મહાભારત · અધ્યાય 1.4

1.4.1

पौराणिकः पुराणे कृतश्रमः स कृताञ्जलिस्तानुवाच। ॥ १.४.१ ॥

પુરાણોમાં શ્રમ કરેલા તે પૌરાણિકે હાથ જોડીને તેમને કહ્યું.

मयोत्तङ्कस्य चरितमशेषमुक्तं जनमेजयस्य सार्पसत्रे निमित्तान्तरमिदमपि ।
किं भवन्तः श्रोतुमिच्छन्ति किमहं ब्रवाणीति ॥ १.४.२ ॥

જનમેજયના સર્પસત્રમાં ઉત્તંકનું ચરિત્ર મેં સંપૂર્ણ કહ્યું છે; આ પણ બીજું એક નિમિત્ત છે. આપ શું સાંભળવા ઇચ્છો છો? હું શું કહું?

परं रौमहर्षणे प्रवक्ष्यामस्त्वां नः प्रतिवक्ष्यसि वचः शुश्रूषतां कथायोगं नः कथायोगे ॥ १.४.३ ॥

પરંતુ હે રોમહર્ષણના પુત્ર! અમે તને કહીશું, તું અમને ઉત્તર આપીશ; સાંભળવા ઇચ્છતા અમારા માટે કથાયોગ થાઓ. તેને ઋષિઓએ કહ્યું.

तत्र भगवान् कुलपतिस्तु शौनकोऽग्निशरणमध्यास्ते ।
दीर्घसत्रत्वात्सर्वाः कथाः श्रोतुं कालोस्ति ॥ १.४.४ ॥

ત્યાં ભગવાન કુલપતિ શૌનક અગ્નિશાળામાં બિરાજે છે; દીર્ઘસત્ર હોવાથી બધી કથાઓ સાંભળવાનો સમય છે. તેને ઋષિઓએ કહ્યું.

यौऽसौ दिव्याः कथा वेद देवतासुरसंश्रिताः ।
मनुष्योरगगन्धर्वकथा वेद च सर्वशः ॥ १.४.५ ॥

દેવ-અસુર સંબંધી દિવ્ય કથાઓ અને મનુષ્ય, નાગ, ગંધર્વોની કથાઓ તે સર્વ પ્રકારે જાણે છે. તેને ઋષિઓએ કહ્યું.

स चाप्यस्मिन्मशे सौते विद्वान्कुलपतिर्दिवजः ।
दक्षो धृतव्रतो धीमाञ्शास्त्रे चारण्यके गुरुः ॥ १.४.६ ॥

હે સૌતિ! તે મહાન, વિદ્વાન કુલપતિ, દ્વિજ, દક્ષ, વ્રતનિષ્ઠ, બુદ્ધિમાન અને શાસ્ત્રો તથા આરણ્યકોના ગુરુ પણ છે. તેને ઋષિઓએ કહ્યું.

सत्यवादी शमपरस्तपस्वी नियतव्रतः ।
सर्वेषामेव नो मान्यः स तावत्प्रतिपाल्यताम् ॥ १.४.७ ॥

તે સત્યવાદી, શમમાં રત, તપસ્વી અને નિયમિત વ્રતધારી છે; આપણા સૌ માટે તે માનનીય છે, તેથી તેનું સન્માન કરો.

तस्मिन्नध्यासति गुरावासनं परमार्चितम् ।
ततो वक्ष्यसि यत्त्वां स प्रक्ष्यति द्विजसत्तमः ॥ १.४.८ ॥

તે ગુરુ અત્યંત સન્માનિત આસન પર બેસે પછી, તારે જે કહેવું છે તે કહેજે; ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ તને પૂછશે.

एवमस्तु गुरौ तस्मिन्नुपविष्टे महात्मनि ।
तेन पृष्टः कथाः पुण्या वक्ष्यामि विविधाश्रयाः ॥ १.४.९ ॥

એમ જ થાઓ. તે મહાત્મા ગુરુ બેસી ગયા પછી, તેમણે પૂછ્યું હોવાથી હું વિવિધ આશ્રયોવાળી પુણ્ય કથાઓ કહીશ.

सोऽथ विप्रर्षभः सर्वं कृत्वा कार्यं यथाविधि ।
देवान्वाग्भिः पितॄनद्भिस्तर्पयित्वाऽऽजगाम ह ॥ १.४.१० ॥

પછી તે વિપ્રશ્રેષ્ઠે વિધિપૂર્વક બધું કાર્ય કરીને, વાણીથી દેવોને અને જળથી પિતૃઓને તૃપ્ત કરીને ત્યાં આવ્યા.

यत्र ब्रह्मर्षयः सिद्धाः सुखासीना धृतव्रताः ।
यज्ञायतनमाश्रित्य सूतपुत्रपुरस्पराः ॥ १.४.११ ॥

જ્યાં બ્રહ્મર્ષિઓ, સિદ્ધો અને વ્રતધારીઓ સુખપૂર્વક બેઠા હતા, યજ્ઞશાળાનો આશ્રય લઈને, સૂતપુત્રને આગળ રાખીને.

ऋत्विक्ष्वथ सदस्येषु स वै गृहपतिस्तदा ।
उपविष्टेषूपविष्टः शौनकोऽथाब्रवीदिदम् ॥ १.४.१२ ॥

પછી ઋત્વિજો અને સદસ્યો બેઠા હતા ત્યારે, તે ગૃહપતિ શૌનકે બેઠાં બેઠાં આ કહ્યું.