महाभारत · अध्याय 1.251
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.251.1
एवमुक्तः स भगवान्धूमकेतुर्हुताशनः ।
चिन्तयामास वरुणं लोकपालं दिदृक्षया ॥ १.२५१.१ ॥
असे सांगितले गेल्यावर भगवान धूमकेतू अग्नी यांनी लोकपाल वरुणाला पाहण्याच्या इच्छेने विचार केला.
1.251.2
आदित्यमुदके देवं निवसन्तं जलेश्वरम् ।
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास पावकम् ॥ १.२५१.२ ॥
पाण्यात राहणाऱ्या आदित्यरूपी जलेश्वर देवाने ते विचार जाणून अग्नीला दर्शन दिले.
1.251.3
तमब्रवीद्भमकेतुः प्रतिगृह्य जलेश्वरम् ।
चतुर्थं लोकपालानां देवदेवं सनातनम् ॥ १.२५१.३ ॥
धूमकेतू अग्नीने जलेश्वराचे स्वागत करून, लोकपालांमधील चौथ्या, देवांचा देव आणि सनातन अशा त्याला म्हटले.
1.251.4
सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च ते ।
तत्प्रयच्छोभयं शीघ्रं रथं च कपिलक्षणम् ॥ १.२५१.४ ॥
सोमराजाने तुला दिलेले धनुष्य आणि दोन भाते, आणि कपिल वर्णाचा रथ, ही दोन्ही लवकर दे.
1.251.5
कार्यं च सुमहत्पार्थो गाण्डीवेन करिष्यति ।
चक्रेण वासुदेवश्च तन्ममाद्य प्रदीयताम् ॥ १.२५१.५ ॥
पार्थ गांडीवाने आणि वासुदेव चक्राने फार मोठे कार्य करतील; ते आज मला द्यावे.
1.251.6
ददानीत्येव वरुणः पावकं प्रत्यभाषत ।
तदद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्तिविवर्धनम् ॥ १.२५१.६ ॥
"देतो" असे वरुणाने अग्नीला उत्तर दिले. ते अद्भुत, महापराक्रमी, यश आणि कीर्ती वाढवणारे होते.
1.251.7
सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च ।
सर्वायुधमहामात्रं परसैन्यप्रधर्षणम् ॥ १.२५१.७ ॥
ते सर्व शस्त्रांनी अजेय होते, सर्व शस्त्रांचा नाश करणारे होते, सर्व आयुधांचे महान अधिपती होते आणि शत्रुसैन्याला चिरडणारे होते.
1.251.8
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ।
चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम् ॥ १.२५१.८ ॥
ते एक असूनही लाखांइतके होते; राष्ट्र वाढवणारे; विचित्र; उंच-सखल रंगांनी शोभिवंत; गुळगुळीत आणि दोषरहित.
1.251.9
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः ।
प्रादाच्चैव धनूरत्नमक्षय्यौ च महेषुधी ॥ १.२५१.९ ॥
देव, दानव आणि गंधर्वांनी शाश्वत वर्षे पूजिलेले ते धनुष्यरत्न दिले; आणि दोन अक्षय्य महान भाते हीदेखील दिली.
1.251.10
रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम् ।
उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिः ॥ १.२५१.१० ॥
दिव्य अश्वांनी जुंपलेला रथही दिला; त्याच्या ध्वजावर वानरश्रेष्ठ होता; तो रौप्य अश्वांनी आणि सुवर्णमाला घातलेल्या गांधर्व अश्वांनी युक्त होता.
1.251.11
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे ।
सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैः ॥ १.२५१.११ ॥
पांढऱ्या ढगांसारखे, मन आणि वायूइतक्या वेगाचे अश्व जुंपलेले, सर्व साधनांनी युक्त; देव-दानवांनाही अजिंक्य.
1.251.12
भावुमन्तं महाघोषं सर्वरत्नमनोरमम् ।
ससर्ज यं सुतपसा भौमनो भुवनप्रभुः ॥ १.२५१.१२ ॥
तेजस्वी, महानादाचे, सर्व रत्नांनी मनोहर — जे जगत्प्रभूने कठोर तपाने निर्माण केले.
1.251.13
प्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव ।
यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुः ॥ १.२५१.१३ ॥
ज्याचे रूप अवर्णनीय होते, सूर्यासारखे, ज्यावर आरूढ होऊन प्रभू सोमाने दानवांना जिंकले.
1.251.14
नवमेघप्रतीकाशं ज्ललन्तमिव च श्रिया ।
आश्रितौ तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमावुभौ ॥ १.२५१.१४ ॥
नव्या मेघासारखा, तेजाने झगमगणाऱ्या त्या श्रेष्ठ रथावर इंद्रायुधासारखे दोघे आश्रित होते.
1.251.15
तापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा ।
तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूलकेतनः ॥ १.२५१.१५ ॥
सोन्याची, अतिसुंदर, अनुपम ध्वजदंड होता; त्यावर सिंह-व्याघ्र चिन्ह असलेला दिव्य वानर होता.
1.251.16
हनूमान्नाम तेजस्वी कामरूपी महाबलः ।
दिधक्षन्निव तत्र स्म संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत।
ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति च ॥ १.२५१.१६ ॥
तेजस्वी, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, महाबली हनुमान नावाचा तो जणू दहन करू इच्छिणाऱ्यासारखा तेथे शिखरावर स्थित होऊन शोभला. त्या ध्वजेवर विविध आणि महान प्राणीही होते.
1.251.17
नादेन रिपुसैन्यानां येषां संज्ञा प्रणश्यति ।
स तं नानापताकाभिः शोभितं रथसत्तमम् ॥ १.२५१.१७ ॥
शत्रुसैन्याची शुद्धी ज्याच्या नादाने नष्ट होते, अनेक पताकांनी शोभणाऱ्या त्या श्रेष्ठ रथाला तो…
1.251.18
प्रदक्षिणमुपावृत्य दैवतेभ्यः प्रणम्य च ।
सन्नद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रकः ॥ १.२५१.१८ ॥
देवतांना प्रदक्षिणा घालून नमस्कार करून, कवच धारण करून, खड्ग घेऊन, गोधाचर्माचा बाहुरक्षक आणि बोटरक्षक बांधून तो सज्ज झाला.
1.251.19
आरुरोह तदा पार्थो विमानं सुकृती यथा ।
तच्च दिव्यं धनुः श्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा ॥ १.२५१.१९ ॥
तेव्हा पार्थ पुण्यवान पुरुषाप्रमाणे त्या दिव्य विमानात आरूढ झाला. आणि पूर्वी ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेले ते दिव्य श्रेष्ठ धनुष्यही त्याच्याजवळ होते.
1.251.20
गाण्डीवमुपसंगृह्य बभूव मुदितोऽर्जुनः ।
हुताशनं पुरस्कृत्य ततस्तदपि वीर्यवान् ॥ १.२५१.२० ॥
गाण्डीव धनुष्य हाती घेऊन अर्जुन आनंदित झाला. मग अग्नीला पुढे ठेवून तो पराक्रमीही तसाच आनंदला.
1.251.21
जग्राह बलमास्थाय ज्यया च युयुजे धनुः ।
मौर्व्यां तु योज्यमानायां बलिना पाण्डवेन ह ॥ १.२५१.२१ ॥
बलाचा आधार घेऊन त्याने धनुष्य धरले आणि दोरीने ते ताणले. बलवान पांडव ती प्रत्यंचा लावत असताना.
1.251.22
येऽशृष्वन्कूजितं यत्र तेषां वै व्यथितं मनः ।
लब्ध्वा रथं धनुश्चैव तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १.२५१.२२ ॥
तेथे त्या टणत्काराचे आवाज ऐकणाऱ्यांची मने खरोखरच व्याकूळ झाली. रथ, धनुष्य आणि तसेच दोन अक्षय्य महान भाते मिळवून.
1.251.23
बभूव कल्यः कौन्तेयः प्रहृष्टः साह्यकर्मणि ।
वज्रनाभं ततश्चक्रं ददौ कृष्णाय पावकः ॥ १.२५१.२३ ॥
कुंतीपुत्र सहाय्यकार्यासाठी सिद्ध होऊन आनंदित झाला. मग अग्नीने कृष्णाला वज्रनाभ नावाचे चक्र दिले.
1.251.24
आग्नेयमस्त्रं दयितं स च कल्योऽभवत्तदा ।
अब्रवीत्पावकश्चैवमेतेन मधुसूदन ॥ १.२५१.२४ ॥
प्रिय असे आग्नेय अस्त्र मिळवून तो तेव्हा सिद्ध झाला. तेव्हा अग्नी असे म्हणाला: हे मधुसूदना, याद्वारे.
1.251.25
अमानुषानपि रणे जेष्यसि त्वमसंशयम् ।
अनेन तु मनुष्याणां देवानामपि चाहवे ॥ १.२५१.२५ ॥
युद्धात यामुळे तू अमानुषांनाही निःसंशय जिंकशील, आणि यामुळे मनुष्यांनाही व देवांनाही युद्धात जिंकशील.
1.251.26
रक्षःपिशाचदैत्यानां नागानां चाधिकस्तथा ।
भविष्यसि न सन्देहः प्रवरोऽपि निबर्हणे ॥ १.२५१.२६ ॥
राक्षस, पिशाच, दैत्य व नाग यांच्यातही तू अधिक होशील; यात संशय नाही, संहारातही तू श्रेष्ठ ठरशील.
1.251.27
क्षिप्तं क्षिप्तं रणे चैतत्त्वया माधव शत्रुषु ।
हत्वाऽप्रतिहतं सङ्ख्ये पाणिमेष्यति ते पुनः ॥ १.२५१.२७ ॥
हे माधवा, युद्धात शत्रूंवर तू वारंवार फेकशील हे, युद्धात अप्रतिहतपणे त्यांना मारून पुन्हा तुझ्याच हातात येईल.
1.251.28
वरुणश्च ददौ तस्मै गदामशनिनिःस्वनाम् ।
दैत्यान्तकरणीं घोरां नाम्ना कौमोदकीं प्रभुः ॥ १.२५१.२८ ॥
वरुणानेही त्याला वज्रासारखा गर्जना करणारी, दैत्यांचा अंत करणारी, घोर कौमोदकी नावाची गदा दिली; तो प्रभू.
1.251.29
ततः पावकमब्रूतां प्रहृष्टावर्जुनाच्युतौ ।
कृतास्त्रौ शस्त्रसंपन्नौ रथिनौ ध्वजिनावपि ॥ १.२५१.२९ ॥
तेव्हा आनंदित झालेले अर्जुन व अच्युत अग्नीला म्हणाले — दोघेही अस्त्रविद्येत निपुण, शस्त्रसंपन्न, रथी व ध्वजधारी आहेत.
1.251.30
कल्यौ स्वो भगवन्योद्धुमपि सर्वैः सुरासुरैः ।
किं पुनर्वज्रिणैकेन पन्नगार्थे युयुत्सता ॥ १.२५१.३० ॥
हे भगवन्, आम्ही दोघे सर्व सुरासुरांशीही युद्ध करण्यास समर्थ आहोत; नागांसाठी युद्ध इच्छिणाऱ्या वज्रधारीशी एकट्यानेही लढण्यास काय अडचण?
1.251.31
चक्रपाणिर्हृषीकेशो विचरन्युधि वीर्यवान् ।
चक्रेण भस्मसात्सर्वं विसृष्टेन तु वीर्यवान्।
त्रिषु लोकेषु तन्नास्ति यन्न कुर्याज्जनार्दनः ॥ १.२५१.३१ ॥
चक्रपाणी हृषीकेश युद्धात संचार करणारे वीर्यवान आहेत. चक्र फेकले असता ते सर्व भस्म करतात. त्रिलोकात असे काही नाही जे जनार्दन करू शकणार नाहीत.
1.251.32
गाण्डीवं धनुरादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी ।
अहमप्युत्सहे लोकान्विजेतुं युधि पावक ॥ १.२५१.३२ ॥
गाण्डीव धनुष्य आणि अक्षय्य दोन महान भाते घेऊन, हे पावका, मीही युद्धात लोक जिंकण्यास समर्थ आहे.
1.251.33
सर्वतः परिवार्यैवं दावमेतं महाप्रभो ।
कामं संप्रज्वलाद्यैव कल्यौ स्वः साह्यकर्मणि ॥ १.२५१.३३ ॥
हे महाप्रभो, या वणव्यास सर्व बाजूंनी वेढून, तुमच्या इच्छेप्रमाणे आता पूर्णपणे प्रज्वलित व्हा; स्वर्गातील सहाय्यकार्यासाठी तुम्ही समर्थ आहात.
1.251.34
यदि खाण्डवमेष्यति प्रमादा-
त्सगणो वा परिरक्षितुं महेन्द्रः।
शरताडितगात्रकुण्डलानां ।
कदनं द्रक्ष्यति देववाहिनीनाम् ॥ १.२५१.३४ ॥
प्रमादाने महेंद्र आपल्या गणांसह खांडवाचे रक्षण करण्यास आला, तर बाणांनी घायाळ झालेल्या, अवयव आणि कुंडले असलेल्या देवसेनांचा संहार त्याला दिसेल.
1.251.35
एवमुक्तः स भगवान्दाशार्हेणार्जुनेन च ।
तैजसं रपमास्थाय दावं दग्धुं प्रचक्रमे ॥ १.२५१.३५ ॥
दाशार्ह आणि अर्जुनाने असे सांगितल्यावर, ते भगवान तेजोमय रूप धारण करून वन जाळू लागले.
1.251.36
सर्वतः परिवार्याथ सप्तार्चिर्ज्वलनस्तथा ।
ददाह खाण्डवं दावं युगान्तमिव दर्शयन् ॥ १.२५१.३६ ॥
मग सप्तार्चि अग्नीने सर्व बाजूंनी वेढून खांडवाला जाळले, जणू युगान्त दाखवत असावा.
1.251.37
प्रतिगृह्य समाविश्य तद्वनं भरतर्षभ ।
मेघस्तनितनिर्घोषः सर्वभूतान्यकम्पयत् ॥ १.२५१.३७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या वनाला वेढा देऊन आत शिरून मेघगर्जनेसारख्या घोषाने त्याने सर्व प्राण्यांना कंपित केले.
1.251.38
दह्यतस्तस्य च बभौ रूपं दावस्य भारत ।
मेरोरिव नगेन्द्रस्य कीर्णस्यांशुमतोंशुभिः ॥ १.२५१.३८ ॥
हे भारता, जळणाऱ्या त्या वणव्याचे रूप सूर्यकिरणांनी व्यापलेल्या पर्वतराज मेरूसारखे चमकले.