ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.36.1
आख्याता भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः ।
शापं तं तेऽभिविज्ञाय कृतवन्तः किमुत्तरम् ॥ १.३६.१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ?
1.36.2
तेषां तु भगवाञ्छेषः कद्रूं त्यक्त्वा महायशाः ।
उग्रं तपः समातस्थे वायुभक्षो यतव्रतः ॥ १.३६.२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਮਾਤਾ ਕਦ੍ਰੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਖਾ ਕੇ, ਸੰਜਮੀ ਵਰਤ ਨਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
1.36.3
गन्धमादनमासाद्य बदर्यां च तपोरतः ।
गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे ॥ १.३६.३ ॥
ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਦਰੀ ਵਿੱਚ, ਗੋਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।
1.36.4
तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च ।
एकान्तशीलो नियतः सततं विजितेन्द्रियः ॥ १.३६.४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤਪ੍ਰਿਯ, ਨਿਯਮਬੱਧ, ਸਦਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ (ਉਹ ਰਹੇ)।
1.36.5
तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः ।
संशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं मुनिम् ॥ १.३६.५ ॥
ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਵੇਖਿਆ — ਸੁੱਕੇ ਮਾਸ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਨੂੰ।
1.36.6
तमब्रवीत्सत्यधृतिं तप्यमानं पितामहः ।
किमिदं कुरुषे शेष प्रजानां स्वस्ति वै कुरु ॥ १.३६.६ ॥
ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੱਚ-ਧ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰ।
1.36.7
त्वं हि तीव्रेण तपसा प्रजास्तापयसेऽनघ ।
ब्रूहि कामं च मे शेष यस्ते हृदि व्यवस्थितः ॥ १.३६.७ ॥
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੂੰ ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਜੋ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ।
1.36.8
सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः ।
सह तैर्नोत्सहे वस्तुं तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.३६.८ ॥
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਕੇ ਭਰਾ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿਓ।
1.36.9
अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत् ।
ततोऽहं तप आतिष्ठे नैतन्पश्येयमित्युत ॥ १.३६.९ ॥
ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਨਾ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.36.10
न मर्षयन्ति ससुतां सततं विनतां च ते ।
अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयोऽन्तरिक्षगः ॥ १.३६.१० ॥
ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
1.36.11
तं च द्विषन्ति सततं स चापि बलवत्तरः ।
वरप्रदानात्स पितुः कश्यपस्य महात्मनः ॥ १.३६.११ ॥
ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਕਰਕੇ।
1.36.12
सोऽहं तपः समास्थाय मोक्ष्यामीदं कलेवरम् ।
कथं मे प्रेत्यभावेऽपि न तैः स्यात्सह सङ्गमः ॥ १.३६.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾ ਕੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮੇਲ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
1.36.13
तमेवं वादिनं शेषं पितामह उवाच ह ।
जानामि शेष सर्वेषां भ्रातॄणां ते विचेष्टितम् ॥ १.३६.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
1.36.14
मातुश्चाप्यपराधाद्वै भ्रातॄणां ते महद्भयम् ।
कृतोऽत्र परिहारश्च पूर्वमेव भुजङ्गम ॥ १.३६.१४ ॥
ਮਾਤਾ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਹੇ ਭੁਜੰਗਮ, ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1.36.15
भ्रातॄणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुमर्हसि ।
वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत्तेऽभिकाङ्क्षितम् ॥ १.३६.१५ ॥
ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਜੋ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੰਗ।
1.36.16
दास्यामि हि वरं तेऽद्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
दिष्ट्या बुद्धिश्च ते धर्मे निविष्टा पन्नगोत्तम।
भूयो भूयश्च ते बुद्धिर्धर्मे भवतु सुस्थिरा ॥ १.३६.१६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਪੰਨਗੋਤਮ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਥਿਰ ਰਹੇ।
1.36.17
एष एव वरो देव काङ्क्षितो मे पितामह ।
धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर ॥ १.३६.१७ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਚਾਹਿਆ ਵਰ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮੇ; ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਮੇ।
1.36.18
प्रीतोऽस्म्यनेन ते शेष दमेन च शमेन च ।
त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात्प्रजाहितम् ॥ १.३६.१८ ॥
ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਤੇਰੇ ਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ।
1.36.19
इमां महीं शैलवनोपपन्नां ।
ससागरग्रामविहारपत्तनाम्
त्वं शेष सम्यक् चलितां यथाव-
त्संगृह्य तिष्ठस्व यथाऽचला स्यात् ॥ १.३६.१९ ॥
ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਬਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸਾਗਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਵਿਹਾਰ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਡੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਟਿਕਾ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਅਚੱਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
1.36.20
यथाऽऽह देवो वरदः प्रजापति-
र्महीपतिर्भूतपतिर्जगत्पतिः।
तथा महीं धारयिताऽस्मि निश्चलां ।
प्रयच्छतां मे विवरं प्रजापते ॥ १.३६.२० ॥
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮਹੀਪਤੀ, ਭੂਤਪਤੀ ਅਤੇ ਜਗਤਪਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਚੱਲ ਧਾਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਛੇਕ ਦਿਓ।
1.36.21
अधो महीं गच्छ भुजङ्गमोत्तम ।
स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति।
इमां धरां धारयता त्वया हि मे ।
महत्प्रियं शेष कृतं भविष्यति ॥ १.३६.२१ ॥
ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ, ਹੇਠਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਆਪ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਛੇਕ ਦੇਵੇਗੀ। ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰੇਂਗਾ।
1.36.22
तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स ।
प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः।
बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां ।
समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः ॥ १.३६.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਛੇਕ ਬਣਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ, ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਉਹ ਭੁਵਨ-ਸੁਆਮੀ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜਿਸਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਪਾਸਿਓਂ ਫੜ ਕੇ ਧਾਰਿਆ।
1.36.23
शेषोऽसि नागोत्तम धर्मदेवो ।
महीमिमां धारयसे यदेकः।
अनन्तभोगैः परिगृह्य सर्वां ।
यथाहमेवं बलभिद्यथा वा ॥ १.३६.२३ ॥
ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੇਸ਼, ਤੂੰ ਧਰਮਦੇਵ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਅਨੰਤ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਧਾਰਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਾਰ।
1.36.24
अधो भूमौ वसत्येवं नागोऽनन्तः प्रतापवान् ।
धास्यन्वसुधामेकः शासनाद्ब्रह्मणो विभोः ॥ १.३६.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਨਾਗ ਅਨੰਤ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
1.36.25
सुपर्णं च सहायं वै भगवानमरोत्तमः ।
प्रादादनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः ॥ १.३६.२५ ॥
ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵਿਨਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪਰਣ (ਗਰੁੜ) ਦਿੱਤਾ।
1.36.26
अनन्तेऽभिप्रयाते तु वासुकिः स महाबलः ।
अभ्यषिच्यत नागैस्तु दैवतैरिव वासवः ॥ १.३६.२६ ॥
ਅਨੰਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਸੁਕਿ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸੀ।