महाभारत · अध्याय 1.246
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.246.1
क्रोशणात्रे पुरस्यासीद्गोष्ठं पार्थस्य शोभनम् ।
तत्रापि यात्वा बीभत्सुर्निविष्टो यदुकन्यया ॥ १.२४६.१ ॥
नगर से एक कोस की दूरी पर पार्थ का सुंदर गोशाला-स्थान था। वहाँ भी जाकर बीभत्सु यदुकुल की कन्या के साथ ठहरे।
1.246.2
ततः सुभद्रां सत्कृत्य पार्थो वचनमब्रवीत् ।
गोपिकानां तु वेषेण गच्छ त्वं वृजिनं पुरम् ॥ १.२४६.२ ॥
तब सुभद्रा का सत्कार करके पार्थ ने यह वचन कहा - "तुम गोपिकाओं के वेश में उस कपटी नगर को जाओ।"
1.246.3
कामव्याहारिणी कृष्णा रोचतां ते वचो मम ।
दृष्ट्वा तु परुषं ब्रूयात्सह तत्र मयागताम् ॥ १.२४६.३ ॥
"कृष्णा, जो मन चाहे बोलने वाली है, वह मेरा यह वचन तुझे पसंद आए। उसे देखकर वह कठोर बातें कहेगी, जब वहाँ मेरे साथ आई हुई तुम हो।"
1.246.4
अन्यवेषेण तु गतां दृष्ट्वा सा त्वां प्रियं वदेत् ।
यत्तु सा प्रथमं ब्रूयान्न तस्यास्ति निवर्तनम् ॥ १.२४६.४ ॥
"अन्य वेश में गई हुई तुम्हें देखकर वह प्रिय वचन बोलेगी। किंतु जो वह पहले कह दे, उसे वापस नहीं लिया जा सकता।"
1.246.5
तस्मान्मानं च दर्पं च व्यपनीय स्वयं व्रज ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुभद्रा प्रत्यभाषत ॥ १.२४६.५ ॥
"इसलिए अभिमान और घमंड त्यागकर स्वयं जाओ।" उसका यह वचन सुनकर सुभद्रा ने उत्तर दिया।
1.246.6
एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वं पार्थ भाषसे ।
सुभद्रावचनं श्रुत्वा सुप्रीतः पाकशासनिः ॥ १.२४६.६ ॥
"जैसा तुम कहते हो, हे पार्थ, वैसा ही मैं करूँगी।" सुभद्रा का यह वचन सुनकर इंद्रपुत्र अर्जुन अत्यंत प्रसन्न हुए।
1.246.7
गोपालान्स समानीय त्वरितो वाक्यमब्रवीत् ।
तरुम्यः सन्ति यावन्त्यस्ताः सर्वा व्रजयोषितः ॥ १.२४६.७ ॥
उसने गोपालों को एकत्र करके शीघ्रता से यह वचन कहा, "जितनी व्रज की स्त्रियाँ हैं, वे सब ..."
1.246.8
आगच्छन्तु गमिष्यन्त्या भद्रया सह सङ्गताः ।
इन्द्रप्रस्थं पुरवरं कृष्णां द्रष्टुं यशस्विनीम् ॥ १.२४६.८ ॥
"भद्रा के साथ जाने वाली स्त्रियाँ आएँ और साथ मिलकर इन्द्रप्रस्थ नगर में यशस्विनी कृष्णा को देखने चलें"
1.246.9
एतच्छ्रुत्वा तु गोपालैरानीता व्रजयोषितः ।
ततस्ताभिः परिवृतां व्रजस्त्रीभिः समन्ततः ॥ १.२४६.९ ॥
यह सुनकर गोपालों द्वारा व्रज की स्त्रियाँ लाई गईं। फिर उन व्रज-स्त्रियों से चारों ओर घिरी हुई (सुभद्रा)…
1.246.10
सुभद्रां त्वरमाणश्च रक्तकौशेयवासिनीम् ।
पार्थः प्रस्थापयामास कृत्वा गोपालिकावपुः ॥ १.२४६.१० ॥
पार्थ ने शीघ्रता से लाल रेशमी वस्त्र पहनी हुई सुभद्रा को भेज दिया, और स्वयं गोपालिका का रूप धारण करके (साथ चले)।
1.246.11
साऽधिकं तेन रूपेण शोभमाना यशस्विनी ।
गोपालिकामध्यगता प्रययौ वृजिनं पुरम् ॥ १.२४६.११ ॥
वह यशस्विनी उस रूप से अत्यधिक शोभायमान होती हुई, गोपालिकाओं के बीच में रहकर, वृजिन (कठिन/मार्गपूर्ण) नगर की ओर चली।
1.246.12
त्वरिता खाण्डवप्रस्थमाससाद विवेश च ।
भवनं श्रेष्ठमासाद्य वीरपत्नी वराङ्गना ॥ १.२४६.१२ ॥
शीघ्रता से वह खाण्डवप्रस्थ पहुँची और प्रवेश किया; श्रेष्ठ भवन पहुँचकर वह वीरपत्नी, श्रेष्ठ नारी (भीतर गई)।
1.246.13
ववन्दे पृथुताम्राक्षी पृथां भद्रा पितृष्वसाम् ।
तां कुन्ती चारुसर्वाङ्गीमुपाजिघ्रत मूर्धनि ॥ १.२४६.१३ ॥
पृथु-ताम्राक्षी भद्रा ने अपनी बुआ पृथा को प्रणाम किया, और कुन्ती ने उस सुन्दर-अंगों वाली को सिर पर चूमा।
1.246.14
प्रीत्या परमया युक्ता आशीर्भिर्युञ्जताऽतुलाम् ।
ततोऽभिगम्य त्वरिता पूर्णेन्दुसदृशानना ॥ १.२४६.१४ ॥
परम प्रीति से युक्त होकर, अतुलनीय आशीर्वाद देते हुए, तब पूर्णचन्द्र के समान मुख वाली वह शीघ्र आगे बढ़ी।
1.246.15
ववन्दे द्रौपदीं भद्रा प्रेष्याऽहमिति चाब्रवीत् ।
प्रत्युत्थाय तदा कृष्णा स्वसारं माधवस्य च ॥ १.२४६.१५ ॥
भद्रा ने द्रौपदी को प्रणाम किया और कहा, 'मैं आपकी दासी हूँ।' तब कृष्णा ने उठकर माधव की बहन को (उठाया)।
1.246.16
परिष्वज्यावदत्प्रीत्या निःसपत्नोस्तु ते पतिः ।
वीरसूर्भव भद्रे त्वं भव भर्तृप्रिया तथा ॥ १.२४६.१६ ॥
आलिंगन करके प्रीति से उसने कहा, 'तुम्हारा पति निःसपत्न हो। हे भद्रे, तुम वीरों की माता बनो और पति की प्रिया भी होओ।'
1.246.17
ओजसा निर्मिता बह्वीरुवाच परमाशिषः ।
तथैव मुदिता भद्रा तामुवाच तथास्त्विति ॥ १.२४६.१७ ॥
ओज से रचे गए अनेक परम आशीर्वाद उसने कहे। उसी प्रकार प्रसन्न होकर भद्रा ने उससे कहा, 'ऐसा ही हो।'
1.246.18
ततः सुभद्रां वार्ष्णेयी परिष्वज्य शुभाननाम् ।
अङ्के निवेश्य मुदिता वसुदेवं प्रशस्य च ॥ १.२४६.१८ ॥
फिर वार्ष्णेयी ने शुभ मुख वाली सुभद्रा को आलिंगन किया, प्रसन्न होकर उसे अपनी गोद में बिठाया और वसुदेव की प्रशंसा की।
1.246.19
ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समपद्यत ।
हर्षादानर्तयोधानामासाद्य वृजिनं पुरम् ॥ १.२४६.१९ ॥
तब क्षण भर में आनर्त योद्धाओं के हर्ष से किलकारियों का शब्द उठा, जब वे वृजिन नगर के पास पहुँचे।
1.246.20
देवपुत्रप्रकाशास्ते जाम्बूनदमयध्वजाः ।
पृष्ठतोऽनुययुः पार्थं पुरुहूतमिवामराः ॥ १.२४६.२० ॥
देवपुत्रों के समान तेजस्वी, स्वर्ण-ध्वजाओं वाले वे पीछे-पीछे पार्थ (अर्जुन) के पीछे चले, जैसे देवता पुरुहूत (इन्द्र) के पीछे चलते हैं।
1.246.21
गोभिरुष्ट्रैः सदश्वैश्च युक्तानि बहुला जनाः ।
ददृशुर्यानमुख्यानि दाशार्हपुरवासिनाम् ॥ १.२४६.२१ ॥
बैलों, ऊँटों और उत्तम घोड़ों से जुते हुए अनेक श्रेष्ठ रथों को बहुत से लोगों ने दाशार्ह नगर के निवासियों के देखा।
1.246.22
ततः पुरवरे यूनां पुंसां वाच उदीरिताः ।
अर्जुने प्रतियाति स्म अश्रूयन्त समन्ततः ॥ १.२४६.२२ ॥
तब श्रेष्ठ नगर में युवा पुरुषों की वाणियाँ चारों ओर सुनाई देने लगीं, जो लौटते हुए अर्जुन के विषय में कही जा रही थीं।
1.246.23
प्रवासादागतं पार्थं दृष्ट्वा स्वमिव बान्धवम् ।
सोऽभिगम्य नरश्रेष्ठो दाशार्हशतसंवृतः। ॥ १.२४६.२३ ॥
प्रवास से लौटे पार्थ (अर्जुन) को अपने बन्धु के समान देखकर, वह नरश्रेष्ठ सैकड़ों दाशार्हों से घिरे हुए उनके पास पहुँचे।
1.246.24
पौरैः पुरवरं प्रीत्या परया चाभिनन्दितः ।
प्राप्य चान्तःपुरद्वारमवरुह्य नरर्षभः ॥ १.२४६.२४ ॥
नगर के नागरिकों द्वारा परम प्रेम से अभिनन्दित होकर, और अन्तःपुर के द्वार पर पहुँचकर, वह नरऋषभ (अर्जुन) रथ से उतरे।
1.246.25
ववन्दे धौम्यमासाद्य मातरं च धनञ्जयः ।
स्पृष्ट्वा च चरणौ राज्ञो भीमस्य च धनञ्जयः ॥ १.२४६.२५ ॥
धनंजय ने धौम्य के पास जाकर उन्हें प्रणाम किया और माता को भी। फिर धनंजय ने राजा और भीम के चरण छुए।
1.246.26
यमाभ्यां वन्दितो हृष्टः सस्वजे तौ ननन्द च ।
ब्राह्मणप्रमुखान्सर्वान्भ्रातृभिः सह सङ्गतः ॥ १.२४६.२६ ॥
यम के दोनों पुत्रों ने उन्हें प्रणाम किया, तो हर्षित होकर उन्होंने दोनों को गले लगाया और आनंदित हुए। फिर भाइयों के साथ मिलकर उन्होंने ब्राह्मणों और सबका स्वागत किया।
1.246.27
यथार्हं मानयामास पौरजानपदानपि ।
तत्रस्थान्यनुयातानि तीर्थान्यायतनानि च ॥ १.२४६.२७ ॥
उन्होंने नगरवासियों और ग्रामीणों का भी यथोचित सम्मान किया; वहाँ ठहरे हुए लोगों का, साथ आए हुए लोगों का, तथा तीर्थों और मंदिरों का भी।
1.246.28
निवेदयामास तदा राज्ञे सर्वं स्वनुष्ठितम् ।
भ्रातृभ्यश्चैव सर्वेभ्यः कथयामास भारत ॥ १.२४६.२८ ॥
तब उन्होंने राजा को अपना सारा किया हुआ कार्य बताया, और हे भारत, भाइयों को भी, सबको कह सुनाया।
1.246.29
श्रुत्वा सर्वं महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
पुरस्तादेव तेषां तु पूजयामास चार्जुनम् ॥ १.२४६.२९ ॥
यह सब सुनकर महाप्राज्ञ धर्मराज युधिष्ठिर ने उनके सामने ही अर्जुन का सम्मान किया।
1.246.30
पाण्डवेन यथार्हं तु पूजार्हेण सुपूजितः ।
न्यविशच्चाभ्यनुज्ञातो राज्ञा तुष्टो यशस्विना ॥ १.२४६.३० ॥
पाण्डव द्वारा यथोचित रूप से, पूजा के योग्य होकर सम्मानित हुआ, वह यशस्वी राजा की अनुमति पाकर प्रसन्न होकर भीतर प्रवेश कर गया।
1.246.31
तामदीनां सुपूजार्हां सुभद्रां प्रीतिवर्धिनीम् ।
साक्षाच्छ्रियममन्यन्त पार्थाः कृष्णसहोदराम् ॥ १.२४६.३१ ॥
उस अदीना, अत्यन्त पूजनीय, प्रीति बढ़ाने वाली सुभद्रा को पार्थों ने साक्षात् लक्ष्मी के समान माना, जो कृष्ण की सहोदरा थी।
1.246.32
गुरूणां श्वशुराणां च देवराणां तथैव च ।
सुभद्रा स्वेन वृत्तेन बभूव परमप्रिया ॥ १.२४६.३२ ॥
गुरुजनों, ससुरों और देवरों की दृष्टि में भी सुभद्रा अपने आचरण से अत्यन्त प्रिय हो गई।
1.246.33
ततस्ते हृष्टमनसः पाण्डवेया महारथाः ।
कुन्ती च परमप्रीता कृष्णा च सततं तथा ॥ १.२४६.३३ ॥
तब हर्षित मन वाले महारथी पाण्डव, और अत्यन्त प्रसन्न कुन्ती तथा कृष्णा (द्रौपदी) भी सदा वैसी ही रहीं।