ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.4

1.4.1

पौराणिकः पुराणे कृतश्रमः स कृताञ्जलिस्तानुवाच। ॥ १.४.१ ॥

ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੌਰਾਣਿਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

मयोत्तङ्कस्य चरितमशेषमुक्तं जनमेजयस्य सार्पसत्रे निमित्तान्तरमिदमपि ।
किं भवन्तः श्रोतुमिच्छन्ति किमहं ब्रवाणीति ॥ १.४.२ ॥

ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸਰਪ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਤੰਕ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਪੂਰਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ?

परं रौमहर्षणे प्रवक्ष्यामस्त्वां नः प्रतिवक्ष्यसि वचः शुश्रूषतां कथायोगं नः कथायोगे ॥ १.४.३ ॥

ਪਰ ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਾਂਗੇ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਵੇਂਗਾ; ਸੁਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਥਾ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

तत्र भगवान् कुलपतिस्तु शौनकोऽग्निशरणमध्यास्ते ।
दीर्घसत्रत्वात्सर्वाः कथाः श्रोतुं कालोस्ति ॥ १.४.४ ॥

ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕੁਲਪਤੀ ਸ਼ੌਨਕ ਅਗਨੀਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਲੰਮੇ ਸੱਤਰ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

यौऽसौ दिव्याः कथा वेद देवतासुरसंश्रिताः ।
मनुष्योरगगन्धर्वकथा वेद च सर्वशः ॥ १.४.५ ॥

ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉਹ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

स चाप्यस्मिन्मशे सौते विद्वान्कुलपतिर्दिवजः ।
दक्षो धृतव्रतो धीमाञ्शास्त्रे चारण्यके गुरुः ॥ १.४.६ ॥

ਹੇ ਸੌਤੀ! ਉਹ ਮਹਾਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਕੁਲਪਤੀ, ਦ੍ਵਿਜ, ਦਕਸ਼, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਰਣਯਕਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

सत्यवादी शमपरस्तपस्वी नियतव्रतः ।
सर्वेषामेव नो मान्यः स तावत्प्रतिपाल्यताम् ॥ १.४.७ ॥

ਉਹ ਸੱਚਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਉਹ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

तस्मिन्नध्यासति गुरावासनं परमार्चितम् ।
ततो वक्ष्यसि यत्त्वां स प्रक्ष्यति द्विजसत्तमः ॥ १.४.८ ॥

ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਤਿ ਸਨਮਾਨਿਤ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਜੋ ਤੂੰ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਉਹ ਕਹੀਂ; ਫਿਰ ਉਹ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇਗਾ।

एवमस्तु गुरौ तस्मिन्नुपविष्टे महात्मनि ।
तेन पृष्टः कथाः पुण्या वक्ष्यामि विविधाश्रयाः ॥ १.४.९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਵਿਵਿਧ ਆਸਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

सोऽथ विप्रर्षभः सर्वं कृत्वा कार्यं यथाविधि ।
देवान्वाग्भिः पितॄनद्भिस्तर्पयित्वाऽऽजगाम ह ॥ १.४.१० ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ, ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਆ ਗਿਆ।

यत्र ब्रह्मर्षयः सिद्धाः सुखासीना धृतव्रताः ।
यज्ञायतनमाश्रित्य सूतपुत्रपुरस्पराः ॥ १.४.११ ॥

ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਰਤਧਾਰੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।

ऋत्विक्ष्वथ सदस्येषु स वै गृहपतिस्तदा ।
उपविष्टेषूपविष्टः शौनकोऽथाब्रवीदिदम् ॥ १.४.१२ ॥

ਫਿਰ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਭ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਸ ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।