મહાભારત · અધ્યાય 1.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.29.1
तस्य कण्ठमनुप्राप्तो ब्राह्मणः सह भार्यया ।
दहन्दीप्त इवाङ्गारस्तमुवाचान्तरिक्षगः ॥ १.२९.१ ॥
તેના કંઠ સુધી પહોંચેલો તે બ્રાહ્મણ, પત્ની સાથે, બળતા અંગારની જેમ દીપ્ત થઈને, આકાશમાં વિચરનારને બોલ્યો.
1.29.2
द्विजोत्तम विनिर्गच्छ तूर्णमास्यादपावृतात् ।
न हि मे ब्राह्मणो वध्यः पापेष्वपि रतः सदा ॥ १.२९.२ ॥
હે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, આ ખુલ્લા મુખમાંથી ઝડપથી બહાર નીકળ. પાપકર્મમાં સદા રત હોય તોપણ હું બ્રાહ્મણનો વધ કરતો નથી.
1.29.3
ब्रुवाणमेवं गरुडं ब्राह्मणः प्रत्यभाषत ।
निषादी मम भार्येयं निर्गच्छतु मया सह ॥ १.२९.३ ॥
ગરુડને આ પ્રમાણે કહેતાં બ્રાહ્મણે જવાબ આપ્યો: "આ નિષાદી મારી પત્ની છે; તે પણ મારી સાથે બહાર આવે."
1.29.4
एतामपि निषादीं त्वं परिगृह्याशु निष्पत ।
तूर्णं संभावयात्मानमजीर्णं मम तेजसा ॥ १.२९.४ ॥
આ નિષાદીને પણ પકડીને ઝડપથી બહાર ઊડી જા. મારા તેજથી તારી જાતને અપચિત માન.
1.29.5
ततः स विप्रो निष्क्रान्तो निषादीसहितस्तदा ।
वर्धयित्वा च गरुडमिष्टं देशं जगाम ह ॥ १.२९.५ ॥
ત્યારે તે બ્રાહ્મણ નિષાદી સાથે બહાર નીકળ્યો, ગરુડને આશીર્વાદ આપીને પોતાના ઇષ્ટ દેશ તરફ ગયો.
1.29.6
सहभार्ये विनिष्क्रान्ते तस्मिन्विप्रे स पक्षिराट् ।
वितत्य पक्षावाकाशमुत्पपात मनोजवः ॥ १.२९.६ ॥
તે બ્રાહ્મણ પત્ની સાથે બહાર નીકળી ગયા પછી, પક્ષીરાજ મનના વેગે પાંખો ફેલાવી આકાશમાં ઊડ્યો.
1.29.7
ततोऽपश्यत्स्वपितरं पृष्टश्चाख्यातवान्पितुः ।
यथान्यायममेयात्मा तं चोवाच महानृषिः ॥ १.२९.७ ॥
પછી તેણે પોતાના પિતાને જોયા; પિતાએ પૂછતાં યથાન્યાયે બધું કહ્યું. અમેયાત્મા તે મહર્ષિએ તેને કહ્યું.
1.29.8
कच्चिद्वः कुशलं नित्यं भोजने बहुलं सुत ।
कच्चिच्च मानुषे लोके तवान्नं विद्यते बहु
क्व गन्तास्यतिवेगेन मम त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १.२९.८ ॥
દીકરા, તમને ભોજનમાં સદા કુશળતા છે ને? માનવલોકમાં તને પૂરતું અન્ન મળે છે ને? આટલા વેગથી તું ક્યાં જઈશ? મને કહેવું જોઈએ.
1.29.9
माता मे कुशला शश्वत्तथा भ्राता तथा ह्यहम् ।
न हि मे कुशलं तात भोजने बहुले सदा ॥ १.२९.९ ॥
મારી માતા સદા કુશળ છે; તેમ જ ભાઈ; અને હું પણ. પરંતુ હે તાત, ભોજન પુષ્કળ હોવા છતાં મારી કુશળતા સદા રહેતી નથી.
1.29.10
अहं हि सर्पैः प्रहितः सोममाहर्तुमुत्तमम् ।
महातुर्दास्यविमोक्षार्थमाहरिष्ये तमद्य वै ॥ १.२९.१० ॥
સર્પોએ મને ઉત્તમ સોમ લાવવા મોકલ્યો છે. દાસ્યમાંથી મુક્તિ માટે હું આજે જ તે લાવીશ.
1.29.11
मात्रा चात्र समादिष्टो निषादान्भक्षयेति ह ।
न च मे तृप्तिरभवद्भक्षयित्वा सहस्रशः ॥ १.२९.११ ॥
માતાએ અહીં મને નિષાદોને ખાવાની આજ્ઞા આપી હતી. હજારો નિષાદોને ખાધા પછી પણ મને તૃપ્તિ થઈ નહીં.
1.29.12
तस्माद्भक्ष्यं त्वमपरं भगवन्प्रदिशस्व मे ।
यद्भुक्त्वाऽमृतमाहर्तुं समर्तः स्यामहं प्रभो ॥ १.२९.१२ ॥
તેથી, હે ભગવન્, મને બીજું ભોજન બતાવો; જે ખાઈને હું અમૃત લાવવા સમર્થ થઈ શકું, હે પ્રભુ.
1.29.13
क्षुत्पिपासाविघातार्थं भक्ष्यमाख्यातु मे भवान् ।
इदं सरो महापुण्यं देवलोकेऽपि विश्रुतम् ॥ १.२९.१३ ॥
ભૂખ-તરસ શમાવવા માટે આપ મને ભોજન બતાવો. આ સરોવર અત્યંત પવિત્ર છે અને દેવલોકમાં પણ વિખ્યાત છે.
1.29.14
यत्र कूर्माग्रजं हस्ती सदा कर्षत्यवाङ्मुखः ।
तयोर्जन्मान्तरे वैरं संप्रवक्ष्याम्यसोषतः ॥ १.२९.१४ ॥
હાથી સદા મોં નીચું કરીને કૂર્મના મોટા ભાઈને ખેંચે છે, એ બંનેનું જન્માંતરનું વૈર હું સંપૂર્ણ કહીશ.
1.29.15
तन्मे तत्त्वं निबोधस्य यत्प्रमाणौ च तावुभौ ।
शृणु त्वं वत्स भद्रं ते कथां वैराग्यवर्धिनीम् ॥ १.२९.१५ ॥
તે બંને કયા માપના છે એ તત્ત્વ મારી પાસેથી સમજી લે. હે વત્સ, તારું કલ્યાણ થાઓ; વૈરાગ્ય વધારનારી આ કથા સાંભળ.
1.29.16
पित्रोरर्थविभागे वै समुत्पन्नां पुराण्डज ।
आसीद्विभावसुर्नाम महर्षिः कोपनो भृशम् ॥ १.२९.१६ ॥
હે પ્રાચીન અંડજ, પિતાની સંપત્તિના વિભાગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ કથા સાંભળ. વિભાવસુ નામના એક મહર્ષિ હતા, જે અત્યંત ક્રોધી હતા.
1.29.17
भ्राता तस्यानुजश्चासीत्सुप्रतीको महातपाः ।
स नेच्छति धनं भ्रात्रा सहैकस्थं महामुनिः ॥ १.२९.१७ ॥
તેમનો નાનો ભાઈ સુપ્રતીક હતો, જે મહાતપસ્વી હતો. એ મહામુનિ ભાઈ સાથે ધન એકઠું રાખવા ઇચ્છતા ન હતા.
1.29.18
विभागं कीर्तयत्येव सुप्रतीको हि नित्यशः ।
अथाब्रवीच्च तं भ्राता सुप्रतीकं विभावसुः ॥ १.२९.१८ ॥
સુપ્રતીક સદા વિભાગની જ વાત કરતો. ત્યારે ભાઈ વિભાવસુએ સુપ્રતીકને કહ્યું.
1.29.19
विभागे बहवो दोषा भविष्यन्ति महातपः ।
विभागं बहवो मोहात्कर्तुमिच्छन्ति नित्यशः।
ततो विभक्तास्त्वन्योन्यं नाद्रियन्तेऽर्थमोहिताः ॥ १.२९.१९ ॥
હે મહાતપસ્વી, વિભાગમાં ઘણા દોષ ઉત્પન્ન થશે. મોહથી લોકો સતત વિભાગ કરવા ઇચ્છે છે. પછી વિભક્ત થઈ ધનમોહથી તેઓ એકબીજાનો આદર કરતા નથી.
1.29.20
ततः स्वार्थपरान्मूढान्पृथग्भूतान्स्वकैर्धनैः ।
विदित्वा भेदयन्त्येतानमित्रा मित्ररूपिणः ॥ १.२९.२० ॥
પછી સ્વાર્થપરાયણ, મૂઢ, પોતાના ધનથી અલગ થયેલા આમને જાણીને મિત્રરૂપી શત્રુઓ આમને ભેદે છે.
1.29.21
विदित्वा चापरे भिन्नानन्तरेषु पतन्त्यथ ।
भिन्नानामतुलो नाशः क्षिप्रमेव प्रवर्तते ॥ १.२९.२१ ॥
બીજા પણ વિભક્તોને જાણીને તેમની વચ્ચેની તિરાડોમાં પડે છે. ત્યારે વિભક્તોનો અતુલ્ય વિનાશ ઝડપથી થાય છે.
1.29.22
तस्माद्विभागं भ्रातॄणां न प्रशंसन्ति साधवः ।
एवमुक्तः सुप्रतीको भागं कीर्तयतेऽनिशम् ॥ १.२९.२२ ॥
તેથી સજ્જનો ભાઈઓના વિભાગની પ્રશંસા કરતા નથી. આ રીતે કહેવા છતાં સુપ્રતીક સતત પોતાના ભાગની જ વાત કરે છે.
1.29.23
एवं निर्बध्यमानस्तु शशापैनं विभावसुः ।
गुरुशास्त्रेऽनिबद्धानामन्योन्येनाभिशङ्किनाम् ॥ १.२९.२३ ॥
આ રીતે દબાણ કરાતાં વિભાવસુએ તેને શાપ આપ્યો. ગુરુશાસ્ત્રમાં બંધાયેલા ન હોય અને એકબીજા પર શંકા કરે તેમના વિષે આ કહેવાયું છે.
1.29.24
नियन्तु न हि शक्यस्त्वं भेदतो धनमिच्छसि ।
यस्मात्तस्मात्सुप्रतीक हस्तित्वं समवाप्स्यसि ॥ १.२९.२४ ॥
તું ભેદથી ધન ઇચ્છે છે તેથી તને નિયંત્રિત કરી શકાય તેમ નથી. તેથી હે સુપ્રતીક, તું હાથીપણું પામીશ.
1.29.25
शप्तस्त्वेवं सुप्रतीको विभावसुमथाब्रवीत् ।
त्वमप्यन्तर्जलचरः कच्छपः संभविष्यसि ॥ १.२९.२५ ॥
આ રીતે શાપિત થયેલા સુપ્રતીકે વિભાવસુને કહ્યું, 'તું પણ પાણીમાં વિચરતો કાચબો થઈશ.'
1.29.26
एवमन्योन्यशापात्तौ सुप्रतीकविभावसू ।
गजकच्छपतां प्राप्तावर्थार्थं मूढचेतसौ ॥ १.२९.२६ ॥
આ રીતે પરસ્પરના શાપથી સુપ્રતીક અને વિભાવસુ, ધન માટે મૂઢચિત્ત થઈને, હાથી અને કાચબાની દશાને પામ્યા.
1.29.27
रोषदोषानुषङ्गेण तिर्यग्योनिगतावपि ।
परस्परद्वेषरतौ प्रमाणबलदर्पितौ ॥ १.२९.२७ ॥
ક્રોધ અને દોષના સંસર્ગથી તેઓ તિર્યક યોનિમાં ગયા છતાં, પરસ્પર દ્વેષમાં રત રહ્યા અને પોતાના બળના ગર્વથી ભરેલા રહ્યા.
1.29.28
सरस्यस्मिन्महाकायौ पूर्ववैरानुसारिणौ ।
तयोरन्यतरः श्रीमान्समुपैति महागजः ॥ १.२९.२८ ॥
આ સરોવરમાં મહાકાય એ બંને, પૂર્વવૈરને અનુસરતા; તેમાંથી એક, શ્રીમાન મહાગજ, નજીક આવે છે.
1.29.29
यस्य बृंहितशब्देन कूर्मोऽप्यन्तर्जलेशयः ।
उत्थितोऽसौ महाकायः कृत्स्नं विक्षोभयन्सरः ॥ १.२९.२९ ॥
જેના બૃંહિત અવાજથી પાણીમાં સૂતેલો કાચબો પણ ઊઠ્યો; તે મહાકાય આખા સરોવરને ખળભળાવતો.
1.29.30
तं दृष्ट्वाऽऽवेष्टितकरः पतत्येष गजो जलम् ।
दन्तहस्ताग्रलाङ्गूलपादवेगेन वीर्यवान् ॥ १.२९.३० ॥
તેને જોઈને, સૂંઢ વીંટાળીને આ વીર્યવાન હાથી પાણીમાં ધસી પડે છે—દાંત, સૂંઢનો અગ્ર ભાગ, પૂંછડી અને પગના વેગથી.
1.29.31
विक्षोभयंस्ततो नागः सरो बहुझषाकुलम् ।
कूर्मोऽप्यभ्युद्यतशिरा युद्धायाभ्येति वीर्यवान् ॥ १.२९.३१ ॥
ત્યારે હાથીએ અનેક માછલીઓથી ભરેલા તે સરોવરને હલાવી મૂક્યું; પરાક્રમી કાચબો પણ માથું ઊંચું કરીને યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યો.
1.29.32
षडुच्छ्रितो योजनानि गजस्तद्द्विगुणायतः ।
कूर्मस्त्रियोजनोत्सेधो दशयोजनमण्डलः ॥ १.२९.३२ ॥
હાથી છ યોજન ઊંચો અને તેનાથી બમણો લાંબો હતો; કાચબો ત્રણ યોજન ઊંચો અને દસ યોજન ઘેરાવાવાળો હતો.
1.29.33
तावुभौ युद्धसंमत्तौ परस्परवधैषिणौ ।
उपयुज्याशु कर्मेदं साधये हितमात्मनः ॥ १.२९.३३ ॥
યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત બનેલા તે બંને એકબીજાનો વધ ઇચ્છે છે; હું આ કાર્ય ઝડપથી સાધીને મારું હિત સાધું.
1.29.34
महाभ्रघनसंकाशं तं भुक्त्वामृतमानय ।
महागिरिसमप्रख्यं घोररूपं च हस्तिनम् ॥ १.२९.३४ ॥
મહામેઘ જેવા અને મહાપર્વત જેવા ભયંકર રૂપવાળા તે હાથીને ખાઈને અમૃત લઈ આવ.
1.29.35
इत्युक्त्वा गरुडं सोऽथ माङ्गल्यमकरोत्तदा ।
युध्यतः सह देवैस्ते युद्धे भवतु मङ्गलम् ॥ १.२९.३५ ॥
ગરુડને એમ કહીને તેણે ત્યારે મંગલકર્મ કર્યું. દેવો સાથે યુદ્ધ કરતા તારું તે યુદ્ધમાં મંગળ થાઓ.
1.29.36
पूर्णकुम्भो द्विजा गावो यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम् ।
शुभं स्वस्त्ययनं चापि भविष्यति तवाण्डजा ॥ १.२९.३६ ॥
પૂર્ણકુંભ, બ્રાહ્મણો, ગાયો અને બીજું જે કંઈ ઉત્તમ, શુભ અને કલ્યાણકારી છે—હે અંડજ, તે બધું તારું થશે.
1.29.37
युध्यमानस्य सङ्ग्रामे देवैः सार्धं महाबल ।
ऋचो यजूंषि सामानि पवित्राणि हवींषि च ॥ १.२९.३७ ॥
હે મહાબલ! દેવો સાથે યુદ્ધમાં લડતા (તેને માટે) ઋચાઓ, યજુષ, સામ, પવિત્ર વસ્તુઓ અને હવિ (સહાયક થશે).
1.29.38
रहस्यानि च सर्वाणि सर्वे वेदाश्च ते बलम् ।
वर्धयिष्यन्ति समरे भविष्यति खगोत्तम।
इत्युक्तो गरुडः पित्रा गतस्तं ह्वदमन्तिकात् ॥ १.२९.३८ ॥
બધાં રહસ્યો અને બધા વેદ યુદ્ધમાં તારું બળ વધારશે, હે ખગોત્તમ. પિતાએ આમ કહેતાં ગરુડ એ સરોવર પાસે ગયો.
1.29.39
अपश्यन्निर्मलजलं नानापक्षिसमाकुलम् ।
स तत्स्मृत्वा पितुर्वाक्यं भीमवेगोऽन्तरिक्षगः ॥ १.२९.३९ ॥
તેણે નિર્મળ જળવાળું, અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓથી ભરેલું (સરોવર) જોયું. પિતાના તે વચનોનું સ્મરણ કરીને, ભયંકર વેગવાળો, આકાશમાં વિચરતો તે (આગળ વધ્યો).
1.29.40
नखेन गजमेकेन कूर्ममेकेन चाक्षिपत् ।
सधुत्पपात चाकाशं तत उच्चैर्विहङ्गमः ॥ १.२९.४० ॥
એક નખથી એક હાથીને અને બીજાથી એક કાચબાને તેણે પકડ્યો. પછી તે પક્ષી હલતો આકાશમાં ઊંચે ઊડ્યો.
1.29.41
सोऽलम्बं तीर्थणासाद्य देववृक्षानुपागमत् ।
ते भीताः समकम्पन्त तस्य पक्षानिलाहताः ॥ १.२९.४१ ॥
તે તીર્થમાં અલંબ વૃક્ષ સુધી પહોંચીને દિવ્ય વૃક્ષો પાસે આવ્યો. તે ભયભીત થઈને, તેની પાંખોના પવનથી અથડાઈને એકસાથે ધ્રૂજવા લાગ્યા.
1.29.42
न नो भञ्ज्यादिति तदा दिव्याः कनकशाखिनः ।
प्रचलाङ्गान्स तान्दृष्ट्वा मनोरथफलद्रुमान् ॥ १.२९.४२ ॥
'આ આપણને તોડી નાખશે તો નહીં' એમ વિચારીને ત્યારે તે દિવ્ય સુવર્ણશાખા વૃક્ષો કંપતાં અંગોવાળા થઈ ગયાં. મનોરથફળ આપનારાં તે વૃક્ષોને જોઈને તે...
1.29.43
अन्यानतुलरूपाङ्गानुपचक्राम खेचरः ।
काञ्चनै राजतैश्चैव फलैर्वैदूर्यशाखिनः।
सागराम्बुपरिक्षिप्तान्भ्राजमानान्महाद्रुमान् ॥ १.२९.४३ ॥
ગરુડ અતુલ્ય રૂપ અને અંગોવાળા બીજા વૃક્ષો તરફ ગયો; સોના-ચાંદીના ફળો અને વૈડૂર્યની ડાળીઓવાળા, સાગરજળથી ઘેરાયેલા ઝળહળતા મહાવૃક્ષો.
1.29.44
तेषां मध्ये महानासीत्पादपः सुमनोहरः ।
सहस्रयोजनोत्सेधो बहुशाखासमन्वितः ॥ १.२९.४४ ॥
તેમની વચ્ચે એક મહાન વૃક્ષ હતું; અત્યંત મનોહર, હજાર યોજન ઊંચું, ઘણી ડાળીઓવાળું.
1.29.45
खगानामालयो दिव्यो नाम्ना रौहिणपादपः ।
यस्य छायां समाश्रित्य सद्यो भवति निर्वृतः ॥ १.२९.४५ ॥
પક્ષીઓનું દિવ્ય આલય, રૌહિણ નામનું વૃક્ષ; જેની છાયાનો આશ્રય લેતાં તરત જ શાંતિ મળે છે.
1.29.46
तमुवाच खगश्रेष्ठं तत्र रौहिणपादपः ।
अतिप्रवृद्धः समुहानापतन्तं मनोजवम् ॥ १.२९.४६ ॥
ત્યાંનું રૌહિણ વૃક્ષ, અત્યંત વિસ્તરેલું, મનના વેગથી ધસી આવતા તે પક્ષીશ્રેષ્ઠને બોલ્યું.
1.29.47
यैषा मम महाशाखा शतयोजनमायता ।
एतामास्थाय शाखां त्वं खादेमौ गजकच्छपौ ॥ १.२९.४७ ॥
મારી આ મહાશાખા સો યોજન સુધી વિસ્તરેલી છે; આ શાખા પર ચડીને તું હાથી અને કાચબો બંનેને ખાઈ શકે.
1.29.48
ततो द्रुमं पतगसहस्रसेवितं ।
महीधरप्रतिमवपुः प्रकम्पयन्।
खगोत्तमो द्रुतमभिपत्य वेगवा-
न्बभञ्ज तामविरलपत्रसंचयाम् ॥ १.२९.४८ ॥
ત્યારે હજારો પક્ષીઓથી સેવાયેલા તે વૃક્ષને, પર્વત સમાન દેહવાળા તે પક્ષીશ્રેષ્ઠે વેગથી ધસી આવી હલાવીને તોડી નાખ્યું; તે ઘન પર્ણોથી ભરેલું હતું.