મહાભારત · અધ્યાય 1.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.41.1
एवमुक्तः स तेजस्वी शृङ्गी कोपसमन्वितः ।
मृतधारं गुरुं श्रुत्वा पर्यतप्यत मन्युना ॥ १.४१.१ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે તેજસ્વી શૃંગી ક્રોધથી ભરાઈ ગયો. પોતાના પિતા મૃતધારના વિષે સાંભળીને તે મન્યુથી સંતપ્ત થયો.
1.41.2
स त कृशमक्षिप्रेक्ष्य सूनृतां वाचमुत्सृजन् ।
अपृच्छत्तं कथं तातः सर्वभूतहिते रतः ॥ १.४१.२ ॥
તેણે કૃશને જોઈને મધુર સત્ય વાણી ઉચ્ચારતાં પૂછ્યું કે સર્વભૂતહિતમાં રત મારા પિતા કેવી રીતે (મૃત્યુ પામ્યા)?
1.41.3
अनन्यचेताः सततं विष्णुं दवेमतोषयत् ।
वन्यान्नभोजी सततं मुनिर्मौनव्रते स्थितः।
एवंभूतः स तेजस्वी स मेऽद्य मृतधारकः ॥ १.४१.३ ॥
અનન્ય ચિત્તથી સતત વિષ્ણુ (દેવ)ને પ્રસન્ન કરતા, વનનું અન્ન ખાતા, મૌનવ્રતમાં સ્થિર મુનિ — એવા તેજસ્વી તે આજે મારા મૃતધારક છે.
1.41.4
राज्ञा परिक्षिता तात मृगयां परिधावता ।
अवसक्तः पितुस्तेऽद्य मृतः स्कन्धे भुजङ्गमः ॥ १.४१.४ ॥
હે વત્સ! શિકાર માટે દોડતા રાજા પરીક્ષિતે, આજે તારા પિતાના ખભા પર લટકેલા સર્પથી તેઓ મૃત્યુ પામ્યા.
1.41.5
किं मे पित्रा कृतं तस्य राज्ञोऽनिष्टं दुरात्मनः ।
ब्रूहि तत्कृश तत्त्वेन पश्य मे तपसो बलम् ॥ १.४१.५ ॥
મારા પિતાએ તે દુરાત્મા રાજાનું શું અનિષ્ટ કર્યું હતું? હે કૃશ, તે સત્ય રીતે કહો. મારા તપનું બળ જુઓ.
1.41.6
स राजा मृगयां यातः परिक्षिदभिमन्युजः ।
ससार मृगमेकाकी विद्ध्वा बाणेन शीघ्रगम् ॥ १.४१.६ ॥
તે રાજા, અભિમન્યુના પુત્ર પરીક્ષિત, શિકાર માટે ગયા. ઝડપથી દોડતા હરણને બાણથી વીંધીને તેઓ એકલા તેની પાછળ દોડ્યા.
1.41.7
न चापश्यन्मृगं राजा चरंस्तस्मिन्महावने ।
पितरं ते स दृष्ट्वैव पप्रच्छानभिभाषिणम् ॥ १.४१.७ ॥
તે મહાવનમાં ફરતા રાજાને મૃગ ન દેખાયો. તમારા પિતાને જોતાં જ, ન બોલનારને તેણે પૂછ્યું.
1.41.8
तं स्थाणुभूतं तिष्ठन्तं क्षुत्पिपासाश्रमातुरः ।
पुनःपुनर्मृगं नष्टं प्रपच्छ पितरं तव ॥ १.४१.८ ॥
ભૂખ, તરસ અને થાકથી પીડાતો રાજા, સ્થાણુની જેમ ઊભેલા તે મુનિને ખોવાયેલા મૃગ વિશે વારંવાર તમારા પિતાને પૂછ્યું.
1.41.9
स च मौनव्रतोपेतो नैव तं प्रत्यभाषत ।
तस्य राजा धनुष्कोट्या सर्पं स्कन्धे समासजत् ॥ १.४१.९ ॥
પરંતુ મૌનવ્રત ધારણ કરેલા તેમણે તેને ઉત્તર ન આપ્યો. ત્યારે રાજાએ પોતાના ધનુષ્યના અગ્રભાગથી તેમના ખભા પર એક સાપ લટકાવ્યો.
1.41.10
शृङ्गिंस्तव पिता सोऽपि तथैवास्ते यतव्रतः ।
सोऽपि राजा स्वनगरं प्रस्थितो गजसाह्वयम् ॥ १.४१.१० ॥
હે શૃંગી! તમારા પિતા પણ એ જ રીતે વ્રતમાં દૃઢ રહીને બેઠા છે. તે રાજા પણ પોતાના નગર ગજસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) તરફ ચાલ્યો ગયો.
1.41.11
श्रुत्वैवमृषिपुत्रस्तु शवं स्कन्धे प्रतिष्ठितम् ।
कोपसंरक्तनयनः प्रज्वलन्निव मन्युना ॥ १.४१.११ ॥
આ સાંભળીને, ખભા પર શબ મૂકાયેલા ઋષિપુત્રની આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગઈ; તે જાણે મન્યુથી બળતો હોય તેમ લાગ્યો.
1.41.12
आविष्टः स हि कोपेन शशाप नृपतिं तदा ।
वार्युपस्पृश्य तेजस्वी क्रोधवेगबलात्कृतः ॥ १.४१.१२ ॥
ક્રોધથી આવિષ્ટ તે તેજસ્વીએ ત્યારે પાણીથી આચમન કરીને, ક્રોધના વેગના બળથી પ્રેરાઈને રાજાને શાપ આપ્યો.
1.41.13
योऽसौ वृद्धस्य तातस्य तथा कृच्छ्रगतस्य ह ।
स्कन्धे मृतं समास्राक्षीत्पन्नगं राजकिल्विषी ॥ १.४१.१३ ॥
વૃદ્ધ પિતા સંકટમાં હતા ત્યારે તેમના ખભા પર મૃત સાપ મૂકનાર, રાજા પ્રત્યે અપરાધ કરનાર તે પાપીને.
1.41.14
तं पापमतिसंक्रुद्धस्तक्षकः पन्नगेश्वरः ।
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः ॥ १.४१.१४ ॥
તે પાપી પર અત્યંત ક્રોધિત સર્પરાજ તક્ષક, તીક્ષ્ણ તેજવાળો ઝેરી સાપ, મારા શબ્દોના બળથી પ્રેરિત થઈને.
1.41.15
सप्तरात्रादितो नेता यमस्य सदनं प्रति ।
द्विजानामवमन्तारं कुरूणामयशस्करम् ॥ १.४१.१५ ॥
આજથી સાત રાત્રિમાં તે યમના ધામ તરફ લઈ જવાશે; તે બ્રાહ્મણોનો અપમાન કરનાર અને કુરુવંશને કલંક લગાડનાર છે.
1.41.16
इति शप्त्वातिसंक्रुद्धः शृङ्गी पितरमभ्यगात् ।
आसीनं ग्रोव्रजे तस्मिन्वहन्तं शवपन्नगम् ॥ १.४१.१६ ॥
એ રીતે શાપ આપીને અત્યંત ક્રોધિત શૃંગી, ગોશાળામાં બેઠેલા અને મૃત સાપ વહન કરતા પોતાના પિતા પાસે ગયા.
1.41.17
स तमलक्ष्य पितरं शृङ्गी स्कन्धगतेन वै ।
शवेन भुजगेनासीद्भूयः क्रोधसमाकुलः ॥ १.४१.१७ ॥
શૃંગીએ પોતાના પિતાને જોયા; તેમના ખભા પર મૃત સાપ હતો. તે ફરીથી ક્રોધથી વ્યાકુળ થયો.
1.41.18
दुःखाच्चाश्रूणि मुमुचे पितरं चेदमब्रवीत् ।
श्रुत्वेमां धर्षणां तात तव तेन दुरात्मना ॥ १.४१.१८ ॥
દુઃખથી તેમની આંખોમાંથી આંસુ વહ્યાં; તેમણે પિતાને આ કહ્યું: હે તાત, તે દુરાત્માએ તમારું જે અપમાન કર્યું તે સાંભળીને.
1.41.19
राज्ञा परिक्षिता कोपादशपं तमहं नृपम् ।
यथार्हति स एवोग्रं शापं कुरुकुलाधमः।
सप्तमेऽहनि तं पापं तक्षकः पन्नगोत्तमः ॥ १.४१.१९ ॥
રાજા પરીક્ષિતે ક્રોધથી મારું અપમાન કર્યું; તેથી મેં તે રાજાને શાપ આપ્યો. કુરુકુળનો અધમ તે એ ભયંકર શાપને યોગ્ય છે. સાતમા દિવસે તે પાપીને સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ તક્ષક ડંખ મારશે.
1.41.20
वैवस्वतस्य सदनं नेता परमदारुणम् ।
तमब्रवीत्पिता ब्रह्मंस्तथा कोपसमन्वितम् ॥ १.४१.२० ॥
તે તેને વૈવસ્વત (યમ)ના અતિ ભયંકર નિવાસ તરફ લઈ જશે. હે બ્રાહ્મણ, ક્રોધથી ભરેલા તેને પિતાએ આમ કહ્યું.
1.41.21
न मे प्रियं कृतं तात नैष धर्मस्तपस्विनाम् ।
वयं तस्य नरेन्द्रस्य विषये निवसामहे ॥ १.४१.२१ ॥
હે પ્રિય પુત્ર, તેં મારું પ્રિય કાર્ય કર્યું નથી. આ તપસ્વીઓનો ધર્મ નથી. અમે તો તે રાજાના રાજ્યમાં રહીએ છીએ.
1.41.22
न्यायतो रक्षितास्तेन तस्य पापं न रोचये ।
सर्वथा वर्तमानस्य राज्ञो ह्यस्मद्विधैः सदा ॥ १.४१.२२ ॥
તેમના દ્વારા ન્યાયપૂર્વક અમારું રક્ષણ થયું છે. તેનું આ પાપ મને રુચતું નથી. અમારા જેવા માટે સદા સર્વ રીતે વર્તતા તે રાજાનું આ પાપ મને ગમતું નથી.
1.41.23
क्षन्तव्यं पुत्र धर्मो हि हतो हन्ति न संशयः ।
यदि राजा न संरक्षेत्पीडा नः परमा भवेत् ॥ १.४१.२३ ॥
હે પુત્ર, ક્ષમા કરવી જોઈએ; નાશ પામેલો ધર્મ જ નાશ કરે છે, એમાં સંશય નથી. જો રાજા આપણું રક્ષણ ન કરે તો આપણને મોટી પીડા થશે.
1.41.24
न शक्नुयाम चरितुं धर्मं पुत्र यथासुखम् ।
रक्षमाणा वयं तात राजभिर्धर्मदृष्टिभिः ॥ १.४१.२४ ॥
હે પુત્ર, આપણે ધર્મનું આચરણ સુખપૂર્વક કરી શકતા નથી. હે પ્રિય પુત્ર, ધર્મદૃષ્ટિવાળા રાજાઓથી રક્ષિત થઈને જ આપણે એમ કરી શકીએ.
1.41.25
चरामो विपुलं धर्मं तेषां भागोऽस्ति धर्मतः ।
सर्वथा वर्तमानस्य राज्ञः क्षन्तव्यमेव हि ॥ १.४१.२५ ॥
અમે વિપુલ ધર્મનું આચરણ કરીએ છીએ; ધર્મ અનુસાર તેમાં તેમનો પણ ભાગ છે. સર્વથા વર્તતા રાજાને ક્ષમા જ કરવી જોઈએ.
1.41.26
परिक्षित्तु विशेषेण यथाऽस्य प्रपितामहः ।
रक्षत्यस्मांस्तथा राज्ञा रक्षितव्याः प्रजा विभो ॥ १.४१.२६ ॥
પરીક્ષિત વિશેષ રીતે, જેમ એમના પ્રપિતામહ આપણું રક્ષણ કરે છે, તેમ હે વિભો, રાજાએ પ્રજાનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
1.41.27
अराजके जनपदे दोषा जायन्ति वै सदा ।
उद्वृत्तं सततं लोकं राजा दण्डेन शास्ति वै ॥ १.४१.२७ ॥
અરાજક દેશમાં સદા દોષ ઉત્પન્ન થાય છે; રાજા દંડ વડે ઉદ્ધત લોકોને સતત નિયંત્રિત કરે છે.
1.41.28
दण्डात्प्रतिभयं भूयः शान्तिरुत्पद्यते तदा ।
नोद्विग्नश्चरते धर्मं नोद्विग्नश्चरते क्रियाम् ॥ १.४१.२८ ॥
દંડથી ફરીથી ભય ઉત્પન્ન થાય છે; ત્યારે શાંતિ પ્રગટે છે. નિર્ભય થઈને ધર્મ આચરાય છે; નિર્ભય થઈને ક્રિયા થાય છે.
1.41.29
राज्ञा प्रतिष्ठितो धर्मो धर्मात्स्वर्गः प्रतिष्ठितः ।
राज्ञो यज्ञक्रियाः सर्वा यज्ञाद्देवाः प्रतिष्ठिताः ॥ १.४१.२९ ॥
રાજા દ્વારા ધર્મ સ્થાપિત થાય છે; ધર્મથી સ્વર્ગ સ્થાપિત થાય છે. રાજાની સર્વ યજ્ઞક્રિયાઓ છે; યજ્ઞથી દેવો સ્થાપિત થાય છે.
1.41.30
देवाद्वृष्टिः प्रवर्तेत वृष्टेरोषधयः स्मृताः ।
ओषधिभ्यो मनुष्याणां धारयन्सततं हितम् ॥ १.४१.३० ॥
દેવથી વૃષ્ટિ પ્રવર્તે છે; વૃષ્ટિથી ઓષધિઓ સ્મૃત છે; ઓષધિઓથી મનુષ્યોનું સદા હિત થાય છે.
1.41.31
मनुष्याणां च यो धाता राजा राज्यकरः पुनः ।
दशश्रोत्रियसमो राजा इत्येवं मनुरब्रवीत् ॥ १.४१.३१ ॥
જે રાજા મનુષ્યોનો ધારક અને રાજ્યનો શાસક છે, તે દસ શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણો સમાન છે — એમ મનુએ કહ્યું છે.
1.41.32
तेनेह क्षुधितेनैत्य श्रान्तेन मृगलिप्सुना ।
अजानता कृतं मन्ये व्रतमेतदिदं मम ॥ १.४१.३२ ॥
અહીં ભૂખ અને થાકથી હરણની શોધમાં આવેલા તેણે અજાણતાં મારું આ વ્રત કર્યું છે, એમ હું માનું છું.
1.41.33
कस्मादिदं त्वया बाल्यात्सहसा दुष्कृतं कृतम् ।
न ह्यर्हति नृपः शापमस्मत्तः पुत्र सर्वथा ॥ १.४१.३३ ॥
હે પુત્ર, બાળપણને કારણે તેં આ દુષ્કર્મ ઉતાવળથી કેમ કર્યું? રાજા કોઈ પણ રીતે અમારા શાપને યોગ્ય નથી.