મહાભારત · અધ્યાય 1.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.36.1
आख्याता भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः ।
शापं तं तेऽभिविज्ञाय कृतवन्तः किमुत्तरम् ॥ १.३६.१ ॥
હે તાત, બળવાન અને દુર્ધર્ષ સર્પોનાં નામ કહેવાયાં. તે શાપ જાણીને તેમણે શું ઉત્તર આપ્યો?
1.36.2
तेषां तु भगवाञ्छेषः कद्रूं त्यक्त्वा महायशाः ।
उग्रं तपः समातस्थे वायुभक्षो यतव्रतः ॥ १.३६.२ ॥
તેમનામાં મહાયશસ્વી ભગવાન શેષે માતા કદ્રૂનો ત્યાગ કરી, માત્ર વાયુનો આહાર લઈ, સંયમી વ્રતથી ઉગ્ર તપ આદર્યું.
1.36.3
गन्धमादनमासाद्य बदर्यां च तपोरतः ।
गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे ॥ १.३६.३ ॥
ગંધમાદન પર્વત પર પહોંચીને, બદરીમાં, ગોકર્ણમાં, પુષ્કરારણ્યમાં તથા હિમાલયના કિનારે તે તપમાં રત રહ્યા.
1.36.4
तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च ।
एकान्तशीलो नियतः सततं विजितेन्द्रियः ॥ १.३६.४ ॥
તે તે પવિત્ર તીર્થો અને આયતનોમાં, એકાંતપ્રિય, નિયમિત, સતત, ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવેલા (તે રહ્યા).
1.36.5
तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः ।
संशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं मुनिम् ॥ १.३६.५ ॥
ઘોર તપ કરતા તેમને પિતામહે જોયા — સૂકાં માંસ, ત્વચા અને નસોવાળા, જટા અને વલ્કલ ધારણ કરેલા મુનિને.
1.36.6
तमब्रवीत्सत्यधृतिं तप्यमानं पितामहः ।
किमिदं कुरुषे शेष प्रजानां स्वस्ति वै कुरु ॥ १.३६.६ ॥
તપ કરતા સત્યધૃતિ એવા તેમને પિતામહે કહ્યું — હે શેષ, તું આ શું કરી રહ્યો છે? પ્રજાઓનું કલ્યાણ કર.
1.36.7
त्वं हि तीव्रेण तपसा प्रजास्तापयसेऽनघ ।
ब्रूहि कामं च मे शेष यस्ते हृदि व्यवस्थितः ॥ १.३६.७ ॥
હે નિષ્પાપ, તું તીવ્ર તપથી પ્રજાને તપાવે છે. હે શેષ, તારા હૃદયમાં જે છે તે મને ઇચ્છા પ્રમાણે કહે.
1.36.8
सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः ।
सह तैर्नोत्सहे वस्तुं तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.३६.८ ॥
મારા બધા સગા ભાઈઓ મંદબુદ્ધિ છે. તેમની સાથે રહેવાનું મારાથી શક્ય નથી; તે માટે આપ સંમતિ આપો.
1.36.9
अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत् ।
ततोऽहं तप आतिष्ठे नैतन्पश्येयमित्युत ॥ १.३६.९ ॥
તેઓ સતત શત્રુઓની જેમ એકબીજા પ્રત્યે ઈર્ષ્યા કરે છે. તેથી આ ન જોવું પડે તે માટે મેં તપ આરંભ્યું.
1.36.10
न मर्षयन्ति ससुतां सततं विनतां च ते ।
अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयोऽन्तरिक्षगः ॥ १.३६.१० ॥
તેઓ પુત્ર સહિત વિનતાને સતત સહન કરતા નથી. અને આપણો બીજો ભાઈ વૈનતેય (ગરુડ) છે, જે આકાશમાં વિચરે છે.
1.36.11
तं च द्विषन्ति सततं स चापि बलवत्तरः ।
वरप्रदानात्स पितुः कश्यपस्य महात्मनः ॥ १.३६.११ ॥
તેઓ તેને પણ સતત દ્વેષ કરે છે. તે પણ અત્યંત બળવાન છે; મહાત્મા પિતા કશ્યપના વરદાનથી.
1.36.12
सोऽहं तपः समास्थाय मोक्ष्यामीदं कलेवरम् ।
कथं मे प्रेत्यभावेऽपि न तैः स्यात्सह सङ्गमः ॥ १.३६.१२ ॥
તેથી હું તપનો સંપૂર્ણ આશ્રય લઈને આ શરીર છોડીશ. મૃત્યુ પછી પણ તેમની સાથે મારો મેળાપ કેવી રીતે ન થાય?
1.36.13
तमेवं वादिनं शेषं पितामह उवाच ह ।
जानामि शेष सर्वेषां भ्रातॄणां ते विचेष्टितम् ॥ १.३६.१३ ॥
આ રીતે બોલતા શેષને પિતામહે કહ્યું: હે શેષ, તારા સર્વ ભાઈઓનું આચરણ હું જાણું છું.
1.36.14
मातुश्चाप्यपराधाद्वै भ्रातॄणां ते महद्भयम् ।
कृतोऽत्र परिहारश्च पूर्वमेव भुजङ्गम ॥ १.३६.१४ ॥
માતાના અપરાધથી પણ તારા ભાઈઓને મોટો ભય થયો; પરંતુ હે ભુજંગમ, તેનો ઉપાય પહેલેથી જ કરાયો છે.
1.36.15
भ्रातॄणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुमर्हसि ।
वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत्तेऽभिकाङ्क्षितम् ॥ १.३६.१५ ॥
તારા સર્વ ભાઈઓ માટે તારે શોક ન કરવો જોઈએ. હે શેષ, તને જે વર ઇચ્છિત હોય તે મારી પાસેથી માગ.
1.36.16
दास्यामि हि वरं तेऽद्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
दिष्ट्या बुद्धिश्च ते धर्मे निविष्टा पन्नगोत्तम।
भूयो भूयश्च ते बुद्धिर्धर्मे भवतु सुस्थिरा ॥ १.३६.१६ ॥
આજે હું તને વર આપીશ; તારા પર મારી પરમ પ્રીતિ છે. સદ્ભાગ્યે તારી બુદ્ધિ ધર્મમાં સ્થિર થઈ છે. હે પન્નગોત્તમ, તારી બુદ્ધિ ધર્મમાં વારંવાર અત્યંત સ્થિર રહો.
1.36.17
एष एव वरो देव काङ्क्षितो मे पितामह ।
धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर ॥ १.३६.१७ ॥
હે દેવ, હે પિતામહ, આ જ મારો ઇચ્છિત વર છે: મારી બુદ્ધિ ધર્મમાં રમે; હે ઈશ્વર, શમ અને તપમાં પણ રમે.
1.36.18
प्रीतोऽस्म्यनेन ते शेष दमेन च शमेन च ।
त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात्प्रजाहितम् ॥ १.३६.१८ ॥
હે શેષ, તારા દમ અને શમથી હું પ્રસન્ન છું. પરંતુ મારી આજ્ઞાથી તારે આ વચન પૂરું કરવું જોઈએ, જે પ્રજાના હિત માટે છે.
1.36.19
इमां महीं शैलवनोपपन्नां ।
ससागरग्रामविहारपत्तनाम्
त्वं शेष सम्यक् चलितां यथाव-
त्संगृह्य तिष्ठस्व यथाऽचला स्यात् ॥ १.३६.१९ ॥
હે શેષ, પર્વતો અને વનોથી યુક્ત, સાગરો, ગામો, વિહારસ્થળો અને નગરોથી સમૃદ્ધ આ પૃથ્વી ડગમગી રહી છે. તું તેને યથાયોગ્ય રીતે થામીને સ્થિર રહે, જેથી તે અચળ થાય.
1.36.20
यथाऽऽह देवो वरदः प्रजापति-
र्महीपतिर्भूतपतिर्जगत्पतिः।
तथा महीं धारयिताऽस्मि निश्चलां ।
प्रयच्छतां मे विवरं प्रजापते ॥ १.३६.२० ॥
વરદાતા દેવ, પ્રજાપતિ, મહીપતિ, ભૂતપતિ અને જગતપતિએ કહ્યા પ્રમાણે હું આ પૃથ્વીને અચળ ધારણ કરીશ. હે પ્રજાપતિ, મને એક છિદ્ર આપો.
1.36.21
अधो महीं गच्छ भुजङ्गमोत्तम ।
स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति।
इमां धरां धारयता त्वया हि मे ।
महत्प्रियं शेष कृतं भविष्यति ॥ १.३६.२१ ॥
હે ઉત્તમ નાગ, નીચે પૃથ્વીમાં જા. આ પૃથ્વી પોતે તને એક છિદ્ર આપશે. હે શેષ, આ ધરતીને ધારણ કરતાં તું મારું મોટું પ્રિય કાર્ય કરશે.
1.36.22
तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स ।
प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः।
बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां ।
समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः ॥ १.३६.२२ ॥
એ રીતે છિદ્ર કરીને પ્રવેશ કરી, સર્પશ્રેષ્ઠોમાં અગ્રણી એ ભુવનપ્રભુ ત્યાં ઊભા રહ્યા અને સમુદ્ર જેની કિનારી છે એવી આ દેવી પૃથ્વીને માથા પર ચારેય બાજુથી ધારણ કરી.
1.36.23
शेषोऽसि नागोत्तम धर्मदेवो ।
महीमिमां धारयसे यदेकः।
अनन्तभोगैः परिगृह्य सर्वां ।
यथाहमेवं बलभिद्यथा वा ॥ १.३६.२३ ॥
હે નાગશ્રેષ્ઠ શેષ, તું ધર્મદેવ છે, કારણ કે તું એકલો જ આ પૃથ્વીને ધારણ કરે છે. તારી અનંત કુંડળીઓથી સમગ્ર પૃથ્વીને વીંટીને, જેમ હું ધારણ કરું છું અને જેમ ઇન્દ્ર ધારણ કરે છે, તેમ તું ધારણ કર.
1.36.24
अधो भूमौ वसत्येवं नागोऽनन्तः प्रतापवान् ।
धास्यन्वसुधामेकः शासनाद्ब्रह्मणो विभोः ॥ १.३६.२४ ॥
આ રીતે પૃથ્વીની નીચે પ્રતાપી નાગ અનંત વસે છે; સર્વસમર્થ બ્રહ્માની આજ્ઞાથી એકલો જ તે આ પૃથ્વીને ધારણ કરે છે.
1.36.25
सुपर्णं च सहायं वै भगवानमरोत्तमः ।
प्रादादनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः ॥ १.३६.२५ ॥
ત્યારે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ભગવાન પિતામહે અનંતને સહાયક તરીકે વિનતાના પુત્ર સુપર્ણ (ગરુડ) આપ્યા.
1.36.26
अनन्तेऽभिप्रयाते तु वासुकिः स महाबलः ।
अभ्यषिच्यत नागैस्तु दैवतैरिव वासवः ॥ १.३६.२६ ॥
અનંત ચાલ્યા ગયા પછી મહાબલી વાસુકિનો નાગોએ દેવોએ ઇન્દ્રનો કર્યો તેમ અભિષેક કર્યો.