મહાભારત · અધ્યાય 1.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.249.1
सोऽब्रवीदर्जुनं चैव वासुदेवं च सात्वतम् ।
लोकप्रवीरौ तिष्ठन्तौ काण्डवस्य समीपतः ॥ १.२४९.१ ॥
તેણે અર્જુન અને સાત્વત વાસુદેવને કહ્યું; ખાંડવ વનની પાસે ઊભેલા એ બે લોકવીરોને.
1.249.2
ब्राह्मणो बहुभोक्ताऽस्मि बुञ्जेऽपरिमितं सदा ।
भिक्षे वार्ष्णेयपार्थौ वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम् ॥ १.२४९.२ ॥
"હું બ્રાહ્મણ છું, હંમેશા અપરિમિત ભોજન કરું છું. હે વાર્ષ્ણેય, હે પાર્થ, હું ભિક્ષા માગું છું; તમે બંને મને એકવાર તૃપ્તિ આપો."
1.249.3
एवमुक्तो तमब्रूतां ततस्तौ कृष्णपाण्डवौ ।
केनान्नेन भवांस्तृप्येत्तस्यान्नस्य यतावहे ॥ १.२४९.३ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયા પછી કૃષ્ણ અને પાંડવ બંનેએ તેને કહ્યું: "કયા અન્નથી તમે તૃપ્ત થશો? તે અન્ન માટે અમે પ્રયત્ન કરીશું."
1.249.4
एवमुक्तः स भगवानब्रवीत्तावुभौ ततः ।
भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति ॥ १.२४९.४ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયા પછી તે ભગવાને બોલતા એ બે વીરોને કહ્યું: "અન્ન તૈયાર કરવામાં આવે."
1.249.5
नाहमन्नं बुभुक्षे वै पावकं मां निबोधतम् ।
यदन्नमनुरूपं मे तद्युवां संप्रयच्छतम् ॥ १.२४९.५ ॥
"મને અન્નની ઇચ્છા નથી; મને અગ્નિ જાણો. જે અન્ન મને યોગ્ય હોય તે તમે બંને મને આપો."
1.249.6
इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति ।
न च शक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना ॥ १.२४९.६ ॥
"ઇન્દ્ર હંમેશા આ ખાંડવ વનનું રક્ષણ કરે છે; મહાત્માથી રક્ષિત હોવાથી હું તેને બાળી શકતો નથી."
1.249.7
वसत्यत्र सखा तस्य तक्षकः पन्नगः सदा ।
सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्रभृत् ॥ १.२४९.७ ॥
અહીં તેનો મિત્ર તક્ષક નામે નાગ સદા વસે છે. તેના માટે વજ્રધારી ઇન્દ્ર પોતાના ગણો સહિત આ દાવાગ્નિનું રક્ષણ કરે છે.
1.249.8
तत्र भूतान्यनेकानि रक्ष्यन्तेऽस्य प्रसङ्गतः ।
तं दिधक्षुर्न शक्नोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा ॥ १.२४९.८ ॥
ત્યાં તેમના કારણે અનેક જીવો રક્ષાય છે. તેને બાળવાની ઇચ્છા હોવા છતાં ઇન્દ્રના તેજને કારણે હું તેને બાળી શકતો નથી.
1.249.9
स मां प्रज्वलितं दृष्ट्वा मेघाम्भोभिः प्रवर्षति ।
ततो दग्धुं न शक्नोमि दिधक्षुर्दावमीप्सितम् ॥ १.२४९.९ ॥
મને પ્રજ્વલિત જોઈને તે મેઘજળથી વરસાદ વરસાવે છે. તેથી ઇચ્છિત આ વનને બાળવાની ઇચ્છા હોવા છતાં હું બાળી શકતો નથી.
1.249.10
स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविद्भ्यां समागतः ।
दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया ॥ १.२४९.१० ॥
અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ એવા તમે બેના સહાયથી હું આ ખાંડવ વનને બાળીશ. આ જ મારો પસંદ કરેલો આહાર છે.
1.249.11
युवां ह्युदकधारास्ता भूतानि च समन्ततः ।
उत्तमास्त्रविदौ सम्यक्सर्वतो वारयिष्यथः ॥ १.२४९.११ ॥
તમે બન્ને ઉત્તમ અસ્ત્રવિદ્યાના જાણકાર છો; તે જળધારાઓ અને ચારે બાજુના જીવોને તમે સારી રીતે રોકશો.
1.249.12
किमर्थं भगवानग्निः खाण्डवं दग्धुमिच्छति ।
रक्ष्यमाणं महेन्द्रेण नानासत्वसमायुतम् ॥ १.२४९.१२ ॥
ભગવાન અગ્નિ મહેન્દ્ર દ્વારા રક્ષિત અને અનેક જીવોથી ભરેલા આ ખાંડવ વનને કયા કારણે બાળવા ઇચ્છે છે?
1.249.13
न ह्येतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं संप्रतिभाति मे ।
यद्ददाह सुसंक्रुद्धः खाण्डवं हव्यवाहनः ॥ १.२४९.१३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, અતિ ક્રોધિત હવ્યવાહને ખાંડવ બાળ્યું, તેનું કારણ મને નાનું લાગતું નથી.
1.249.14
एतद्विस्तरशो ब्रह्मन्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
खाण्डवस्य पुरा दाहो यथा समभवन्मुने ॥ १.२४९.१४ ॥
હે બ્રહ્મન્, હે મુનિ, પૂર્વે ખાંડવ કેવી રીતે બળ્યું, તે વિગતવાર અને યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.249.15
शृणु मे ब्रुवतो राजन्सर्वमेतद्यथातथम् ।
यन्निमित्तं ददाहाग्निः खाण्डवं पृथिवीपते ॥ १.२४९.१५ ॥
હે રાજન્, હું કહું છું તે સાંભળ; હે પૃથ્વીપતિ, અગ્નિએ જે કારણે ખાંડવ બાળ્યું, તે બધું યથાર્થ રીતે સાંભળ.
1.249.16
हन्त ते कथयिष्यामि पौराणीमृषिसंस्तुताम् ।
कथामिमां नरश्रेष्ठ खाण्डवस्य विनाशिनीम् ॥ १.२४९.१६ ॥
સારું, ઋષિઓએ વખાણેલી આ પૌરાણિક કથા તને કહું છું, હે નરશ્રેષ્ઠ — ખાંડવના વિનાશની આ કથા.
1.249.17
पौराणः श्रूयते राजन्राजा हरिहयोपमः ।
श्वेतकिर्नाम विख्यातो बलविक्रमसंयुतः ॥ १.२४९.१७ ॥
હે રાજન્, પુરાણોમાં સંભળાય છે કે ઇન્દ્ર જેવો એક રાજા હતો, શ્વેતકિ નામે વિખ્યાત, બળ અને પરાક્રમથી યુક્ત.
1.249.18
यज्वा दानपतिर्धीमान्यथा नान्योऽस्ति कश्चन ।
जग्राह दीक्षां स नृपः तदा द्वादशवार्षिकीम् ॥ १.२४९.१८ ॥
તે રાજા યજ્ઞ કરનાર, દાનપતિ અને બુદ્ધિમાન હતો, તેના જેવો બીજો કોઈ નહોતો; ત્યારે તેણે બાર વર્ષની દીક્ષા ગ્રહણ કરી.
1.249.19
तस्य सत्रे सदा तस्मिन्समागच्छन्महर्षयः ।
वेदवेदाङ्गविद्वांसो ब्राह्मणाश्च सहस्रशः ॥ १.२४९.१९ ॥
તેના એ સત્રમાં હંમેશા હજારો મહર્ષિઓ અને વેદ-વેદાંગના વિદ્વાન બ્રાહ્મણો એકઠા થતા.
1.249.20
ईजे च स महायज्ञैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ॥ १.२४९.२० ॥
તેણે મહાયજ્ઞો અને પૂરતી દક્ષિણાવાળા ક્રતુઓ વડે યજન કર્યું.
1.249.21
तस्य नान्याऽभवद्बुद्धिर्दिवसे दिवसे नृप ।
सत्रे क्रियासमारम्भे दानेषु विविधेषु च ॥ १.२४९.२१ ॥
હે રાજન, તેનું મન દિવસે દિવસે સત્રમાં, ક્રિયાઓના આરંભમાં અને વિવિધ દાનોમાં જ રહેતું; બીજે ક્યાંય નહીં.
1.249.22
ऋत्विग्भिः सहितो धीमानेवमीजे स भूमिपः ।
ततस्तु ऋत्विजश्चास्य धूमव्याकुललोचनाः ॥ १.२४९.२२ ॥
તે બુદ્ધિમાન ભૂપતિએ ઋત્વિજો સાથે આ રીતે યજન કર્યું. પછી ધુમાડાથી વ્યાકુળ નેત્રવાળા તેના ઋત્વિજો,
1.249.23
कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम् ।
ततः प्रसादयामास ऋत्विजस्तान्महीपतिः ॥ १.२४९.२३ ॥
લાંબા સમયથી થાકીને તેઓએ તે નરાધિપનો ત્યાગ કર્યો. ત્યારે તે ભૂપતિએ તે ઋત્વિજોને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
1.249.24
चक्षुर्विकलतां प्राप्ता न प्रपेदुश्च ते क्रतुम् ।
ततस्तेषामनुमते तद्विप्रैस्तु नराधिपः ॥ १.२४९.२४ ॥
આંખોની દૃષ્ટિ બગડવાથી તેઓ ક્રતુ આગળ ચલાવી શક્યા નહીં. પછી તેમની સંમતિથી, તે વિપ્રો દ્વારા તે નરાધિપે...
1.249.25
सत्रं समापयामास ऋत्विग्भिरपरैः सह ।
तस्यैवंवर्तमानस्य कदाचित्कालपर्यये ॥ १.२४९.२५ ॥
તેણે અન્ય ઋત્વિજો સાથે સત્રયજ્ઞ પૂર્ણ કરાવ્યો. આ રીતે ચાલતું હતું ત્યારે, કાળ વીતતાં કોઈ સમયે…
1.249.26
सत्रमहार्तुकामस्य संवत्सरशतं किल ।
ऋत्विजो नाभ्यपद्यन्त समाहर्तुं महात्मनः ॥ १.२४९.२६ ॥
સત્ર કરવાની ઇચ્છા રાખનારા તે મહાત્મા માટે ખરેખર સો વર્ષ વીતી ગયાં; પણ ઋત્વિજો તે સત્ર કરાવવા તૈયાર ન થયા.
1.249.27
स च राजाऽकरोद्यत्नं महान्तं ससुहृज्जनः ।
प्रणिपातेन सान्त्वेन दानेन च महायशाः ॥ १.२४९.२७ ॥
તે મહાયશસ્વી રાજાએ પોતાના મિત્રો અને સ્વજનો સાથે મોટો પ્રયત્ન કર્યો; પ્રણામ, સાંત્વનાભર્યા શબ્દો અને દાન દ્વારા.
1.249.28
ऋत्विजोऽनुनयामास भूयो भूयस्त्वतन्द्रितः ।
ते चास्य तमभिप्रायं न चक्रुरमितौजसः ॥ १.२४९.२८ ॥
તેણે થાક્યા વિના ઋત્વિજોને વારંવાર વિનંતી કરી; પણ તે અમિતતેજસ્વી ઋત્વિજોએ તેનો અભિપ્રાય પૂર્ણ ન કર્યો.
1.249.29
स चाश्रमस्थान्राजर्षिस्तानुवाच रुषान्वितः ।
यद्यहं पतितो विप्राः शुश्रूषायां न च स्थितः ॥ १.२४९.२९ ॥
તે રાજર્ષિ ક્રોધથી ભરાઈને આશ્રમમાં રહેલા તેમને બોલ્યા: 'હે વિપ્રો, જો હું પતિત થયો હોઉં અને સેવામાં સ્થિર ન હોઉં,'
1.249.30
आशु त्याज्योऽस्मि युष्माभिर्ब्राह्मणैश्च जुगुप्सितः ।
तन्नार्हथ क्रतुश्रद्धां व्याघातयितुमद्य ताम् ॥ १.२४९.३० ॥
'તો તમે બ્રાહ્મણોએ મને તરત ત્યજી દેવો જોઈએ, કારણ કે હું નિંદનીય છું. તેથી આજે યજ્ઞ પ્રત્યેની મારી શ્રદ્ધાને ભાંગવી તમને યોગ્ય નથી.'
1.249.31
अस्थाने वा परित्यागं कर्तुं मे द्विजसत्तमाः ।
प्रपन्न एव वो विप्राः प्रसादं कर्तुमर्हथ ॥ १.२४९.३१ ॥
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, કારણ વિના મારો ત્યાગ કરવો તમને યોગ્ય નથી. હે વિપ્રો, હું તમારે શરણે આવ્યો છું; મારા પર કૃપા કરો.
1.249.32
सान्त्वदानादिभिर्वाक्यैस्तत्त्वतः कार्यवत्तया ।
प्रसादयित्वा वक्ष्यामि यन्नः कार्यं द्विजोत्तमाः ॥ १.२४९.३२ ॥
સાંત્વન, દાન આદિ અને સાચા વચનો વડે, ખરેખર કાર્યાર્થી બનીને તમને પ્રસન્ન કરીને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અમારું જે કાર્ય છે તે કહીશ.
1.249.33
अथवाऽहं परित्यक्तो भवद्भिर्द्वेषकारणात् ।
ऋत्विजोऽन्यान्गमिष्यामि याजनार्थं द्विजोत्तमाः ॥ १.२४९.३३ ॥
અથવા દ્વેષને કારણે જો તમે મારો ત્યાગ કરો, તો હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, યજ્ઞ કરાવવા હું બીજા ઋત્વિજો પાસે જઈશ.
1.249.34
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स पार्थिवः ।
यदा न शेकू राजानं याजनार्थं परन्तप ॥ १.२४९.३४ ॥
આટલું કહીને તે રાજા મૌન થયો. હે પરંતપ, ત્યારે તેઓ રાજા માટે યજ્ઞ કરાવી શક્યા નહીં.
1.249.35
ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नृपसत्तमम् ।
तव कर्माम्यजस्रं वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम ॥ १.२४९.३५ ॥
ત્યારે તે યાજકો ક્રોધે ભરાઈને તે નૃપશ્રેષ્ઠને બોલ્યા, "હે પાર્થિવોત્તમ, તારાં યજ્ઞકર્મો નિરંતર ચાલી રહ્યાં છે."
1.249.36
ततो वयं परिश्रान्ताः सततं कर्मवाहिनः ।
श्रमादस्मात्परिश्रान्तान्स त्वं नस्त्यक्तुमर्हसि ॥ १.२४९.३६ ॥
તેથી, સતત કર્મો કરનારા અમે થાકી ગયા છીએ. આ શ્રમથી થાકેલા અમને તમારે ત્યજવા યોગ્ય નથી.
1.249.37
बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासंभावितोऽनघ ।
गच्छ रुद्रसकाशं त्वं सहि त्वां याजयिष्यति ॥ १.२४९.३७ ॥
હે નિષ્પાપ, બુદ્ધિમોહને અપનાવી અને ઉતાવળથી ભ્રમિત થઈને તું રુદ્ર પાસે જા; તે જ તારી પાસે યજ્ઞ કરાવશે.
1.249.38
साधिक्षेपं वचः श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्नृपः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्रं समास्थितः ॥ १.२४९.३८ ॥
અપમાનજનક વચનો સાંભળીને ક્રોધિત થયેલો રાજા શ્વેતકિ કૈલાસ પર્વત પર જઈને ઘોર તપમાં લાગી ગયો.
1.249.39
आराधयन्महादेवं नियतः संशितव्रतः ।
उपवासपरो राजन्दीर्घकालमतिष्ठत ॥ १.२४९.३९ ॥
નિયમિત અને કઠોર વ્રતધારી, મહાદેવની આરાધના કરતો, હે રાજન, ઉપવાસમાં તત્પર થઈ તે લાંબા સમય સુધી રહ્યો.
1.249.40
कदाचिद्द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे ।
आहारमकरोद्राजा मूलानि च फलानि च ॥ १.२४९.४० ॥
ક્યારેક બારમા કાળે, ક્યારેક સોળમા કાળે પણ રાજાએ મૂળ અને ફળનો આહાર લીધો.
1.249.41
ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन्स्थाणुरिवाचलः ।
षण्मासानभवद्राजा श्वेतकिः सुसमाहितः ॥ १.२४९.४१ ॥
બાહુ ઊંચા કરી, પલક ઝપકાવ્યા વિના, ઠૂંઠાની જેમ અચળ ઊભા રહીને રાજા શ્વેતકિ છ માસ સુસમાહિત રહ્યો.
1.249.42
तं तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत्तपः ।
शङ्करः परमप्रीत्या दर्शयामास भारत ॥ १.२४९.४२ ॥
હે ભારત, મહાન તપમાં તપતા તે નૃપશ્રેષ્ઠને શંકરે પરમ પ્રીતિથી દર્શન આપ્યાં.
1.249.43
उवाच चैनं भगवान्स्निग्धगम्भीरया गिरा ।
प्रीतोऽस्मि नरशार्दूल तपसा ते परन्तप ॥ १.२४९.४३ ॥
ભગવાને સ્નેહભરી ગંભીર વાણીમાં તેમને કહ્યું: હે નરશાર્દૂલ, હે શત્રુતાપન, તમારા તપથી હું પ્રસન્ન થયો છું.
1.249.44
वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रस्यामिततेजसः ॥ १.२४९.४४ ॥
હે રાજા, તમે જે વર ઇચ્છો તે પસંદ કરો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. અમિત તેજસ્વી રુદ્રનાં આ વચન સાંભળીને...
1.249.45
प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षिः प्रत्यभाषत ।
यदि मे भगवान्प्रीतः सर्वलोकनमस्कृतः ॥ १.२४९.४५ ॥
મહાત્માને પ્રણામ કરીને રાજર્ષિએ ઉત્તર આપ્યો: સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત ભગવાન જો મારા પર પ્રસન્ન હોય તો...
1.249.46
स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञा तेन प्रभाषितम् ॥ १.२४९.४६ ॥
હે દેવદેવ, હે સુરેશ્વર, તમે પોતે જ મારો યજ્ઞ કરાવો. રાજાએ બોલેલાં આ વચન સાંભળીને...
1.249.47
उवाच भगवान्प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वचः ।
नास्माकमेतद्विषये वर्तते याजनं प्रति ॥ १.२४९.४७ ॥
પ્રસન્ન ભગવાને પહેલાં સ્મિત કરીને આ વચન કહ્યું: યજ્ઞ કરાવવો એ અમારા વિષયમાં નથી.
1.249.48
त्वया च सुमहत्तप्तं तपो राजन्वरार्थिना ।
याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परन्तप ॥ १.२४९.४८ ॥
હે રાજા, વરની ઇચ્છાથી તમે અત્યંત કઠોર તપ કર્યું છે. હે શત્રુતાપન, યોગ્ય સમયે હું તમારો યજ્ઞ કરાવીશ.
1.249.49
समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहितः ।
सततं त्वाज्यधाराभिर्यदि तर्पयसेऽनलम् ॥ १.२४९.४९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જો તું બાર વર્ષ બ્રહ્મચર્ય પાળીને, એકાગ્ર ચિત્તે, સતત ઘીની ધારાઓથી અગ્નિને તૃપ્ત કરીશ તો…
1.249.50
कामं प्रार्थयसे यं त्वं मत्तः प्राप्स्यसि तं नृप ।
एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिपः ॥ १.२४९.५० ॥
હે રાજા, તું જે ઇચ્છે છે તે મારી પાસેથી પ્રાપ્ત કરીશ. રુદ્ર દ્વારા આમ કહેવાયેલ મનુજાધિપ શ્વેતકિ…
1.249.51
तथा चकार तत्सर्वं यथोक्तं शूलपाणिना ।
पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वरः ॥ १.२४९.५१ ॥
શૂલપાણિએ કહ્યા પ્રમાણે તેણે બધું કર્યું. બારમું વર્ષ પૂર્ણ થતાં મહેશ્વર ફરી આવ્યા.
1.249.52
दृष्टैव च स राजानं शङ्करो लोकभावनः ।
उवाच परमप्रीतः श्वेतकिं नृपसत्तमम् ॥ १.२४९.५२ ॥
રાજાને જોતાં જ લોકપાલક શંકર અત્યંત પ્રસન્ન થઈને નૃપશ્રેષ્ઠ શ્વેતકિને બોલ્યા.
1.249.53
तोषितोऽहं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्येन कर्मणा ।
याजनं ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परन्तप ॥ १.२४९.५३ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આજે તારા આ કર્મથી હું પ્રસન્ન થયો છું. હે પરંતપ, બ્રાહ્મણોનું યજન વિધિએ નિર્ધારિત છે.
1.249.54
अतोऽहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परन्तप ।
ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तमः ॥ १.२४९.५४ ॥
તેથી હે પરંતપ, હું આજે પોતે તારું યજન કરાવીશ નહીં. પૃથ્વી પર મારો અંશ તો મહાભાગ્યશાળી શ્રેષ્ઠ દ્વિજ છે.
1.249.55
दुर्वासा इति विख्यातः स हि त्वां याजयिष्यति ।
मन्नियोगान्महातेजाः संभाराः संभ्रियन्तु ते ॥ १.२४९.५५ ॥
દુર્વાસા નામે વિખ્યાત એ મહાતેજસ્વી તારા માટે યજ્ઞ કરાવશે. મારી આજ્ઞાથી યજ્ઞસામગ્રી તારા માટે એકઠી કરવામાં આવે.
1.249.56
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रेण समुदाहृतम् ।
स्वपुरं पुनरागम्य संभारान्पुनरार्जयत् ॥ १.२४९.५६ ॥
રુદ્રનાં આ વચનો સાંભળીને તે પોતાના નગરે પાછો ફર્યો અને ફરીથી યજ્ઞસામગ્રી એકઠી કરી.
1.249.57
ततः संभृतसंभारो भूयो रुद्रमुपागमत् ।
उवाच च महिपालः प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।
संभृता मम संभाराः सर्वोपकरणानि च ॥ १.२४९.५७ ॥
ત્યારબાદ યજ્ઞસામગ્રી એકઠી કરીને તે રાજા ફરીથી રુદ્ર પાસે ગયો. હાથ જોડી, નમ્રતાથી ઊભા રહીને તેણે કહ્યું, "મારી યજ્ઞસામગ્રી અને બધાં ઉપકરણો એકઠાં થઈ ગયાં છે."
1.249.58
त्वत्प्रसादानमहादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो महात्मनः ॥ १.२४९.५८ ॥
"હે મહાદેવ, તમારી કૃપાથી આવતીકાલે મારી દીક્ષા થાઓ" એ મહાત્મા રાજાનાં આ વચનો સાંભળીને...
1.249.59
दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमब्रवीत् ।
एष राजा महाभागः श्वेतकिर्द्विजसत्तम ॥ १.२४९.५९ ॥
રુદ્રે દુર્વાસાને બોલાવીને કહ્યું, "હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ મહાભાગ્યશાળી રાજા શ્વેતકિ છે."
1.249.60
एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम् ।
बाढमित्येव वचनं रुद्रं त्वृषिरुवाच ह ॥ १.२४९.६० ॥
"હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મારી આજ્ઞાથી આ ભૂપતિનો યજ્ઞ કરાવ." "ઠીક છે" એમ કહીને એ ઋષિએ રુદ્રને ઉત્તર આપ્યો.
1.249.61
ततः सत्रं समभवत्तस्य राज्ञो महात्मनः ।
यथाविधि यथाकालं यथोक्तं बहुदक्षिणम् ॥ १.२४९.६१ ॥
પછી તે મહાત્મા રાજાનું યજ્ઞસત્ર વિધિપૂર્વક, યોગ્ય સમયે, શાસ્ત્રાનુસાર અને પુષ્કળ દક્ષિણા સાથે સંપન્ન થયું.
1.249.62
तस्मिन्परिसमाप्ते तु राज्ञः सत्रे महात्मनः ।
दुर्वाससाऽभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थुः स्म याजकाः ॥ १.२४९.६२ ॥
તે મહાત્મા રાજાનું સત્ર પૂરું થયા પછી દુર્વાસાની અનુમતિ લઈને યાજકો વિદાય થયા.
1.249.63
ये तत्र दीक्षिताः सर्वे सदस्याश्च महौजसः ।
सोऽपि राजन्महाभागः स्वपुरं प्राविशत्तदा ॥ १.२४९.६३ ॥
ત્યાં દીક્ષિત થયેલા અને મહાતેજસ્વી સદસ્યો બધા ચાલ્યા ગયા; હે રાજન, તે મહાભાગ રાજા પણ ત્યારે પોતાના નગરમાં પ્રવેશ્યો.
1.249.64
पूज्यमानो महाभागैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
बन्दिभिः स्तूयमानश्च नागरैश्चाभिनन्दितः ॥ १.२४९.६४ ॥
વેદપારંગત મહાભાગ્યશાળી બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત, બંદીજનો દ્વારા સ્તુત અને નાગરિકો દ્વારા અભિનંદિત થઈને (તે પ્રવેશ્યો).
1.249.65
एवंवृत्तः स राजर्षिः श्वेतकिर्नृपसत्तमः ।
कालेन महता चापि ययौ स्वर्गमभिष्टुतः ॥ १.२४९.६५ ॥
આ રીતે વર્તેલો તે રાજર્ષિ શ્વેતકિ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઘણા સમય પછી સ્તુત થઈને સ્વર્ગે ગયો.
1.249.66
ऋत्विग्भिः सहितः सर्वैः सदस्यैश्च समन्वितः ।
तस्य सत्रे पपौ वह्निर्हविद्वार्दशवत्सरान् ॥ १.२४९.६६ ॥
બધા ઋત્વિજો અને સદસ્યો સાથે યુક્ત થઈને, તેના સત્રમાં અગ્નિએ દસ વર્ષ સુધી હવિનું પાન કર્યું.
1.249.67
सततं चाज्यधाराभिरैकात्म्ये तत्र कर्मणि ।
हविषा च ततो वह्निः परां तृप्तिमगच्छत ॥ १.२४९.६७ ॥
ત્યાં એ કર્મમાં સતત ઘીની ધારાઓ અને એકાગ્રતાથી અપાયેલા હવિથી અગ્નિ પરમ તૃપ્તિ પામ્યો.
1.249.68
न चैच्छत्पुनरादातुं हविरन्यस्य कस्यचित् ।
पाण्डुवर्णो विवर्णश्च न यतावत्प्रकाशते ॥ १.२४९.६८ ॥
પછી બીજા કોઈનું હવિ લેવાની તેને ઇચ્છા ન થઈ; ફીકો અને વિવર્ણ થઈ તે પહેલાંની જેમ પ્રકાશતો ન હતો.
1.249.69
ततो भघवतो वह्नेर्विकारः समजायत ।
तेजसा विप्रहीणश्च ग्लानिश्चैनं समाविशत् ॥ १.२४९.६९ ॥
પછી તે ભગવાન અગ્નિમાં વિકાર ઉત્પન્ન થયો; તેજ ગુમાવી ગ્લાનિ તેને ઘેરી વળી.
1.249.70
स लक्षयित्वा चात्मानं तेजोहीनं हुताशनः ।
जगाम सदनं पुण्यं ब्रह्मणो लोकपूजितम् ॥ १.२४९.७० ॥
પોતાને તેજહીન જાણી હુતાશન લોકપૂજિત બ્રહ્માના પુણ્ય ધામે ગયો.
1.249.71
तत्र ब्रह्माणमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ।
भगवन्परमा प्रीतिः कृता श्वेतकिना मम ॥ १.२४९.७१ ॥
ત્યાં બેઠેલા બ્રહ્માને તેણે આ વચન કહ્યું: "ભગવન્, શ્વેતકિએ મને પરમ પ્રીતિ આપી હતી."
1.249.72
अरुचिश्चाभवत्तीव्रा तां न शक्नोम्यपोहितुम् ।
तेजसा विप्रहीणोऽस्मि बलेन च जगत्पते ॥ १.२४९.७२ ॥
તીવ્ર અરુચિ ઉત્પન્ન થઈ છે, જેને હું દૂર કરી શકતો નથી; હે જગતપતિ, હું તેજ અને બળ બંને ગુમાવી બેઠો છું.
1.249.73
इच्छेयं त्वत्प्रसादेन स्वात्मनः प्रकृतिं स्थिराम् ।
एतच्छ्रुत्वा हुतवहाद्भगवान्सर्वलोककृत् ॥ १.२४९.७३ ॥
તમારી કૃપાથી હું મારી સ્થિર પ્રકૃતિ પામવા ઇચ્છું છું. આ સાંભળીને, અગ્નિને સર્વલોકકર્તા ભગવાને,
1.249.74
हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव ।
त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हविः ॥ १.२४९.७४ ॥
અગ્નિને હસતાં હસતાં આ વચન કહ્યું: "તેં બાર વર્ષ સુધી વસુની ધારાથી અર્પિત હવિ ભક્ષ્યું છે."
1.249.75
उपयुक्तं महाभाग तेन त्वां ग्लानिराविशत् ।
तेजसा विप्रहीणत्वात्सहसा हव्यवाहन ॥ १.२४९.७५ ॥
હે મહાભાગ, તે ભક્ષવાથી જ તને ગ્લાનિ આવી છે. હે હવ્યવાહન, તેજ ગુમાવવાથી અચાનક આ ક્ષીણતા તને ઘેરી વળી.
1.249.76
मागमस्त्वं व्यथां वह्ने प्रकृतिस्थो भविष्यसि ।
अरुचिं नाशयिष्येऽहं समयं प्रतिपद्य ते ॥ १.२४९.७६ ॥
હે વહ્નિ, તું દુઃખી ન થા; તું તારી પ્રકૃતિમાં સ્થિર થઈશ. તારા માટે એક ઉપાય કરીને હું તારી અરુચિ દૂર કરીશ.
1.249.77
पुरा देवनियोगेन यत्त्वया भस्मसात्कृतम् ।
आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम् ॥ १.२४९.७७ ॥
પૂર્વે દેવોની આજ્ઞાથી તેં દેવશત્રુઓનું નિવાસસ્થાન, અતિભયાનક ખાંડવ વન ભસ્મ કર્યું હતું.
1.249.78
तत्र सर्वाणि सत्वानि निवसन्ति विभावसो ।
तेषां त्वं मेदसा तृप्तः प्रकृतिस्थो भविष्यसि ॥ १.२४९.७८ ॥
ત્યાં બધાં પ્રાણીઓ વસે છે. હે વિભાવસુ, તેમની મેદથી તૃપ્ત થઈને તું તારી પ્રકૃતિમાં સ્થિર થઈશ.
1.249.79
गच्छ शीघ्रं प्रदग्धुं त्वं ततो मोक्ष्यसि किल्विषात् ।
एतच्छुत्वा तु वचनं परमेष्ठिमुखाच्च्युतम् ॥ १.२४९.७९ ॥
જા, જલદી બાળી નાખ; ત્યારે તું પાપથી મુક્ત થઈશ. પરમેષ્ઠીના મુખમાંથી નીકળેલું આ વચન સાંભળીને.
1.249.80
उत्तमं जवमास्थाय प्रदुद्राव हुताशनः ।
आगम्य खाण्डवं दावमुत्तमं वीर्यमास्थितः।
सहसा प्राज्वलच्चाग्निः क्रुद्धो वायुसमीरितः ॥ १.२४९.८० ॥
ઉત્તમ વેગથી હુતાશન દોડ્યો. ખાંડવ વનના દાવાનળમાં પહોંચીને, ઉત્તમ શક્તિ ધારણ કરીને, અગ્નિ અચાનક પ્રજ્વલિત થયો; ક્રોધિત થઈ, વાયુથી પ્રેરિત થઈને.
1.249.81
प्रदीप्तं खाण्डवं दृष्ट्वा ये स्युस्तत्र निवासिनः ।
परमं यत्नेमातिष्ठन्पावकस्य प्रशान्तये ॥ १.२४९.८१ ॥
બળતા ખાંડવ વનને જોઈને, ત્યાં રહેનારાઓએ અગ્નિને શાંત કરવા પરમ પ્રયત્ન કર્યો.
1.249.82
करैस्तु करिणः शीघ्रं जलमादाय सत्वराः ।
सिषिचुः पावकं क्रुद्धाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १.२४९.८२ ॥
હાથીઓએ સૂંઢોથી ઝડપથી પાણી લઈને, ક્રોધથી સેંકડો-હજારો વાર અગ્નિ પર છાંટ્યું.
1.249.83
बहुशीर्षास्ततो नागाः शिरोभिर्जलसन्ततिम् ।
मुमुचुः पावकाभ्याशे सत्वराः क्रोधमूर्च्छिताः ॥ १.२४९.८३ ॥
ત્યારે બહુફણાવાળા નાગોએ માથાંથી અગ્નિની સમીપ જળધારા ઝડપથી છોડી; ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને.
1.249.84
तथैवान्यानि सत्वानि नानाप्रहरणोद्यमैः ।
विलयं पावकं शीघ्रमनयन्भरतर्षभ ॥ १.२४९.८४ ॥
એ જ રીતે બીજાં પ્રાણીઓએ પણ વિવિધ શસ્ત્રો અને પ્રયત્નોથી અગ્નિને ઝડપથી શાંત કર્યો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
1.249.85
अनेन तु प्रकारेण भूयोभूयश्च प्रज्वलन् ।
सप्तकृत्वः प्रशमितः खाण्डवे हव्यवाहनः ॥ १.२४९.८५ ॥
આ રીતે વારંવાર પ્રજ્વલિત થતો હવ્યવાહન ખાંડવ વનમાં સાત વાર શાંત કરાયો.