महाभारत · अध्याय 1.39

1.39.1

एलापत्रवचः श्रुत्वा ते नागा द्विजसत्तम ।
सर्वे प्रहृष्टमनसः साधुसाध्वित्यपूजयन् ॥ १.३९.१ ॥

हे द्विजश्रेष्ठा, एलापत्राचे बोल ऐकून ते सर्व नाग प्रसन्न मनाने 'साधु, साधु' म्हणत त्याची प्रशंसा करू लागले.

ततःप्रभृति तां कन्यां वासुकिः पर्यरक्षत ।
जरत्कारुं स्वसारं वै परं हर्षमवाप च ॥ १.३९.२ ॥

तेव्हापासून वासुकीने त्या कन्येचे, आपली भगिनी जरत्कारूचे, रक्षण केले; आणि त्यालाही मोठा आनंद झाला.

ततो नातिमहान्कालः समतीत इवाभवत् ।
अथ देवासुराः सर्वे ममन्थुर्वरुणालयम् ॥ १.३९.३ ॥

नंतर फार काळ गेला नाही असे वाटले; मग देव आणि असुर सर्वांनी वरुणालय (समुद्र) मंथन केले.

तत्र नेत्रमभून्नागो वासुकिर्बलिनां वरः ।
समाप्यैव च तत्कर्म पितामहमुपागमन् ॥ १.३९.४ ॥

तेथे बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असा नाग वासुकी दोर झाला; ते कार्य पूर्ण करून ते पितामहाजवळ (ब्रह्मदेवाजवळ) गेले.

देवा वासुकिना सार्धं पितामहमथाव्रुवन् ।
भगवञ्शापभीतोऽयं वासुकिस्तप्यते भृशम् ॥ १.३९.५ ॥

तेव्हा देव वासुकीसह पितामहांना म्हणाले, 'हे भगवन्, शापाच्या भीतीने हा वासुकी अत्यंत तळमळत आहे.'

अस्यैतन्मानसं शल्यं समुद्धर्तुं त्वमर्हसि ।
जनन्याः शापजं देव ज्ञातीनां हितमिच्छतः ॥ १.३९.६ ॥

हे देवा, आपल्या बंधूंचे हित इच्छिणाऱ्या याच्या मनातील आईच्या शापामुळे उत्पन्न झालेला हा काटा आपणच काढावा.

हितो ह्ययं सदास्मकं प्रियकारी च नागराट् ।
प्रसादं कुरु देवेश शमयास्य मनोज्वरम् ॥ १.३९.७ ॥

हा नागराज नेहमी आमचे हित आणि प्रिय करणारा आहे. हे देवेशा, याच्यावर कृपा करा आणि याचा मनोज्वर शांत करा.

मयैव तद्वितीर्णं वै वचनं मनसाऽमराः ।
एलापत्रेण नागेन यदस्याभिहितं पुरा ॥ १.३९.८ ॥

हे अमरांनो, पूर्वी नाग एलापत्राने याच्याविषयी जे वचन सांगितले होते, ते मीच मनाने दिले होते.

तत्करोत्वेष नागेन्द्रः प्राप्तकालं वचः स्वयम् ।
विनशिष्यन्ति ये पापा न तु ये धर्मचारिणः ॥ १.३९.९ ॥

या नागेंद्राने स्वतःच ते कालोचित वचन पूर्ण करावे. जे पापी आहेत तेच नष्ट होतील, पण जे धर्माचरण करतात ते नाही.

उत्पन्नः स जरत्कारुस्तपस्युग्रे रतो द्विजः ।
तस्यैष भगिनीं काले जरत्कारुं प्रयच्छतु ॥ १.३९.१० ॥

कठोर तपात निमग्न असलेला जरत्कारु नावाचा द्विज जन्मला आहे. योग्य काळी या नागाने आपली बहीण त्या जरत्कारूला द्यावी.

एलापत्रेण यत्प्रोक्तं वचनं भुजगेन ह ।
पन्नगानां हितं देवास्तत्तथा न तदन्यथा ॥ १.३९.११ ॥

हे देवांनो, एलापत्र नावाच्या सर्पाने जे वचन सांगितले ते पन्नगांच्या हितासाठी आहे. ते तसेच घडेल, वेगळे नाही.

एतच्छ्रुत्वा तु नागेन्द्रः पितामहवचस्तदा ।
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः शापमोहितः ॥ १.३९.१२ ॥

हे ऐकून नागेंद्र वासुकीने पितामहाचे वचन ऐकले, आणि मग शापाने मोहित होऊन सर्व सर्पांना आज्ञा दिली.

स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति ।
सर्पान्बहूञ्जरत्कारौ नित्ययुक्तान्समादधत् ॥ १.३९.१३ ॥

तेव्हा त्याने आपली बहीण जरत्कारू ऋषींना देण्याचे ठरवून जरत्कारूंच्या ठायी सदैव नियुक्त असलेले अनेक सर्प नेमले.

जरत्कारुर्यदा भार्यामिच्छेद्वरयितुं प्रभुः ।
शीघ्रमेत्य तदाऽऽख्येयं तन्नः श्रेयो भविष्यति ॥ १.३९.१४ ॥

समर्थ जरत्कारू जेव्हा पत्नी निवडू इच्छितील, तेव्हा त्यांनी त्वरित येऊन आम्हाला ते सांगावे; तेच आमच्या कल्याणाचे ठरेल.