महाभारत · अध्याय 1.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.28.1
इत्युक्तो गरुडः सर्पैस्ततो मातरमब्रवीत् ।
गच्छाम्यमृतमाहर्तुं भक्ष्यमिच्छामि वेदितुम् ॥ १.२८.१ ॥
सर्पांनी असे सांगितल्यावर गरुड आपल्या आईला म्हणाला — मी अमृत आणण्यासाठी जातो; भक्ष्य जाणून घेऊ इच्छितो.
1.28.2
समुद्रकुक्षावेकान्ते निषादालयमुत्तमम् ।
भवनानि निषादानां तत्र सन्ति द्विजोत्तम ॥ १.२८.२ ॥
समुद्राच्या उदरात एका एकांत जागी निषादांचे उत्तम निवासस्थान आहे; हे द्विजोत्तमा, तेथे निषादांची घरे आहेत.
1.28.3
पापिनां नष्टलोकानां निर्घृणानां दुरात्मनाम् ।
निषादानां सहस्राणि तान्भुक्त्वाऽमृतमानय ॥ १.२८.३ ॥
पापी, नष्ट झालेल्या लोकांचे, निर्दय आणि दुरात्मे असे हजारो निषाद आहेत; त्यांना खाऊन अमृत आण.
1.28.4
न च ते ब्राह्मणं हन्तुं कार्या बुद्धिः कथंचन ।
अवध्यः सर्वभूतानां ब्राह्मणो ह्यनलोपमः ॥ १.२८.४ ॥
ब्राह्मणाला मारण्याची बुद्धी तुझ्या मनात कधीही येऊ नये; ब्राह्मण सर्व प्राण्यांना अवध्य आहे, तो अग्नीसारखा आहे.
1.28.5
अग्निरर्को विषं शस्त्रं विप्रो भवति कोपितः ।
गुरुर्हि सर्वभूतानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः ॥ १.२८.५ ॥
अग्नी, सूर्य, विष, शस्त्र — कोपलेला ब्राह्मण तसाच होतो; ब्राह्मण हा सर्व प्राण्यांचा गुरु म्हणून सांगितला आहे.
1.28.6
एवमादिस्वरूपैस्तु सतां वै ब्राह्मणो मतः ।
स ते तात न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वथा ॥ १.२८.६ ॥
अशा प्रकारच्या स्वरूपांमुळे सज्जनांच्या मते ब्राह्मण मान्य आहे; हे पुत्रा, तू अत्यंत संतप्त झालास तरीही त्याला कधीही मारू नकोस.
1.28.7
ब्राह्मणानामभिद्रोहो न कर्तव्यः कथंचन ।
न ह्येवमग्निर्नादित्यो भस्म कुर्यात्तथानघ ॥ १.२८.७ ॥
ब्राह्मणांचा कोणत्याही प्रकारे द्रोह करू नये. हे निष्पाप, अग्नी आणि सूर्यही असे भस्म करत नाहीत.
1.28.8
यथा कुर्यादभिक्रुद्धो ब्राह्मणः संशितव्रतः ।
तदेतैर्विविधैर्लिङ्गैस्त्वं विद्यास्तं द्विजोत्तमम् ॥ १.२८.८ ॥
अति क्रुद्ध झालेला, कठोर व्रताचा ब्राह्मण जसे करतो, त्या श्रेष्ठ द्विजाला या विविध लक्षणांनी तू ओळखावेस.
1.28.9
भूतानामग्रभूर्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः ।
किंरूपो ब्राह्मणो मातः किंशीलः किंपराक्रमः ॥ १.२८.९ ॥
प्राण्यांमध्ये अग्रजन्मा, वर्णांमध्ये श्रेष्ठ, पिता व गुरू असा ब्राह्मण — हे माते, ब्राह्मणाचे रूप कसे असते, त्याचे शील कसे असते, त्याचा पराक्रम कसा असतो?
1.28.10
किंस्विदग्निनिभो भाति किंस्वित्सौम्यप्रदर्शनः ।
यथाहमभिजानीयां ब्राह्मणं लक्षणैः शुभैः ॥ १.२८.१० ॥
अग्नीसारखा जो तेजस्वी दिसतो तो कसा दिसतो, किंवा सौम्य रूप कसे असते? शुभ लक्षणांनी मी ब्राह्मणाला कसे ओळखू?
1.28.11
तन्मे कारणतो मातः पृच्छतो वक्तुमर्हसि ।
यस्ते कण्ठमनुप्राप्तो निगीर्णं बडिशं यथा ॥ १.२८.११ ॥
म्हणून हे माते, माझ्या प्रश्नाचे कारण सांगून मला सांगावे — जो तुझ्या घशात गिळलेल्या गळासारखा अडकला आहे तो कोण ते.
1.28.12
दहेदङ्गारवत्पुत्रं तं विद्याद्ब्राह्मणर्षभम् ।
विप्रस्त्वया न हन्तव्यः संक्रुद्धेनापि सर्वदा ॥ १.२८.१२ ॥
पुत्राला निखाऱ्यासारखे जाळणारा, त्याला ब्राह्मणश्रेष्ठ समजावे. क्रोधित असतानाही तू ब्राह्मणाला कधीच मारू नयेस.
1.28.13
प्रोवाच चैन विनता पुत्रहार्दादिदं वचः ।
जठरे न च जीर्येद्यस्तं जानीहि द्विजोत्तमम् ॥ १.२८.१३ ॥
पुत्रप्रेमाने विनता त्याला म्हणाली: जो पोटात पचत नाही, त्याला श्रेष्ठ द्विज समज.
1.28.14
पुनः प्रोवाच विनता पुत्रहार्दादिदं वचः ।
जानन्त्यप्यतुलं वीर्यमाशीर्वादपरायणा ॥ १.२८.१४ ॥
अतुल पराक्रम जाणूनही, आशीर्वादात तत्पर असलेली विनता पुत्रप्रेमाने पुन्हा हे वचन म्हणाली.
1.28.15
प्रीता परमदुःखार्ता नागैर्विप्रकृता सती ।
पक्षौ ते मारुतः पातु चन्द्रसूर्यौ च पृष्ठतः ॥ १.२८.१५ ॥
नागांनी अपमानित झालेली, परम दुःखाने पीडित सती विनता प्रसन्न होऊन म्हणाली: वायू तुझ्या पंखांचे रक्षण करो; चंद्र-सूर्य मागून रक्षण करोत.
1.28.16
शिरश्च पातु वह्निस्ते वसवः सर्वतस्तनुम् ।
विष्णुः सर्वगतः सर्वमह्गानि तव चैव ह।
अहं च ते सदा पुत्र शान्तिस्वस्तिपरायणा ॥ १.२८.१६ ॥
अग्नी तुझ्या मस्तकाचे रक्षण करो; वसू सर्व बाजूंनी तुझ्या देहाचे रक्षण करोत; सर्वव्यापी विष्णू तुझ्या सर्व अवयवांचे रक्षण करो. आणि पुत्रा, मीही नेहमी तुझ्या शांती व कल्याणासाठी तत्पर राहीन.
1.28.17
इहासीना भविष्यामि स्वस्तिकारे रता सदा ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं पुत्र कार्यार्थसिद्धये ॥ १.२८.१७ ॥
येथे बसून मी नेहमी मंगलकार्यात तत्पर राहीन. पुत्रा, तुझे कार्य सिद्ध होण्यासाठी निर्विघ्न मार्गाने जा.
1.28.18
ततः स मातुर्वचनं निशम्य ।
वितत्य पक्षौ नभ उत्पपात।
ततो निषादान्बलवानुपागतो ।
बुभुक्षितः काल इवान्तकोऽपरः ॥ १.२८.१८ ॥
मग्न त्याने मातेचे वचन ऐकून पंख पसरून आकाशात उड्डाण केले. मग बलवान, भुकेलेला तो दुसऱ्या कालासारखा निषादांजवळ आला.
1.28.19
स तान्निषादानुपसंहरंस्तदा ।
रजः समुद्धूय नभःस्पृशं महत्।
समुद्रकुक्षौ च विशोषयन्पयः ।
समीपजान्भूधरजान्विचालयन् ॥ १.२८.१९ ॥
तेव्हा त्याने त्या निषादांना एकत्र करून, आकाशाला भिडणारी मोठी धूळ उडवली, समुद्राच्या उदरातील पाणी आटवले आणि जवळच्या व पर्वतांत जन्मलेल्यांना हलवून टाकले.
1.28.20
ततः स चक्रे महदाननं तदा ।
निषादमार्गं प्रतिरुध्य पक्षिराट्।
ततो निषादास्त्वरिताः प्रवव्रजु-
र्यतो मुखं तस्य भुजंगभोजिनः ॥ १.२८.२० ॥
नंतर त्याने एक मोठे तोंड केले आणि निषादांचा मार्ग अडवला. तेव्हा निषाद घाईघाईने त्या दिशेला गेले जिथे सर्पभक्षकाचे तोंड होते.
1.28.21
तदाननं विवृतमतिप्रमाणव-
त्समभ्ययुर्गगनमिवार्दिताः खगाः।
सहस्रशः पवनजोविमोहिता ।
यथा।ञनिलप्रचलितपादपे वने ॥ १.२८.२१ ॥
ते विशाल तोंड उघडताच, वार्‍याने हलणाऱ्या झाडांच्या वनात पीडित पक्षी आकाशाकडे धावतात तसे, हजारो मोहित होऊन त्याकडे धावले.
1.28.22
ततः खगो वदनममित्रतापनः ।
समाहरत्परिचपलो मत्बलाः।
निषूदयन्बहुविधमत्स्यजीविनो ।
बभुक्षितो गगनचरेश्वरस्तदा ॥ १.२८.२२ ॥
तेव्हा शत्रूंना तापवणारा, अत्यंत चपळ व बलवान, भुकेलेला आकाशचारींचा स्वामी तो पक्षी तोंड आवळून, विविध मासे पकडून जगणाऱ्या निषादांचा संहार करू लागला.