મહાભારત · અધ્યાય 1.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.40.1
जरत्कारुरिति ख्यातो यस्त्वया सूतनन्दन ।
इच्छामि तदहं श्रोतुं ऋषेस्तस्य महात्मनः ॥ १.४०.१ ॥
હે સૂતનંદન! જરત્કારુ નામે પ્રસિદ્ધ એ મહાત્મા ઋષિ વિશે આપની પાસેથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
1.40.2
किं कारणं जरत्कारोर्नामैतत्प्रथितं भुवि ।
जरत्कारुनिरुक्तिं त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १.४०.२ ॥
જરત્કારુ એ નામ પૃથ્વી પર પ્રખ્યાત થવાનું કારણ શું છે? જરત્કારુ શબ્દની વ્યુત્પત્તિ આપ યથાર્થ રીતે કહો.
1.40.3
जरेति क्षयमाहुर्वै दारुणं कारुसंज्ञितम् ।
शरीरं कारु तस्यासीत्तत्स धीमाञ्शनैःशनैः ॥ १.४०.३ ॥
જરાને ક્ષય કહે છે, જે ભયંકર છે; 'કારુ' નામનું તેમનું શરીર કારુ હતું. તે બુદ્ધિમાને ધીમે ધીમે (તેનો ક્ષય કર્યો).
1.40.4
क्षपयामास तीव्रेण तपसेत्यत उच्यते ।
जरत्कारुरिति ब्रह्मन्वासुकेर्भगिनी तथा ॥ १.४०.४ ॥
તેમણે કઠોર તપથી (શરીરને) ક્ષીણ કર્યું; તેથી તેમને જરત્કારુ કહેવાય છે. હે બ્રાહ્મણ! અને વાસુકિની બહેન પણ એ જ રીતે (જરત્કારુ કહેવાય છે).
1.40.5
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा शौनकः प्राहसत्तदा ।
उग्रश्रवसमामन्त्र्य उपपन्नमिति ब्रुवन् ॥ १.४०.५ ॥
એવું કહેવાતાં ધર્માત્મા શૌનક ત્યારે હસ્યા; ઉગ્રશ્રવસને સંબોધીને "યોગ્ય છે" એમ કહેતા બોલ્યા.
1.40.6
उक्तं नाम यथा पूर्वं सर्वं तच्छ्रुतवानहम् ।
यथा तु जातो ह्यास्तीक एतदिच्छामि वेदितुम्।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सौतिः प्रोवाच शास्त्रतः ॥ १.४०.६ ॥
પહેલાં કહેલા નામનું બધું જ મેં સાંભળ્યું છે. પરંતુ આસ્તીક કેવી રીતે જન્મ્યા તે જાણવાની મારી ઇચ્છા છે. તેમના વચન સાંભળીને સૌતિ શાસ્ત્રાનુસાર બોલ્યા.
1.40.7
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः सुसमाहितः ।
स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति ॥ १.४०.७ ॥
વાસુકિએ બધા નાગોને સૂચના આપીને, ત્યારે પોતાની બહેનને જરત્કારુ ઋષિ પાસે આગળ ધરી.
1.40.8
अथ कालस्य महतः स मुनिः संशितव्रतः ।
तपस्यभिरतो धीमान्स दारान्नाभ्यकाङ्क्षत ॥ १.४०.८ ॥
પછી લાંબા સમય સુધી, દૃઢવ્રતી, તપમાં રત એ બુદ્ધિમાન મુનિએ પત્નીઓની ઇચ્છા ન કરી.
1.40.9
स तूर्ध्वरेतास्तपसि प्रसक्तः ।
स्वाध्यायवान्वीतभयः कृतात्मा।
चचार सर्वां पृथिवीं महात्मा ।
न चापि दारान्मनसाध्यकाङ्क्षत् ॥ १.४०.९ ॥
ઊર્ધ્વરેતા, તપમાં લીન, સ્વાધ્યાયમાં રત, ભયરહિત, આત્મસંયમી એ મહાત્મા આખી પૃથ્વી પર વિચર્યા; મનથી પણ તેમણે પત્નીઓની ઇચ્છા ન કરી.
1.40.10
ततोऽपरस्मिन्संप्राप्ते काले कस्मिंश्चिदेव तु ।
परिक्षिन्नाम राजासीद्ब्रह्मन्कौरववंशजः ॥ १.४०.१० ॥
પછી બીજા કોઈ સમયે, હે બ્રાહ્મણ, કૌરવ વંશમાં જન્મેલો પરીક્ષિત નામે રાજા હતો.
1.40.11
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
बभूव मृगयाशीलः पुरास्य प्रपितामहः ॥ १.४०.११ ॥
મહાબાહુ પાંડુ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, પહેલાં શિકારના શોખીન હતા, તેમ એમના પ્રપિતામહ પણ હતા.
1.40.12
तथा विख्यातवाँल्लोके परीक्षिदभिमन्युजः ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च तरक्षून्महिषांस्तथा।
अन्यांश्च विविधान्वन्यांश्चचार पृथिवीपतिः ॥ १.४०.१२ ॥
એ જ રીતે જગતમાં વિખ્યાત અભિમન્યુનો પુત્ર પરીક્ષિત, હરણ, ભૂંડ, તરક્ષુ, ભેંસો અને બીજા વિવિધ વન્ય પ્રાણીઓનો શિકાર કરતો પૃથ્વીપતિ તરીકે વિચરતો.
1.40.13
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा बाणेनानतपर्वणा ।
पृष्ठतो धनुरादाय ससार गहने वने ॥ १.४०.१३ ॥
એક વાર વળેલા સાંધાવાળા બાણથી એક હરણને વીંધીને, ધનુષ્ય લઈને પાછળથી ગાઢ વનમાં તેનો પીછો કર્યો.
1.40.14
यथैव भगवान्रुद्रो विद्ध्वा यज्ञमृगं दिवि ।
अन्वगच्छद्धनुष्पाणिः पर्यन्वेष्टुमितस्ततः ॥ १.४०.१४ ॥
ભગવાન રુદ્રે આકાશમાં યજ્ઞમૃગને વીંધ્યા પછી, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને તેને શોધવા આમતેમ પીછો કર્યો તેમ.
1.40.15
न हि तेन मृगो विद्धो जीवन्गच्छति वै वने ।
पूर्वरूपं तु तत्तूर्णं तस्यासीत्स्वर्गतिं प्रति ॥ १.४०.१५ ॥
તેના વડે વીંધાયેલ હરણ જીવતું વનમાં ગયું નહોતું; તેનું તે પૂર્વરૂપ તરત સ્વર્ગ તરફ જવાનું હતું.
1.40.16
परिक्षितो नरेन्द्रस्य विद्धो यन्नष्टवान्मृगः ।
दूरं चापहृतस्तेन मृगेण स महीपतिः ॥ १.४०.१६ ॥
નરેંદ્ર પરીક્ષિતનું વીંધાયેલું હરણ અદૃશ્ય થઈ ગયું; તે હરણ દ્વારા દૂર લઈ જવાયેલો તે રાજા.
1.40.17
परिश्रान्तः पिपासार्त आससाद मुनिं वने ।
गवां प्रचारेष्वासीनं वत्सानां मुखनिःसृतम् ॥ १.४०.१७ ॥
થાકેલો અને તરસથી પીડાતો, વનમાં ગાયોના ચરાણ સ્થળે બેઠેલા એક મુનિ પાસે તે પહોંચ્યો; વાછરડાંના મોંમાંથી વહેતું દૂધ જોતો.
1.40.18
भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पयः ।
तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम् ॥ १.४०.१८ ॥
દૂધ પીતા વાછરડાંનો ફીણ ઘણો ઉપયોગ કરતા દૃઢવ્રતી એ મુનિ પાસે તે રાજા વેગથી દોડી ગયો.
1.40.19
अपृच्छद्धनुरुद्यम्य तं मुनिं क्षुच्छ्रमान्वितः ।
भोभो ब्रह्मन्नहं राजा परीक्षिदभिमन्युजः ॥ १.४०.१९ ॥
ભૂખ અને થાકથી પીડાયેલા તે રાજાએ ધનુષ્ય ઉગામીને તે મુનિને પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું અભિમન્યુનો પુત્ર રાજા પરીક્ષિત છું.
1.40.20
मया विद्धो मृगो नष्टः कच्चित्तं दृष्टवानसि ।
स मुनिस्तं तु नोवाच किंचिन्मौनव्रते स्थितः ॥ १.४०.२० ॥
મારા વડે ઘાયલ થયેલું હરણ ભાગી ગયું; શું તેં તેને જોયું છે? પરંતુ મૌનવ્રતમાં સ્થિત તે મુનિએ તેને કંઈ ઉત્તર આપ્યો નહીં.
1.40.21
तस्य स्कन्धे मृतं सर्पं क्रुद्धो राजा समासजत् ।
समुत्क्षिप्य धनुष्कोट्या स चैनं समुपैक्षत ॥ १.४०.२१ ॥
ક્રોધિત રાજાએ તેના ખભા પર મરેલો સાપ મૂકી દીધો. ધનુષ્યની કોટિથી તેને ઉપાડીને તેણે તે મુનિ તરફ જોયું.
1.40.22
न स किंचिदुवाचैनं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
स राजा क्रोधमुत्सृज्य व्यथितस्तं तथागतम्।
दृष्ट्वा जगाम नगरमृषिस्त्वासीत्तथैव सः ॥ १.४०.२२ ॥
તેણે તેને કંઈ શુભ કે અશુભ કહ્યું નહીં. રાજા ક્રોધ છોડીને, વ્યથિત થઈને તેને તે સ્થિતિમાં જોઈ નગર તરફ ગયો; ઋષિ એવા ને એવા જ રહ્યા.
1.40.23
न हि तं राजशार्दूलं क्षमाशीलो महामुनिः ।
स्वधर्मनिरतं भूपं समाक्षिप्तोऽप्यधर्षयत् ॥ १.४०.२३ ॥
ક્ષમાશીલ તે મહામુનિએ, પોતાના ધર્મમાં નિરત તે રાજાઓમાં સિંહ સમાન રાજાને, અપમાનિત થવા છતાં પણ અપમાનિત ન કર્યો.
1.40.24
न हि तं राजशार्दूलस्तथा धर्मपरायणम् ।
जानाति भरतश्रेष्ठस्तत एनमधर्षयत् ॥ १.४०.२४ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠ તે રાજાઓમાં સિંહ સમાન રાજા તેને એવો ધર્મપરાયણ જાણતો નહોતો; તેથી તેણે તેનું અપમાન કર્યું.
1.40.25
तरुणस्तस्य पुत्रोऽभूत्तिग्मतेजा महातपाः ।
शृङ्गी नाम महाक्रोधो दुष्पसादोमहाव्रतः ॥ १.४०.२५ ॥
તેમને એક યુવાન પુત્ર હતો, તીવ્ર તેજવાળો અને મહાન તપસ્વી. તેનું નામ શૃંગી હતું; તે અત્યંત ક્રોધી, મુશ્કેલીથી પ્રસન્ન થનાર અને મહાન વ્રતધારી હતો.
1.40.26
स देवं परमासीनं सर्वभूतहिते रतम् ।
ब्रह्माणमुपतस्थे वै काले काले सुंसयतः ॥ १.४०.२६ ॥
તે પરમ આસન પર બિરાજેલા, સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત દેવ બ્રહ્માની યોગ્ય સમયે, સંયમપૂર્વક સેવા કરતો.
1.40.27
सतेन समनुज्ञातो ब्रह्मणा गृहमेयिवान् ।
सख्योक्तः क्रीडमानेन स तत्र हसता किल ॥ १.४०.२७ ॥
બ્રહ્માની અનુમતિ મેળવીને તે ઘરે પાછો ફર્યો. ત્યાં રમતા એક મિત્રે હસતાં હસતાં તેને કહ્યું.
1.40.28
संरम्भात्कोपनोऽतीव विषकल्पो मुनेः सुतः ।
उद्दिश्य पितरं तस्य यच्छ्रुत्वा रोषमाहरत्।
ऋषिपुत्रेण नर्मार्थे कृशेन द्विजसत्तम ॥ १.४०.२८ ॥
આવેગથી અત્યંત ક્રોધિત, ઝેર સમાન મુનિપુત્ર, તેના પિતાને ઉદ્દેશીને કહેવાયેલું સાંભળીને રોષે ભરાયો. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એક ઋષિપુત્રે મજાકમાં કૃશને કહ્યું હતું.
1.40.29
तेजस्विनस्तव पिता तथैव च तपस्विनः ।
शवं स्कन्धेन वहति मा शृङ्गिन्गर्वितो भव ॥ १.४०.२९ ॥
તારા પિતા તેજસ્વી અને તપસ્વી પણ છે; તેઓ ખભા પર શબ ઊંચકે છે. હે શૃંગી, ગર્વિષ્ઠ ન થા.
1.40.30
व्याहरत्स्वृषिपुत्रेषु मा स्म किंचिद्वचो वद ।
अस्मद्विधेषु सिद्धेषु ब्रह्मवित्सु तपस्विषु ॥ १.४०.३० ॥
ઋષિપુત્રો વચ્ચે કોઈ વચન ન બોલ. અમારા જેવા સિદ્ધ, બ્રહ્મજ્ઞ, તપસ્વીઓ વિશે કંઈ ન કહે.
1.40.31
क्व ते पुरुषमानित्वं क्व ते वाचस्तथाविधाः ।
दर्पजाः पितरं द्रष्टा यस्त्वं शवधरं तथा ॥ १.४०.३१ ॥
તારું પુરુષાભિમાન ક્યાં છે, તારા એવા શબ્દો ક્યાં છે? અહંકારથી જન્મેલા, પિતાને જોઈને પણ તું આ રીતે શબ ઊંચકે છે!
1.40.32
पित्रा च तव तत्कर्म नानुरूपमिवात्मनः ।
कृतं मुनिजनश्रेष्ठ येनाहं भृशदुःखितः ॥ १.४०.३२ ॥
હે મુનિજનોમાં શ્રેષ્ઠ, તારા પિતાએ પણ પોતાને અનુરૂપ ન હોય તેવું એ કર્મ કર્યું; જેથી હું અત્યંત દુઃખી થયો છું.