ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.36.1
आख्याता भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः ।
शापं तं तेऽभिविज्ञाय कृतवन्तः किमुत्तरम् ॥ १.३६.१ ॥
ହେ ତାତ, ବଳଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କୁହାଗଲା। ସେହି ଅଭିଶାପ ଜାଣି ସେମାନେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ?
1.36.2
तेषां तु भगवाञ्छेषः कद्रूं त्यक्त्वा महायशाः ।
उग्रं तपः समातस्थे वायुभक्षो यतव्रतः ॥ १.३६.२ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଭଗବାନ ଶେଷ, ମାତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ପବନ ଖାଇ, ନିୟମବ୍ରତରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
1.36.3
गन्धमादनमासाद्य बदर्यां च तपोरतः ।
गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे ॥ १.३६.३ ॥
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚି, ବଦରୀରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ, ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟରେ ଏବଂ ହିମାଳୟ ତଟରେ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ରତ ରହିଲେ।
1.36.4
तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च ।
एकान्तशीलो नियतः सततं विजितेन्द्रियः ॥ १.३६.४ ॥
ସେହି ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଆୟତନରେ, ଏକାନ୍ତପ୍ରିୟ, ନିୟମିତ, ସର୍ବଦା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ (ସେ ରହିଲେ)।
1.36.5
तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः ।
संशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं मुनिम् ॥ १.३६.५ ॥
ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ପିତାମହ ଦେଖିଲେ — ଶୁଖିଲା ମାଂସ, ଚର୍ମ ଓ ସ୍ନାୟୁଯୁକ୍ତ, ଜଟା ଓ ବଳ୍କଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୁନି।
1.36.6
तमब्रवीत्सत्यधृतिं तप्यमानं पितामहः ।
किमिदं कुरुषे शेष प्रजानां स्वस्ति वै कुरु ॥ १.३६.६ ॥
ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସତ୍ୟଧୃତି ତାଙ୍କୁ ପିତାମହ କହିଲେ — ହେ ଶେଷ, ତୁମେ ଏ କଣ କରୁଛ? ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ କର।
1.36.7
त्वं हि तीव्रेण तपसा प्रजास्तापयसेऽनघ ।
ब्रूहि कामं च मे शेष यस्ते हृदि व्यवस्थितः ॥ १.३६.७ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ତପାଉଛ। ହେ ଶେଷ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ମୋତେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କୁହ।
1.36.8
सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः ।
सह तैर्नोत्सहे वस्तुं तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १.३६.८ ॥
ମୋ ସହୋଦର ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଆପଣ ତାହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
1.36.9
अभ्यसूयन्ति सततं परस्परममित्रवत् ।
ततोऽहं तप आतिष्ठे नैतन्पश्येयमित्युत ॥ १.३६.९ ॥
ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପରି ପରସ୍ପରକୁ ଈର୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହା ନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲି।
1.36.10
न मर्षयन्ति ससुतां सततं विनतां च ते ।
अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयोऽन्तरिक्षगः ॥ १.३६.१० ॥
ସେମାନେ ପୁତ୍ର ସହିତ ବିନତାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସହ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମର ଆଉ ଏକ ଭାଇ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ଼), ଯିଏ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରେ।
1.36.11
तं च द्विषन्ति सततं स चापि बलवत्तरः ।
वरप्रदानात्स पितुः कश्यपस्य महात्मनः ॥ १.३६.११ ॥
ସେମାନେ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ଘୃଣା କରନ୍ତି। ସେ ମଧ୍ୟ ଅତି ବଳବାନ; ମହାତ୍ମା ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ବରଦାନରୁ।
1.36.12
सोऽहं तपः समास्थाय मोक्ष्यामीदं कलेवरम् ।
कथं मे प्रेत्यभावेऽपि न तैः स्यात्सह सङ्गमः ॥ १.३६.१२ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବି। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ସଂଯୋଗ କିପରି ନ ହେବ?
1.36.13
तमेवं वादिनं शेषं पितामह उवाच ह ।
जानामि शेष सर्वेषां भ्रातॄणां ते विचेष्टितम् ॥ १.३६.१३ ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ଶେଷଙ୍କୁ ପିତାମହ କହିଲେ: ହେ ଶେଷ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ମୁଁ ଜାଣେ।
1.36.14
मातुश्चाप्यपराधाद्वै भ्रातॄणां ते महद्भयम् ।
कृतोऽत्र परिहारश्च पूर्वमेव भुजङ्गम ॥ १.३६.१४ ॥
ମାତାଙ୍କ ଅପରାଧ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ମହା ଭୟ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ହେ ଭୁଜଙ୍ଗମ, ତାର ପ୍ରତିକାର ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଛି।
1.36.15
भ्रातॄणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुमर्हसि ।
वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत्तेऽभिकाङ्क्षितम् ॥ १.३६.१५ ॥
ତୁମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଶେଷ, ତୁମର ଇଚ୍ଛିତ ବର ମୋ ଠାରୁ ମାଗ।
1.36.16
दास्यामि हि वरं तेऽद्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
दिष्ट्या बुद्धिश्च ते धर्मे निविष्टा पन्नगोत्तम।
भूयो भूयश्च ते बुद्धिर्धर्मे भवतु सुस्थिरा ॥ १.३६.१६ ॥
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ବର ଦେବି; ତୁମ ଉପରେ ମୋର ପରମ ପ୍ରୀତି ଅଛି। ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ହେ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମ, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ବାରମ୍ବାର ଅତି ସ୍ଥିର ରହୁ।
1.36.17
एष एव वरो देव काङ्क्षितो मे पितामह ।
धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर ॥ १.३६.१७ ॥
ହେ ଦେବ, ହେ ପିତାମହ, ଏହା ହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛିତ ବର: ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ରମୁ; ହେ ଈଶ୍ୱର, ଶମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ରମୁ।
1.36.18
प्रीतोऽस्म्यनेन ते शेष दमेन च शमेन च ।
त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात्प्रजाहितम् ॥ १.३६.१८ ॥
ହେ ଶେଷ, ତୁମ ଦମ ଓ ଶମରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ତୁମକୁ ଏହି ବାକ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହା ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ।
1.36.19
इमां महीं शैलवनोपपन्नां ।
ससागरग्रामविहारपत्तनाम्
त्वं शेष सम्यक् चलितां यथाव-
त्संगृह्य तिष्ठस्व यथाऽचला स्यात् ॥ १.३६.१९ ॥
ହେ ଶେଷ, ପର୍ବତ ଓ ବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାଗର, ଗ୍ରାମ, ବିହାରସ୍ଥଳ ଓ ନଗରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦୋହଲୁଛି। ତୁମେ ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଧରି ସ୍ଥିର ରୁହ, ଯେପରି ଏହା ଅଚଳ ହୁଏ।
1.36.20
यथाऽऽह देवो वरदः प्रजापति-
र्महीपतिर्भूतपतिर्जगत्पतिः।
तथा महीं धारयिताऽस्मि निश्चलां ।
प्रयच्छतां मे विवरं प्रजापते ॥ १.३६.२० ॥
ବରଦାୟକ ଦେବ, ପ୍ରଜାପତି, ମହୀପତି, ଭୂତପତି ଓ ଜଗତ୍ପତି ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେହିପରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଚଳ ଭାବେ ଧାରଣ କରିବି। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମୋତେ ଏକ ଛିଦ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।
1.36.21
अधो महीं गच्छ भुजङ्गमोत्तम ।
स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति।
इमां धरां धारयता त्वया हि मे ।
महत्प्रियं शेष कृतं भविष्यति ॥ १.३६.२१ ॥
ହେ ଉତ୍ତମ ସର୍ପ, ତଳକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଅ। ଏହି ପୃଥିବୀ ନିଜେ ତୁମକୁ ଏକ ଛିଦ୍ର ଦେବ। ହେ ଶେଷ, ଏହି ଧରାକୁ ଧରି ତୁମେ ମୋର ମହତ୍ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
1.36.22
तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स ।
प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः।
बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां ।
समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः ॥ १.३६.२२ ॥
ଏପରି କରି ଛିଦ୍ର କରି ପ୍ରବେଶ କରି, ସର୍ପଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ସେ ଭୁବନପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ଯାହାର ପରିଧି ସେହି ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ମସ୍ତକରେ ସବୁ ଦିଗରୁ ଧରି ଧାରଣ କଲେ।
1.36.23
शेषोऽसि नागोत्तम धर्मदेवो ।
महीमिमां धारयसे यदेकः।
अनन्तभोगैः परिगृह्य सर्वां ।
यथाहमेवं बलभिद्यथा वा ॥ १.३६.२३ ॥
ହେ ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ, ତୁମେ ଧର୍ମଦେବ, କାରଣ ତୁମେ ଏକା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ତୁମର ଅନନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବେଷ୍ଟନ କରି, ମୁଁ ଯେପରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଧାରଣ କର।
1.36.24
अधो भूमौ वसत्येवं नागोऽनन्तः प्रतापवान् ।
धास्यन्वसुधामेकः शासनाद्ब्रह्मणो विभोः ॥ १.३६.२४ ॥
ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ତଳେ ପ୍ରତାପୀ ନାଗ ଅନନ୍ତ ବାସ କରନ୍ତି; ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏକାକୀ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
1.36.25
सुपर्णं च सहायं वै भगवानमरोत्तमः ।
प्रादादनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः ॥ १.३६.२५ ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ପିତାମହ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ସହାୟକ ଭାବେ ବିନତାପୁତ୍ର ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ପ୍ରଦାନ କଲେ।
1.36.26
अनन्तेऽभिप्रयाते तु वासुकिः स महाबलः ।
अभ्यषिच्यत नागैस्तु दैवतैरिव वासवः ॥ १.३६.२६ ॥
ଅନନ୍ତ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସେହି ମହାବଳୀ ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି କରିଥିଲେ ସେପରି ଅଭିଷେକ କଲେ।