มหาภารตะ · อัธยายะ 1.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.249.1
सोऽब्रवीदर्जुनं चैव वासुदेवं च सात्वतम् ।
लोकप्रवीरौ तिष्ठन्तौ काण्डवस्य समीपतः ॥ १.२४९.१ ॥
ท่านได้กล่าวแก่อรชุนและแก่พาสุเทพผู้เป็นสาตวตะ ทั้งสองเป็นวีรบุรุษของโลก ยืนอยู่ใกล้ป่าขาณฑวะ
1.249.2
ब्राह्मणो बहुभोक्ताऽस्मि बुञ्जेऽपरिमितं सदा ।
भिक्षे वार्ष्णेयपार्थौ वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम् ॥ १.२४९.२ ॥
พราหมณ์ผู้นี้กินมากนัก ข้าพเจ้ากินได้ไม่มีประมาณเสมอ ข้าพเจ้าขอทาน ขอโปรดให้ข้าพเจ้าอิ่มเพียงครั้งเดียว โอ้วาร์ษเณยะและปารถะ
1.249.3
एवमुक्तो तमब्रूतां ततस्तौ कृष्णपाण्डवौ ।
केनान्नेन भवांस्तृप्येत्तस्यान्नस्य यतावहे ॥ १.२४९.३ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น กฤษณะและปาณฑพทั้งสองจึงกล่าวแก่ท่านว่า "ท่านจะอิ่มด้วยอาหารอะไร พวกเราจะพยายามเพื่ออาหารนั้น"
1.249.4
एवमुक्तः स भगवानब्रवीत्तावुभौ ततः ।
भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति ॥ १.२४९.४ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระผู้เป็นเจ้าองค์นั้นจึงตรัสแก่วีรบุรุษทั้งสองซึ่งกำลังสนทนากันอยู่ในเวลานั้นว่า "ขอให้จัดเตรียมอาหาร"
1.249.5
नाहमन्नं बुभुक्षे वै पावकं मां निबोधतम् ।
यदन्नमनुरूपं मे तद्युवां संप्रयच्छतम् ॥ १.२४९.५ ॥
"เราไม่ปรารถนาอาหาร จงรู้จักเราว่าเป็นไฟ จงให้อาหารที่เหมาะกับเรา แก่เราเถิด ท่านทั้งสอง"
1.249.6
इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति ।
न च शक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना ॥ १.२४९.६ ॥
"อินทร์คุ้มครองป่าขาณฑวะนี้เสมอ และเมื่อป่านี้ได้รับการคุ้มครองจากผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เราจึงไม่อาจเผาป่านี้ได้"
1.249.7
वसत्यत्र सखा तस्य तक्षकः पन्नगः सदा ।
सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्रभृत् ॥ १.२४९.७ ॥
มิตรของอินทร์ คืองูตักษกะ อาศัยอยู่ที่นี่เสมอ และเพื่อเห็นแก่มันผู้ถือสายฟ้า พร้อมด้วยบริวาร ย่อมคุ้มครองไฟป่านี้
1.249.8
तत्र भूतान्यनेकानि रक्ष्यन्तेऽस्य प्रसङ्गतः ।
तं दिधक्षुर्न शक्नोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा ॥ १.२४९.८ ॥
ที่นั่นสัตว์นานาชนิดได้รับการคุ้มครองเพราะเหตุของอินทร์ แม้เราประสงค์จะเผา แต่ก็ไม่อาจเผาได้ เพราะเดชของพระศักระ
1.249.9
स मां प्रज्वलितं दृष्ट्वा मेघाम्भोभिः प्रवर्षति ।
ततो दग्धुं न शक्नोमि दिधक्षुर्दावमीप्सितम् ॥ १.२४९.९ ॥
เมื่ออินทร์เห็นเราลุกโชน ท่านก็หลั่งฝนด้วยน้ำจากเมฆ เพราะเหตุนั้น แม้เราปรารถนาจะเผาป่าอันเป็นที่ต้องการนี้ เราก็ไม่อาจเผาได้
1.249.10
स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविद्भ्यां समागतः ।
दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया ॥ १.२४९.१० ॥
เมื่อท่านทั้งสองผู้ชำนาญในอาวุธเป็นผู้ช่วยเหลือ เราจะเผาป่าขาณฑวะนี้ นี่คืออาหารที่เราเลือกไว้
1.249.11
युवां ह्युदकधारास्ता भूतानि च समन्ततः ।
उत्तमास्त्रविदौ सम्यक्सर्वतो वारयिष्यथः ॥ १.२४९.११ ॥
ท่านทั้งสองเป็นผู้เชี่ยวชาญยอดเยี่ยมในอาวุธ ท่านจะป้องกันสายน้ำเหล่านั้นและสัตว์ทั้งหลายได้อย่างสมบูรณ์รอบด้าน
1.249.12
किमर्थं भगवानग्निः खाण्डवं दग्धुमिच्छति ।
रक्ष्यमाणं महेन्द्रेण नानासत्वसमायुतम् ॥ १.२४९.१२ ॥
เพราะเหตุอะไร พระอัคนีผู้ทรงเดชจึงปรารถนาจะเผาป่าขาณฑวะ ซึ่งได้รับการคุ้มครองจากพระมเหนทร และเต็มไปด้วยสัตว์นานาชนิด
1.249.13
न ह्येतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं संप्रतिभाति मे ।
यद्ददाह सुसंक्रुद्धः खाण्डवं हव्यवाहनः ॥ १.२४९.१३ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ เหตุนี้ดูไม่เล็กน้อยสำหรับข้าพเจ้า ที่พระอัคนีผู้โกรธจัดได้เผาป่าขาณฑวะ
1.249.14
एतद्विस्तरशो ब्रह्मन्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
खाण्डवस्य पुरा दाहो यथा समभवन्मुने ॥ १.२४९.१४ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ข้าแต่มุนี ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังโดยละเอียดและตามความจริง ว่าป่าขาณฑวะถูกเผาเมื่อในอดีตได้อย่างไร
1.249.15
शृणु मे ब्रुवतो राजन्सर्वमेतद्यथातथम् ।
यन्निमित्तं ददाहाग्निः खाण्डवं पृथिवीपते ॥ १.२४९.१५ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังเรื่องทั้งหมดนี้ที่เราจะกล่าว ตามที่เป็นจริงทุกประการ ข้าแต่จอมปฐพี เหตุที่พระอัคนีเผาป่าขาณฑวะ
1.249.16
हन्त ते कथयिष्यामि पौराणीमृषिसंस्तुताम् ।
कथामिमां नरश्रेष्ठ खाण्डवस्य विनाशिनीम् ॥ १.२४९.१६ ॥
เอาเถิด เราจะเล่าเรื่องโบราณนี้แก่ท่าน ซึ่งฤๅษีทั้งหลายสรรเสริญ ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดในหมู่มนุษย์ นี่คือเรื่องราวการทำลายป่าขาณฑวะ
1.249.17
पौराणः श्रूयते राजन्राजा हरिहयोपमः ।
श्वेतकिर्नाम विख्यातो बलविक्रमसंयुतः ॥ १.२४९.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา มีเล่าสืบกันมาในปุราณะว่า มีกษัตริย์องค์หนึ่งเปรียบดั่งพระหริ ทรงมีพระนามเลื่องลือว่าศเวตกิ ทรงประกอบด้วยกำลังและความกล้าหาญ
1.249.18
यज्वा दानपतिर्धीमान्यथा नान्योऽस्ति कश्चन ।
जग्राह दीक्षां स नृपः तदा द्वादशवार्षिकीम् ॥ १.२४९.१८ ॥
กษัตริย์พระองค์นั้นทรงเป็นผู้ประกอบยัญ เป็นเจ้าแห่งการให้ทาน และทรงปัญญา ไม่มีผู้ใดเหมือนพระองค์ ครั้งนั้นพระองค์ทรงรับการอุทิศตนเป็นเวลาสิบสองปี
1.249.19
तस्य सत्रे सदा तस्मिन्समागच्छन्महर्षयः ।
वेदवेदाङ्गविद्वांसो ब्राह्मणाश्च सहस्रशः ॥ १.२४९.१९ ॥
ในพิธีสัตร์ของพระองค์ มหาฤๅษีและพราหมณ์นับพันผู้รู้พระเวทและเวทางค์มาประชุมกันเสมอ
1.249.20
ईजे च स महायज्ञैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ॥ १.२४९.२० ॥
พระองค์ได้บูชาด้วยมหายัญและพิธีกรรมต่างๆ พร้อมทั้งถวายทักษิณาอย่างบริบูรณ์
1.249.21
तस्य नान्याऽभवद्बुद्धिर्दिवसे दिवसे नृप ।
सत्रे क्रियासमारम्भे दानेषु विविधेषु च ॥ १.२४९.२१ ॥
กษัตริย์เอ๋ย พระทัยของพระองค์มิได้มุ่งถึงสิ่งอื่นใดเลย วันแล้ววันเล่า นอกจากพิธีสัตร การเริ่มประกอบพิธีกรรม และการให้ทานต่าง ๆ
1.249.22
ऋत्विग्भिः सहितो धीमानेवमीजे स भूमिपः ।
ततस्तु ऋत्विजश्चास्य धूमव्याकुललोचनाः ॥ १.२४९.२२ ॥
พระมหากษัตริย์ผู้ปัญญาเลิศ ทรงประกอบยัญพิธีร่วมกับบรรดาฤตวิชเช่นนี้ ต่อมาฤตวิชเหล่านั้นมีดวงตาพร่าเพราะควัน
1.249.23
कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम् ।
ततः प्रसादयामास ऋत्विजस्तान्महीपतिः ॥ १.२४९.२३ ॥
เพราะกาลเวลาอันยาวนาน พวกเขาเหน็ดเหนื่อยและละทิ้งกษัตริย์ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์ไป ครั้งนั้นพระราชาผู้ปกครองแผ่นดินจึงทรงพยายามเอาใจฤตวิชเหล่านั้น
1.249.24
चक्षुर्विकलतां प्राप्ता न प्रपेदुश्च ते क्रतुम् ।
ततस्तेषामनुमते तद्विप्रैस्तु नराधिपः ॥ १.२४९.२४ ॥
เมื่อดวงตาของพวกเขาเสื่อมจนมองไม่เห็น ก็ไม่อาจดำเนินพิธีได้ ต่อมาด้วยความยินยอมของพวกเขา กษัตริย์ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์จึงให้พราหมณ์เหล่านั้น
1.249.25
सत्रं समापयामास ऋत्विग्भिरपरैः सह ।
तस्यैवंवर्तमानस्य कदाचित्कालपर्यये ॥ १.२४९.२५ ॥
ประกอบพิธีสัตรให้เสร็จสิ้นร่วมกับฤตวิชอื่น ๆ เมื่อดำเนินไปเช่นนี้ ในกาลเวลาหนึ่งผ่านไปนานแล้ว
1.249.26
सत्रमहार्तुकामस्य संवत्सरशतं किल ।
ऋत्विजो नाभ्यपद्यन्त समाहर्तुं महात्मनः ॥ १.२४९.२६ ॥
เป็นเวลาร้อยปีแท้จริง ที่ท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้ประสงค์จะจัดพิธีสัตร แต่ฤตวิชไม่ยอมรับที่จะรับหน้าที่ให้พิธีนั้นสำเร็จ
1.249.27
स च राजाऽकरोद्यत्नं महान्तं ससुहृज्जनः ।
प्रणिपातेन सान्त्वेन दानेन च महायशाः ॥ १.२४९.२७ ॥
กษัตริย์ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ผู้นั้น พร้อมด้วยมิตรและญาติพี่น้อง ได้พยายามอย่างยิ่ง ทั้งด้วยการหมอบกราบ ด้วยถ้อยคำปลอบโยน และด้วยการให้ทาน
1.249.28
ऋत्विजोऽनुनयामास भूयो भूयस्त्वतन्द्रितः ।
ते चास्य तमभिप्रायं न चक्रुरमितौजसः ॥ १.२४९.२८ ॥
พระองค์ทรงวิงวอนฤตวิชซ้ำแล้วซ้ำเล่าโดยไม่ย่อท้อ แต่ฤตวิชผู้มีพลังอันหาประมาณมิได้เหล่านั้นไม่ยอมทำตามพระประสงค์ของพระองค์
1.249.29
स चाश्रमस्थान्राजर्षिस्तानुवाच रुषान्वितः ।
यद्यहं पतितो विप्राः शुश्रूषायां न च स्थितः ॥ १.२४९.२९ ॥
ราชฤๅษีผู้นั้นเต็มไปด้วยความโกรธ จึงตรัสแก่บรรดาผู้อยู่ในอาศรมว่า "ข้าแต่พราหมณ์ทั้งหลาย หากข้าพเจ้าตกต่ำลงและไม่ตั้งมั่นในการรับใช้"
1.249.30
आशु त्याज्योऽस्मि युष्माभिर्ब्राह्मणैश्च जुगुप्सितः ।
तन्नार्हथ क्रतुश्रद्धां व्याघातयितुमद्य ताम् ॥ १.२४९.३० ॥
"ท่านทั้งหลายผู้เป็นพราหมณ์ก็ควรละทิ้งข้าพเจ้าโดยเร็ว เพราะข้าพเจ้าน่าตำหนิ ดังนั้นวันนี้ท่านไม่ควรขัดขวางความศรัทธาของข้าพเจ้าต่อการบูชายัญ"
1.249.31
अस्थाने वा परित्यागं कर्तुं मे द्विजसत्तमाः ।
प्रपन्न एव वो विप्राः प्रसादं कर्तुमर्हथ ॥ १.२४९.३१ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง การที่ท่านจะละทิ้งข้าพเจ้าโดยไม่มีเหตุผลนั้นไม่สมควร ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าได้มาพึ่งพิงท่านแล้ว ท่านควรแสดงความเมตตาแก่ข้าพเจ้า
1.249.32
सान्त्वदानादिभिर्वाक्यैस्तत्त्वतः कार्यवत्तया ।
प्रसादयित्वा वक्ष्यामि यन्नः कार्यं द्विजोत्तमाः ॥ १.२४९.३२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ข้าพเจ้าจะกล่าวแก่ท่านด้วยความจริง ในฐานะผู้มีกิจธุระ หลังจากที่ได้เอาใจท่านด้วยถ้อยคำปลอบโยนและการให้ทานเป็นต้นแล้ว ว่ากิจของพวกเรามีอะไรบ้าง
1.249.33
अथवाऽहं परित्यक्तो भवद्भिर्द्वेषकारणात् ।
ऋत्विजोऽन्यान्गमिष्यामि याजनार्थं द्विजोत्तमाः ॥ १.२४९.३३ ॥
หรือหากท่านทั้งหลายละทิ้งข้าพเจ้าเพราะความเกลียดชัง ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ข้าพเจ้าจะไปหาฤตวิชอื่นเพื่อให้ประกอบพิธีบูชายัญ
1.249.34
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स पार्थिवः ।
यदा न शेकू राजानं याजनार्थं परन्तप ॥ १.२४९.३४ ॥
ครั้นตรัสถ้อยคำเหล่านี้แล้ว พระราชาก็ทรงนิ่งเงียบ ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู เมื่อนั้นพวกเขาไม่อาจประกอบพิธีบูชายัญให้พระราชาได้
1.249.35
ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नृपसत्तमम् ।
तव कर्माम्यजस्रं वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम ॥ १.२४९.३५ ॥
ครั้นนั้นบรรดาปุโรหิตผู้ประกอบพิธีโกรธเคือง จึงกล่าวแก่พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดนั้นว่า "ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐที่สุด งานพิธีของพระองค์ยังดำเนินอยู่เป็นนิตย์"
1.249.36
ततो वयं परिश्रान्ताः सततं कर्मवाहिनः ।
श्रमादस्मात्परिश्रान्तान्स त्वं नस्त्यक्तुमर्हसि ॥ १.२४९.३६ ॥
เพราะฉะนั้นพวกข้าพเจ้าผู้ต้องทำพิธีไม่หยุดหย่อน จึงเหน็ดเหนื่อยแล้ว พระองค์ไม่ควรละทิ้งพวกข้าพเจ้าผู้อ่อนล้าเพราะความเหน็ดเหนื่อยนี้
1.249.37
बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासंभावितोऽनघ ।
गच्छ रुद्रसकाशं त्वं सहि त्वां याजयिष्यति ॥ १.२४९.३७ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป พระองค์ถูกความรีบร้อนครอบงำ ยึดถือความคิดที่หลงผิด จงไปสู่ที่อยู่ของพระรุทรเถิด พระองค์นั้นจะช่วยให้พระองค์ประกอบพิธีบูชายัญได้แน่นอน
1.249.38
साधिक्षेपं वचः श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्नृपः ।
कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्रं समास्थितः ॥ १.२४९.३८ ॥
พระเจ้าศเวตกิผู้โกรธจัด เมื่อได้ยินถ้อยคำตำหนิเหล่านั้น จึงเสด็จขึ้นไปยังภูเขาไกลาสและบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวด
1.249.39
आराधयन्महादेवं नियतः संशितव्रतः ।
उपवासपरो राजन्दीर्घकालमतिष्ठत ॥ १.२४९.३९ ॥
ทรงบูชาพระมเหศวรผู้ยิ่งใหญ่ ทรงสำรวมระวัง รักษาศีลวัตรอย่างเคร่งครัด ข้าแต่พระราชา ทรงมุ่งอดอาหาร และประทับอยู่เป็นเวลานาน
1.249.40
कदाचिद्द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे ।
आहारमकरोद्राजा मूलानि च फलानि च ॥ १.२४९.४० ॥
บางคราวในรอบที่สิบสอง บางคราวในรอบที่สิบหก พระราชาทรงรับประทานอาหารเพียงรากไม้และผลไม้
1.249.41
ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन्स्थाणुरिवाचलः ।
षण्मासानभवद्राजा श्वेतकिः सुसमाहितः ॥ १.२४९.४१ ॥
ยกแขนขึ้น ไม่กระพริบตา ยืนนิ่งดุจเสาหลัก พระราชาศเวตกิตั้งจิตมั่นอยู่เป็นเวลาหกเดือน
1.249.42
तं तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत्तपः ।
शङ्करः परमप्रीत्या दर्शयामास भारत ॥ १.२४९.४२ ॥
ข้าแต่พระภารตะ พระศังกรทรงพอพระทัยยิ่ง จึงทรงปรากฏพระองค์แก่กษัตริย์ผู้เป็นเสือในหมู่กษัตริย์ ซึ่งกำลังเผาผลาญตนด้วยตบะอันยิ่งใหญ่นั้น
1.249.43
उवाच चैनं भगवान्स्निग्धगम्भीरया गिरा ।
प्रीतोऽस्मि नरशार्दूल तपसा ते परन्तप ॥ १.२४९.४३ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสกับพระองค์ด้วยพระสุรเสียงอ่อนโยนและทุ้มลึกว่า ข้าพอใจในตบะของเจ้า ข้าแต่เสือในหมู่มนุษย์ ผู้แผดเผาศัตรู
1.249.44
वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रस्यामिततेजसः ॥ १.२४९.४४ ॥
เลือกพรที่เจ้าปรารถนาเถิด ข้าแต่พระราชา ขอให้เจ้าโชคดี เมื่อพระรุทระผู้มีเดชไม่มีประมาณได้ยินถ้อยคำนี้แล้ว
1.249.45
प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षिः प्रत्यभाषत ।
यदि मे भगवान्प्रीतः सर्वलोकनमस्कृतः ॥ १.२४९.४५ ॥
พระราชฤๅษีก้มกราบพระผู้ยิ่งใหญ่แล้วทูลตอบว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หากพระองค์ผู้ได้รับการนมัสการจากโลกทั้งปวงทรงพอพระทัยในข้าพเจ้า
1.249.46
स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञा तेन प्रभाषितम् ॥ १.२४९.४६ ॥
ขอทรงประกอบพิธียัญของข้าพเจ้าด้วยพระองค์เองเถิด ข้าแต่เทพแห่งเทพ เจ้าแห่งเหล่าเทวดา เมื่อพระราชาตรัสถ้อยคำนี้แล้ว
1.249.47
उवाच भगवान्प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वचः ।
नास्माकमेतद्विषये वर्तते याजनं प्रति ॥ १.२४९.४७ ॥
พระผู้เป็นเจ้าทรงพอพระทัย ตรัสถ้อยคำนี้ด้วยรอยยิ้มก่อนว่า การทำหน้าที่ปุโรหิตในพิธีบูชายัญไม่อยู่ในขอบเขตของพวกเรา
1.249.48
त्वया च सुमहत्तप्तं तपो राजन्वरार्थिना ।
याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परन्तप ॥ १.२४९.४८ ॥
เจ้าได้บำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระราชา เพราะปรารถนาพร ข้าจะประกอบพิธียัญให้เจ้าในเวลาอันควร ข้าแต่ผู้แผดเผาศัตรู
1.249.49
समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहितः ।
सततं त्वाज्यधाराभिर्यदि तर्पयसेऽनलम् ॥ १.२४९.४९ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ หากเจ้าครองพรหมจรรย์สิบสองปี ตั้งจิตมั่น และถวายน้ำมันเนยใสแก่ไฟอยู่เสมอ
1.249.50
कामं प्रार्थयसे यं त्वं मत्तः प्राप्स्यसि तं नृप ।
एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिपः ॥ १.२४९.५० ॥
ข้าแต่พระราชา สิ่งใดที่เจ้าปรารถนา เจ้าจะได้รับจากข้า เมื่อพระรุทระตรัสดังนี้แล้ว ท้าวศเวตกิ ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์
1.249.51
तथा चकार तत्सर्वं यथोक्तं शूलपाणिना ।
पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वरः ॥ १.२४९.५१ ॥
ก็ทรงทำทุกอย่างตามที่พระผู้ถือตรีศูลตรัสไว้ทุกประการ เมื่อครบสิบสองปี พระมเหศวรก็เสด็จมาอีกครั้ง
1.249.52
दृष्टैव च स राजानं शङ्करो लोकभावनः ।
उवाच परमप्रीतः श्वेतकिं नृपसत्तमम् ॥ १.२४९.५२ ॥
พระศังกรผู้ค้ำจุนโลกทรงเห็นพระราชาแล้ว ทรงพอพระทัยยิ่ง จึงตรัสกับท้าวศเวตกิ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
1.249.53
तोषितोऽहं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्येन कर्मणा ।
याजनं ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परन्तप ॥ १.२४९.५३ ॥
ข้าพอใจในเจ้า ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เพราะการกระทำที่เจ้าได้ทำในวันนี้ ข้าแต่ผู้แผดเผาศัตรู การประกอบพิธียัญให้พราหมณ์นั้นเป็นสิ่งที่กำหนดไว้ตามวิธี
1.249.54
अतोऽहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परन्तप ।
ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तमः ॥ १.२४९.५४ ॥
ฉะนั้น ข้าแต่ผู้แผดเผาศัตรู วันนี้ข้าจะไม่ประกอบพิธียัญให้เจ้าด้วยตนเอง ส่วนของข้าบนพิภพนี้คือพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ผู้มีบุญยิ่งใหญ่
1.249.55
दुर्वासा इति विख्यातः स हि त्वां याजयिष्यति ।
मन्नियोगान्महातेजाः संभाराः संभ्रियन्तु ते ॥ १.२४९.५५ ॥
ฤๅษีผู้ได้ชื่อว่าทุรวาสะ ผู้มีเดชรุ่งเรืองยิ่งใหญ่ จะเป็นผู้ประกอบพิธียัญให้เจ้า ตามคำสั่งของข้า ขอให้เขารวบรวมเครื่องพิธียัญให้เจ้าเถิด
1.249.56
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रेण समुदाहृतम् ।
स्वपुरं पुनरागम्य संभारान्पुनरार्जयत् ॥ १.२४९.५६ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่พระรุทระตรัสแล้ว ท้าวศเวตกิก็กลับไปยังเมืองของตน และรวบรวมเครื่องพิธียัญอีกครั้ง
1.249.57
ततः संभृतसंभारो भूयो रुद्रमुपागमत् ।
उवाच च महिपालः प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।
संभृता मम संभाराः सर्वोपकरणानि च ॥ १.२४९.५७ ॥
ต่อมา เมื่อรวบรวมเครื่องพิธียัญเรียบร้อยแล้ว พระราชาก็เสด็จเข้าไปเฝ้าพระรุทระอีกครั้ง ทรงยืนประนมมือ ก้มศีรษะถวายความนอบน้อม แล้วทูลว่า เครื่องพิธียัญและอุปกรณ์ทั้งหมดของข้าพเจ้าได้รวบรวมไว้เรียบร้อยแล้ว
1.249.58
त्वत्प्रसादानमहादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति ।
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो महात्मनः ॥ १.२४९.५८ ॥
ข้าแต่มหาเทพ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ขอให้พิธีเข้าทีกษาของข้าพเจ้าเกิดขึ้นในวันพรุ่งนี้เถิด เมื่อพระราชาผู้ยิ่งใหญ่นั้นตรัสถ้อยคำนี้แล้ว
1.249.59
दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमब्रवीत् ।
एष राजा महाभागः श्वेतकिर्द्विजसत्तम ॥ १.२४९.५९ ॥
พระรุทระทรงเรียกทุรวาสะมา แล้วตรัสถ้อยคำนี้ว่า ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ พระราชาผู้มีบุญยิ่งใหญ่องค์นี้คือท้าวศเวตกิ
1.249.60
एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम् ।
बाढमित्येव वचनं रुद्रं त्वृषिरुवाच ह ॥ १.२४९.६० ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งพราหมณ์ ขอทรงประกอบพิธียัญให้แก่เจ้าแผ่นดินองค์นี้ตามคำสั่งของข้า ฤๅษีจึงตอบพระรุทระว่า ได้ ข้าจะทำตาม
1.249.61
ततः सत्रं समभवत्तस्य राज्ञो महात्मनः ।
यथाविधि यथाकालं यथोक्तं बहुदक्षिणम् ॥ १.२४९.६१ ॥
ครั้นนั้น การสัตร์ของพระราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นได้เกิดขึ้น ตามวิธีที่กำหนด ในเวลาที่เหมาะสม ตามที่บัญญัติไว้ พร้อมด้วยทักษิณาอันอุดม
1.249.62
तस्मिन्परिसमाप्ते तु राज्ञः सत्रे महात्मनः ।
दुर्वाससाऽभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थुः स्म याजकाः ॥ १.२४९.६२ ॥
เมื่อการสัตร์ของพระราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นสิ้นสุดลงแล้ว บรรดาปุโรหิตผู้ประกอบพิธีก็ได้รับอนุญาตจากทุรวาสะ แล้วจึงแยกย้ายกันไป
1.249.63
ये तत्र दीक्षिताः सर्वे सदस्याश्च महौजसः ।
सोऽपि राजन्महाभागः स्वपुरं प्राविशत्तदा ॥ १.२४९.६३ ॥
ผู้ที่เข้าพิธีทั้งหมดที่นั่น และสมาชิกผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ต่างก็แยกย้ายกันไป ส่วนพระราชาผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระราชา ก็ได้เสด็จเข้าสู่พระนครของพระองค์ในคราวนั้น
1.249.64
पूज्यमानो महाभागैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
बन्दिभिः स्तूयमानश्च नागरैश्चाभिनन्दितः ॥ १.२४९.६४ ॥
ทรงได้รับการบูชาจากพราหมณ์ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ผู้เชี่ยวชาญในพระเวท ทรงได้รับการสรรเสริญจากกวีผู้ขับร้อง และได้รับการต้อนรับจากชาวเมือง จึงเสด็จเข้าสู่พระนคร
1.249.65
एवंवृत्तः स राजर्षिः श्वेतकिर्नृपसत्तमः ।
कालेन महता चापि ययौ स्वर्गमभिष्टुतः ॥ १.२४९.६५ ॥
พระราชฤๅษีศเวตกิผู้ประพฤติเช่นนี้ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ เมื่อเวลาผ่านไปนาน ก็เสด็จสู่สวรรค์ท่ามกลางคำสรรเสริญ
1.249.66
ऋत्विग्भिः सहितः सर्वैः सदस्यैश्च समन्वितः ।
तस्य सत्रे पपौ वह्निर्हविद्वार्दशवत्सरान् ॥ १.२४९.६६ ॥
พระอัคนีพร้อมด้วยปุโรหิตทั้งหมดและสมาชิกทั้งหลาย ได้ดื่มเครื่องเซ่นของพิธีการสัตร์ของพระองค์เป็นเวลาสิบปี
1.249.67
सततं चाज्यधाराभिरैकात्म्ये तत्र कर्मणि ।
हविषा च ततो वह्निः परां तृप्तिमगच्छत ॥ १.२४९.६७ ॥
ในพิธีกรรมนั้น ด้วยกระแสเนยใสที่หลั่งไม่ขาดสาย และด้วยจิตที่แน่วแน่มุ่งเดียว พระอัคนีจึงได้รับความอิ่มเอมสูงสุดจากเครื่องเซ่น
1.249.68
न चैच्छत्पुनरादातुं हविरन्यस्य कस्यचित् ।
पाण्डुवर्णो विवर्णश्च न यतावत्प्रकाशते ॥ १.२४९.६८ ॥
พระองค์ไม่ปรารถนาจะรับเครื่องเซ่นจากผู้ใดอีกต่อไป มีผิวซีดและหม่นหมอง จึงไม่ทรงรุ่งเรืองเหมือนเดิม
1.249.69
ततो भघवतो वह्नेर्विकारः समजायत ।
तेजसा विप्रहीणश्च ग्लानिश्चैनं समाविशत् ॥ १.२४९.६९ ॥
จากนั้น ความแปรปรวนก็เกิดขึ้นแก่พระอัคนีผู้ทรงเป็นที่เคารพ เมื่อสูญเสียรัศมี ความอ่อนล้าก็เข้าครอบงำพระองค์
1.249.70
स लक्षयित्वा चात्मानं तेजोहीनं हुताशनः ।
जगाम सदनं पुण्यं ब्रह्मणो लोकपूजितम् ॥ १.२४९.७० ॥
พระหุตาศนะรู้ตัวว่าสูญเสียรัศมีไปแล้ว จึงเสด็จไปยังที่ประทับอันศักดิ์สิทธิ์ของพระพรหม ซึ่งได้รับการบูชาจากทุกโลก
1.249.71
तत्र ब्रह्माणमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ।
भगवन्परमा प्रीतिः कृता श्वेतकिना मम ॥ १.२४९.७१ ॥
ที่นั่น พระองค์ตรัสถ้อยคำนี้แก่พระพรหมผู้ประทับอยู่ว่า "ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ศเวตกิได้ทำให้ข้าพเจ้าปีติยินดียิ่ง"
1.249.72
अरुचिश्चाभवत्तीव्रा तां न शक्नोम्यपोहितुम् ।
तेजसा विप्रहीणोऽस्मि बलेन च जगत्पते ॥ १.२४९.७२ ॥
แต่ความเบื่อหน่ายอย่างรุนแรงได้เกิดขึ้นในข้าพเจ้า และข้าพเจ้าไม่อาจขจัดมันออกไปได้ ข้าแต่เจ้าแห่งโลก ข้าพเจ้าสูญเสียทั้งรัศมีและกำลัง
1.249.73
इच्छेयं त्वत्प्रसादेन स्वात्मनः प्रकृतिं स्थिराम् ।
एतच्छ्रुत्वा हुतवहाद्भगवान्सर्वलोककृत् ॥ १.२४९.७३ ॥
"ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้กลับคืนสู่สภาวะเดิมอันมั่นคงของตนเอง" เมื่อได้ฟังคำนี้จากพระอัคนี พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงสร้างทุกโลก
1.249.74
हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव ।
त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हविः ॥ १.२४९.७४ ॥
ทรงยิ้มละไมแล้วตรัสถ้อยคำนี้แก่พระหวยวาหนะว่า "ท่านได้เสวยเครื่องเซ่นที่วสุหลั่งเป็นสายมาสิบสองปีแล้ว"
1.249.75
उपयुक्तं महाभाग तेन त्वां ग्लानिराविशत् ।
तेजसा विप्रहीणत्वात्सहसा हव्यवाहन ॥ १.२४९.७५ ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ท่านถูกความอ่อนล้าครอบงำก็เพราะการเสวยนั้น ข้าแต่หวยวาหนะ เพราะท่านสูญเสียความรุ่งโรจน์ไปทันที สิ่งนี้จึงเกิดขึ้นแก่ท่าน
1.249.76
मागमस्त्वं व्यथां वह्ने प्रकृतिस्थो भविष्यसि ।
अरुचिं नाशयिष्येऽहं समयं प्रतिपद्य ते ॥ १.२४९.७६ ॥
ข้าแต่พระอัคนี อย่าได้ทุกข์ระทมเลย ท่านจะกลับตั้งมั่นในสภาวะเดิมของท่าน เมื่อข้าพเจ้าได้หาวิธีการให้ท่านแล้ว ข้าพเจ้าจะขจัดความเบื่อหน่ายของท่านให้หมดไป
1.249.77
पुरा देवनियोगेन यत्त्वया भस्मसात्कृतम् ।
आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम् ॥ १.२४९.७७ ॥
เมื่อก่อนนั้น ตามบัญชาของเหล่าเทพ ท่านได้เผาป่าขาณฑวะให้เป็นเถ้าถ่าน ซึ่งเป็นที่อาศัยอันน่าสะพรึงกลัวยิ่งของศัตรูของเหล่าเทพ
1.249.78
तत्र सर्वाणि सत्वानि निवसन्ति विभावसो ।
तेषां त्वं मेदसा तृप्तः प्रकृतिस्थो भविष्यसि ॥ १.२४९.७८ ॥
ข้าแต่วิภาวสุ สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงอาศัยอยู่ที่นั่น เมื่อท่านอิ่มเอมด้วยไขมันของสัตว์เหล่านั้น ท่านจะกลับตั้งมั่นในสภาวะเดิมของท่าน
1.249.79
गच्छ शीघ्रं प्रदग्धुं त्वं ततो मोक्ष्यसि किल्विषात् ।
एतच्छुत्वा तु वचनं परमेष्ठिमुखाच्च्युतम् ॥ १.२४९.७९ ॥
จงไปเผาป่านั้นให้เร็วเถิด แล้วท่านจะพ้นจากบาปนั้น" เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่เปล่งออกจากพระโอษฐ์ของพระปรเมษฐี
1.249.80
उत्तमं जवमास्थाय प्रदुद्राव हुताशनः ।
आगम्य खाण्डवं दावमुत्तमं वीर्यमास्थितः।
सहसा प्राज्वलच्चाग्निः क्रुद्धो वायुसमीरितः ॥ १.२४९.८० ॥
พระหุตาศนะก็รีบเร่งไปด้วยความเร็วสูงสุด เมื่อไปถึงป่าขาณฑวะที่กำลังลุกไหม้ ก็ทรงแสดงกำลังอันยิ่งใหญ่ ไฟนั้นได้ลุกโชนขึ้นทันที โกรธจัด ถูกลมพัดให้ลุกโหม
1.249.81
प्रदीप्तं खाण्डवं दृष्ट्वा ये स्युस्तत्र निवासिनः ।
परमं यत्नेमातिष्ठन्पावकस्य प्रशान्तये ॥ १.२४९.८१ ॥
เมื่อเห็นป่าขาณฑวะลุกไหม้ ผู้ที่อาศัยอยู่ที่นั่นจึงพยายามอย่างยิ่งเพื่อดับไฟ
1.249.82
करैस्तु करिणः शीघ्रं जलमादाय सत्वराः ।
सिषिचुः पावकं क्रुद्धाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १.२४९.८२ ॥
ช้างทั้งหลายรีบใช้งวงดูดน้ำขึ้นมา และด้วยความโกรธ จึงพรมน้ำดับไฟเป็นร้อยเป็นพัน
1.249.83
बहुशीर्षास्ततो नागाः शिरोभिर्जलसन्ततिम् ।
मुमुचुः पावकाभ्याशे सत्वराः क्रोधमूर्च्छिताः ॥ १.२४९.८३ ॥
จากนั้น งูหลายเศียรรีบใช้เศียรของตนพ่นสายน้ำใส่ใกล้กองไฟ ด้วยความโกรธจนหมดสติ
1.249.84
तथैवान्यानि सत्वानि नानाप्रहरणोद्यमैः ।
विलयं पावकं शीघ्रमनयन्भरतर्षभ ॥ १.२४९.८४ ॥
สัตว์อื่น ๆ ก็ทำเช่นเดียวกัน ใช้อาวุธและความพยายามต่าง ๆ นานา รีบทำให้ไฟดับลง โอ้ผู้เป็นวัวแห่งตระกูลภรต
1.249.85
अनेन तु प्रकारेण भूयोभूयश्च प्रज्वलन् ।
सप्तकृत्वः प्रशमितः खाण्डवे हव्यवाहनः ॥ १.२४९.८५ ॥
ด้วยวิธีนี้ ไฟของพระหวยวาหนะซึ่งลุกโชนซ้ำแล้วซ้ำอีก จึงถูกดับลงถึงเจ็ดครั้งในป่าขาณฑวะ