ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.40.1
जरत्कारुरिति ख्यातो यस्त्वया सूतनन्दन ।
इच्छामि तदहं श्रोतुं ऋषेस्तस्य महात्मनः ॥ १.४०.१ ॥
ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ସେହି ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
1.40.2
किं कारणं जरत्कारोर्नामैतत्प्रथितं भुवि ।
जरत्कारुनिरुक्तिं त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ १.४०.२ ॥
ଜରତ୍କାରୁ ଏହି ନାମ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାର କାରଣ କ'ଣ? ଜରତ୍କାରୁ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଆପଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହିବେ।
1.40.3
जरेति क्षयमाहुर्वै दारुणं कारुसंज्ञितम् ।
शरीरं कारु तस्यासीत्तत्स धीमाञ्शनैःशनैः ॥ १.४०.३ ॥
ଜରାକୁ କ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର; 'କାରୁ' ନାମକ ତାଙ୍କ ଶରୀର କାରୁ ଥିଲା। ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ (ଋଷି) ଧୀରେ ଧୀରେ (ତାହାକୁ କ୍ଷୟ କଲେ)।
1.40.4
क्षपयामास तीव्रेण तपसेत्यत उच्यते ।
जरत्कारुरिति ब्रह्मन्वासुकेर्भगिनी तथा ॥ १.४०.४ ॥
ସେ କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ (ଶରୀରକୁ) କ୍ଷୀଣ କଲେ; ଅତଏବ ତାଙ୍କୁ ଜରତ୍କାରୁ କୁହାଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏବଂ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ।
1.40.5
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा शौनकः प्राहसत्तदा ।
उग्रश्रवसमामन्त्र्य उपपन्नमिति ब्रुवन् ॥ १.४०.५ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୌନକ ସେତେବେଳେ ହସିଲେ; ଉଗ୍ରଶ୍ରବସଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି "ଉଚିତ" ବୋଲି କହିଲେ।
1.40.6
उक्तं नाम यथा पूर्वं सर्वं तच्छ्रुतवानहम् ।
यथा तु जातो ह्यास्तीक एतदिच्छामि वेदितुम्।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सौतिः प्रोवाच शास्त्रतः ॥ १.४०.६ ॥
ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ନାମର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। କିନ୍ତୁ ଆସ୍ତୀକ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୌତି ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ କହିଲେ।
1.40.7
संदिश्य पन्नगान्सर्वान्वासुकिः सुसमाहितः ।
स्वसारमुद्यम्य तदा जरत्कारुमृषिं प्रति ॥ १.४०.७ ॥
ବାସୁକି ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଭଉଣୀକୁ ଜରତ୍କାରୁ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗେଇ ଦେଲେ।
1.40.8
अथ कालस्य महतः स मुनिः संशितव्रतः ।
तपस्यभिरतो धीमान्स दारान्नाभ्यकाङ्क्षत ॥ १.४०.८ ॥
ତାପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟାରେ ରତ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
1.40.9
स तूर्ध्वरेतास्तपसि प्रसक्तः ।
स्वाध्यायवान्वीतभयः कृतात्मा।
चचार सर्वां पृथिवीं महात्मा ।
न चापि दारान्मनसाध्यकाङ्क्षत् ॥ १.४०.९ ॥
ଊର୍ଧ୍ୱରେତା, ତପସ୍ୟାରେ ମଗ୍ନ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟବାନ, ଭୟରହିତ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସେ ମହାତ୍ମା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କଲେ; ମନରେ ମଧ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
1.40.10
ततोऽपरस्मिन्संप्राप्ते काले कस्मिंश्चिदेव तु ।
परिक्षिन्नाम राजासीद्ब्रह्मन्कौरववंशजः ॥ १.४०.१० ॥
ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୌରବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ପରୀକ୍ଷିତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।
1.40.11
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
बभूव मृगयाशीलः पुरास्य प्रपितामहः ॥ १.४०.११ ॥
ମହାବାହୁ ପାଣ୍ଡୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ପୂର୍ବରେ ଶିକାରପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ସେହିପରି ଇଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
1.40.12
तथा विख्यातवाँल्लोके परीक्षिदभिमन्युजः ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च तरक्षून्महिषांस्तथा।
अन्यांश्च विविधान्वन्यांश्चचार पृथिवीपतिः ॥ १.४०.१२ ॥
ସେହିପରି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ, ହରିଣ, ବରାହ, ତରକ୍ଷୁ, ମହିଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିବିଧ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଶିକାର କରି ପୃଥିବୀପତି ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
1.40.13
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा बाणेनानतपर्वणा ।
पृष्ठतो धनुरादाय ससार गहने वने ॥ १.४०.१३ ॥
ଏକଦା ବଙ୍କା ଗଣ୍ଠିଥିବା ବାଣରେ ଏକ ହରିଣକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଧନୁ ଧରି ଘନ ବନରେ ପଛରୁ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା।
1.40.14
यथैव भगवान्रुद्रो विद्ध्वा यज्ञमृगं दिवि ।
अन्वगच्छद्धनुष्पाणिः पर्यन्वेष्टुमितस्ततः ॥ १.४०.१४ ॥
ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଆକାଶରେ ଯଜ୍ଞମୃଗକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ହାତରେ ଧନୁ ଧରି ଏଠାସେଠା ଖୋଜି ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
1.40.15
न हि तेन मृगो विद्धो जीवन्गच्छति वै वने ।
पूर्वरूपं तु तत्तूर्णं तस्यासीत्स्वर्गतिं प्रति ॥ १.४०.१५ ॥
ତା'ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହରିଣ ଜୀବିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବନକୁ ଯାଇ ନ ଥିଲା; ତାର ସେହି ପୂର୍ବରୂପ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଯିବାର ଥିଲା।
1.40.16
परिक्षितो नरेन्द्रस्य विद्धो यन्नष्टवान्मृगः ।
दूरं चापहृतस्तेन मृगेण स महीपतिः ॥ १.४०.१६ ॥
ନରେନ୍ଦ୍ର ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କର ବିଦ୍ଧ ହରିଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେହି ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ନିଆଯାଇଥିବା ସେହି ରାଜା।
1.40.17
परिश्रान्तः पिपासार्त आससाद मुनिं वने ।
गवां प्रचारेष्वासीनं वत्सानां मुखनिःसृतम् ॥ १.४०.१७ ॥
କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ବନରେ ଗାଈମାନଙ୍କ ଚରାଘାଟରେ ବସିଥିବା ଜଣେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ବାଛୁରିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା କ୍ଷୀର ଦେଖି।
1.40.18
भूयिष्ठमुपयुञ्जानं फेनमापिबतां पयः ।
तमभिद्रुत्य वेगेन स राजा संशितव्रतम् ॥ १.४०.१८ ॥
କ୍ଷୀର ପାନ କରୁଥିବା ବାଛୁରିମାନଙ୍କ ଫେଣକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ସେବନ କରୁଥିବା, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ସେହି ରାଜା ବେଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
1.40.19
अपृच्छद्धनुरुद्यम्य तं मुनिं क्षुच्छ्रमान्वितः ।
भोभो ब्रह्मन्नहं राजा परीक्षिदभिमन्युजः ॥ १.४०.१९ ॥
କ୍ଷୁଧା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ସେଇ ରାଜା ଧନୁ ଉଠାଇ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ।
1.40.20
मया विद्धो मृगो नष्टः कच्चित्तं दृष्टवानसि ।
स मुनिस्तं तु नोवाच किंचिन्मौनव्रते स्थितः ॥ १.४०.२० ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହରିଣଟି ପଳାଇ ଗଲା; ତୁମେ କି ତାହାକୁ ଦେଖିଛ? କିନ୍ତୁ ମୌନବ୍ରତରେ ଥିବା ସେହି ମୁନି ତାହାକୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
1.40.21
तस्य स्कन्धे मृतं सर्पं क्रुद्धो राजा समासजत् ।
समुत्क्षिप्य धनुष्कोट्या स चैनं समुपैक्षत ॥ १.४०.२१ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ରାଜା ତାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ମରା ସାପଟିକୁ ରଖିଦେଲେ। ଧନୁର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଚାହିଁଲେ।
1.40.22
न स किंचिदुवाचैनं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
स राजा क्रोधमुत्सृज्य व्यथितस्तं तथागतम्।
दृष्ट्वा जगाम नगरमृषिस्त्वासीत्तथैव सः ॥ १.४०.२२ ॥
ସେ ତାହାକୁ କିଛି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କହିଲେ ନାହିଁ। ରାଜା କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ତାହାକୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ନଗରକୁ ଗଲେ; ମୁନି ସେହିପରି ରହିଲେ।
1.40.23
न हि तं राजशार्दूलं क्षमाशीलो महामुनिः ।
स्वधर्मनिरतं भूपं समाक्षिप्तोऽप्यधर्षयत् ॥ १.४०.२३ ॥
କ୍ଷମାଶୀଳ ସେହି ମହାମୁନି, ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିରତ ସେହି ରାଜଶାର୍ଦୂଳ ରାଜାଙ୍କୁ, ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ।
1.40.24
न हि तं राजशार्दूलस्तथा धर्मपरायणम् ।
जानाति भरतश्रेष्ठस्तत एनमधर्षयत् ॥ १.४०.२४ ॥
ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ରାଜଶାର୍ଦୂଳ ତାହାକୁ ସେହିପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ବୋଲି ଜାଣି ନ ଥିଲେ; ଏଣୁ ସେ ତାହାକୁ ଅପମାନିତ କଲେ।
1.40.25
तरुणस्तस्य पुत्रोऽभूत्तिग्मतेजा महातपाः ।
शृङ्गी नाम महाक्रोधो दुष्पसादोमहाव्रतः ॥ १.४०.२५ ॥
ତାଙ୍କର ଏକ ଯୁବ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜ ଓ ମହା ତପସ୍ୟା ଥିବା। ତାଙ୍କ ନାମ ଶୃଙ୍ଗୀ; ସେ ଅତି କ୍ରୋଧୀ, ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ହେଉଥିବା ଏବଂ ମହାବ୍ରତଧାରୀ ଥିଲେ।
1.40.26
स देवं परमासीनं सर्वभूतहिते रतम् ।
ब्रह्माणमुपतस्थे वै काले काले सुंसयतः ॥ १.४०.२६ ॥
ସେ ପରମ ଆସନରେ ବିରାଜମାନ, ସର୍ବଭୂତହିତରେ ନିରତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମୟରେ, ସଂଯମରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
1.40.27
सतेन समनुज्ञातो ब्रह्मणा गृहमेयिवान् ।
सख्योक्तः क्रीडमानेन स तत्र हसता किल ॥ १.४०.२७ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ସେଠାରେ ଖେଳୁଥିବା ଏକ ସାଥୀ ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
1.40.28
संरम्भात्कोपनोऽतीव विषकल्पो मुनेः सुतः ।
उद्दिश्य पितरं तस्य यच्छ्रुत्वा रोषमाहरत्।
ऋषिपुत्रेण नर्मार्थे कृशेन द्विजसत्तम ॥ १.४०.२८ ॥
ଆବେଗରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ, ବିଷସଦୃଶ ମୁନିପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି ରୋଷେଇଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଣେ ଋଷିପୁତ୍ର ପରିହାସରେ କୃଶଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
1.40.29
तेजस्विनस्तव पिता तथैव च तपस्विनः ।
शवं स्कन्धेन वहति मा शृङ्गिन्गर्वितो भव ॥ १.४०.२९ ॥
ତୁମ ପିତା ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ତପସ୍ୱୀ ମଧ୍ୟ; ସେ କାନ୍ଧରେ ଶବ ବହନ କରନ୍ତି। ହେ ଶୃଙ୍ଗୀ, ଗର୍ବିତ ହୁଅ ନାହିଁ।
1.40.30
व्याहरत्स्वृषिपुत्रेषु मा स्म किंचिद्वचो वद ।
अस्मद्विधेषु सिद्धेषु ब्रह्मवित्सु तपस्विषु ॥ १.४०.३० ॥
ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି କଥା କୁହ ନାହିଁ। ଆମ ପରି ସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି କୁହ ନାହିଁ।
1.40.31
क्व ते पुरुषमानित्वं क्व ते वाचस्तथाविधाः ।
दर्पजाः पितरं द्रष्टा यस्त्वं शवधरं तथा ॥ १.४०.३१ ॥
ତୁମ ପୁରୁଷାଭିମାନ କେଉଁଠି, ତୁମ ଏପରି ବାକ୍ୟ କେଉଁଠି? ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମିତ, ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏପରି ଶବ ବହୁଛ!
1.40.32
पित्रा च तव तत्कर्म नानुरूपमिवात्मनः ।
कृतं मुनिजनश्रेष्ठ येनाहं भृशदुःखितः ॥ १.४०.३२ ॥
ହେ ମୁନିଜନଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ସେହି କର୍ମ କରିଥିଲେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି।