर्थकरं पापमेकोऽहं समवाप्नुयाम् ॥ १.२४.८ ॥
देवांच्या हितासाठी राहूचा क्रोध माझ्यावर उत्पन्न झाला. फार अनर्थ करणारे पाप मी एकटाच प्राप्त करीन.
1.24.9
सहाय एव कार्येषु न च कृच्छ्रेषु दृश्यते ।
पश्यन्ति ग्रस्यमानं मां सहन्ते वै दिवौकसः ॥ १.२४.९ ॥
कार्यांत सहाय्यक दिसतात, पण संकटात दिसत नाहीत. मला गिळले जात असताना पाहूनही स्वर्गवासी ते सहन करतात.
1.24.10
तस्माल्लोकविनाशार्थं ह्यवतिष्ठे न संशयः ।
एवं कृतमतिः सूर्यो ह्यस्तमभ्यगमद्गिरिम् ॥ १.२४.१० ॥
म्हणून लोकांच्या विनाशासाठी मी ठाम राहीन, यात संशय नाही. असा निश्चय करून सूर्य अस्तगिरीकडे गेला.
1.24.11
तस्माल्लोकविनाशाय संतापयत भास्करः ।
ततो देवानुपागम्य प्रोचुरेवं महर्षयः ॥ १.२४.११ ॥
म्हणून लोकांच्या विनाशासाठी सूर्याला त्रास द्या. तेव्हा महर्षी देवांजवळ येऊन असे म्हणाले.
1.24.12
आद्यार्धरात्रसमये सर्वलोकभयावहः ।
उत्पत्स्यते महान्दाहस्त्रैलोक्यस्य विनाशनः ॥ १.२४.१२ ॥
पहिल्या मध्यरात्री सर्व लोकांना भय देणारा, त्रिलोकांचा विनाश करणारा महान दाह उत्पन्न होईल.
1.24.13
ततो देवाः सर्षिगणा उपगम्य पितामहम् ।
अब्रुवन्किमिवेहाद्य महद्दाहकृतं भयम् ॥ १.२४.१३ ॥
तेव्हा देव ऋषिगणांसह पितामहांजवळ जाऊन म्हणाले, "आज येथे महादाहामुळे निर्माण झालेले हे भय कसले?"
1.24.14
न तावद्दृश्यते सूर्यः क्षयोऽयं प्रतिभाति च ।
उदिते भगवन्भानौ कथनेतद्भविष्यति ॥ १.२४.१४ ॥
"अजून सूर्य दिसत नाही, तरीही हा विनाश दिसतो आहे. हे भगवन्, सूर्य उदयास आल्यावर हे कसे घडेल?"
1.24.15
एष लोकविनाशाय रविरुद्यन्तुमुद्यतः ।
दृश्यन्नेव हि लोकान्स भस्मराशीकरिष्यति ॥ १.२४.१५ ॥
"हा सूर्य लोकांच्या विनाशासाठी उदयाला सिद्ध झाला आहे. दिसताच तो लोकांना भस्माच्या राशीत रूपांतरित करील."
1.24.16
तस्य प्रतिविधानं च विहितं पूर्वमेव हि ।
कश्यपस्य सुतो धीमानरुणेत्यभिविश्रुतः ॥ १.२४.१६ ॥
"त्याचा प्रतीकार आधीच विहित केलेला आहे. कश्यपाचा बुद्धिमान पुत्र, जो अरुण नावाने विख्यात आहे, तोच त्याचा उपाय आहे."
1.24.17
महाकायो महातेजाः स स्थास्यति पुरो रवेः ।
करिष्यति च सारथ्यं तेजश्चास्य हरिष्यति ॥ १.२४.१७ ॥
"महाकाय व महातेजस्वी असलेला तो सूर्यासमोर उभा राहील, सारथ्य करील आणि त्याचे तेज हरण करील."
1.24.18
लोकानां स्वस्ति चैवं स्यादृषीणां च दिवौकसाम् ।
प्रमतिरुवाच।
ततः पितामहाज्ञातः सर्वं चक्रे तदाऽरुणः ॥ १.२४.१८ ॥
"अशा प्रकारे लोकांचे, ऋषींचे आणि देवांचे कल्याण होवो." असे प्रमति म्हणाला. तेव्हा पितामहांच्या आज्ञेनुसार अरुणाने सर्व केले.
1.24.19
उदितश्चैव सविता ह्यरुणेन समावृतः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्सूर्यं मन्युराविशत् ॥ १.२४.१९ ॥
सविता उदित झाला; तो अरुणाने व्यापलेला होता. सूर्यात मन्यु कसा शिरला, हे सर्व तुला सांगितले गेले.
1.24.20
अरुणश्च यथैवास्य सारथ्यमकरोत्प्रभुः ।
भूय एवापरं प्रश्नं शृणु पूर्वमुदाहृतम् ॥ १.२४.२० ॥
प्रभू अरुणाने याचे सारथ्य केले, तसेच. आता पूर्वी सांगितलेला दुसरा प्रश्न ऐक.