મહાભારત · અધ્યાય 1.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.258.1
पुरतः कृच्छ्रकालस्य धीमाञ्जागर्ति पुरुषः ।
स कृच्छ्रकालं संप्राप्य व्यथां नैवैति कर्हिचित् ॥ १.२५८.१ ॥
કષ્ટકાળ પહેલાં જ જાગૃત રહેતો બુદ્ધિમાન પુરુષ કષ્ટકાળ આવે ત્યારે પણ ક્યારેય વ્યથા પામતો નથી.
1.258.2
यस्तु कृच्छ्रमनुप्राप्तं विचेता नावबुध्यते ।
सकृच्छ्रकाले व्यथितो न श्रेयो विन्दते महत् ॥ १.२५८.२ ॥
કષ્ટ આવી પહોંચ્યા છતાં તેને ન સમજનાર વિવેકહીન માણસ, કષ્ટકાળમાં વ્યથિત થઈને મહાન કલ્યાણ પામતો નથી.
1.258.3
धीरस्त्वमसि मेधावी प्राणकृच्छ्रमिदं च नः ।
प्राज्ञः शूरो बहूनां हि भवत्येको न संशयः ॥ १.२५८.३ ॥
તું ધીર અને મેધાવી છે; આ આપણા પ્રાણનું સંકટ છે. પ્રાજ્ઞ અને શૂર એક જ વ્યક્તિ ઘણાના બરાબર થાય છે, તેમાં સંશય નથી.
1.258.4
ज्येष्ठस्तातो भवति वै ज्येष्ठो मुञ्चति कृच्छ्रतः ।
ज्येष्ठश्चेन्न प्रजानाति नीयान्किं करिष्यति ॥ १.२५८.४ ॥
જ્યેષ્ઠ જ પિતા સમાન છે; જ્યેષ્ઠ જ કષ્ટમાંથી મુક્ત કરે છે. જ્યેષ્ઠ ન સમજે તો નાનો શું કરશે?
1.258.5
हिरण्यरेतास्त्वरितो जलन्नायाति नः क्षयम् ।
सप्तजिह्वाननः क्रूरो लिहानो विसर्पति ॥ १.२५८.५ ॥
સુવર્ણ-બીજ અગ્નિ ઝડપથી બળતો આપણા વિનાશ તરફ નથી આવતો; સાત જીભવાળું ક્રૂર મુખ ચાટતું ફેલાય છે.
1.258.6
एवं संभाष्य तेऽन्योन्यं मन्दपालस्य पुत्रकाः ।
तुष्टुवुः प्रयता भूत्वा यथाऽग्निं शृणु पार्थिव ॥ १.२५८.६ ॥
આ રીતે એકબીજા સાથે વાત કરીને મંદપાલના પુત્રોએ ભક્તિપૂર્વક, સંયમથી અગ્નિની સ્તુતિ કરી; હે રાજન, સાંભળો.
1.258.7
आत्माऽसि वायोर्ज्वलन शरीरमसि वीरुधाम् ।
योनिरापश्च ते शुक्रं योनिस्त्वमसि चाम्भसः ॥ १.२५८.७ ॥
હે જ્વલન, તું વાયુનો આત્મા છે; વનસ્પતિઓનું શરીર પણ તું છે. જળ તારો સ્રોત છે, શુક્ર તારો સ્રોત છે; તું જ જળનો પણ સ્રોત છે.
1.258.8
ऊर्ध्वं चाधश्च सर्पन्ति पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा ।
अर्चिषस्ते महावीर्य रश्यमः सवितुर्यथा ॥ १.२५८.८ ॥
હે મહાવીર્ય, તારી જ્વાળાઓ ઉપર અને નીચે, પાછળ અને બાજુઓમાં ફેલાય છે; સૂર્યનાં કિરણોની જેમ.
1.258.9
माता प्रणष्टा पितरं न विद्मः ।
पक्षा जाता नै नो धूमकेतो।
न नस्त्राता विद्यते वै त्वदन्य-
स्तस्मादस्मांस्त्राहि बालांस्त्वमग्ने ॥ १.२५८.९ ॥
અમારી માતા નાશ પામી છે; અમે અમારા પિતાને પણ જાણતા નથી. હે ધૂમકેતુ, અમે પાંખો સાથે જન્મ્યા નથી. તારા સિવાય અમારો બીજો રક્ષક નથી; તેથી હે અગ્નિ, આ બાળકો એવા અમારું રક્ષણ કર.
1.258.10
यदग्ने ते शिवं रूपं ये च ते सप्त हेतयः ।
तेन नः परिपाहि त्वमार्तान्नः शरणैषिणः ॥ १.२५८.१० ॥
હે અગ્નિ, તારા જે શુભ રૂપથી અને તારી સાત જ્વાળાઓથી અમારું સંપૂર્ણ રક્ષણ કર; શરણ શોધતા પીડિતોનું.
1.258.11
त्वमेवैकस्तपसे जप्तवेदो ।
नान्यस्तप्ता विद्यते गोषु देव।
ऋषीनस्मान्बालकान्पालयस्व ।
परेणास्मान्प्रेहि वै हव्यवाह ॥ १.२५८.११ ॥
હે જાતવેદ, તપ માટે તું એક જ છે; ગાયોમાં પણ બીજો શુદ્ધ કોઈ નથી, હે દેવ. અમારું, આ ઋષિઓનું અને બાળકોનું પાલન કર; હે હવ્યવાહન, અમારાથી દૂર જા.
1.258.12
सर्वमग्ने त्वमेवैकस्त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च ॥ १.२५८.१२ ॥
હે અગ્નિ, સર્વ કંઈ તું જ એક છે; તારામાં જ આ સમગ્ર જગત છે. તું પ્રાણીઓને ધારણ કરે છે, અને ભુવનનું પોષણ પણ તું જ કરે છે.
1.258.13
त्वमग्निर्हव्यवाहस्त्वं त्वमेव परमं हविः ।
मनीषिणस्त्वां जानन्ति बहुधा चैकधापि च ॥ १.२५८.१३ ॥
તું અગ્નિ છે, હવ્યનો વાહક; તું જ પરમ હવિ છે. બુદ્ધિમાન લોકો તને અનેક રીતે અને એક રીતે પણ જાણે છે.
1.258.14
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीनिमान्हव्यवाह ।
काले प्राप्ते पचसि पुनः समिद्धः।
त्वं सर्वस्य भुवनस्य प्रसूति-
स्त्वमेवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा ॥ १.२५८.१४ ॥
હે હવ્યવાહ, તેં આ ત્રણ લોકો સર્જ્યા; યોગ્ય સમય આવતાં તું ફરી પ્રજ્વલિત થઈને પકાવે છે. તું જ સર્વ ભુવનનું મૂળ છે; હે અગ્નિ, તું જ ફરી આધાર છે.
1.258.15
त्वमन्नं प्राणिभिर्भुक्तमन्तर्भूतो जगत्पते ।
नित्यप्रवृद्धः पचसि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १.२५८.१५ ॥
હે જગત્પતિ, પ્રાણીઓએ ખાધેલું અન્ન તું જ છે, અંદર રહેલો; સદા વધતો તું પકાવે છે; તારામાં જ સર્વ સ્થિર છે.
1.258.16
सूर्यो भूत्वा रश्मिभिर्जातवेदो ।
भूमेरम्भो भूमिजातान्रसांश्च।
विश्वानादाय पुनरुत्सृज्य काले ।
दृष्ट्वा वृष्ट्या भावयसीह शुक्र ॥ १.२५८.१६ ॥
હે જાતવેદ, સૂર્ય બનીને તું તારાં કિરણોથી ભૂમિનું પાણી અને ભૂમિમાં ઉત્પન્ન થયેલા સર્વ રસ લે છે; પછી યોગ્ય સમયે તેને છોડીને વરસાદથી અહીં પોષણ આપે છે, હે શુક્ર.
1.258.17
त्वत्त एताः पुनः शुक्र वीरुधो हरितच्छदाः ।
जायन्ते पुष्करिण्यश्च सुभद्रश्च महोदधिः ॥ १.२५८.१७ ॥
હે શુક્ર, તારાથી જ આ લીલાં પાંદડાવાળાં છોડ-વેલા ફરી ઉગે છે; કમળ-સરોવરો અને શુભ મહાસાગર પણ.
1.258.18
इदं वै सद्म तिग्मांशो वरुणस्य परायणम् ।
शिवस्त्राता भवास्माकं माऽस्मानद्य विनाशय ॥ १.२५८.१८ ॥
હે તીક્ષ્ણકિરણ, આ જ વરુણનું નિવાસસ્થાન અને આશ્રય છે; અમારા માટે કલ્યાણકારી રક્ષક થા; આજે અમને નષ્ટ ન કર.
1.258.19
पिङ्गाक्ष लोहितग्रीव कृष्णवर्त्मन्हुताशन ।
परेण प्रेहि मुञ्चास्मान्सागरस्य गृहानिव ॥ १.२५८.१९ ॥
હે પિંગાક્ષ, લોહિતગ્રીવ, કૃષ્ણવર્ત્મન્, હુતાશન! દૂર જા, અમને છોડી દે, જેમ સાગરના ઘરોને છોડે છે.
1.258.20
एवमुक्तो जातवेदा द्रोणेन ब्रह्मवादिना ।
द्रोणमाह प्रतीतात्मा मन्दपालप्रतिज्ञया ॥ १.२५८.२० ॥
બ્રહ્મવાદી દ્રોણે આમ કહ્યા પછી જાતવેદા અગ્નિએ પ્રસન્ન મનથી મંદપાલની પ્રતિજ્ઞાને કારણે દ્રોણને કહ્યું.
1.258.21
ऋषिर्द्रोणस्त्वमसि वै ब्रह्मैतद्व्याहृतं ।
ईप्सितं ते करिष्यामि न च ते ॥ १.२५८.२१ ॥
દ્રોણ, તું ઋષિ છે; તે કહેલું આ બ્રહ્મવચન પ્રમાણે તને જે ઇચ્છિત હશે તે હું અવશ્ય કરીશ; અને તારું...
1.258.22
मन्दपालेन वै यूयं मम पूर्वं निवेदिताः ।
वर्जयेः पुत्रकान्मह्यं दहन्दावमिति स्म ह ॥ १.२५८.२२ ॥
મંદપાલે પહેલાં જ તમને મારા માટે નિવેદિત કર્યા હતા; દાવાગ્નિ બાળતી વખતે મારા પુત્રોને છોડી દેજે.
1.258.23
तस्य तद्वचनं द्रोण त्वया यच्चेह भाषितम् ।
उभयं मे गरीयस्तु ब्रूहि किं करवाणि ते।
भृशं प्रीतोऽस्मि भद्रं ते ब्रह्मंस्तोत्रेण सत्तम ॥ १.२५८.२३ ॥
તેનું એ વચન અને તું અહીં જે બોલ્યો, બંને મારા માટે વધુ ગૌરવપૂર્ણ છે; કહે, તારા માટે હું શું કરું? હે બ્રાહ્મણ, હે સત્પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તારી સ્તુતિથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું; તારું કલ્યાણ થાઓ.
1.258.24
इमे मार्जारकाः शुक्र नित्यमुद्वेजयन्ति नः ।
एतान्कुरुष्व दग्धांस्त्वं हुताशन सबान्धवान् ॥ १.२५८.२४ ॥
હે શુક્ર, આ બિલાડીઓ (સર્પો) સદા અમને પીડે છે; હે હુતાશન, આમને તેમના સગાંઓ સહિત બાળી નાખ.
1.258.25
तथा तत्कृतवानग्निरभ्यनुज्ञाय शार्ङ्गकान् ।
ददाह खाण्डवं दावं समिद्धो जनमेजय ॥ १.२५८.२५ ॥
આ રીતે અગ્નિએ તે કર્યું. શાર્ઙ્ગકોને અનુમતિ આપીને, પ્રજ્વલિત થઈને તેણે ખાંડવ વન બાળ્યું, હે જનમેજય.