Mahābhārata · Adhyāya 1.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.256.1
ततः प्रज्वलिते वह्नौ शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः ।
व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम् ॥ १.२५६.१ ॥
Then, as the fire blazed up, the Śārṅgaka birds, deeply distressed, troubled and greatly agitated, found no refuge.
1.256.2
निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी ।
जरिता शोकदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता ॥ १.२५६.२ ॥
Seeing her young sons, their mother, the ascetic woman Jaritā, tormented by sorrow and pain, lamented in great distress.
1.256.3
अयमग्निर्दहन्कक्षमित आयाति भीषणः ।
जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः ॥ १.२५६.३ ॥
This terrible fire, burning the thicket, is coming here; this dreadful fire, setting the world ablaze, increases my sorrow.
1.256.4
इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः ।
अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणाः ॥ १.२५६.४ ॥
These dull-minded small children are dragging me; they are unfledged and lack the strength of their feet, yet they are the refuge of our forebears.
1.256.5
त्रासयंश्चायमायाति लेलिहानो महीरुहान् ।
अजातपक्षाश्च सुता न शक्ताः सरणे मम ॥ १.२५६.५ ॥
This fire, licking the trees and spreading terror, is coming; my sons, whose wings have not grown, are unable to flee.
1.256.6
आदाय च न शक्नोमि पुत्रांस्तरितुमात्मना ।
न च त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे ॥ १.२५६.६ ॥
Taking up my sons, I cannot carry them across by myself, and I am unable to abandon them; my heart burns as though it were being scorched.
1.256.7
कं तु जह्यामहं पुत्रं कमादाय व्रजाम्यहम् ।
किंनु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम् ॥ १.२५६.७ ॥
Which son should I abandon, and which should I take with me? What then should I do, my sons? Think how it can be done.
1.256.8
चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन ।
छादयिष्यामि वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह ॥ १.२५६.८ ॥
Though I think hard, I find no way to free you. I will cover you with my body and die together with you.
1.256.9
जरितारौ कुलं ह्येतज्ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् ।
सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः ॥ १.२५६.९ ॥
In Jaritā, this family is established through the eldest. May Sārisṛkka be born, the increaser of the lineage of the ancestors.
1.256.10
स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविदां वरः ।
इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा ॥ १.२५६.१० ॥
Let Stambamitra perform austerities, and Droṇa, best of those who know Brahman. Having said this, your merciless father departed long ago.
1.256.11
कमुपादाय शक्येयं गन्तुं कष्टाऽऽपदुत्तमा ।
किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेदिति च विह्वला।
नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात् ॥ १.२५६.११ ॥
Whom can I take and go? What a wretched and supreme calamity this is! What, having done what, would be done?
1.256.12
एवं ब्रुवाणां शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुरथ मातरम् ।
स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट् ॥ १.२५६.१२ ॥
As she spoke thus, the Śārṅga sons replied to their mother: 'Mother, abandon affection and go to where the fire cannot reach.'
1.256.13
अस्मास्विह विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव ।
त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसन्ततिः ॥ १.२५६.१३ ॥
If we perish here, your sons will remain; but if you perish, O mother, the continuation of our family line will not be.
1.256.14
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षेमं स्याद्यत्कुलस्य नः ।
तद्वै कर्तुं परः कालो मातरेष भवेत्तव ॥ १.२५६.१४ ॥
Considering both of these, whatever would bring welfare to our family—that alone should be done; O mother, this is your supreme time to do it.
1.256.15
मा त्वं सर्वविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः ।
न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः ॥ १.२५६.१५ ॥
Do not, out of affection for us, become the cause of destruction for all; this deed of our father, who desires the welfare of the world, will not be in vain.
1.256.16
इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः ।
तदाविशध्वं त्वरिता वह्नेरत्र न वो भयम् ॥ १.२५६.१६ ॥
Here in the ground, near this tree, is a mole's burrow; enter it quickly, for you have no fear of the fire here.
1.256.17
ततोऽहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रकाः ।
एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः ॥ १.२५६.१७ ॥
Then I will cover the opening with dust, my sons; in this way, I think, the blazing fire of the black path will be countered.
1.256.18
तत एष्याम्यतीतेऽग्नौ विहन्तुं पांसुशंचयम् ।
रोचतामेष वो वादो मोक्षार्थं च हुताशनात् ॥ १.२५६.१८ ॥
Then, when the fire has passed, I shall come to remove the heap of dust; may this proposal of yours, and this means of deliverance from the fire, please you.
1.256.19
अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत् ।
पश्यमाना भयमिदं प्रवेष्टुं नात्र शक्नुमः ॥ १.२५६.१९ ॥
We are made of flesh and unworthy; the flesh-eating rat would destroy us. Seeing this fear, we are not able to enter here.
1.256.20
कथमग्निर्न नो धक्ष्येत्कथमाखुर्न नाशयेत् ।
कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः ॥ १.२५६.२० ॥
How will fire not burn us? How will the rat not destroy us? How will our father not be in vain, and how will our mother be sustained?
1.256.21
बिल आखोर्विनाशः स्यादग्नेराकाशचारिणाम् ।
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम् ॥ १.२५६.२१ ॥
Destruction would come in the rat's hole, and destruction by fire for those who move in the sky. Considering both, burning is better than being eaten.
1.256.22
गर्हितं मरणं नः स्यादाखुना भक्षिते बिले ।
शिष्टादिष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात् ॥ १.२५६.२२ ॥
If we are eaten by the rat in its hole, our death would be reprehensible. The abandonment of the body, as enjoined by the wise, is by fire.
1.256.23
अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः ॥ १.२५६.२३ ॥
But by burning in fire, a sure destination in the world of Brahmā is certainly attained.