महाभारत · अध्याय 1.253
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.253.1
तस्याथ वर्षतो वारि पाण्डवः प्रत्यवारयत् ।
शरवर्षेण बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि दर्शयन् ॥ १.२५३.१ ॥
तेव्हा त्याने वर्षविलेले पाणी पाण्डवाने अडवले; बाणांच्या वर्षावाने उत्तम अस्त्रे दाखवीत बीभत्सु (अर्जुन) तसे करीत होता.
1.253.2
खाण्डवं च वनं सर्वं पाण्डवो बहुभिः शरैः ।
प्राच्छादयदमेयात्मा नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ १.२५३.२ ॥
अमेयात्मा पाण्डवाने खाण्डववनाला बाणांनी झाकून टाकले, जसे धुके चंद्राला झाकते.
1.253.3
न च स्म किंचिच्छक्नोति भूतं निश्चरितुं ततः ।
संछाद्यमाने खे बाणैरस्यता सव्यसाचिना ॥ १.२५३.३ ॥
सव्यसाची (अर्जुन) बाणांचा मारा करीत आकाश बाणांनी झाकले जात असताना तेथून कोणताही प्राणी बाहेर पडू शकला नाही.
1.253.4
तक्षकस्तु न तत्रासीन्नागराजो महाबलः ।
दह्यमाने वने तस्मिन्कुरुक्षेत्रं गतो हि सः ॥ १.२५३.४ ॥
पण महाबलवान नागराज तक्षक तेथे नव्हता; ते वन जळत असताना तो कुरुक्षेत्रात गेला होता.
1.253.5
अश्वसेनोऽभवत्तत्र तक्षकस्य सुतो बली ।
स यत्नमकरोत्तीव्रं मोक्षार्थं जातवेदसः ॥ १.२५३.५ ॥
तेथे तक्षकाचा बलवान पुत्र अश्वसेन होता; अग्नीपासून सुटका होण्यासाठी त्याने तीव्र प्रयत्न केला.
1.253.6
न शशाक स निर्गन्तुं निरुद्धोऽर्जुनपत्रिभिः ।
मोक्षयामास तं माता निगीर्य भुजगात्मजा ॥ १.२५३.६ ॥
अर्जुनाच्या बाणांनी अडवला गेलेला तो बाहेर पडू शकला नाही; तेव्हा त्याच्या मातेने, नागकन्येने, त्याला गिळून सोडवले.
1.253.7
तस्य पूर्वं शिरो ग्रस्तं पुच्छमस्य निगीर्यते ।
निगीर्य सोर्ध्वमक्रामत्सुतं नागी मुमुक्षया ॥ १.२५३.७ ॥
त्याचे डोके आधी गिळले गेले होते, आता त्याची शेपटी गिळली जात आहे. पुत्राला सोडवण्याच्या इच्छेने नागीने त्याला गिळून वर बाहेर पडली.
1.253.8
तस्याः शरेण तीक्ष्णेन पृथुधारेण पाण्डवः ।
शिरश्चिच्छेद गच्छन्त्यास्तामपश्यच्छचीपतिः ॥ १.२५३.८ ॥
ती जात असताना पांडवाने तिचे डोके तीक्ष्ण, रुंद धारेच्या बाणाने तोडले; शचीपती (इंद्र) ते पाहत होता.
1.253.9
तं मुमोचयिषुर्वज्री वातवर्षेण पाण्डवम् ।
मोहयामास तत्कालमश्वसेनस्त्वमुच्यत ॥ १.२५३.९ ॥
वज्रधारी (इंद्र) पांडवाला सोडवू इच्छिऊन वारा-पावसाने त्याला त्याच क्षणी मोहित केले; तेव्हा अश्वसेन मुक्त झाला.
1.253.10
तां च मायां तदा दृष्टा घोरां नागेन वञ्चितः ।
द्विधा त्रिधा च खगतान्प्राणिनः पाण्डवोच्छिनत् ॥ १.२५३.१० ॥
नागाने फसविलेल्या पांडवाने ती भयंकर माया पाहून आकाशात उडणाऱ्या प्राण्यांना दोन आणि तीन तुकड्यांत तोडले.
1.253.11
शशाप तं च संक्रुद्धो बीभत्सुर्जिह्मगामिनम् ।
पावको वासुदेवश्चाप्यप्रतिष्ठो भविष्यसि ॥ १.२५३.११ ॥
अत्यंत संतप्त बीभत्सु (अर्जुन) त्या वाकडी चाल चालणाऱ्या नागाला शाप दिला: "तू अग्नी आणि वासुदेवांमुळेही अस्थिर होशील."
1.253.12
ततो जिष्णुः सहस्राक्षं खं वितत्याशुगैः शरैः ।
योधयामास संक्रुद्धो वञ्चनां तामनुस्मरन् ॥ १.२५३.१२ ॥
मग जिष्णू (अर्जुन) आकाश वेगवान बाणांनी व्यापून सहस्राक्षाशी (इंद्राशी) युद्ध केले; त्या फसवणुकीचे स्मरण करून तो अत्यंत संतप्त होता.
1.253.13
देवराजोऽपि तं दृष्ट्वा संरब्धं समरेऽर्जुनम् ।
स्वमस्त्रमसृजत्तीव्रं छादयित्वाऽखिलं नभः ॥ १.२५३.१३ ॥
युद्धात संतप्त झालेल्या अर्जुनाला पाहून देवराज इंद्रानेही आपले भयंकर अस्त्र सोडले आणि संपूर्ण आकाश झाकून टाकले.
1.253.14
ततो वायुर्महाघोषः क्षोभयन्सर्वसागरान् ।
वियत्स्थो जनयन्मेघाञ्जलधारासमाकुलान् ॥ १.२५३.१४ ॥
नंतर महाघोष करणारा वारा सर्व सागरांना क्षुब्ध करत आकाशात उभा राहिला आणि जलधारांनी भरलेले मेघ निर्माण करू लागला.
1.253.15
ततोऽशनिमुचो घोरांस्तडित्स्तनितनिःस्वनान् ।
तद्विघातार्थमसृजदर्जुनोऽप्यस्त्रमुत्तमम् ॥ १.२५३.१५ ॥
नंतर अर्जुनानेही त्याचा प्रतिकार करण्यासाठी वज्र वर्षवणारे, विजा व गर्जनेच्या नादाचे भयंकर उत्तम अस्त्र सोडले.
1.253.16
वायव्यमभिमन्त्र्याथ प्रतिपत्तिविशारदः ।
तेनेन्द्राशनिमेघानां वीर्यौजस्तद्विनाशितम् ॥ १.२५३.१६ ॥
नंतर प्रतिकारात निपुण अर्जुनाने वायव्य अस्त्राला मंत्राने अभिमंत्रित केले; त्यामुळे इंद्राच्या वज्रांचे आणि मेघांचे वीर्य व ओज नष्ट झाले.
1.253.17
जलधाराश्च ताः शोषं जग्मुर्नेशुश्च विद्युतः ।
क्षणेन चाभवद्व्योम संप्रशान्तरजस्तमः ॥ १.२५३.१७ ॥
त्या जलधारा सुकल्या, विजा नाहीशा झाल्या, आणि क्षणार्धात आकाश धूळ व अंधकारापासून पूर्णपणे शांत झाले.
1.253.18
सुखशीतानिलवहं प्रकृतिस्थार्कमण्डलम् ।
निष्प्रतीकारहृष्टश्च हुतभुग्विविधाकृतिः ॥ १.२५३.१८ ॥
सुखद शीतल वारा वाहवत, सूर्यमंडळ नैसर्गिक स्थितीत आणत, आणि कोणताही प्रतिकार नसल्यामुळे हर्षित झालेला, विविध रूपांचा अग्निही प्रकट झाला.
1.253.19
सिच्यमानो वसौघैस्तैः प्राणिनां देहनिःसृतैः ।
प्रजज्वालाथ सोऽर्चिष्मान्स्वनादैः पूरयञ्जगत् ॥ १.२५३.१९ ॥
प्राण्यांच्या देहातून वाहणाऱ्या चरबीच्या प्रवाहांनी भिजलेला तो ज्वालामय अग्नी गर्जनांनी जग भरून टाकत प्रचंड पेटला.
1.253.20
कृष्णाभ्यां रक्षितं दृष्ट्वा तं च दावमहङ्कृताः ।
खमुत्पेतुर्महाराज सुपर्णाद्याः पतत्त्रिणः ॥ १.२५३.२० ॥
दोन कृष्णांनी ते वन आणि दावाग्नी रक्षिलेले पाहून, हे महाराजा, गर्विष्ठ सुपर्ण इत्यादी पक्षी आकाशात झेपावले.
1.253.21
गरुत्मान्वज्रसदृशैः पक्षतुण्डनखैस्तथा ।
प्रहर्तुकामो न्यपतदाकाशात्कृष्णपाण्डवौ ॥ १.२५३.२१ ॥
वज्रासारख्या पंखांनी, चोचीने आणि नखांनी प्रहार करण्याच्या इच्छेने गरुड आकाशातून कृष्ण व पांडवांवर झेपावला.
1.253.22
तथैवोरगसङ्घाताः पाण्डवस्य समीपतः ।
उत्सृजन्तो विषं घोरं निपेतुर्ज्वलिताननाः ॥ १.२५३.२२ ॥
तसेच पांडवाजवळ भयंकर विष ओकत, पेटलेली तोंडे असलेले सर्पसमूह कोसळले.
1.253.23
तांश्चकर्त शरैः पार्थः सरोषाग्निसमुक्षितैः ।
विविशुश्चापि तं दीप्तं देहाभावाय पावकम् ॥ १.२५३.२३ ॥
पार्थाने क्रोधाग्नीने भिजवलेल्या बाणांनी त्यांना छेडवले; त्या सर्पांनीही देहनाशासाठी त्या प्रज्वलित अग्नीत प्रवेश केला.
1.253.24
ततः सुराः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
उत्पेतुर्नादमतुलमुत्सृजन्तो रणार्थिनः ॥ १.२५३.२४ ॥
तेव्हा देव गंधर्वांसह, यक्ष, राक्षस व नाग युद्धाची इच्छा धरून अतुल गर्जना करत वर उडाले.
1.253.25
अयःकणपचक्राश्मभुशुण्ड्युद्यतबाहवः ।
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः क्रोधसंमूर्च्छितौजसः ॥ १.२५३.२५ ॥
लोखंडी तुकडे, पचक्र, दगड आणि भुशुंडी उगारलेल्या बाहूंनी, क्रोधाने मूर्च्छित ओजाचे ते कृष्ण आणि पार्थ यांना मारू इच्छित होते.
1.253.26
तेषामतिव्याहरतां शस्त्रवर्षं प्रमुञ्चताम् ।
प्रममाथोत्तमाङ्गानि बीभत्सुर्निशितैः शरैः ॥ १.२५३.२६ ॥
शस्त्रवर्षाव करत अतिशय गर्जना करणाऱ्या त्यांची मस्तके बीभत्सूने (अर्जुनाने) तीक्ष्ण बाणांनी चिरडली.
1.253.27
कृष्णश्च सुमहातेजाश्चक्रेणारिविनाशनः ।
दैत्यदानवसङ्घानां चकार कदनं महत् ॥ १.२५३.२७ ॥
अत्यंत तेजस्वी, शत्रुसंहारक कृष्णाने चक्राने दैत्य-दानवांच्या समूहांचा मोठा संहार केला.
1.253.28
अथापरे शरैर्विद्धाश्चक्रवेगेरितास्तथा ।
वेलामिव समासाद्य व्यतिष्ठन्नमितौजसः ॥ १.२५३.२८ ॥
मग इतर, बाणांनी विद्ध आणि चक्राच्या वेगाने प्रेरित होऊन, किनाऱ्यावर आलेल्या समुद्रासारखे उभे राहिले; ते अमित ओजस्वी होते.
1.253.29
ततः शक्रोऽतिसक्रुद्धस्त्रिदशानां महेश्वरः ।
पाण्डुरं गजमास्थाय तावुभौ समुपाद्रवत् ॥ १.२५३.२९ ॥
तेव्हा देवांचा महेश्वर इंद्र अत्यंत क्रुद्ध होऊन पांढऱ्या हत्तीवर आरूढ होऊन त्या दोघांवर चालून गेला.
1.253.30
वेगेनाशनिमादाय वज्रमस्त्रं च सोऽसृजत् ।
हतावेताविति प्राह सुरानसुरसूदनः ॥ १.२५३.३० ॥
वेगाने अशनी (वज्र) घेऊन त्याने वज्रास्त्र सोडले; असुरसूदन देवांना म्हणाला, "हे दोघे मेले."
1.253.31
ततः समुद्यतां दृष्ट्वा देवेन्द्रेण महाशनिम् ।
जगृहुः सर्वशस्त्राणि स्वानि स्वानि सुरास्तथा ॥ १.२५३.३१ ॥
तेव्हा देवेंद्राने उगारलेले महावज्र पाहून देवांनीही आपापली सर्व शस्त्रे हाती घेतली.
1.253.32
कालदण्डं यमो राजन् गदां चैव धनेश्वरः ।
पाशांश्च तत्र वरुणो विचित्रां च तथाऽशनिम् ॥ १.२५३.३२ ॥
हे राजा! यमाने कालदंड, धनेश्वराने (कुबेराने) गदा, वरुणाने तेथे पाश आणि विचित्र वज्र हाती घेतले.
1.253.33
स्कन्दः शक्तिं समादाय तस्थौ मेरुरिवाचलः ।
ओषधीर्दीप्यमानाश्च जगृहातेऽस्विनावपि ॥ १.२५३.३३ ॥
स्कंदाने शक्ती घेऊन मेरुपर्वताप्रमाणे अचल उभा राहिला; आणि प्रकाशमान औषधी अश्विनीकुमारांनीही हाती घेतल्या.
1.253.34
जगृहे च धनुर्धाता मुसलं तु जयस्तथा ।
पर्वतं चापि जग्राह क्रुद्धस्त्वष्टा महाबलः ॥ १.२५३.३४ ॥
धात्याने धनुष्य, जयाने मुसल हाती घेतले; महाबलशाली क्रुद्ध त्वष्टाने पर्वतही उचलला.
1.253.35
अंशस्तु शक्तिं जग्राह मृत्युर्देवः परश्वधम् ।
प्रगृह्य परिघं घोरं विचचारार्यमा अपि ॥ १.२५३.३५ ॥
अंशाने शक्ती घेतली; देव मृत्यूने परशू घेतला; आणि अर्यम्यानेही भयंकर परिघ उचलून संचार केला.
1.253.36
मित्रश्च क्षुरपर्यन्तं चक्रमादाय तस्थिवान् ।
पूषा भगश्च संक्रुद्धः सविता च विशांपते ॥ १.२५३.३६ ॥
मित्राने क्षुरधार असलेले चक्र घेऊन उभा राहिला; हे विशांपते! पूषा, भग आणि अत्यंत क्रुद्ध सविता हेही उभे राहिले.
1.253.37
आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशाः कृष्णापार्थौ प्रदुद्रुवुः ।
रुद्राश्च वसवश्चैव मरुतश्च महाबलाः ॥ १.२५३.३७ ॥
धनुष्य आणि खड्ग घेतलेले कृष्ण आणि पार्थ (अर्जुन) पुढे धावले; तसेच रुद्र, वसु आणि महाबलवान मरुद्गणही.
1.253.38
विश्वेदेवास्तथा साध्या दीप्यमानाः स्वतेजसा ।
एते चान्ये च बहवो देवास्तौ पुरुषोत्तमौ ॥ १.२५३.३८ ॥
विश्वेदेव आणि साध्य आपल्या तेजाने तळपत (पुढे आले); हे आणि इतर अनेक देव त्या दोन पुरुषोत्तमांच्या विरुद्ध.
1.253.39
कृष्णपार्थौ जिघांसन्तः प्रतीयुर्विविधायुधाः ।
तत्राद्भुतान्यदृश्यन्त निमित्तानि महाहवे ॥ १.२५३.३९ ॥
कृष्ण आणि पार्थ यांना मारण्याच्या इच्छेने विविध आयुधे घेऊन (देव) त्यांच्यावर चालून आले; त्या महायुद्धात अद्भुत शकुन दिसले.
1.253.40
युगान्तसमरूपाणि भूतसंमोहनानि च ।
तथा दृष्ट्वा सुसंरब्धं शक्रं देवैः सहाच्युतौ ॥ १.२५३.४० ॥
युगांताच्या रूपासारखी आणि प्राण्यांना मोहित करणारी (शकुने); अशा प्रकारे देवांसह इंद्र अत्यंत संतप्त झालेला पाहून ते दोन अच्युत.
1.253.41
अभीतौ युधि दुर्धर्षौ तस्थतुः सज्जकार्मुकौ ।
आगच्छतस्ततो देवानुभौ युद्धविशारदौ ॥ १.२५३.४१ ॥
युद्धात निर्भय आणि दुर्धर्ष असे ते दोघे, प्रत्यंचा चढवलेले धनुष्य घेऊन उभे राहिले; तेव्हा येणाऱ्या देवांना युद्धनिपुण ते दोघे.
1.253.42
व्यताडयेतां संक्रुद्धौ शरैर्वज्रोपमैस्तदा ।
असकृद्भग्नसंकल्पाः सुराश्च बहुशः कृताः ॥ १.२५३.४२ ॥
तेव्हा संतप्त झालेल्या त्या दोघांनी वज्रासारख्या बाणांनी (देवांना) प्रहार केला; वारंवार देव आपले संकल्प भंगलेले होऊन अनेकदा पराभूत झाले.
1.253.43
भयाद्रणं परित्यज्य शख्रमेवाभिशिश्रियुः ।
दृष्ट्वा निवारितान्देवान्माधवेनार्जुनेन च ॥ १.२५३.४३ ॥
भयामुळे युद्ध सोडून त्यांनी केवळ शस्त्रेच हाती घेतली. माधव आणि अर्जुन यांनी देवांना रोखलेले पाहून.
1.253.44
आश्चर्यमगमंस्तत्र मुनयो नभसि स्थिताः ।
शक्रश्चापि तयोर्वीर्यमुपलभ्यासकृद्रणे ॥ १.२५३.४४ ॥
तेथे आकाशात उभे असलेल्या मुनींना आश्चर्य वाटले. युद्धात त्या दोघांचा पराक्रम वारंवार पाहून इंद्रालाही.
1.253.45
बभूव परमप्रीतो भूयश्चैतावयोधयत् ।
ततोऽश्मवर्षं सुमहद्व्यसृजत्पाकशासनः ॥ १.२५३.४५ ॥
तो अत्यंत प्रसन्न झाला आणि पुन्हा या दोघांशी लढू लागला. तेव्हा पाकशासनाने (इंद्राने) प्रचंड दगडांचा वर्षाव सोडला.
1.253.46
भूय एव तदा वीर्यं जिज्ञासुः सव्यसाचिनः ।
तच्छैरर्जुनो वर्षं प्रतिजघ्नेऽत्यमर्षितः ॥ १.२५३.४६ ॥
तेव्हा पुन्हा सव्यसाचीचा (अर्जुनाचा) पराक्रम जाणण्याच्या इच्छेने, अत्यंत संतप्त होऊन अर्जुनाने बाणांनी त्या वर्षावाला प्रतिकार केला.
1.253.47
विफलं क्रियमाणं तत्समवेक्ष्य शतक्रतुः ।
भूयः संवर्धयामास तद्वर्षं पाकशासनः ॥ १.२५३.४७ ॥
तो वर्षाव निष्फळ होत आहे हे पाहून शतक्रतू (इंद्र), पाकशासनाने तो वर्षाव पुन्हा वाढवला.
1.253.48
सोश्मवर्षं महावेगैरिषुभिः पाकशासनिः ।
विलयं गमयामास हर्षयन्पितरं तथा ॥ १.२५३.४८ ॥
पाकशासनीने (अर्जुनाने) महावेगवान बाणांनी त्या दगडांच्या वर्षावाचा नाश केला आणि अशा प्रकारे आपल्या पित्याला आनंदित केले.
1.253.49
तत उत्पाट्य पाणिभ्यां मन्दराच्छिखरं महत् ।
सद्रुमं व्यसृजच्छक्रो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम् ॥ १.२५३.४९ ॥
नंतर इंद्राने दोन्ही हातांनी मंदर पर्वताचे एक मोठे शिखर उपटून, वृक्षांसह, पांडुपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने फेकले.
1.253.50
ततोऽर्जुनो वेगवद्भिर्ज्वलिताग्रैरजिह्मगैः ।
शरैर्विध्वंसयामास गिरेः शृङ्गं सहस्रधा ॥ १.२५३.५० ॥
नंतर अर्जुनाने वेगवान, प्रज्वलित टोकांचे, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी पर्वताचे शिखर हजारो तुकड्यांत चूर्ण केले.
1.253.51
गिरेर्विशीर्यमाणस्य तस्य रूपं तदा बभौ ।
सार्कचन्द्रग्रहस्येव नभसः परिशीर्यतः ॥ १.२५३.५१ ॥
तुटत असलेल्या त्या पर्वताचे रूप तेव्हा सूर्य-चंद्रासह ग्रहणामुळे आकाश तुटत असल्यासारखे दिसले.
1.253.52
तेनाभिपतता दावं शैलेन महता भृशम् ।
शृङ्गेण निहतास्तत्र प्राणिनः खाण्डवालयाः ॥ १.२५३.५२ ॥
त्या मोठ्या पर्वताने दावाग्नीवर जोरात कोसळल्यामुळे खांडववनात राहणारे प्राणी तेथे मारले गेले.