महाभारत · अध्याय 1.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.258.1
पुरतः कृच्छ्रकालस्य धीमाञ्जागर्ति पुरुषः ।
स कृच्छ्रकालं संप्राप्य व्यथां नैवैति कर्हिचित् ॥ १.२५८.१ ॥
संकटकाळाच्या आधीच जागरूक राहणारा धीमान पुरुष संकटकाळ आल्यावरही कधी व्यथित होत नाही.
1.258.2
यस्तु कृच्छ्रमनुप्राप्तं विचेता नावबुध्यते ।
सकृच्छ्रकाले व्यथितो न श्रेयो विन्दते महत् ॥ १.२५८.२ ॥
संकट आले तरी ते न ओळखणारा विचारशून्य मनुष्य, संकटकाळी व्यथित होऊन मोठे कल्याण मिळवत नाही.
1.258.3
धीरस्त्वमसि मेधावी प्राणकृच्छ्रमिदं च नः ।
प्राज्ञः शूरो बहूनां हि भवत्येको न संशयः ॥ १.२५८.३ ॥
तू धीर आणि मेधावी आहेस; हे आमच्या प्राणांचे संकट आहे. प्राज्ञ आणि शूर एकटाच पुष्कळांच्या बरोबरीचा ठरतो, यात संशय नाही.
1.258.4
ज्येष्ठस्तातो भवति वै ज्येष्ठो मुञ्चति कृच्छ्रतः ।
ज्येष्ठश्चेन्न प्रजानाति नीयान्किं करिष्यति ॥ १.२५८.४ ॥
ज्येष्ठ हाच खरा पितृतुल्य असतो; ज्येष्ठच संकटातून सोडवतो. ज्येष्ठाला कळले नाही तर कनिष्ठ काय करील?
1.258.5
हिरण्यरेतास्त्वरितो जलन्नायाति नः क्षयम् ।
सप्तजिह्वाननः क्रूरो लिहानो विसर्पति ॥ १.२५८.५ ॥
सोन्याच्या बीजाचा अग्नी वेगाने जळत आपल्या नाशाकडे येत नाही; सात जिभांचे क्रूर मुख चाटत पसरत आहे.
1.258.6
एवं संभाष्य तेऽन्योन्यं मन्दपालस्य पुत्रकाः ।
तुष्टुवुः प्रयता भूत्वा यथाऽग्निं शृणु पार्थिव ॥ १.२५८.६ ॥
असे एकमेकांशी बोलून मंदपालाच्या पुत्रांनी भक्तिभावाने, संयमाने अग्नीची स्तुती केली; हे राजा, ऐक.
1.258.7
आत्माऽसि वायोर्ज्वलन शरीरमसि वीरुधाम् ।
योनिरापश्च ते शुक्रं योनिस्त्वमसि चाम्भसः ॥ १.२५८.७ ॥
हे ज्वलना, तू वायूचा आत्मा आहेस; वनस्पतींचे शरीरही तूच आहेस. पाणी हा तुझा उगम, वीर्यही तुझा उगम; तूच पाण्याचाही उगम आहेस.
1.258.8
ऊर्ध्वं चाधश्च सर्पन्ति पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा ।
अर्चिषस्ते महावीर्य रश्यमः सवितुर्यथा ॥ १.२५८.८ ॥
हे महावीर्या, तुझ्या ज्वाला वर आणि खाली, मागे आणि बाजूंनी पसरतात; सूर्याच्या किरणांप्रमाणे.
1.258.9
माता प्रणष्टा पितरं न विद्मः ।
पक्षा जाता नै नो धूमकेतो।
न नस्त्राता विद्यते वै त्वदन्य-
स्तस्मादस्मांस्त्राहि बालांस्त्वमग्ने ॥ १.२५८.९ ॥
आमची आई नष्ट झाली आहे; आमच्या वडिलांनाही आम्ही ओळखत नाही. हे धूमकेतो, आम्ही पंख घेऊन जन्मलेलो नाही. तुझ्याशिवाय आमचा दुसरा रक्षक नाही; म्हणून हे अग्नी, या बालकांचे तू रक्षण कर.
1.258.10
यदग्ने ते शिवं रूपं ये च ते सप्त हेतयः ।
तेन नः परिपाहि त्वमार्तान्नः शरणैषिणः ॥ १.२५८.१० ॥
हे अग्नी, तुझ्या जया मंगल रूपाने आणि तुझ्या सात ज्वालांनी आमचे पूर्ण रक्षण कर; शरण शोधणाऱ्या दुःखितांचे.
1.258.11
त्वमेवैकस्तपसे जप्तवेदो ।
नान्यस्तप्ता विद्यते गोषु देव।
ऋषीनस्मान्बालकान्पालयस्व ।
परेणास्मान्प्रेहि वै हव्यवाह ॥ १.२५८.११ ॥
हे जातवेदा, तपासाठी तूच एकटा आहेस; गायींमध्येही दुसरा शुद्ध आढळत नाही, हे देवा. आमचे, या ऋषींचे व बालकांचे पालन कर; हे हव्यवाहा, आमच्यापासून दूर जा.
1.258.12
सर्वमग्ने त्वमेवैकस्त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च ॥ १.२५८.१२ ॥
हे अग्नी, सर्व काही तूच एकटा आहेस; तुझ्यातच हे सर्व जग आहे. तू प्राण्यांना धारण करतोस आणि भुवनाचे पोषणही तूच करतोस.
1.258.13
त्वमग्निर्हव्यवाहस्त्वं त्वमेव परमं हविः ।
मनीषिणस्त्वां जानन्ति बहुधा चैकधापि च ॥ १.२५८.१३ ॥
तूच अग्नी आहेस, हव्याचा वाहक; तूच परम हविस आहेस. बुद्धिमान लोक तुला अनेक प्रकारे आणि एका प्रकारेही जाणतात.
1.258.14
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीनिमान्हव्यवाह ।
काले प्राप्ते पचसि पुनः समिद्धः।
त्वं सर्वस्य भुवनस्य प्रसूति-
स्त्वमेवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा ॥ १.२५८.१४ ॥
हे हव्यवाहा, तू हे तिन्ही लोक निर्माण केलेस; योग्य काळ येताच तू पुन्हा प्रज्वलित होऊन शिजवतोस. तूच सर्व भुवनाचे मूळ आहेस; हे अग्नी, तूच पुन्हा आधार आहेस.
1.258.15
त्वमन्नं प्राणिभिर्भुक्तमन्तर्भूतो जगत्पते ।
नित्यप्रवृद्धः पचसि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १.२५८.१५ ॥
हे जगत्पते, प्राण्यांनी भक्षण केलेले अन्न तूच आहेस, आत स्थित असलेला; सदा वाढत तू शिजवतोस; तुझ्यातच सर्व प्रतिष्ठित आहे.
1.258.16
सूर्यो भूत्वा रश्मिभिर्जातवेदो ।
भूमेरम्भो भूमिजातान्रसांश्च।
विश्वानादाय पुनरुत्सृज्य काले ।
दृष्ट्वा वृष्ट्या भावयसीह शुक्र ॥ १.२५८.१६ ॥
हे जातवेदा, सूर्य होऊन तू आपल्या किरणांनी भूमीचे पाणी आणि भूमीत जन्मलेले सर्व रस घेतोस; मग योग्य काळी ते सोडून पावसाने येथे पोषण करतोस, हे शुक्रा.
1.258.17
त्वत्त एताः पुनः शुक्र वीरुधो हरितच्छदाः ।
जायन्ते पुष्करिण्यश्च सुभद्रश्च महोदधिः ॥ १.२५८.१७ ॥
हे शुक्रा, तुझ्यापासूनच ही हिरव्या पानांची वनस्पती व वेली पुन्हा जन्मतात; कमळांची सरोवरे आणि शुभ महासागरही.
1.258.18
इदं वै सद्म तिग्मांशो वरुणस्य परायणम् ।
शिवस्त्राता भवास्माकं माऽस्मानद्य विनाशय ॥ १.२५८.१८ ॥
हे तीक्ष्णकिरणा, हेच वरुणाचे निवासस्थान व आश्रयस्थान आहे; आमच्यासाठी कल्याणकारी रक्षक हो; आज आम्हांला नष्ट करू नकोस.
1.258.19
पिङ्गाक्ष लोहितग्रीव कृष्णवर्त्मन्हुताशन ।
परेण प्रेहि मुञ्चास्मान्सागरस्य गृहानिव ॥ १.२५८.१९ ॥
हे पिंगाक्ष, लोहितग्रीव, कृष्णवर्त्मन्, हुताशन! दूर जा, आम्हांला सोडून दे, जसे सागराची घरे सोडतोस.
1.258.20
एवमुक्तो जातवेदा द्रोणेन ब्रह्मवादिना ।
द्रोणमाह प्रतीतात्मा मन्दपालप्रतिज्ञया ॥ १.२५८.२० ॥
ब्रह्मवादी द्रोणाने असे सांगितल्यावर जातवेदा अग्नी प्रसन्न मनाने मन्दपालाच्या प्रतिज्ञेमुळे द्रोणाला म्हणाला.
1.258.21
ऋषिर्द्रोणस्त्वमसि वै ब्रह्मैतद्व्याहृतं ।
ईप्सितं ते करिष्यामि न च ते ॥ १.२५८.२१ ॥
द्रोणा, तू ऋषी आहेस; तू बोललेले हे ब्रह्मवचन, तुला हवे ते मी नक्की करीन; आणि तुझे...
1.258.22
मन्दपालेन वै यूयं मम पूर्वं निवेदिताः ।
वर्जयेः पुत्रकान्मह्यं दहन्दावमिति स्म ह ॥ १.२५८.२२ ॥
मन्दपालाने यापूर्वीच तुम्हांला माझ्यासाठी निवेदिले होते; वणवा जाळताना माझ्या पुत्रांना वगळ.
1.258.23
तस्य तद्वचनं द्रोण त्वया यच्चेह भाषितम् ।
उभयं मे गरीयस्तु ब्रूहि किं करवाणि ते।
भृशं प्रीतोऽस्मि भद्रं ते ब्रह्मंस्तोत्रेण सत्तम ॥ १.२५८.२३ ॥
त्याचे ते वचन आणि तू येथे जे बोललास, ही दोन्ही माझ्यासाठी अधिक गौरवाची आहेत; सांग, तुझ्यासाठी मी काय करू? हे ब्रह्मन्, हे सत्पुरुषश्रेष्ठा, तुझ्या स्तुतीने मी अत्यंत प्रसन्न आहे; तुझे कल्याण असो.
1.258.24
इमे मार्जारकाः शुक्र नित्यमुद्वेजयन्ति नः ।
एतान्कुरुष्व दग्धांस्त्वं हुताशन सबान्धवान् ॥ १.२५८.२४ ॥
हे शुक्रा, हे मार्जारक (साप) सतत आम्हांला त्रास देतात; हे हुताशना, यांना त्यांच्या नातेवाइकांसह जाळ.
1.258.25
तथा तत्कृतवानग्निरभ्यनुज्ञाय शार्ङ्गकान् ।
ददाह खाण्डवं दावं समिद्धो जनमेजय ॥ १.२५८.२५ ॥
अशा प्रकारे अग्नीने ते केले. शार्ङ्गकांना अनुज्ञा देऊन, प्रज्वलित होऊन त्याने खाण्डववन जाळले, हे जनमेजया.