মহাভারত · অধ্যায় 1.251
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.251.1
एवमुक्तः स भगवान्धूमकेतुर्हुताशनः ।
चिन्तयामास वरुणं लोकपालं दिदृक्षया ॥ १.२५१.१ ॥
এইরূপ উক্ত হয়ে ভগবান ধূমকেতু অগ্নি লোকপাল বরুণকে দর্শনের ইচ্ছায় চিন্তা করলেন।
1.251.2
आदित्यमुदके देवं निवसन्तं जलेश्वरम् ।
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास पावकम् ॥ १.२५१.२ ॥
জলে বাসকারী আদিত্যরূপ জলেশ্বর দেব তা জেনে অগ্নিকে দর্শন দিলেন।
1.251.3
तमब्रवीद्भमकेतुः प्रतिगृह्य जलेश्वरम् ।
चतुर्थं लोकपालानां देवदेवं सनातनम् ॥ १.२५१.३ ॥
ধূমকেতু অগ্নি জলেশ্বরকে স্বাগত জানিয়ে, লোকপালদের মধ্যে চতুর্থ, দেবদেব ও সনাতন তাঁকে বললেন।
1.251.4
सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च ते ।
तत्प्रयच्छोभयं शीघ्रं रथं च कपिलक्षणम् ॥ १.२५१.४ ॥
সোমরাজ তোমাকে যে ধনুক ও দুটি তূণ দিয়েছিলেন, সেই উভয় এবং কপিলবর্ণ রথ শীঘ্র দাও।
1.251.5
कार्यं च सुमहत्पार्थो गाण्डीवेन करिष्यति ।
चक्रेण वासुदेवश्च तन्ममाद्य प्रदीयताम् ॥ १.२५१.५ ॥
পার্থ গাণ্ডীব দিয়ে এবং বাসুদেব চক্র দিয়ে মহৎ কার্য সাধন করবেন; তা আজ আমাকে দেওয়া হোক।
1.251.6
ददानीत्येव वरुणः पावकं प्रत्यभाषत ।
तदद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्तिविवर्धनम् ॥ १.२५१.६ ॥
"দেব" — এইভাবে বরুণ অগ্নিকে উত্তর দিলেন। সেই অদ্ভুত, মহাবীর্য, যশ ও কীর্তি বর্ধনকারী।
1.251.7
सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च ।
सर्वायुधमहामात्रं परसैन्यप्रधर्षणम् ॥ १.२५१.७ ॥
তা সমস্ত অস্ত্রের দ্বারা অজেয়, সমস্ত অস্ত্রের বিনাশকারী, সমস্ত আয়ুধের মহান অধিপতি এবং শত্রুসেনাকে চূর্ণকারী।
1.251.8
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ।
चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम् ॥ १.२५१.८ ॥
তা এক হলেও লক্ষ (বস্তু)র সমান; রাষ্ট্রের বৃদ্ধিকারী; বিচিত্র; উঁচু-নিচু নানা বর্ণে শোভিত; মসৃণ ও ত্রুটিহীন।
1.251.9
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः ।
प्रादाच्चैव धनूरत्नमक्षय्यौ च महेषुधी ॥ १.२५१.९ ॥
দেবতা, দানব ও গন্ধর্বরা শাশ্বত বছর ধরে পূজা করেছেন যে ধনুর্ররত্ন, তা দিলেন; আর দুটি অক্ষয় মহান তূণও দিলেন।
1.251.10
रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम् ।
उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिः ॥ १.२५१.१० ॥
দিব্য অশ্বযুক্ত রথও দিলেন, যার ধ্বজায় ছিল বানরশ্রেষ্ঠ; তা রুপোর অশ্ব ও সোনার মালায় সজ্জিত গন্ধর্ব-অশ্বে যুক্ত ছিল।
1.251.11
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे ।
सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैः ॥ १.२५१.११ ॥
সাদা মেঘের মতো, মন ও বায়ুর সমান বেগসম্পন্ন অশ্বযুক্ত, সমস্ত উপকরণে সম্পন্ন; দেব ও দানবদের দ্বারাও অজেয়।
1.251.12
भावुमन्तं महाघोषं सर्वरत्नमनोरमम् ।
ससर्ज यं सुतपसा भौमनो भुवनप्रभुः ॥ १.२५१.१२ ॥
তেজঃসম্পন্ন, মহাধ্বনিযুক্ত, সমস্ত রত্নে মনোরম — লোকপ্রভু কঠোর তপস্যায় যা সৃষ্টি করেছিলেন।
1.251.13
प्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव ।
यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुः ॥ १.२५१.१३ ॥
যার রূপ বর্ণনাতীত, সূর্যের মতো, যার উপর চড়ে প্রভু সোম দানবদের জয় করেছিলেন।
1.251.14
नवमेघप्रतीकाशं ज्ललन्तमिव च श्रिया ।
आश्रितौ तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमावुभौ ॥ १.२५१.१४ ॥
নতুন মেঘের মতো, দীপ্তিতে জ্বলন্ত সেই শ্রেষ্ঠ রথে ইন্দ্রের অস্ত্রের মতো দুজন আশ্রিত ছিলেন।
1.251.15
तापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा ।
तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूलकेतनः ॥ १.२५१.१५ ॥
সোনার তৈরি, অতি সুন্দর, অনুপম ধ্বজদণ্ড; তাতে সিংহ ও ব্যাঘ্রের চিহ্নযুক্ত দিব্য বানর ছিল।
1.251.16
हनूमान्नाम तेजस्वी कामरूपी महाबलः ।
दिधक्षन्निव तत्र स्म संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत।
ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति च ॥ १.२५१.१६ ॥
তেজস্বী, ইচ্ছামতো রূপধারী, মহাবল হনুমান নামক সে যেন দহন করতে চেয়ে সেখানে শীর্ষে অবস্থান করে শোভা পেল। সেই ধ্বজায় বিবিধ ও মহান প্রাণীও ছিল।
1.251.17
नादेन रिपुसैन्यानां येषां संज्ञा प्रणश्यति ।
स तं नानापताकाभिः शोभितं रथसत्तमम् ॥ १.२५१.१७ ॥
শত্রুসেনাদের চেতনা যার নাদে বিলুপ্ত হয়, সেই বহু পতাকায় শোভিত শ্রেষ্ঠ রথকে সে…
1.251.18
प्रदक्षिणमुपावृत्य दैवतेभ्यः प्रणम्य च ।
सन्नद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रकः ॥ १.२५१.१८ ॥
দেবতাদের প্রদক্ষিণ করে প্রণাম জানিয়ে, বর্ম পরে, খড়্গ ধরে, গোধাচর্মের বাহুবন্ধ ও অঙ্গুলিত্রাণ বেঁধে সে প্রস্তুত হল।
1.251.19
आरुरोह तदा पार्थो विमानं सुकृती यथा ।
तच्च दिव्यं धनुः श्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा ॥ १.२५१.१९ ॥
তখন পার্থ পুণ্যবানের মতো সেই দিব্য বিমানে আরোহণ করলেন। আর পূর্বকালে ব্রহ্মা নির্মিত সেই দিব্য শ্রেষ্ঠ ধনুকও তাঁর ছিল।
1.251.20
गाण्डीवमुपसंगृह्य बभूव मुदितोऽर्जुनः ।
हुताशनं पुरस्कृत्य ततस्तदपि वीर्यवान् ॥ १.२५१.२० ॥
গাণ্ডীব ধনুক গ্রহণ করে অর্জুন আনন্দিত হলেন। তারপর অগ্নিকে সম্মুখে রেখে সেই বীর্যবানও তেমনই আনন্দিত হলেন।
1.251.21
जग्राह बलमास्थाय ज्यया च युयुजे धनुः ।
मौर्व्यां तु योज्यमानायां बलिना पाण्डवेन ह ॥ १.२५१.२१ ॥
বল অবলম্বন করে তিনি ধনুক ধরলেন এবং জ্যা দিয়ে তা বাঁধলেন। বলবান পাণ্ডব যখন জ্যা যোজনা করছিলেন।
1.251.22
येऽशृष्वन्कूजितं यत्र तेषां वै व्यथितं मनः ।
लब्ध्वा रथं धनुश्चैव तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १.२५१.२२ ॥
সেখানে যারা সেই জ্যাধ্বনি শুনেছিল, তাদের মন সত্যিই ব্যথিত হল। রথ, ধনুক এবং তেমনই দুটি অক্ষয় মহাতূণীর লাভ করে।
1.251.23
बभूव कल्यः कौन्तेयः प्रहृष्टः साह्यकर्मणि ।
वज्रनाभं ततश्चक्रं ददौ कृष्णाय पावकः ॥ १.२५१.२३ ॥
কুন্তীপুত্র সাহায্যকর্মে প্রস্তুত ও প্রহৃষ্ট হলেন। তারপর অগ্নি কৃষ্ণকে বজ্রনাভ নামক চক্র দিলেন।
1.251.24
आग्नेयमस्त्रं दयितं स च कल्योऽभवत्तदा ।
अब्रवीत्पावकश्चैवमेतेन मधुसूदन ॥ १.२५१.२४ ॥
প্রিয় আগ্নেয় অস্ত্র লাভ করে তিনি তখন প্রস্তুত হলেন। তখন অগ্নি এমন বললেন: হে মধুসূদন, এর দ্বারা।
1.251.25
अमानुषानपि रणे जेष्यसि त्वमसंशयम् ।
अनेन तु मनुष्याणां देवानामपि चाहवे ॥ १.२५१.२५ ॥
যুদ্ধে এর দ্বারা তুমি অমানুষদেরও নিঃসন্দেহে জয় করবে; এর দ্বারা মানুষদের ও দেবতাদেরও যুদ্ধে জয় করবে।
1.251.26
रक्षःपिशाचदैत्यानां नागानां चाधिकस्तथा ।
भविष्यसि न सन्देहः प्रवरोऽपि निबर्हणे ॥ १.२५१.२६ ॥
রাক্ষস, পিশাচ, দৈত্য ও নাগদের মধ্যেও তুমি অধিক হবে; সন্দেহ নেই, সংহারেও তুমি শ্রেষ্ঠ হবে।
1.251.27
क्षिप्तं क्षिप्तं रणे चैतत्त्वया माधव शत्रुषु ।
हत्वाऽप्रतिहतं सङ्ख्ये पाणिमेष्यति ते पुनः ॥ १.२५१.२७ ॥
হে মাধব, যুদ্ধে শত্রুদের প্রতি তুমি বারবার নিক্ষেপ করবে এটি, যুদ্ধে অপ্রতিহতভাবে তাদের বধ করে আবার তোমার হাতেই ফিরে আসবে।
1.251.28
वरुणश्च ददौ तस्मै गदामशनिनिःस्वनाम् ।
दैत्यान्तकरणीं घोरां नाम्ना कौमोदकीं प्रभुः ॥ १.२५१.२८ ॥
বরুণও তাঁকে বজ্রনির্ঘোষী, দৈত্যদের বিনাশকারী ভয়ংকর কৌমোদকী নামের গদা দিয়েছিলেন; সেই প্রভু।
1.251.29
ततः पावकमब्रूतां प्रहृष्टावर्जुनाच्युतौ ।
कृतास्त्रौ शस्त्रसंपन्नौ रथिनौ ध्वजिनावपि ॥ १.२५१.२९ ॥
তখন প্রসন্ন অর্জুন ও অচ্যুত অগ্নিকে বললেন — দুজনেই অস্ত্রবিদ্যায় দক্ষ, অস্ত্রসম্পন্ন, রথী ও ধ্বজধারী।
1.251.30
कल्यौ स्वो भगवन्योद्धुमपि सर्वैः सुरासुरैः ।
किं पुनर्वज्रिणैकेन पन्नगार्थे युयुत्सता ॥ १.२५१.३० ॥
হে ভগবান, আমরা দুজন সমস্ত সুর-অসুরের সঙ্গেও যুদ্ধ করতে প্রস্তুত; নাগদের জন্য যুদ্ধে ইচ্ছুক বজ্রধারীর সঙ্গে একাকী যুদ্ধ করতে আর কী বাধা?
1.251.31
चक्रपाणिर्हृषीकेशो विचरन्युधि वीर्यवान् ।
चक्रेण भस्मसात्सर्वं विसृष्टेन तु वीर्यवान्।
त्रिषु लोकेषु तन्नास्ति यन्न कुर्याज्जनार्दनः ॥ १.२५१.३१ ॥
চক্রপাণি হৃষীকেশ যুদ্ধে বিচরণকারী বীর্যবান। চক্র নিক্ষিপ্ত হলে তিনি সবকিছু ভস্ম করেন। ত্রিলোকে এমন কিছু নেই যা জনার্দন করতে পারেন না।
1.251.32
गाण्डीवं धनुरादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी ।
अहमप्युत्सहे लोकान्विजेतुं युधि पावक ॥ १.२५१.३२ ॥
গাণ্ডীব ধনু এবং অক্ষয় দুটি মহা তূণীর নিয়ে, হে পাবক, আমিও যুদ্ধে লোকসমূহ জয় করতে সক্ষম।
1.251.33
सर्वतः परिवार्यैवं दावमेतं महाप्रभो ।
कामं संप्रज्वलाद्यैव कल्यौ स्वः साह्यकर्मणि ॥ १.२५१.३३ ॥
হে মহাপ্রভু, এই বনাগ্নিকে সর্বদিক থেকে বেষ্টন করে, আপনার ইচ্ছামতো এখনই পূর্ণরূপে প্রজ্বলিত হোন; স্বর্গের সাহায্যকর্মে আপনি সমর্থ।
1.251.34
यदि खाण्डवमेष्यति प्रमादा-
त्सगणो वा परिरक्षितुं महेन्द्रः।
शरताडितगात्रकुण्डलानां ।
कदनं द्रक्ष्यति देववाहिनीनाम् ॥ १.२५१.३४ ॥
প্রমাদবশত মহেন্দ্র যদি তাঁর গণসহ খাণ্ডব রক্ষা করতে আসেন, তবে শরাঘাতে আহত, অঙ্গ ও কুণ্ডলযুক্ত দেববাহিনীর সংহার তিনি দেখবেন।
1.251.35
एवमुक्तः स भगवान्दाशार्हेणार्जुनेन च ।
तैजसं रपमास्थाय दावं दग्धुं प्रचक्रमे ॥ १.२५१.३५ ॥
দাশার্হ এবং অর্জুন এইরূপ বললে, সেই ভগবান তেজোময় রূপ ধারণ করে বন দগ্ধ করতে আরম্ভ করলেন।
1.251.36
सर्वतः परिवार्याथ सप्तार्चिर्ज्वलनस्तथा ।
ददाह खाण्डवं दावं युगान्तमिव दर्शयन् ॥ १.२५१.३६ ॥
তখন সপ্তার্চি অগ্নি সর্বদিক বেষ্টন করে খাণ্ডবকে দগ্ধ করলেন, যেন যুগান্ত দেখাচ্ছেন।
1.251.37
प्रतिगृह्य समाविश्य तद्वनं भरतर्षभ ।
मेघस्तनितनिर्घोषः सर्वभूतान्यकम्पयत् ॥ १.२५१.३७ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, সেই বনকে ঘিরে ও তার মধ্যে প্রবেশ করে মেঘগর্জনের মতো ঘোষে সর্বভূতকে কম্পিত করল।
1.251.38
दह्यतस्तस्य च बभौ रूपं दावस्य भारत ।
मेरोरिव नगेन्द्रस्य कीर्णस्यांशुमतोंशुभिः ॥ १.२५१.३८ ॥
হে ভারত, দগ্ধ হতে থাকা সেই দাবানলের রূপ সূর্যরশ্মিতে আবৃত পর্বতরাজ মেরুর মতো উজ্জ্বল হয়ে উঠল।