મહાભારત · અધ્યાય 1.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.253.1
तस्याथ वर्षतो वारि पाण्डवः प्रत्यवारयत् ।
शरवर्षेण बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि दर्शयन् ॥ १.२५३.१ ॥
ત્યારે તેના વરસાવેલા જળને પાંડવે રોક્યું; બાણોની વર્ષા વડે ઉત્તમ અસ્ત્રો બતાવતા બીભત્સુ (અર્જુન)એ એમ કર્યું.
1.253.2
खाण्डवं च वनं सर्वं पाण्डवो बहुभिः शरैः ।
प्राच्छादयदमेयात्मा नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ १.२५३.२ ॥
અમેય આત્માવાળા પાંડવે ખાંડવ વનને સમગ્ર ઘણા બાણોથી ઢાંકી દીધું, જેમ ધુમ્મસ ચંદ્રને ઢાંકે.
1.253.3
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः ।
संछाद्यमाने खे बाणैरस्यता सव्यसाचिना ॥ १.२५३.३ ॥
સવ્યસાચી (અર્જુન) બાણો ફેંકતા આકાશ બાણોથી ઢંકાઈ ગયું ત્યારે ત્યાંથી કોઈ પ્રાણી બહાર નીકળી શકતું ન હતું.
1.253.4
तक्षकस्तु न तत्रासीन्नागराजो महाबलः ।
दह्यमाने वने तस्मिन्कुरुक्षेत्रं गतो हि सः ॥ १.२५३.४ ॥
પરંતુ મહાબળવાન નાગરાજ તક્ષક ત્યાં ન હતો; તે વન બળતું હતું ત્યારે તે કુરુક્ષેત્ર ગયો હતો.
1.253.5
अश्वसेनोऽभवत्तत्र तक्षकस्य सुतो बली ।
स यत्नमकरोत्तीव्रं मोक्षार्थं जातवेदसः ॥ १.२५३.५ ॥
ત્યાં તક્ષકનો બળવાન પુત્ર અશ્વસેન હતો; અગ્નિથી મુક્તિ મેળવવા તેણે તીવ્ર પ્રયત્ન કર્યો.
1.253.6
न शशाक स निर्गन्तुं निरुद्धोऽर्जुनपत्रिभिः ।
मोक्षयामास तं माता निगीर्य भुजगात्मजा ॥ १.२५३.६ ॥
અર્જુનના બાણોથી રોકાયેલો તે બહાર નીકળી શક્યો નહીં; ત્યારે તેની માતા, નાગકન્યાએ તેને ગળી જઈને છોડાવ્યો.
1.253.7
तस्य पूर्वं शिरो ग्रस्तं पुच्छमस्य निगीर्यते ।
निगीर्य सोर्ध्वमक्रामत्सुतं नागी मुमुक्षया ॥ १.२५३.७ ॥
તેનું માથું પહેલાં ગળી જવાયું હતું, હવે તેની પૂંછડી ગળી જવાય છે. પુત્રને છોડાવવાની ઇચ્છાથી નાગીએ તેને ગળીને ઉપર નીકળી ગઈ.
1.253.8
तस्याः शरेण तीक्ष्णेन पृथुधारेण पाण्डवः ।
शिरश्चिच्छेद गच्छन्त्यास्तामपश्यच्छचीपतिः ॥ १.२५३.८ ॥
જતી હતી ત્યારે પાંડવે તેનું માથું તીક્ષ્ણ, પહોળી ધારવાળા બાણથી કાપી નાખ્યું; શચીપતિએ તેને જોયું.
1.253.9
तं मुमोचयिषुर्वज्री वातवर्षेण पाण्डवम् ।
मोहयामास तत्कालमश्वसेनस्त्वमुच्यत ॥ १.२५३.९ ॥
વજ્રધારી (ઇન્દ્ર) પાંડવને છોડાવવાની ઇચ્છાથી પવન અને વર્ષાથી તેને તે જ ક્ષણે મોહિત કર્યો; ત્યારે અશ્વસેન મુક્ત થયો.
1.253.10
तां च मायां तदा दृष्टा घोरां नागेन वञ्चितः ।
द्विधा त्रिधा च खगतान्प्राणिनः पाण्डवोच्छिनत् ॥ १.२५३.१० ॥
નાગથી છેતરાયેલા પાંડવે તે ભયાનક માયા જોઈને આકાશમાં ઉડતા પ્રાણીઓને બે અને ત્રણ ટુકડામાં કાપી નાખ્યા.
1.253.11
शशाप तं च संक्रुद्धो बीभत्सुर्जिह्मगामिनम् ।
पावको वासुदेवश्चाप्यप्रतिष्ठो भविष्यसि ॥ १.२५३.११ ॥
અત્યંત ક્રોધિત બીભત્સુ (અર્જુન) એ વાંકી ચાલ ચાલનાર નાગને શાપ આપ્યો: "તું અગ્નિ અને વાસુદેવથી પણ અસ્થિર થઈશ."
1.253.12
ततो जिष्णुः सहस्राक्षं खं वितत्याशुगैः शरैः ।
योधयामास संक्रुद्धो वञ्चनां तामनुस्मरन् ॥ १.२५३.१२ ॥
પછી જિષ્ણુ (અર્જુન) આકાશને ઝડપી બાણોથી ભરી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) સાથે યુદ્ધ કર્યું; તે છેતરપિંડી યાદ કરીને તે અત્યંત ક્રોધિત હતો.
1.253.13
देवराजोऽपि तं दृष्ट्वा संरब्धं समरेऽर्जुनम् ।
स्वमस्त्रमसृजत्तीव्रं छादयित्वाऽखिलं नभः ॥ १.२५३.१३ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા અર્જુનને જોઈને દેવરાજ ઇન્દ્રે પણ પોતાનું પ્રચંડ અસ્ત્ર છોડ્યું અને આખું આકાશ ઢાંકી દીધું.
1.253.14
ततो वायुर्महाघोषः क्षोभयन्सर्वसागरान् ।
वियत्स्थो जनयन्मेघाञ्जलधारासमाकुलान् ॥ १.२५३.१४ ॥
ત્યારે મહાધ્વનિ કરતો પવન, બધા સાગરોને ખળભળાવતો, આકાશમાં રહીને જળધારાઓથી ભરેલા મેઘો ઉત્પન્ન કરવા લાગ્યો.
1.253.15
ततोऽशनिमुचो घोरांस्तडित्स्तनितनिःस्वनान् ।
तद्विघातार्थमसृजदर्जुनोऽप्यस्त्रमुत्तमम् ॥ १.२५३.१५ ॥
ત્યારે અર્જુને પણ તેનો પ્રતિકાર કરવા માટે વજ્ર વરસાવનારું, વીજળી અને ગર્જનાના અવાજવાળું ભયંકર ઉત્તમ અસ્ત્ર છોડ્યું.
1.253.16
वायव्यमभिमन्त्र्याथ प्रतिपत्तिविशारदः ।
तेनेन्द्राशनिमेघानां वीर्यौजस्तद्विनाशितम् ॥ १.२५३.१६ ॥
ત્યારે પ્રતિકારમાં નિપુણ અર્જુને વાયવ્ય અસ્ત્રને મંત્રથી અભિમંત્રિત કર્યું; તેનાથી ઇન્દ્રના વજ્રો અને મેઘોનું વીર્ય અને ઓજ નાશ પામ્યું.
1.253.17
जलधाराश्च ताः शोषं जग्मुर्नेशुश्च विद्युतः ।
क्षणेन चाभवद्व्योम संप्रशान्तरजस्तमः ॥ १.२५३.१७ ॥
તે જળધારાઓ સુકાઈ ગઈ, વીજળીઓ લુપ્ત થઈ, અને ક્ષણમાં આકાશ ધૂળ અને અંધકારથી સંપૂર્ણ શાંત થઈ ગયું.
1.253.18
सुखशीतानिलवहं प्रकृतिस्थार्कमण्डलम् ।
निष्प्रतीकारहृष्टश्च हुतभुग्विविधाकृतिः ॥ १.२५३.१८ ॥
સુખદ શીતળ પવન વહાવતો, સૂર્યમંડળને સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં લાવતો; કોઈ પ્રતિકાર ન હોવાથી હર્ષિત, વિવિધ આકારવાળો અગ્નિ પણ પ્રગટ્યો.
1.253.19
सिच्यमानो वसौघैस्तैः प्राणिनां देहनिःसृतैः ।
प्रजज्वालाथ सोऽर्चिष्मान्स्वनादैः पूरयञ्जगत् ॥ १.२५३.१९ ॥
પ્રાણીઓના દેહમાંથી વહેતી ચરબીની ધારાઓથી સિંચાયેલો તે જ્વાળામય અગ્નિ ગર્જનાઓથી જગતને ભરી દેતો પ્રજ્વલિત થયો.
1.253.20
कृष्णाभ्यां रक्षितं दृष्ट्वा तं च दावमहङ्कृताः ।
खमुत्पेतुर्महाराज सुपर्णाद्याः पतत्त्रिणः ॥ १.२५३.२० ॥
બે કૃષ્ણો દ્વારા તે વન અને દાવાગ્નિને રક્ષિત જોઈને, હે મહારાજ, અહંકારી સુપર્ણ વગેરે પક્ષીઓ આકાશમાં ઊડી ગયાં.
1.253.21
गरुत्मान्वज्रसदृशैः पक्षतुण्डनखैस्तथा ।
प्रहर्तुकामो न्यपतदाकाशात्कृष्णपाण्डवौ ॥ १.२५३.२१ ॥
વજ્ર સમાન પાંખો, ચાંચ અને નખ વડે પ્રહાર કરવા ઇચ્છતો ગરુડ આકાશમાંથી કૃષ્ણ અને પાંડવ પર ઊતરી પડ્યો.
1.253.22
तथैवोरगसङ्घाताः पाण्डवस्य समीपतः ।
उत्सृजन्तो विषं घोरं निपेतुर्ज्वलिताननाः ॥ १.२५३.२२ ॥
તેવી જ રીતે પાંડવની સમીપે ભયંકર ઝેર ઓકતા, બળતા મુખવાળા સર્પસમૂહો પડ્યા.
1.253.23
तांश्चकर्त शरैः पार्थः सरोषाग्निसमुक्षितैः ।
विविशुश्चापि तं दीप्तं देहाभावाय पावकम् ॥ १.२५३.२३ ॥
પાર્થે ક્રોધાગ્નિથી સિંચાયેલા બાણો વડે તેમને કાપી નાખ્યા; અને શરીરના નાશ માટે તેઓ પણ તે બળતા અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા.
1.253.24
ततः सुराः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
उत्पेतुर्नादमतुलमुत्सृजन्तो रणार्थिनः ॥ १.२५३.२४ ॥
ત્યારે દેવતાઓ ગંધર્વો સહિત, યક્ષ, રાક્ષસ અને નાગો યુદ્ધની ઇચ્છાથી અતુલ્ય ગર્જના કરતા ઊપર ઊડી ગયા.
1.253.25
अयःकणपचक्राश्मभुशुण्ड्युद्यतबाहवः ।
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः क्रोधसंमूर्च्छितौजसः ॥ १.२५३.२५ ॥
લોખંડના ટુકડા, પચક્ર, પથ્થરો અને ભુશુંડી ઉગામેલા બાહુવાળા, ક્રોધથી મૂર્છિત બળવાળા તેઓ કૃષ્ણ અને પાર્થને મારવા ઇચ્છતા હતા.
1.253.26
तेषामतिव्याहरतां शस्त्रवर्षं प्रमुञ्चताम् ।
प्रममाथोत्तमाङ्गानि बीभत्सुर्निशितैः शरैः ॥ १.२५३.२६ ॥
શસ્ત્રવર્ષા વરસાવતા, અતિ બૂમો પાડતા તેમના મસ્તકો બીભત્સુ (અર્જુન)એ તીક્ષ્ણ બાણોથી ચૂરાવી નાખ્યા.
1.253.27
कृष्णश्च सुमहातेजाश्चक्रेणारिविनाशनः ।
दैत्यदानवसङ्घानां चकार कदनं महत् ॥ १.२५३.२७ ॥
અતિ તેજસ્વી, શત્રુનાશક કૃષ્ણે ચક્રથી દૈત્ય-દાનવ સમૂહોનો મહાસંહાર કર્યો.
1.253.28
अथापरे शरैर्विद्धाश्चक्रवेगेरितास्तथा ।
वेलामिव समासाद्य व्यतिष्ठन्नमितौजसः ॥ १.२५३.२८ ॥
પછી બીજા, બાણોથી વીંધાયેલા અને ચક્રના વેગથી પ્રેરિત થઈ, કિનારે પહોંચેલા સાગરની જેમ ઊભા રહ્યા; તેઓ અમિત બળવાળા હતા.
1.253.29
ततः शक्रोऽतिसक्रुद्धस्त्रिदशानां महेश्वरः ।
पाण्डुरं गजमास्थाय तावुभौ समुपाद्रवत् ॥ १.२५३.२९ ॥
ત્યારે દેવોના મહેશ્વર ઇન્દ્ર અતિ ક્રોધે ભરાઈ, શ્વેત હાથી પર ચડી તે બંને તરફ ધસી ગયા.
1.253.30
वेगेनाशनिमादाय वज्रमस्त्रं च सोऽसृजत् ।
हतावेताविति प्राह सुरानसुरसूदनः ॥ १.२५३.३० ॥
વેગથી અશનિ (વજ્ર) લઈને તેમણે વજ્રાસ્ત્ર છોડ્યું; અસુરસૂદન દેવોને બોલ્યા, "આ બંને હણાયા."
1.253.31
ततः समुद्यतां दृष्ट्वा देवेन्द्रेण महाशनिम् ।
जगृहुः सर्वशस्त्राणि स्वानि स्वानि सुरास्तथा ॥ १.२५३.३१ ॥
ત્યારે દેવેન્દ્ર દ્વારા ઉગામેલું મહાવજ્ર જોઈને દેવોએ પણ પોતપોતાનાં સર્વ શસ્ત્રો ગ્રહણ કર્યાં.
1.253.32
कालदण्डं यमो राजन् गदां चैव धनेश्वरः ।
पाशांश्च तत्र वरुणो विचित्रां च तथाऽशनिम् ॥ १.२५३.३२ ॥
હે રાજા! યમે કાલદંડ, ધનેશ્વર (કુબેર) એ ગદા, વરુણે ત્યાં પાશ અને વિચિત્ર વજ્ર ગ્રહણ કર્યાં.
1.253.33
स्कन्दः शक्तिं समादाय तस्थौ मेरुरिवाचलः ।
ओषधीर्दीप्यमानाश्च जगृहातेऽस्विनावपि ॥ १.२५३.३३ ॥
સ્કંદે શક્તિ લઈને મેરુ પર્વતની જેમ અચલ ઊભા રહ્યા; અને દીપ્તિમાન ઔષધિઓ અશ્વિનીકુમારોએ પણ ગ્રહણ કરી.
1.253.34
जगृहे च धनुर्धाता मुसलं तु जयस्तथा ।
पर्वतं चापि जग्राह क्रुद्धस्त्वष्टा महाबलः ॥ १.२५३.३४ ॥
ધાતાએ ધનુષ્ય, જયે મુસલ ગ્રહણ કર્યું; મહાબળવાન ક્રુદ્ધ ત્વષ્ટાએ પર્વત પણ ઉપાડ્યો.
1.253.35
अंशस्तु शक्तिं जग्राह मृत्युर्देवः परश्वधम् ।
प्रगृह्य परिघं घोरं विचचारार्यमा अपि ॥ १.२५३.३५ ॥
અંશે શક્તિ ગ્રહણ કરી; દેવ મૃત્યુએ પરશુ લીધો; અર્યમાએ પણ ભયંકર પરિઘ ઉપાડીને વિચરણ કર્યું.
1.253.36
मित्रश्च क्षुरपर्यन्तं चक्रमादाय तस्थिवान् ।
पूषा भगश्च संक्रुद्धः सविता च विशांपते ॥ १.२५३.३६ ॥
મિત્રે ક્ષુરધારવાળું ચક્ર લઈને ઊભા રહ્યા; હે વિશાંપતિ! પૂષા, ભગ અને અત્યંત ક્રુદ્ધ સવિતા પણ ઊભા રહ્યા.
1.253.37
आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशाः कृष्णापार्थौ प्रदुद्रुवुः ।
रुद्राश्च वसवश्चैव मरुतश्च महाबलाः ॥ १.२५३.३७ ॥
ધનુષ્ય અને તલવાર ધારણ કરેલા કૃષ્ણ અને પાર્થ (અર્જુન) આગળ ધસ્યા; રુદ્રો, વસુઓ અને મહાબળવાન મરુતો પણ.
1.253.38
विश्वेदेवास्तथा साध्या दीप्यमानाः स्वतेजसा ।
एते चान्ये च बहवो देवास्तौ पुरुषोत्तमौ ॥ १.२५३.३८ ॥
વિશ્વદેવો તથા સાધ્યો પોતાના તેજથી ઝળહળતા (આગળ આવ્યા); આ અને બીજા ઘણા દેવો તે બંને પુરુષોત્તમો સામે.
1.253.39
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः प्रतीयुर्विविधायुधाः ।
तत्राद्भुतान्यदृश्यन्त निमित्तानि महाहवे ॥ १.२५३.३९ ॥
કૃષ્ણ અને પાર્થને મારવાની ઇચ્છાથી વિવિધ આયુધો ધારણ કરીને (દેવો) સામે આવ્યા; તે મહાયુદ્ધમાં અદ્ભુત શુકનો દેખાયા.
1.253.40
युगान्तसमरूपाणि भूतसंमोहनानि च ।
तथा दृष्ट्वा सुसंरब्धं शक्रं देवैः सहाच्युतौ ॥ १.२५३.४० ॥
યુગાંત જેવા રૂપવાળાં અને પ્રાણીઓને મોહ પમાડતાં (શુકનો); આ રીતે દેવો સહિત ઇન્દ્રને અત્યંત ક્રોધિત જોઈને તે બે અચ્યુતો.
1.253.41
अभीतौ युधि दुर्धर्षौ तस्थतुः सज्जकार्मुकौ ।
आगच्छतस्ततो देवानुभौ युद्धविशारदौ ॥ १.२५३.४१ ॥
યુદ્ધમાં નિર્ભય અને અજેય તે બંને, પણછ ચડાવેલાં ધનુષ્ય સાથે ઊભા રહ્યા; ત્યારે આવતા દેવોને યુદ્ધકુશળ તે બંને.
1.253.42
व्यताडयेतां संक्रुद्धौ शरैर्वज्रोपमैस्तदा ।
असकृद्भग्नसंकल्पाः सुराश्च बहुशः कृताः ॥ १.२५३.४२ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા તે બંનેએ વજ્ર સમાન બાણોથી (દેવોને) પ્રહાર કર્યો; વારંવાર દેવો પોતાના સંકલ્પો ભાંગી જતાં ઘણી વાર પરાજિત થયા.
1.253.43
भयाद्रणं परित्यज्य शख्रमेवाभिशिश्रियुः ।
दृष्ट्वा निवारितान्देवान्माधवेनार्जुनेन च ॥ १.२५३.४३ ॥
ભયથી યુદ્ધ છોડીને તેઓ ફક્ત શસ્ત્રો જ ઉઠાવવા લાગ્યા. માધવ અને અર્જુન દ્વારા દેવતાઓને રોકાયેલા જોઈને.
1.253.44
आश्चर्यमगमंस्तत्र मुनयो नभसि स्थिताः ।
शक्रश्चापि तयोर्वीर्यमुपलभ्यासकृद्रणे ॥ १.२५३.४४ ॥
ત્યાં આકાશમાં ઊભેલા મુનિઓને આશ્ચર્ય થયું. યુદ્ધમાં તેમના બંનેનું પરાક્રમ વારંવાર જોઈને ઇન્દ્રને પણ.
1.253.45
बभूव परमप्रीतो भूयश्चैतावयोधयत् ।
ततोऽश्मवर्षं सुमहद्व्यसृजत्पाकशासनः ॥ १.२५३.४५ ॥
તે અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને ફરીથી આ બંને સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો. ત્યારે પાકશાસન (ઇન્દ્ર) અતિ મોટો પથ્થરોનો વરસાદ વરસાવ્યો.
1.253.46
भूय एव तदा वीर्यं जिज्ञासुः सव्यसाचिनः ।
तच्छैरर्जुनो वर्षं प्रतिजघ्नेऽत्यमर्षितः ॥ १.२५३.४६ ॥
ત્યારે ફરીથી સવ્યસાચી (અર્જુન)નું પરાક્રમ જાણવાની ઇચ્છાથી, અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને અર્જુને બાણોથી તે વર્ષાનો પ્રતિકાર કર્યો.
1.253.47
विफलं क्रियमाणं तत्समवेक्ष्य शतक्रतुः ।
भूयः संवर्धयामास तद्वर्षं पाकशासनः ॥ १.२५३.४७ ॥
તે વર્ષા નિષ્ફળ થતી જોઈને શતક્રતુ (ઇન્દ્ર), પાકશાસને તે વર્ષાને ફરીથી વધારી દીધી.
1.253.48
सोश्मवर्षं महावेगैरिषुभिः पाकशासनिः ।
विलयं गमयामास हर्षयन्पितरं तथा ॥ १.२५३.४८ ॥
પાકશાસનિ (અર્જુન)એ મહાવેગવાળા બાણોથી તે પથ્થરોના વરસાદને નષ્ટ કર્યો અને આ રીતે પોતાના પિતાને પ્રસન્ન કર્યા.
1.253.49
तत उत्पाट्य पाणिभ्यां मन्दराच्छिखरं महत् ।
सद्रुमं व्यसृजच्छक्रो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम् ॥ १.२५३.४९ ॥
પછી ઇન્દ્રે બંને હાથે મંદર પર્વતનું વિશાળ શિખર ઉખેડી, વૃક્ષો સહિત, પાંડુપુત્રને મારવાની ઇચ્છાથી ફેંક્યું.
1.253.50
ततोऽर्जुनो वेगवद्भिर्ज्वलिताग्रैरजिह्मगैः ।
शरैर्विध्वंसयामास गिरेः शृङ्गं सहस्रधा ॥ १.२५३.५० ॥
પછી અર્જુને વેગવાન, સળગતા અગ્રભાગવાળાં, સીધા જતા બાણોથી પર્વતનું શિખર હજારો ટુકડામાં ભાંગી નાખ્યું.
1.253.51
गिरेर्विशीर्यमाणस्य तस्य रूपं तदा बभौ ।
सार्कचन्द्रग्रहस्येव नभसः परिशीर्यतः ॥ १.२५३.५१ ॥
તૂટતા એ પર્વતનું રૂપ ત્યારે સૂર્ય-ચંદ્ર સહિત ગ્રહણથી આકાશ તૂટી રહ્યું હોય તેવું દેખાયું.
1.253.52
तेनाभिपतता दावं शैलेन महता भृशम् ।
शृङ्गेण निहतास्तत्र प्राणिनः खाण्डवालयाः ॥ १.२५३.५२ ॥
એ વિશાળ પર્વત દાવાગ્નિ પર જોરથી પડવાથી ખાંડવમાં રહેતા પ્રાણીઓ ત્યાં માર્યા ગયા.