महाभारत · अध्याय 1.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.256.1
ततः प्रज्वलिते वह्नौ शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः ।
व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम् ॥ १.२५६.१ ॥
तेव्हा पेटलेल्या अग्नीत शार्ङ्गक पक्षी अत्यंत दुःखी, व्यथित आणि अतिशय उद्विग्न झाले; त्यांना कोणताही आश्रय मिळाला नाही.
1.256.2
निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी ।
जरिता शोकदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता ॥ १.२५६.२ ॥
आपल्या लहान पुत्रांकडे पाहून तपस्विनी माता जरिता शोक व दुःखाने पीडित होऊन अत्यंत दुःखी होऊन विलाप करू लागली.
1.256.3
अयमग्निर्दहन्कक्षमित आयाति भीषणः ।
जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः ॥ १.२५६.३ ॥
रान जाळत हा भीषण अग्नी इकडे येत आहे. जगाला पेटवणारा हा भयंकर अग्नी माझे दुःख वाढवत आहे.
1.256.4
इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः ।
अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणाः ॥ १.२५६.४ ॥
हे मंदबुद्धी लहान मुले मला ओढत आहेत. यांना पंख नाहीत, पायांमध्येही शक्ती नाही; हेच आपल्या पूर्वजांचे आधार आहेत.
1.256.5
त्रासयंश्चायमायाति लेलिहानो महीरुहान् ।
अजातपक्षाश्च सुता न शक्ताः सरणे मम ॥ १.२५६.५ ॥
झाडांना चाटत भीती दाखवत हा अग्नी येत आहे. ज्यांना अजून पंख फुटले नाहीत असे माझे पुत्र पळून जाण्यास असमर्थ आहेत.
1.256.6
आदाय च न शक्नोमि पुत्रांस्तरितुमात्मना ।
न च त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे ॥ १.२५६.६ ॥
पुत्रांना उचलून मी स्वतःच त्यांना पार नेऊ शकत नाही, आणि त्यांना सोडूनही जाऊ शकत नाही. माझे हृदय जणू जळत आहे.
1.256.7
कं तु जह्यामहं पुत्रं कमादाय व्रजाम्यहम् ।
किंनु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम् ॥ १.२५६.७ ॥
मी कोणत्या मुलाला सोडू, आणि कोणाला घेऊन जाऊ? माझ्या मुलांनो, माझ्याकडून काय व्हावे? कसे ते विचार करा.
1.256.8
चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन ।
छादयिष्यामि वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह ॥ १.२५६.८ ॥
तुमची सुटका कशी करावी याचा मला कोणताही मार्ग सापडत नाही. मी माझ्या शरीराने तुम्हाला झाकीन आणि तुमच्यासोबतच मरण पत्करीन.
1.256.9
जरितारौ कुलं ह्येतज्ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् ।
सारिसृक्कः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः ॥ १.२५६.९ ॥
जरितेचा हा वंश ज्येष्ठ पुत्रामुळेच स्थिर आहे. पितरांच्या कुलाची वृद्धी करणारा सारिसृक्क जन्मावा.
1.256.10
स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविदां वरः ।
इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा ॥ १.२५६.१० ॥
स्तंबमित्राने तप करावे; ब्रह्मज्ञानींमध्ये श्रेष्ठ द्रोणानेही तप करावे. असे बोलून तुमचा निर्दय पिता पूर्वी निघून गेला.
1.256.11
कमुपादाय शक्येयं गन्तुं कष्टाऽऽपदुत्तमा ।
किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेदिति च विह्वला।
नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात् ॥ १.२५६.११ ॥
कोणाला घेऊन मी जाऊ शकेन? हे किती कठीण, परम आपत्ती आहे! काय केल्याने कार्य पूर्ण होईल?
1.256.12
एवं ब्रुवाणां शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुरथ मातरम् ।
स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट् ॥ १.२५६.१२ ॥
आई असे बोलली तेव्हा शार्ङ्ग पुत्रांनी तिला उत्तर दिले: 'आई, स्नेह सोडून तू तिथे जा जिथे अग्नी पोहोचत नाही.'
1.256.13
अस्मास्विह विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव ।
त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसन्ततिः ॥ १.२५६.१३ ॥
येथे आम्ही नष्ट झालो तरी तुझे पुत्र राहतील; हे माते, तू नष्ट झालीस तर आमच्या कुलाची परंपरा राहणार नाही.
1.256.14
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षेमं स्याद्यत्कुलस्य नः ।
तद्वै कर्तुं परः कालो मातरेष भवेत्तव ॥ १.२५६.१४ ॥
या दोन्ही गोष्टींचा विचार करून, जे आमच्या कुलाचे कल्याण करेल तेच करणे योग्य; हे माते, ते करण्यासाठी हीच तुझी उत्तम वेळ आहे.
1.256.15
मा त्वं सर्वविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः ।
न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः ॥ १.२५६.१५ ॥
आमच्या पुत्रांवरील स्नेहामुळे सर्वांच्या विनाशाचे कारण होऊ नकोस; लोकहितैषी आमच्या पित्याचे हे कर्म व्यर्थ ठरणार नाही.
1.256.16
इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः ।
तदाविशध्वं त्वरिता वह्नेरत्र न वो भयम् ॥ १.२५६.१६ ॥
या झाडाजवळ जमिनीत उंदराचे बीळ आहे; तिथे त्वरेने प्रवेश करा, इथे अग्नीपासून तुम्हाला भय नाही.
1.256.17
ततोऽहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रकाः ।
एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः ॥ १.२५६.१७ ॥
मग मी धुळीने ते छिद्र बंद करीन, हे पुत्रांनो; अशा प्रकारे जळत्या काळ्या मार्गाच्या अग्नीला प्रत्युत्तर दिले जाईल असे मला वाटते.
1.256.18
तत एष्याम्यतीतेऽग्नौ विहन्तुं पांसुशंचयम् ।
रोचतामेष वो वादो मोक्षार्थं च हुताशनात् ॥ १.२५६.१८ ॥
मग अग्नी गेल्यावर मी धुळीचा ढीग दूर करण्यास येईन; तुम्हाला हे बोलणे आणि अग्नीपासून सुटकेचा हा उपाय पसंत पडो.
1.256.19
अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत् ।
पश्यमाना भयमिदं प्रवेष्टुं नात्र शक्नुमः ॥ १.२५६.१९ ॥
आम्ही मांसरूप, अयोग्य आहोत; मांसभक्षक उंदीर आमचा नाश करील. ही भीती पाहून आम्ही येथे प्रवेश करू शकत नाही.
1.256.20
कथमग्निर्न नो धक्ष्येत्कथमाखुर्न नाशयेत् ।
कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः ॥ १.२५६.२० ॥
अग्नी आम्हांला कसा जाळणार नाही? उंदीर आम्हांला कसा नाश करणार नाही? आमचे पिता कसे व्यर्थ होणार नाहीत, आणि आमची माता कशी पोसली जाईल?
1.256.21
बिल आखोर्विनाशः स्यादग्नेराकाशचारिणाम् ।
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम् ॥ १.२५६.२१ ॥
उंदराच्या बिळात विनाश होईल; आकाशात विहरणाऱ्यांचा विनाश अग्नीने होईल. या दोन्हींचा विचार करता, जळणे श्रेयस्कर आहे, खाल्ले जाणे नव्हे.
1.256.22
गर्हितं मरणं नः स्यादाखुना भक्षिते बिले ।
शिष्टादिष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात् ॥ १.२५६.२२ ॥
उंदराने बिळात खाल्ले गेल्यास आमचा मृत्यू निंदनीय होईल. शिष्टांनी सांगितलेला देहत्याग अग्नीद्वारे होतो.
1.256.23
अग्निदाहे तु नियतं ब्रह्मलोके ध्रुवा गतिः ॥ १.२५६.२३ ॥
अग्नीत दाहाने निश्चितपणे ब्रह्मलोकात स्थिर गती प्राप्त होते.