ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.258
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.258.1
पुरतः कृच्छ्रकालस्य धीमाञ्जागर्ति पुरुषः ।
स कृच्छ्रकालं संप्राप्य व्यथां नैवैति कर्हिचित् ॥ १.२५८.१ ॥
ਕਸ਼ਟ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਸ਼ਟ-ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
1.258.2
यस्तु कृच्छ्रमनुप्राप्तं विचेता नावबुध्यते ।
सकृच्छ्रकाले व्यथितो न श्रेयो विन्दते महत् ॥ १.२५८.२ ॥
ਕਸ਼ਟ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ, ਕਸ਼ਟ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
1.258.3
धीरस्त्वमसि मेधावी प्राणकृच्छ्रमिदं च नः ।
प्राज्ञः शूरो बहूनां हि भवत्येको न संशयः ॥ १.२५८.३ ॥
ਤੂੰ ਧੀਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈਂ; ਇਹ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸੂਰਮਾ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.258.4
ज्येष्ठस्तातो भवति वै ज्येष्ठो मुञ्चति कृच्छ्रतः ।
ज्येष्ठश्चेन्न प्रजानाति नीयान्किं करिष्यति ॥ १.२५८.४ ॥
ਵੱਡਾ ਹੀ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵੱਡਾ ਹੀ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵੱਡਾ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
1.258.5
हिरण्यरेतास्त्वरितो जलन्नायाति नः क्षयम् ।
सप्तजिह्वाननः क्रूरो लिहानो विसर्पति ॥ १.२५८.५ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਲਦੀ ਸਾਡੇ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਸੱਤ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਚੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
1.258.6
एवं संभाष्य तेऽन्योन्यं मन्दपालस्य पुत्रकाः ।
तुष्टुवुः प्रयता भूत्वा यथाऽग्निं शृणु पार्थिव ॥ १.२५८.६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮੰਦਪਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ।
1.258.7
आत्माऽसि वायोर्ज्वलन शरीरमसि वीरुधाम् ।
योनिरापश्च ते शुक्रं योनिस्त्वमसि चाम्भसः ॥ १.२५८.७ ॥
ਹੇ ਜਵਲਨ, ਤੂੰ ਵਾਯੂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ; ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਜਲ ਤੇਰਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਸ਼ੁਕਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਜਲ ਦਾ ਵੀ ਸਰੋਤ ਹੈਂ।
1.258.8
ऊर्ध्वं चाधश्च सर्पन्ति पृष्ठतः पार्श्वतस्तथा ।
अर्चिषस्ते महावीर्य रश्यमः सवितुर्यथा ॥ १.२५८.८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਵੀਰਜ, ਤੇਰੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ।
1.258.9
माता प्रणष्टा पितरं न विद्मः ।
पक्षा जाता नै नो धूमकेतो।
न नस्त्राता विद्यते वै त्वदन्य-
स्तस्मादस्मांस्त्राहि बालांस्त्वमग्ने ॥ १.२५८.९ ॥
ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹੇ ਧੂਮਕੇਤੂ, ਅਸੀਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮੇ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲਕਾਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
1.258.10
यदग्ने ते शिवं रूपं ये च ते सप्त हेतयः ।
तेन नः परिपाहि त्वमार्तान्नः शरणैषिणः ॥ १.२५८.१० ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਸੱਤ ਲਾਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸ਼ਰਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ।
1.258.11
त्वमेवैकस्तपसे जप्तवेदो ।
नान्यस्तप्ता विद्यते गोषु देव।
ऋषीनस्मान्बालकान्पालयस्व ।
परेणास्मान्प्रेहि वै हव्यवाह ॥ १.२५८.११ ॥
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦ, ਤਪ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਹੈਂ; ਗਊਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਦੇਵ। ਸਾਡੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ; ਹੇ ਹਵਿਆਵਾਹਨ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ।
1.258.12
सर्वमग्ने त्वमेवैकस्त्वयि सर्वमिदं जगत् ।
त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च ॥ १.२५८.१२ ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਭੁਵਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
1.258.13
त्वमग्निर्हव्यवाहस्त्वं त्वमेव परमं हविः ।
मनीषिणस्त्वां जानन्ति बहुधा चैकधापि च ॥ १.२५८.१३ ॥
ਤੂੰ ਅਗਨੀ ਹੈਂ, ਹਵਿ ਢੋਣ ਵਾਲਾ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਹਵਿ ਹੈਂ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
1.258.14
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीनिमान्हव्यवाह ।
काले प्राप्ते पचसि पुनः समिद्धः।
त्वं सर्वस्य भुवनस्य प्रसूति-
स्त्वमेवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा ॥ १.२५८.१४ ॥
ਹੇ ਹਵਿਆਵਾਹ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਰਚੇ; ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਬਲ ਕੇ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਫਿਰ ਆਧਾਰ ਹੈਂ।
1.258.15
त्वमन्नं प्राणिभिर्भुक्तमन्तर्भूतो जगत्पते ।
नित्यप्रवृद्धः पचसि त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १.२५८.१५ ॥
ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਧਾ ਅੰਨ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਅੰਦਰ ਵਸਣ ਵਾਲਾ; ਸਦਾ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1.258.16
सूर्यो भूत्वा रश्मिभिर्जातवेदो ।
भूमेरम्भो भूमिजातान्रसांश्च।
विश्वानादाय पुनरुत्सृज्य काले ।
दृष्ट्वा वृष्ट्या भावयसीह शुक्र ॥ १.२५८.१६ ॥
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦ, ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਸਾਰੇ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਕਰ।
1.258.17
त्वत्त एताः पुनः शुक्र वीरुधो हरितच्छदाः ।
जायन्ते पुष्करिण्यश्च सुभद्रश्च महोदधिः ॥ १.२५८.१७ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਕਰ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਫਿਰ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਮਲ-ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੀ।
1.258.18
इदं वै सद्म तिग्मांशो वरुणस्य परायणम् ।
शिवस्त्राता भवास्माकं माऽस्मानद्य विनाशय ॥ १.२५८.१८ ॥
ਹੇ ਤੀਖਣ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹੀ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਰਖਿਅਕ ਹੋ; ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰ।
1.258.19
पिङ्गाक्ष लोहितग्रीव कृष्णवर्त्मन्हुताशन ।
परेण प्रेहि मुञ्चास्मान्सागरस्य गृहानिव ॥ १.२५८.१९ ॥
ਹੇ ਪਿੰਗਾਕ੍ਸ਼, ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਰਤ੍ਮਨ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ! ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ, ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਗਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ।
1.258.20
एवमुक्तो जातवेदा द्रोणेन ब्रह्मवादिना ।
द्रोणमाह प्रतीतात्मा मन्दपालप्रतिज्ञया ॥ १.२५८.२० ॥
ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਦ੍ਰੋਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਾਤਵੇਦਾ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਮੰਦਪਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਾਰਨ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
1.258.21
ऋषिर्द्रोणस्त्वमसि वै ब्रह्मैतद्व्याहृतं ।
ईप्सितं ते करिष्यामि न च ते ॥ १.२५८.२१ ॥
ਦ੍ਰੋਣ, ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਤੇਰਾ...
1.258.22
मन्दपालेन वै यूयं मम पूर्वं निवेदिताः ।
वर्जयेः पुत्रकान्मह्यं दहन्दावमिति स्म ह ॥ १.२५८.२२ ॥
ਮੰਦਪਾਲ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾੜਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ।
1.258.23
तस्य तद्वचनं द्रोण त्वया यच्चेह भाषितम् ।
उभयं मे गरीयस्तु ब्रूहि किं करवाणि ते।
भृशं प्रीतोऽस्मि भद्रं ते ब्रह्मंस्तोत्रेण सत्तम ॥ १.२५८.२३ ॥
ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਵਚਨ ਅਤੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
1.258.24
इमे मार्जारकाः शुक्र नित्यमुद्वेजयन्ति नः ।
एतान्कुरुष्व दग्धांस्त्वं हुताशन सबान्धवान् ॥ १.२५८.२४ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਇਹ ਮਾਰਜਾਰ (ਸੱਪ) ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾੜ ਦੇ।
1.258.25
तथा तत्कृतवानग्निरभ्यनुज्ञाय शार्ङ्गकान् ।
ददाह खाण्डवं दावं समिद्धो जनमेजय ॥ १.२५८.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਰਙ੍ਗਕਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ।