महाभारत · अध्याय 1.247
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.247.1
अथ शुश्राव निर्वृत्ते वृष्णीनां परमोत्सवे ।
अर्जुनेन हृतां भद्रां शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १.२४७.१ ॥
वृष्णींचा परम उत्सव संपल्यावर, शंख-चक्र-गदाधारी (कृष्णाने) ऐकले की अर्जुनाने भद्रेचे हरण केले.
1.247.2
पुरस्तादेव पौराणां संशयः समजायत ।
जानता वासुदेवेन वासितो भरतर्षभः ॥ १.२४७.२ ॥
आधीच नगरवासीयांमध्ये संशय निर्माण झाला होता; ते जाणून वासुदेवाने भरतर्षभाला (अर्जुनाला) त्या विचारातच राहू दिले.
1.247.3
लोकस्य विदितं ह्यद्य पूर्वं विपृथुना यथा ।
सान्त्वयित्वाभ्यनुज्ञातो भद्रया सह सङ्गतः ॥ १.२४७.३ ॥
हे जगाला आधीपासूनच ज्ञात आहे, पूर्वी विपृथूप्रमाणे; (अर्जुनाने) (बलरामाला) समजावून अनुमती मिळवून भद्रेसह मिलन केले.
1.247.4
दित्सता सोदरां तस्मै पतत्त्रिवरकेतुना ।
अर्हते पार्थिवेन्द्राय पार्थायायतलोचनाम् ॥ १.२४७.४ ॥
पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ गरुड ज्याचा ध्वज आहे अशा (कृष्णाने) आपल्या भगिनीला योग्य राजाधिराज पार्थाला द्यावे या इच्छेने, विशाल नेत्रांच्या (भद्रेला) त्याला दिले.
1.247.5
सत्कृत्य पाण्डवश्रेष्ठं प्रेषयामास चार्जुनम् ।
भद्रया सह बीभत्सुः प्रापितो वृजिनं पुरम् ॥ १.२४७.५ ॥
पांडवश्रेष्ठ (अर्जुनाचा) सत्कार करून त्याला पाठवले; भद्रेसह बीभत्सु (अर्जुन) वृजिन नगरात पोहोचवला गेला.
1.247.6
इति पौरजनाः सर्वे वदन्ति च समन्ततः ।
श्रुत्वा तु पुण्डरीकाक्षः संप्राप्तं स्वपुरोत्तमम् ॥ १.२४७.६ ॥
अशा प्रकारे सर्व नगरवासी सर्वत्र बोलत होते; परंतु कमलनयन (कृष्णाने) आपल्या उत्तम नगरात पोहोचल्याचे ऐकून.
1.247.7
अर्जुनं पाण्डवश्रेष्ठमिन्द्रप्रस्थगतं तथा ।
यियासुः खाण्डवप्रस्थममन्त्रयत केशवः ॥ १.२४७.७ ॥
इंद्रप्रस्थात असलेल्या पांडवश्रेष्ठ अर्जुनाला, आणि खांडवप्रस्थाला जाण्याची इच्छा असलेल्या केशवाने संबोधले.
1.247.8
पूर्वं सत्कृत्य राजानमाहुकं मधुसूदनः ।
तथा विपृथुमक्रूरं संकर्षणविडूरथौ ॥ १.२४७.८ ॥
प्रथम राजा आहुकाचा सत्कार करून मधुसूदनाने, तसेच विपृथू, अक्रूर, संकर्षण आणि विदूरथ यांचाही सत्कार केला.
1.247.9
मन्त्रयामास तैः सार्धं पुरस्तादभिमानितैः ।
संकर्षणेन संमन्त्र्य ह्यनुज्ञातो महामनाः ॥ १.२४७.९ ॥
पूर्वी सन्मानित झालेल्या त्यांच्याशी त्यांनी मसलत केली. संकर्षणाशी मसलत करून अनुमती मिळालेले महामनस्क...
1.247.10
संप्रीतः प्रीयमाणेन वृष्णिराज्ञा जनार्दनः ।
अभिमन्त्र्याभ्यनुज्ञातो योजयामास वाहिनीम् ॥ १.२४७.१० ॥
वृष्णिराजाने प्रसन्न होऊन, त्याच्याशी संभाषण करून, अनुमती मिळालेल्या जनार्दनाने सेनेची व्यवस्था केली.
1.247.11
ततस्तु यानान्यासाद्य दाशार्हाणां यशस्विनाम् ।
सिंहनादः प्रहृष्टानां क्षणेन समपद्यत ॥ १.२४७.११ ॥
नंतर यशस्वी दाशार्हांच्या रथांजवळ पोहोचताच, आनंदित लोकांचा सिंहनाद क्षणात उठला.
1.247.12
योजयन्तः सदश्वांस्तु यानयुग्यं रथांस्तथा ।
गजांश्च परमप्रीतः समपद्यन्त वृष्णयः ॥ १.२४७.१२ ॥
उत्तम घोडे, रथाची जोखडे, रथ आणि हत्ती जुंपताना अत्यंत प्रसन्न झालेले वृष्णी गुंतले.
1.247.13
वृष्ण्यन्धकमहामात्रैः सह वीरैर्महारथैः ।
भ्रातृभिश्च कुमारैश्च योधैश्च शतशो वृतः ॥ १.२४७.१३ ॥
वृष्णी आणि अंधकांचे महामात्य, वीर महारथी, बंधू, राजपुत्र आणि शेकडो योद्धे यांनी वेढलेला.
1.247.14
सैन्येन महता शौरिरभिगुप्तः समन्ततः ।
तत्र दानपतिः श्रीमाञ्जगाम स महायशाः ॥ १.२४७.१४ ॥
प्रचंड सैन्याने सर्व बाजूंनी संरक्षित शौरी तेथे गेला; तो श्रीमान, दानपती, महायशस्वी होता.
1.247.15
अक्रूरो वृष्णिवीराणां सेनापतिररिन्दमः ।
अनाधृष्टिर्महातेजा उद्धवश्च महायशाः ॥ १.२४७.१५ ॥
वृष्णी वीरांचा सेनापती अक्रूर, शत्रूंना दमन करणारा; महातेजस्वी अनाधृष्टी आणि महायशस्वी उद्धव.
1.247.16
साक्षाद्वृहस्पतेः शिष्यो महाबुद्धिर्महामनाः ।
सत्यकः सात्यकिश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ॥ १.२४७.१६ ॥
साक्षात बृहस्पतीचा शिष्य, महाबुद्धी व महामना सत्यक, सात्यकी आणि सात्वत कृतवर्मा.
1.247.17
प्रद्युम्नश्चैव साम्बश्च निशङ्कुः शङ्कुरेव च ।
चारुदेष्णश्च विक्रान्तो झिल्ली विपृथुरेव च ॥ १.२४७.१७ ॥
प्रद्युम्न आणि साम्ब, निशंकू आणि शंकू, पराक्रमी चारुदेष्ण, झिल्ली आणि विपृथू.
1.247.18
सारणश्च महाबाहुर्गदश्च विदुषां वरः ।
एते चान्ये च बहवो वृष्णिभोजान्धकास्तथा ॥ १.२४७.१८ ॥
महाबाहू सारण आणि विद्वानांत श्रेष्ठ गद; हे आणि इतर अनेक वृष्णी, भोज आणि अंधक.
1.247.19
आजग्मः खाण्डवप्रस्थमादाय हरणं बहु ।
उपहारं समादाय पृथुवृष्णिपुरोगमाः ॥ १.२४७.१९ ॥
पुष्कळ भेटवस्तू घेऊन ते खाण्डवप्रस्थाला आले; थोर वृष्णिवंशीय पुढे होते.
1.247.20
प्रययुः सिंहनादेन सुभध्रामवलोककाः ।
ते त्वदीर्घेण कालेन कृष्णेन सह यादवाः।
पुरमासाद्य पार्थानां परां प्रीतिमवाप्नुवन् ॥ १.२४७.२० ॥
सिंहगर्जना करत, सुभद्रेला पाहण्याच्या इच्छेने ते पुढे गेले; थोड्याच काळात कृष्णासह यादव नगरात पोहोचले आणि पाण्डवांना परम आनंद झाला.
1.247.21
ततो युधिष्ठिरो सजा श्रुत्वा माघवमागतम् ।
प्रतिग्रहार्थं कृष्णस्य यमौ प्रास्थापयत्तदा ॥ १.२४७.२१ ॥
मग माधव (कृष्ण) आल्याचे ऐकून युधिष्ठिराने कृष्णाचे स्वागत करण्यासाठी त्याच वेळी जुळ्या बंधूंना पाठवले.
1.247.22
ताभ्यां प्रतिगृहीतं तु वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
विवेश खाण्डवप्रस्थं पताकाध्वजशोभितम् ॥ १.२४७.२२ ॥
त्या दोघांनी स्वागत केलेले ते अत्यंत समृद्ध वृष्णिसमूह पताका व ध्वजांनी शोभलेल्या खाण्डवप्रस्थात प्रवेशले.
1.247.23
संमृष्टसिक्तपन्थानं पुष्पप्रकरशोभितम् ।
चन्दनस्य रसैः शीतैः पुम्यगन्धैर्निषेवितम् ॥ १.२४७.२३ ॥
ज्याचे मार्ग झाडलेले व शिंपलेले आहेत, फुलांच्या राशींनी शोभलेले, थंड चंदनरस व पवित्र सुगंधांनी युक्त.
1.247.24
दह्यताऽगुरुणा चैव देशे देशे सुगन्धिना ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णं वणिग्भिरुपशोभितम् ॥ १.२४७.२४ ॥
ठिकठिकाणी सुगंधी अगरू जाळले जात होते, आनंदी व सुदृढ लोकांनी भरलेले, व्यापाऱ्यांनी शोभलेले.
1.247.25
प्रतिपेदे महाबाहुः सह रामेण केशवः ।
वृष्ण्यन्धकैस्तथा भोजैः समेतः पुरुषोत्तमः ॥ १.२४७.२५ ॥
महाबाहू केशव रामासह पुढे गेला. वृष्णी, अंधक आणि भोजांसह एकत्र येऊन तो पुरुषोत्तम गेला.
1.247.26
संपूज्यमानः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
विवेश भवनं राज्ञः पुरन्दरगृहोपमम् ॥ १.२४७.२६ ॥
नागरिक आणि हजारो ब्राह्मणांनी सन्मानित होऊन त्याने इंद्राच्या गृहासारख्या राजवाड्यात प्रवेश केला.
1.247.27
युधिष्ठिरस्तु रामेण समागच्छद्यथाविधि ।
मूर्ध्नि केशवमाघ्राय बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ १.२४७.२७ ॥
युधिष्ठिराने यथाविधी रामाची भेट घेतली. केशवाचे मस्तक हुंगून त्याने दोन्ही बाहूंनी त्याला आलिंगन दिले.
1.247.28
तं प्रीयमाणो गोविन्दो विनयेनाभिपूजयन् ।
भीमं च पुरुषव्याघ्रं विधिवत्प्रत्यपूजयत् ॥ १.२४७.२८ ॥
प्रसन्न झालेल्या गोविंदाने विनयाने त्याचा सन्मान केला; आणि पुरुषव्याघ्र भीमाचाही विधिपूर्वक सत्कार केला.
1.247.29
तांश्च वृष्ण्यन्धकश्रेष्ठान्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रतिजग्राह सत्कारैर्यथाविधि यथागतम् ॥ १.२४७.२९ ॥
कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने वृष्णी आणि अंधकांमधील श्रेष्ठ अशा त्या सर्वांना, ते जसे आले होते तसेच, यथाविधी सत्कारांनी स्वीकारले.
1.247.30
गुरुवत्पूजयामास कांश्चित्कांश्चिद्वयस्यवत् ।
कांश्चिदभ्यवदत्प्रेम्णा कैश्चिदप्यभिवादितः ॥ १.२४७.३० ॥
कोणाला गुरूप्रमाणे, तर कोणाला मित्राप्रमाणे त्याने पूजले; कोणाशी प्रेमाने बोलला, आणि कोणाकडून त्याला अभिवादन मिळाले.
1.247.31
ततः पृथा च पार्थाश्च मुदिताः कृष्णया सह ।
पुण्डरीकाक्षमासाद्य बभूवुर्मुदितेन्द्रियाः ॥ १.२४७.३१ ॥
तेव्हा पृथा आणि पार्थ कृष्णेसह आनंदित झाले. कमलनयनाजवळ जाऊन ते प्रसन्नेन्द्रिय झाले.
1.247.32
हर्षादभिगतौ दृष्ट्वा संकर्षणजनार्दनौ ।
बन्धुमन्तं पृथा पार्थं युधिष्ठिरममन्यत ॥ १.२४७.३२ ॥
आनंदाने आलेल्या संकर्षण व जनार्दनांना पाहून पृथेने पार्थ युधिष्ठिराला बंधुयुक्त मानले.
1.247.33
ततः सङ्कर्षणाक्रूरावप्रमेयावदीनवत् ।
भद्रवत्यै सुभद्रायै धनौघमुपजह्रतुः ॥ १.२४७.३३ ॥
तेव्हा अप्रमेय संकर्षण आणि अक्रूर यांनी कसलीही कमतरता न ठेवता भद्रवती आणि सुभद्रेला धनाचा ओघ अर्पण केला.
1.247.34
प्रवालानि च हाराणि भूषणानि सहस्रशः ।
कुथास्तरपरिस्तोमान्व्याघ्राजिनपुरस्कृतान् ॥ १.२४७.३४ ॥
प्रवाळे, हार, हजारो अलंकार, गाद्यांची अंथरुणे आणि वाघाच्या कातड्याने सजवलेली आच्छादने.
1.247.35
विविधैश्चैव रंत्नौगैर्दीप्तप्रभमजायत ।
शयनासनयानैश्च युधिष्ठिरनिवेशनम् ॥ १.२४७.३५ ॥
विविध रत्नांच्या राशींनी आणि शय्या, आसने व वाहनांनी युधिष्ठिराचे निवासस्थान तेजस्वी झाले.
1.247.36
ततः प्रीतिकरो यूनां विवाहपरमोत्सवः ।
भद्रवत्यै सुभद्रायै सप्तरात्रमवर्तत ॥ १.२४७.३६ ॥
तेव्हा तरुणांना आनंद देणारा विवाहाचा परम उत्सव भद्रवती आणि सुभद्रेसाठी सात रात्री चालला.
1.247.37
तेषां ददौ हृषीकेशो जन्यार्थे धनमुत्तमम् ।
हरणं वै सुभद्राया ज्ञातिदेयं महायशाः ॥ १.२४७.३७ ॥
हृषीकेशाने त्यांना जन्यासाठी उत्तम धन दिले; सुभद्रेचे हरण हे ज्ञातींनी द्यावयाचे होते — महायशस्वी (ती व्यवस्था केली).
1.247.38
रथानां काञ्चनाङ्गानां किङ्किणीजालमालिनाम् ।
चतुर्युजामुपेतानां सूतैः कुशलशिक्षितैः ॥ १.२४७.३८ ॥
सोन्याच्या चौकटी असलेले, घुंगरांच्या जाळ्यांनी सजलेले, चार घोड्यांनी जुंपलेले रथ — कुशलतेने प्रशिक्षित सारथ्यांसह.
1.247.39
सहस्रं प्रददौ कृष्मो गवामयुतमेव च ।
श्रीमान्माथुरदेश्यानां दोग्ध्रीणां पुण्यवर्चसाम् ॥ १.२४७.३९ ॥
कृष्णाने हजार आणि दहा हजार गायी दिल्या — श्रीमान्, मथुरा देशाच्या दुभत्या गायी, पवित्र तेजाच्या.
1.247.40
बडवानां च शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्चसाम् ।
ददौ जनार्दनः प्रीत्या सहस्रं हेमभूषितम् ॥ १.२४७.४० ॥
शुद्ध जातीच्या घोडी, चंद्रकिरणांइतक्या तेजाच्या — जनार्दनाने प्रेमाने सोन्याने शृंगारलेल्या हजार दिल्या.
1.247.41
तथैवाश्वतरीणां च दान्तानां वातरंहसाम् ।
शतान्यञ्जनकेशीनां श्वेतानां पञ्चपञ्च च ॥ १.२४७.४१ ॥
तसेच, माणसाळलेल्या, वाऱ्यासारख्या वेगवान, अंजनासारख्या काळ्या केसांच्या मादी खेचरांची शेकडो, आणि पांढऱ्या पाच-पाच.
1.247.42
स्नानपानोत्सवे चैव प्रयुक्तं वयसान्वितम् ।
स्त्रीणां सहस्रं गौरीणां सुवेषाणां सुवर्चसाम् ॥ १.२४७.४२ ॥
स्नान व पानोत्सवात नियुक्त केलेल्या, तारुण्यसंपन्न, गौरवर्णी, सुंदर वेषाच्या, तेजस्वी स्त्रियांचे हजार.
1.247.43
सुवर्णशतकण्ठीनामरोमाणां स्वलङ्कृताम् ।
परिचर्यासु दक्षाणां प्रददौ पुष्करेक्षणः ॥ १.२४७.४३ ॥
कमलनयन (कृष्णाने) शंभर सुवर्णकंठहार घातलेल्या, रोमरहित, सुंदर अलंकृत, सेवाकार्यात निपुण (स्त्रिया) दिल्या।
1.247.44
पृष्ठ्यानामपि चाश्वानां बाह्लिकानां जनार्दनः ।
ददौ शतसहस्राख्यं कन्याधनमनुत्तमम् ॥ १.२४७.४४ ॥
जनार्दनाने (कृष्णाने) पृष्ठ्य आणि बाह्लिक जातीचे घोडेही दिले — 'लक्ष' नावाचे, अनुपम कन्याधन।
1.247.45
कृताकृतस्य मुख्यस्य कनकस्याग्निवर्चसः ।
मनुष्यभारान्दाशार्हो ददौ दश जनार्दनः ॥ १.२४७.४५ ॥
दाशार्ह जनार्दनाने अग्नीसारख्या तेजस्वी, घडविलेल्या व न घडविलेल्या श्रेष्ठ सोन्याचे, माणसांनी वाहण्याजोगे दहा भार दिले.
1.247.46
गजानां तु प्रभिन्नानां त्रिधा प्रस्रवतां मदम् ।
गिरिकूटनिकाशानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ १.२४७.४६ ॥
मद वाहविणारे, तीन प्रकारे मद वाहविणारे, पर्वतशिखरासारखे, युद्धात कधी माघार न घेणारे मदोन्मत्त हत्ती (दिले).
1.247.47
क्लृप्तानां पटुघण्टानां चारूणां हेममालिनाम् ।
हस्त्यारोहैरुपेतानां सहस्रं साहसप्रियः ॥ १.२४७.४७ ॥
सुसज्ज, तीक्ष्ण घंटा असलेले, सुंदर, सोन्याच्या माळा घातलेले, हत्तीस्वारांसह (हत्ती) हजार साहसप्रिय (कृष्णाने) दिले.
1.247.48
रामः पाणिग्रहणिकं ददौ पार्थाय लाङ्गली ।
प्रीयमाणो हलधरः संबन्धं प्रति मानयन् ॥ १.२४७.४८ ॥
नांगर धारण करणाऱ्या बलरामाने प्रसन्न होऊन, संबंधाचा मान राखत, पार्थाला (अर्जुनाला) पाणिग्रहणाची भेट दिली.
1.247.49
स महाधनरत्नौघो वस्त्रकम्बलफेनवान् ।
महागजमहाग्राहः पताकाशैवलाकुलः ॥ १.२४७.४९ ॥
ते महान धन आणि रत्नांचा प्रवाह होते, वस्त्रे व कांबळी फेसासारखी, मोठे हत्ती मोठ्या मगरींसारखे, ध्वजा शेवाळ्यासारख्या भरलेल्या.
1.247.50
पाण्डुसागरमाविद्धः प्रविवेश महाधनः ।
पूर्णमापूरयंस्तेषां द्विषच्छोकावहोऽभवत् ॥ १.२४७.५० ॥
पांडवसागरात फेकले गेलेले ते महान धन आत शिरले, त्यांना भरून टाकत आणि शत्रूंना शोक देणारे झाले.
1.247.51
प्रतिजग्राह तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्टिरः ।
पूजयामास तांश्चैव वृष्ण्यन्धकमहारथान् ॥ १.२४७.५१ ॥
धर्मराज युधिष्ठिराने ते सर्व स्वीकारले आणि वृष्णि-अंधकांच्या त्या महारथींचा सन्मान केला.
1.247.52
ते समेता महात्मानः कुरुवृष्ण्यन्धकोत्तमाः ।
विजह्रुरमरावासे नराः सुकृतिनो यथा ॥ १.२४७.५२ ॥
एकत्र जमलेले ते महात्मे, कुरु-वृष्णि-अंधकांतील उत्तम पुरुष, देवलोकात पुण्यवान मनुष्यांप्रमाणे विहार करू लागले.
1.247.53
तत्रतत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः ।
यथायोगं यथाप्रीति विजह्रुः कुरुवृष्णयः ॥ १.२४७.५३ ॥
ठिकठिकाणी मोठ्या आवाजांनी आणि उंच टाळ्यांच्या नादाने दुमदुमत, कुरु व वृष्णी यथायोग्य व यथासंतोष आनंद लुटू लागले.
1.247.54
एवमुत्तमवीर्यास्ते विहृत्य दिवसान्बहून् ।
पूजिताः कुरुभिर्जग्मुः पुनर्द्वारवतीं प्रति ॥ १.२४७.५४ ॥
अशा प्रकारे उत्तम पराक्रमी ते पुष्कळ दिवस घालवून, कुरुंकडून सन्मानित होऊन, पुन्हा द्वारवतीकडे गेले.
1.247.55
रामं पुरुस्कृत्य ययुर्वृष्म्यन्धकमहारथाः ।
रत्नान्यादाय शुभ्राणि दत्तानि कुरुसत्तमैः ॥ १.२४७.५५ ॥
वृष्णि आणि अंधक महारथी बलरामांना पुढे करून निघाले; कुरुश्रेष्ठांनी दिलेली तेजस्वी रत्ने घेऊन.
1.247.56
रामः सुभद्रां संपूज्य परिष्वज्य स्वसां तदा ।
न्यासेति द्रौपदीमुक्त्वा परिधाय महाबलः ॥ १.२४७.५६ ॥
रामाने सुभद्रेचा सत्कार केला आणि बहिणीला आलिंगन दिले; मग द्रौपदीला 'ही ठेव आहे' असे सांगून, वस्त्र धारण करून महाबली निघाले.
1.247.57
पितृष्वसायाश्चरणावभिवाद्य ययौ तदा ।
तस्मिन्काले पृथा प्रीता पूजयामास तं तथा ॥ १.२४७.५७ ॥
आत्याच्या चरणांना नमस्कार करून तो तेव्हा निघाला; त्या वेळी प्रसन्न झालेल्या पृथेने त्याचा असाच सत्कार केला.
1.247.58
स वृष्णिवीरः पार्थैश्च पौरैश्च परमार्चितः ।
ययौ द्वारवतीं रामो वृष्णिभिः सह संयुतः ॥ १.२४७.५८ ॥
तो वृष्णिवीर, पांडवांनी आणि नागरिकांनी अत्यंत सन्मानित होऊन, वृष्णींसह बलराम द्वारकेकडे गेले.
1.247.59
वासुदेवस्तु पार्थेन तत्रैव सह भारत ।
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं रममाणो महाबलः।
उवास नगरे रम्ये शक्रप्रस्थे महात्मना ॥ १.२४७.५९ ॥
परंतु वासुदेव अर्जुनासोबत तेथेच, हे भारता, चौतीस दिवस-रात्री आनंद घेत, महाबली होऊन, रमणीय शक्रप्रस्थ नगरात राहिले.
1.247.60
व्यचरद्यमुनातीरे मृगयां स महायशाः ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च रेमे सार्धं किरीटिना ॥ १.२४७.६० ॥
तो महायशस्वी यमुनातीरी मृगयेसाठी फिरला; हरणे आणि वराह बाणांनी विंधून, किरीटी (अर्जुन) सोबत आनंदला.
1.247.61
ततः सुभद्रा सौभद्रं केशवस्य प्रिया स्वसा ।
जयन्तमिव पौलोमी ख्यातिमन्तमजीजनत् ॥ १.२४७.६१ ॥
तेव्हा केशवाची प्रिय भगिनी सुभद्रा हिने, जसे पौलोमीने जयंताला जन्म दिला, तसा प्रसिद्ध सौभद्राला जन्म दिला.
1.247.62
दीर्घबाहुं महोरस्कं वृषभाक्षमरिन्दमम् ।
सुभद्रा सुषुवे वीरमभिमन्युं नरर्षभम् ॥ १.२४७.६२ ॥
दीर्घ बाहू, विशाल वक्ष, वृषभासारखे नेत्र असलेल्या, शत्रुमर्दन करणाऱ्या, नरश्रेष्ठ वीर अभिमन्युला सुभद्रेने जन्म दिला.
1.247.63
अभीश्च मन्युमांश्चैव ततस्तमरिमर्दनम् ।
अभिमन्युरिति प्राहुरार्जुनिं पुरुषर्षभम् ॥ १.२४७.६३ ॥
'अभी' आणि 'मन्युमान' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या त्या शत्रुमर्दनाला, पुरुषश्रेष्ठ अर्जुनपुत्राला लोक 'अभिमन्यु' म्हणत.
1.247.64
स सात्वत्यामतिरथः संबभूव धनञ्जयात् ।
मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशनः ॥ १.२४७.६४ ॥
तो अतिरथी सात्वतीच्या ठायी धनंजयापासून जन्मला — यज्ञात मंथनाने शमीच्या गर्भातून अग्नी प्रकट व्हावा तसा.
1.247.65
यस्मिञ्जाते महातेजाः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अयुतं गा द्विजातिभ्यः प्रादान्निष्कांश्च भारत ॥ १.२४७.६५ ॥
हे भारता, ज्याच्या जन्मावेळी महातेजस्वी कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने द्विजांना दहा हजार गायी आणि सुवर्णमुद्रा दान दिल्या.
1.247.66
दयितो वासुदेवस्य बाल्यात्प्रभृति चाभवत् ।
पितॄणां चैव सर्वेषां प्रजानामिव चन्द्रमाः ॥ १.२४७.६६ ॥
लहानपणापासूनच तो वासुदेवाचा (कृष्णाचा) प्रिय होता; चंद्र जसा पितरांना आणि सर्व प्रजांना प्रिय असतो, तसा तो सर्वांना प्रिय होता.
1.247.67
जन्मप्रभृति कृष्णश्च चक्रे तस्य क्रियाः शुभाः ।
स चापि ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ १.२४७.६७ ॥
जन्मापासूनच कृष्णाने त्याचे शुभ संस्कार केले. तो बालकही शुक्लपक्षातील चंद्राप्रमाणे वाढला.
1.247.68
चतुष्पादं दशविधं धनुर्वेदमरिन्दमः ।
अर्जुनाद्वेद वेदज्ञः सकलं दिव्यमानुषम् ॥ १.२४७.६८ ॥
शत्रूंचे दमन करणाऱ्या, वेदज्ञ अशा त्याने अर्जुनाकडून चार पाद आणि दहा प्रकारांचा धनुर्वेद, दिव्य व मानुष सर्व काही शिकून घेतले.
1.247.69
विज्ञानेष्वपि चास्त्राणां सौष्ठवे च महाबलः ।
क्रियास्वपि च सर्वासु विशेषानभ्यशिक्षयत् ॥ १.२४७.६९ ॥
महाबली त्याने अस्त्रांच्या विज्ञानात आणि त्यांच्या कौशल्यात, तसेच सर्व क्रियांत विशेष गोष्टींचा चांगला सराव केला.
1.247.70
आगमे च प्रयोगे च चक्रे तुल्यमिवात्मना ।
तुतोष पुत्रं सौभद्रं प्रेक्षमाणो धनञ्जयः ॥ १.२४७.७० ॥
ज्ञानग्रहण आणि प्रयोग दोन्हींत तो जणू स्वतःइतकाच झाला. सौभद्र पुत्राला पाहून धनंजय संतुष्ट झाला.
1.247.71
सर्वसंहननोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् ।
दुर्धर्षमृषभस्कन्धं व्यात्ताननमिवोरगम् ॥ १.२४७.७१ ॥
तो सुदृढ शरीराने युक्त, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, अजेय, वृषभासारखे खांदे असलेला होता, जणू उघड्या तोंडाचा नाग.
1.247.72
सिंहदर्पं महेष्वासं मत्तमातङ्गविक्रमम् ।
मेघदुन्दुभिनिर्घोषं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ॥ १.२४७.७२ ॥
सिंहासारखा अभिमानी, महाधनुर्धर, मत्त हत्तीसारखा पराक्रमी, मेघ व दुंदुभीसारखा गर्जना करणारा, पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेला.
1.247.73
कृष्णस्य सदृशं शौर्ये वीर्ये रूपे तथाऽऽकृतौ ।
ददर्श पुत्रं बीभत्सुर्मघवानिव तं यथा ॥ १.२४७.७३ ॥
शौर्य, वीर्य, रूप आणि शरीराकृतीत कृष्णासारखा तो पुत्र अर्जुनाने पाहिला, जणू इंद्रच.
1.247.74
पाञ्चाल्यपि तु पञ्चभ्यः पतिभ्यः शुभलक्षणा ।
लेभे पञ्च सुतान्वीराञ्श्रेष्ठान्पञ्चाचलानिव ॥ १.२४७.७४ ॥
शुभलक्षणा पांचाली पाच पतींपासून पाच वीर आणि श्रेष्ठ पुत्र मिळवती झाली, जणू पाच पर्वतच.
1.247.75
युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यं सुतसोमं वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकर्माणं शतानीकं च नाकुलिम् ॥ १.२४७.७५ ॥
युधिष्ठिरापासून प्रतिविंध्य, वृकोदरापासून सुतसोम, अर्जुनापासून श्रुतकर्मा, आणि नकुलाचा पुत्र शतानीक.
1.247.76
सहदेवाच्छ्रुतसेनमेतान्पञ्च महारथान् ।
पाञ्चाली सुषुवे वीरानादित्यानदितिर्यथा ॥ १.२४७.७६ ॥
सहदेवापासून श्रुतसेन. या पाच महारथींना पांचालीने अदितीने आदित्यांना जन्म द्यावा तसा जन्म दिला.
1.247.77
शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यन्तमूचुर्विप्रायुधिष्ठिरम् ।
परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भत्वयम् ॥ १.२४७.७७ ॥
शास्त्रानुसार ब्राह्मण युधिष्ठिराला म्हणाले, "परप्रहाराच्या शस्त्रज्ञानात हा प्रतिविंध्यच होईल."
1.247.78
सुतेसोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम् ।
सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतः ॥ १.२४७.७८ ॥
सोमयज्ञांच्या सहस्रांमध्ये, सोम व सूर्यासारख्या तेजस्वी महाधनुर्धर सुतसोमाला भीमसेनापासून जन्म झाला.
1.247.79
श्रुतं कर्म महत्कृत्वा निवृत्तेन किरीटिना ।
जातः पुत्रस्तथेत्येवं श्रुतकर्मा ततोऽभवत् ॥ १.२४७.७९ ॥
किरीटी (अर्जुन) महान कर्म ऐकून व करून परत आल्यावर, 'तसेच होवो' असे म्हणून एक पुत्र जन्मला; तो श्रुतकर्मा झाला.
1.247.80
शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यस्य महात्मनः ।
चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम् ॥ १.२४७.८० ॥
नकुलाने महात्मा, राजर्षी कौरव्य शतानीकासाठी त्याच्याच नावाचा, कीर्ती वाढवणारा एक पुत्र निर्माण केला.
1.247.81
ततस्त्वजीजनत्कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवते ।
सहदेवात्सुतं तस्माच्छ्रुतसेनेति तं विदुः ॥ १.२४७.८१ ॥
नंतर कृष्णेने (द्रौपदीने) अग्निदेवता असलेल्या नक्षत्रात सहदेवापासून एका पुत्राला जन्म दिला; त्याला श्रुतसेन म्हणून ओळखले गेले.
1.247.82
एकवर्षान्तरास्त्वेते द्रौपदेया यशस्विनः ।
अन्वजायन्त राजेन्द्र परस्परहितैषिणः ॥ १.२४७.८२ ॥
हे राजेंद्रा, परस्परांचे हित इच्छिणारे हे यशस्वी द्रौपदीपुत्र एका-एका वर्षाच्या अंतराने जन्मले.
1.247.83
जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च ।
चकार विधिवद्धौम्यस्तेषां भरतसत्तम ॥ १.२४७.८३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, धौम्याने त्यांचे जातकर्म आणि चूडाकरण व उपनयन संस्कार क्रमाने विधिपूर्वक केले.
1.247.84
कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रताः ।
जगृहुः सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद्दिव्यमानुषम् ॥ १.२४७.८४ ॥
वेदाध्ययन करून, सुचरित व्रत पाळणाऱ्या त्यांनी अर्जुनाकडून दिव्य आणि मानुष सर्व इषु-अस्त्रे ग्रहण केली.
1.247.85
दिव्यगर्भोपमैः पुत्रैर्व्यूढोरस्कैर्महारथैः ।
अन्विता राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन् ॥ १.२४७.८५ ॥
दिव्य गर्भांतून जन्मलेल्यांसारखे, विशाल छातीचे महारथी पुत्र लाभलेले पांडव आनंदित झाले. हे राजशार्दूला!