મહાભારત · અધ્યાય 1.255
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.255.1
किमर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथा गते ।
तस्मिन्वने दह्यमाने ब्रह्मन्नेतत्प्रचक्ष्व मे ॥ १.२५५.१ ॥
તે વન બળતું હતું ત્યારે, એવી સ્થિતિમાં, અગ્નિએ શાર્ઙ્ગકોને કેમ બાળ્યા નહીં? હે બ્રાહ્મણ, આ મને સમજાવો.
1.255.2
अदाहे ह्यश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य च ।
कारणं कीर्तितं ब्रह्मञ्शार्ङ्गकाणां न कीर्तितम् ॥ १.२५५.२ ॥
હે બ્રાહ્મણ, અશ્વસેન અને દાનવ મયના ન બળવાનું કારણ કહેવાયું; પણ શાર્ઙ્ગકોનું કારણ કહેવાયું નથી.
1.255.3
तदेतदद्भुतं ब्रह्मञ्शार्ङ्गकाणामनामयम् ।
कीर्तयस्वाग्निसंमर्दे कथं ते न विनाशिताः ॥ १.२५५.३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, અગ્નિના દાહમાં શાર્ઙ્ગકો અક્ષત રહ્યા એ અદ્ભુત વાત કહો — તેઓ કેમ નાશ ન પામ્યા?
1.255.4
यदर्थं शार्ङ्गकानग्निर्न ददाह तथा गते ।
तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि यथा भूतमरिन्दम ॥ १.२५५.४ ॥
હે શત્રુદમન, તે વન બળતું હતું ત્યારે અગ્નિએ શાર્ઙ્ગકોને કેમ ન બાળ્યા, તે બધું જેમ બન્યું તેમ હું તમને કહીશ.
1.255.5
धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रतः ।
आसीन्महर्षिः श्रुतवान्मन्दपाल इति श्रुतः ॥ १.२५५.५ ॥
ધર્મ જાણનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દૃઢવ્રતી, તપસ્વી, શાસ્ત્રજ્ઞ એક મહર્ષિ હતા; તેઓ મંદપાલ નામે પ્રસિદ્ધ હતા.
1.255.6
स मार्गमाश्रितो राजन्नृषीणामूर्ध्वरेतसाम् ।
स्वाध्यायवान्धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रियः ॥ १.२५५.६ ॥
હે રાજન્, તેઓ ઊર્ધ્વરેતા ઋષિઓના માર્ગને અનુસરતા હતા; સ્વાધ્યાયમાં રત, ધર્મમાં આનંદ લેનારા, તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલા હતા.
1.255.7
स गत्वा तपसः पारं देहमुत्सृज्य भारत ।
जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत्फलम् ॥ १.२५५.७ ॥
તે તપના પારને પામીને, હે ભારત, દેહ ત્યજીને પિતૃલોકે ગયો; પણ ત્યાં તેનું ફળ તેને ન મળ્યું.
1.255.8
स लोकानफलान्दृष्ट्वा तपसा निर्जितानपि ।
पप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान्दिवौकसः ॥ १.२५५.८ ॥
તપથી જિતાયેલા છતાં ફળરહિત જણાયેલા તે લોકોને જોઈને, તેણે ધર્મરાજની પાસે ઊભેલા દેવોને પૂછ્યું.
1.255.9
किमर्थमावृता लोका ममैते तपसाऽर्जिताः ।
किं मया न कृतं तत्र यस्यैतत्कर्मणः फलम् ॥ १.२५५.९ ॥
તપથી મેળવેલા મારા આ લોકો શા માટે રોકાયેલા છે? ત્યાં મેં શું નથી કર્યું, જેનું આ કર્મનું ફળ છે?
1.255.10
तत्राहं तत्करिष्यामि यदर्थमिदमावृतम् ।
फलमेतस्य तपसः कथयध्वं दिवौकसः ॥ १.२५५.१० ॥
જે માટે આ રોકાયેલું છે, તે હું ત્યાં કરીશ. હે દેવો, આ તપનું ફળ મને કહો.
1.255.11
ऋणिनो मानवा ब्रह्मञ्जायन्ते येन तच्छृणु ।
क्रियाभिर्ब्रह्मचर्येण प्रजया च न संशयः ॥ १.२५५.११ ॥
હે બ્રાહ્મણ, મનુષ્યો ઋણ સાથે જન્મે છે. તેમાંથી મુક્તિ કેવી રીતે થાય તે સાંભળ: કર્મોથી, બ્રહ્મચર્યથી અને સંતાનથી — આમાં સંશય નથી.
1.255.12
तदपाक्रियते सर्वं यज्ञेन तपसा सुतैः ।
तपस्वी यज्ञकृच्चासि न च ते विद्यते प्रजा ॥ १.२५५.१२ ॥
યજ્ઞથી, તપથી અને પુત્રોથી તે બધું ચૂકવાય છે. તું તપસ્વી અને યજ્ઞકર્તા છે, પણ તારે સંતાન નથી.
1.255.13
त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोकाः समावृताः ।
प्रजायस्व ततो लोकानुपभोक्ष्यसि पुष्कलान् ॥ १.२५५.१३ ॥
આ બધા લોકો તારા સંતાનોત્પત્તિ માટે જ આવરિત છે. સંતાન ઉત્પન્ન કર; પછી તું પુષ્કળ લોકોનો ઉપભોગ કરીશ.
1.255.14
पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रस्त्रायते पितरं श्रुतिः ।
तस्मादपत्यसन्ताने यतस्व ब्रह्मसत्तम ॥ १.२५५.१४ ॥
'પુત' નામના નરકમાંથી પુત્ર પિતાને બચાવે છે એમ શ્રુતિ કહે છે. તેથી, હે બ્રહ્મશ્રેષ્ઠ, સંતાનપરંપરા માટે પ્રયત્ન કર.
1.255.15
तच्छ्रुत्वा मन्दपालस्तु वचस्तेषां दिवौकसाम् ।
क्व नु शीघ्रमपत्यं स्याद्बहुलं चेत्यचिन्तयत् ॥ १.२५५.१५ ॥
દેવતાઓના તે વચનો સાંભળીને મંદપાલે વિચાર્યું, 'પુષ્કળ સંતાન જલદી ક્યાં મળે?'
1.255.16
स चिन्तयन्नभ्यगच्छत्सुबहुप्रसवान्खगान् ।
शार्ङ्गिकां शार्ङ्गको भूत्वा जरितां समुपेयिवान् ॥ १.२५५.१६ ॥
તે વિચારતો બહુ બચ્ચાં જન્મ આપતાં પક્ષીઓ પાસે ગયો. શાર્ઙ્ગક પક્ષી બનીને તે શાર્ઙ્ગિકા જરિતા પાસે પહોંચ્યો.
1.255.17
तस्यां पुत्रानजनयच्चतुरो ब्रह्मवादिनः ।
तानपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रति ॥ १.२५५.१७ ॥
તેનાથી તેને વેદવાદી ચાર પુત્રો થયા. તેમને ત્યાં જ છોડીને તે લપિતા પાસે ચાલ્યો ગયો.
1.255.18
बालान्स तानण्डगतान्सह मात्रा मुनिर्वने ।
तस्मिन्गते महाभागे लपितां प्रति भारत ॥ १.२५५.१८ ॥
તે મુનિ વનમાં ઇંડામાં રહેલાં એ બાળકોને માતા સાથે છોડીને, હે ભારત, લપિતા પાસે ગયા.
1.255.19
अपत्यस्नेहसंयुक्ता जरिता बह्वचिन्तयत् ।
तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान्वने ॥ १.२५५.१९ ॥
સંતાનના સ્નેહથી ભરેલી જરિતાએ ઘણું વિચાર્યું — વનમાં તેણે ત્યજેલા, ઈંડાંમાં રહેલા, ત્યજવા ન જોઈએ એવા ઋષિઓ વિશે.
1.255.20
न जहौ पुत्रशोकार्ता जरिता खाण्डवे सुतान् ।
बभार चैतान्संजातान्स्ववृत्त्या स्नेहविक्लवा ॥ १.२५५.२० ॥
પુત્રશોકથી પીડિત જરિતાએ ખાંડવ વનમાં પોતાના પુત્રોને ત્યજ્યા નહીં; સ્નેહથી વિહ્વળ થઈને તેણે પોતાની જ આજીવિકાથી આ નવજાત બાળકોનું પાલન કર્યું.
1.255.21
ततोऽग्निं खाण्डवं दग्धुमायान्तं दृष्टवानृषिः ।
मन्दपालश्चरंस्तस्मिन्वने लपितया सह ॥ १.२५५.२१ ॥
ત્યારે ખાંડવને બાળવા આવતા અગ્નિને મન્દપાલ ઋષિએ જોયા; તેઓ પોતાની પત્ની લપિતા સાથે તે વનમાં વિચરતા હતા.
1.255.22
तं संकल्पं विदित्वाग्नेर्ज्ञात्वा पुत्रांश्च बालकान् ।
सोऽभितुष्टाव विप्रर्षिब्रार्ह्मणो जातवेदसम् ॥ १.२५५.२२ ॥
અગ્નિનો તે સંકલ્પ જાણીને અને પોતાના નાના પુત્રોને પણ જાણીને, તે બ્રાહ્મણ વિપ્રર્ષિએ જાતવેદ અગ્નિની ખૂબ સ્તુતિ કરી.
1.255.23
पुत्रान्प्रतिवदन्भीतो लोकपालं महौजसम् ।
त्वमग्ने सर्वलोकानां मुखं त्वमसि हव्यवाट् ॥ १.२५५.२३ ॥
ભયભીત થઈને પુત્રોને ઉત્તર આપતાં, મહાતેજસ્વી લોકપાલને તેણે કહ્યું: "હે અગ્નિ, તું જ સર્વ લોકોનું મુખ છે; તું જ હવ્યવાહક છે."
1.255.24
त्वमन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि पावक ।
त्वामेकमाहुः कवयस्त्वामाहुस्त्रिविधं पुनः ॥ १.२५५.२४ ॥
"હે પાવક, સર્વ પ્રાણીઓની અંદર તું ગુપ્ત રીતે વિચરે છે. જ્ઞાની કવિઓ તને એક કહે છે, અને ફરી ત્રણ પ્રકારનો પણ કહે છે."
1.255.25
त्वामष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहमकल्पयन् ।
त्वया विश्वमिदं सृष्टं वदन्ति परमर्षयः ॥ १.२५५.२५ ॥
આઠ રૂપોમાં તને ઘડીને તેમણે તને યજ્ઞવાહક બનાવ્યો. આ વિશ્વ તારા દ્વારા સર્જાયું છે એમ પરમ ઋષિઓ કહે છે.
1.255.26
त्वदृते हि जगत्कृत्स्नं सद्यो नश्येद्धुताशन ।
तुभ्यं कृत्वा नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम् ॥ १.२५५.२६ ॥
હે હુતાશન, તારા વિના આ સમગ્ર જગત તરત નષ્ટ થઈ જાત. બ્રાહ્મણો તને નમસ્કાર કરીને પોતાના કર્મોથી જીતેલી ગતિ પામે છે.
1.255.27
गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैरपि च शाश्वतीम् ।
त्वामग्ने जलदानाहुः खेविषक्तान्सविद्युतः ॥ १.२५५.२७ ॥
તેઓ પત્નીઓ અને પુત્રો સહિત શાશ્વત ગતિએ જાય છે. હે અગ્નિ, આકાશમાં ચોંટેલી વીજળી સહિતના મેઘોને લોકો તને જ કહે છે.
1.255.28
दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हेतयः ।
जातवेदस्त्वयैवेदं विश्वं सृष्टं महाद्युते ॥ १.२५५.२८ ॥
તારાંથી નીકળેલી જ્વાળાઓ સર્વ પ્રાણીઓને બાળે છે. હે જાતવેદ, હે મહાદ્યુતિ, આ વિશ્વ તારા દ્વારા જ સર્જાયું છે.
1.255.29
तवैव कर्मविहितं भूतं सर्वं चराचरम् ।
त्वयापो विहिताः पूर्वं त्वयि सर्वमिदं जगत् ॥ १.२५५.२९ ॥
તારા કર્મથી વિહિત થયેલા ચરાચર સર્વ ભૂતો તારા જ છે. પૂર્વે તારા દ્વારા જ જળો સ્થાપિત થયાં; તારામાં જ આ સમગ્ર જગત રહેલું છે.
1.255.30
त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत्संप्रतिष्ठितम् ।
त्वमेव दहनो देव त्वं धाता त्वं बृहस्पतिः ॥ १.२५५.३० ॥
તારામાં જ હવ્ય અને કવ્ય યથાવિધિ સ્થાપિત છે. હે દેવ, તું જ દહન છે; તું જ ધાતા છે; તું જ બૃહસ્પતિ છે.
1.255.31
त्वमश्विनौ यमौ मित्रः सोमस्त्वमसि चानिलः ।
एवं स्तुतस्तदा तेन मन्दपालेन पावकः ॥ १.२५५.३१ ॥
તું જ અશ્વિનીઓ, યમો, મિત્ર; તું જ સોમ અને વાયુ છે. એ રીતે મંદપાલ વડે ત્યારે સ્તુતિ પામેલા પાવક (અગ્નિ)…
1.255.32
तुतोष तस्य नृपते मुनेरमिततेजसः ।
उवाच चैनं प्रीतात्मा किमिष्टं करवाणि ते ॥ १.२५५.३२ ॥
હે રાજન, એ અમિતતેજસ્વી મુનિ પર (અગ્નિ) સંતુષ્ટ થયો. પ્રસન્ન મને તેને કહ્યું, "તારું કયું ઇષ્ટ હું કરું?"
1.255.33
तमब्रवीन्मन्दपालः प्राञ्जलिर्हव्यवाहनम् ।
प्रदहन्खाण्डवं दावं मम पुत्रान्विसर्जय ॥ १.२५५.३३ ॥
મંદપાલે હાથ જોડીને એ હવ્યવાહન (અગ્નિ) ને કહ્યું, "ખાંડવ વનને બાળતી વખતે મારા પુત્રોને મુક્ત કરજે."
1.255.34
तथेति तत्प्रतिश्रुत्य भगवान्हव्यवाहनः ।
खाण्डवे तेन काले न प्रजज्वाल दिदक्षया ॥ १.२५५.३४ ॥
"તથાસ્તુ" કહીને ભગવાન હવ્યવાહને વચન આપ્યું, પણ ખાંડવમાં તે સમયે જોવાની ઇચ્છાથી તે પ્રજ્વલિત ન થયો.