મહાભારત · અધ્યાય 1.39

1.39.1

एलापत्रवचः श्रुत्वा ते नागा द्विजसत्तम ।
सर्वे प्रहृष्टमनसः साधुसाध्वित्यपूजयन् ॥ १.३९.१ ॥

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એલાપત્રના વચનો સાંભળીને તે બધા નાગો પ્રસન્ન મનથી 'સાધુ, સાધુ' કહીને તેનો આદર કરવા લાગ્યા.

ततःप्रभृति तां कन्यां वासुकिः पर्यरक्षत ।
जरत्कारुं स्वसारं वै परं हर्षमवाप च ॥ १.३९.२ ॥

ત્યારથી વાસુકિએ તે કન્યા, પોતાની બહેન જરત્કારુનું રક્ષણ કર્યું; અને તેને પણ અત્યંત આનંદ થયો.

ततो नातिमहान्कालः समतीत इवाभवत् ।
अथ देवासुराः सर्वे ममन्थुर्वरुणालयम् ॥ १.३९.३ ॥

પછી બહુ લાંબો સમય ન વીત્યો હોય તેમ લાગ્યું; ત્યારે દેવો અને અસુરોએ બધાએ વરુણાલય (સમુદ્ર)નું મંથન કર્યું.

तत्र नेत्रमभून्नागो वासुकिर्बलिनां वरः ।
समाप्यैव च तत्कर्म पितामहमुपागमन् ॥ १.३९.४ ॥

ત્યાં બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ નાગ વાસુકિ દોરડું બન્યો; તે કાર્ય પૂરું કરીને તેઓ પિતામહ (બ્રહ્મા) પાસે ગયા.

देवा वासुकिना सार्धं पितामहमथाव्रुवन् ।
भगवञ्शापभीतोऽयं वासुकिस्तप्यते भृशम् ॥ १.३९.५ ॥

ત્યારે દેવોએ વાસુકિ સાથે પિતામહને કહ્યું, 'હે ભગવન્, શાપના ભયથી ગ્રસ્ત આ વાસુકિ અત્યંત પીડાય છે.'

अस्यैतन्मानसं शल्यं समुद्धर्तुं त्वमर्हसि ।
जनन्याः शापजं देव ज्ञातीनां हितमिच्छतः ॥ १.३९.६ ॥

હે દેવ, પોતાના સગાંઓનું કલ્યાણ ઇચ્છતા આના મનમાંથી માતાના શાપથી ઉત્પન્ન થયેલો આ કાંટો આપ જ કાઢવા યોગ્ય છો.

हितो ह्ययं सदास्मकं प्रियकारी च नागराट् ।
प्रसादं कुरु देवेश शमयास्य मनोज्वरम् ॥ १.३९.७ ॥

આ નાગરાજ સદા આપણું હિત અને પ્રિય કરનાર છે. હે દેવેશ, એના પર કૃપા કરો અને એના મનના તાપને શાંત કરો.

मयैव तद्वितीर्णं वै वचनं मनसाऽमराः ।
एलापत्रेण नागेन यदस्याभिहितं पुरा ॥ १.३९.८ ॥

હે અમરો, પૂર્વે નાગ એલાપત્રે એના વિશે જે વચન કહ્યું હતું, તે મેં જ મનથી આપ્યું હતું.

तत्करोत्वेष नागेन्द्रः प्राप्तकालं वचः स्वयम् ।
विनशिष्यन्ति ये पापा न तु ये धर्मचारिणः ॥ १.३९.९ ॥

આ નાગેન્દ્ર પોતે જ એ સમયોચિત વચન પૂરું કરે. પાપીઓ જ નાશ પામશે, ધર્મચારીઓ નહીં.

उत्पन्नः स जरत्कारुस्तपस्युग्रे रतो द्विजः ।
तस्यैष भगिनीं काले जरत्कारुं प्रयच्छतु ॥ १.३९.१० ॥

ઘોર તપમાં લીન જરત્કારુ નામે દ્વિજ જન્મ્યો છે. યોગ્ય સમયે આ નાગ પોતાની બહેનને એ જરત્કારુને આપે.

एलापत्रेण यत्प्रोक्तं वचनं भुजगेन ह ।
पन्नगानां हितं देवास्तत्तथा न तदन्यथा ॥ १.३९.११ ॥

હે દેવો, એલાપત્ર નામક સર્પે જે વચન કહ્યું હતું તે પન્નગોના હિત માટે છે. તે તેમ જ થશે, બીજી રીતે નહીં.

एतच्छ्रुत्वा तु नागेन्द्रः पितामहवचस्तदा ।
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः शापमोहितः ॥ १.३९.१२ ॥

આ સાંભળીને નાગેન્દ્ર વાસુકિએ પિતામહનું વચન સાંભળ્યું, અને પછી શાપથી મોહિત થઈને બધા સર્પોને આજ્ઞા આપી.

स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति ।
सर्पान्बहूञ्जरत्कारौ नित्ययुक्तान्समादधत् ॥ १.३९.१३ ॥

ત્યારે તેણે પોતાની બહેનને ઋષિ જરત્કારુને આપવા નક્કી કરી, અને જરત્કારુ પર સદા નિયુક્ત રહેનારા અનેક સર્પોને નિયુક્ત કર્યા.

जरत्कारुर्यदा भार्यामिच्छेद्वरयितुं प्रभुः ।
शीघ्रमेत्य तदाऽऽख्येयं तन्नः श्रेयो भविष्यति ॥ १.३९.१४ ॥

સમર્થ જરત્કારુ જ્યારે પત્ની પસંદ કરવા ઇચ્છે, ત્યારે તેમણે તરત આવીને અમને જણાવવું; એ જ અમારું કલ્યાણ થશે.