મહાભારત · અધ્યાય 1.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.49.1
यदपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयः ।
पितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद ॥ १.४९.१ ॥
ત્યારે રાજા જનમેજયે મંત્રીઓને જે પૂછ્યું હતું, પોતાના પિતાના સ્વર્ગગમનનો તે વૃત્તાંત મને વિસ્તારથી ફરી કહો.
1.49.2
शृणु ब्रह्मन्यथाऽपृच्छन्मन्त्रिणो नृपतिस्तदा ।
यथा चाख्यातवन्तस्ते निधनं तत्परिक्षितः ॥ १.४९.२ ॥
સાંભળો, હે બ્રાહ્મણ! ત્યારે રાજાએ મંત્રીઓને જેમ પૂછ્યું હતું અને તેમણે પરીક્ષિતના મૃત્યુનું જેમ વર્ણન કર્યું હતું, તે સાંભળો.
1.49.3
जानन्ति स्म भवन्तस्तद्यथावृत्तं पितुर्मम ।
आसीद्यथा स निधनं गतः काले महायशाः ॥ १.४९.३ ॥
મારા પિતાનો તે વૃત્તાંત તમે યથાવત્ જાણો છો, મહાયશસ્વી સમય આવતા તે કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યા.
1.49.4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तमशेषतः ।
कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित् ॥ १.४९.४ ॥
તમારી પાસેથી મારા પિતાનો વૃત્તાંત સંપૂર્ણ સાંભળીને હું કલ્યાણ જ પ્રાપ્ત કરીશ, ક્યારેય વિપરીત નહીં.
1.49.5
मन्त्रिणोऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना ।
सर्वे धर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम् ॥ १.४९.५ ॥
ત્યારે તે મહાત્માએ પૂછેલા મંત્રીઓ, બધા ધર્મજ્ઞ અને પ્રાજ્ઞ, રાજા જનમેજયને વચન બોલ્યા.
1.49.6
शृणु पार्थिव यद्ब्रूषे पितुस्तव महात्मनः ।
चरितं पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च सः ॥ १.४९.६ ॥
હે રાજન, સાંભળો! તમે તમારા મહાત્મા પિતા, રાજાધિરાજના ચરિત્ર વિશે જે કહો છો, અને તે જે રીતે અંતને પામ્યા.
1.49.7
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तव ।
आसीदिहायथा वृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत् ॥ १.४९.७ ॥
તારા પિતા ધર્માત્મા, મહાત્મા અને પ્રજાપાલક હતા. એ મહાત્મા અહીં કેવી રીતે વર્ત્યા તે સાંભળ.
1.49.8
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत ।
धर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवानिव ॥ १.४९.८ ॥
એ રાજાએ ચારેય વર્ણોને પોતપોતાના સ્વધર્મમાં સ્થિર કરીને સારી રીતે રક્ષ્યા. ધર્મજ્ઞ એ રાજા ધર્મ પ્રમાણે શાસન કરતો; જાણે મૂર્તિમાન ધર્મ હોય.
1.49.9
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रमः ।
द्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च द्वेष्टि न कंचन ॥ १.४९.९ ॥
અતુલ પરાક્રમી એ શ્રીમાન રાજાએ દેવી પૃથ્વીનું રક્ષણ કર્યું. તેના કોઈ શત્રુ નહોતા, અને તે કોઈનો દ્વેષ કરતો ન હતો.
1.49.10
समः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवाभवत् ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसु ॥ १.४९.१० ॥
તે સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે પ્રજાપતિની જેમ સમદર્શી હતો. બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો પણ પોતપોતાના કર્મમાં સ્થિર હતા.
1.49.11
स्थितः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधिष्ठिताः ।
विधवानाथविकलान्कृपणांश्च बभार सः ॥ १.४९.११ ॥
હે રાજન, એ રાજાના શાસનમાં લોકો પ્રસન્ન મનથી પોતપોતાના સ્થાને સ્થિર હતા. તે વિધવાઓ, અનાથો, અપંગો અને દીન જનોનું પાલન-પોષણ કરતો.
1.49.12
सुदर्शः सर्वभूतानामासीत्सोम इवापरः ।
तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमः ॥ १.४९.१२ ॥
તે સર્વ પ્રાણીઓને સહજ દર્શન આપનારો હતો, જાણે બીજો ચંદ્ર. તેની પ્રજા સંતુષ્ટ અને સમૃદ્ધ હતી; તે શ્રીમાન, સત્યવાદી અને દૃઢ પરાક્રમી હતો.
1.49.13
धनुर्वेदे तु शिष्योऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः ।
गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजय ॥ १.४९.१३ ॥
ધનુર્વેદમાં તે શારદ્વત (કૃપ)નો શિષ્ય બન્યો; તે ગોવિંદનો પ્રિય પણ હતો. હે જનમેજય, તે જ તારા પિતા હતા.
1.49.14
लोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः ।
परिक्षीणेषु कुरुषु सोत्तरायामजीजनत् ॥ १.४९.१४ ॥
તે સમગ્ર જગતનો પ્રિય અને મહાયશસ્વી હતો. કુરુઓ ક્ષીણ થયા ત્યારે તેણે ઉત્તરામાં (એક પુત્રને) જન્મ આપ્યો.
1.49.15
परिक्षिदभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली ।
राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्वृतः ॥ १.४९.१५ ॥
તેનાથી સુભદ્રાના પુત્ર (અભિમન્યુ)નો બળવાન પુત્ર પરીક્ષિત થયો; તે રાજધર્મ અને રાજકાજમાં કુશળ તથા સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતો.
1.49.16
जितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी धर्मसेविता ।
षड्वर्गजिन्महाबुद्धिर्नीतिशास्त्रविदुत्तमः ॥ १.४९.१६ ॥
તે ઇન્દ્રિયોને જીતનાર, આત્મસંયમી, મેધાવી અને ધર્મનું સેવન કરનાર હતો; છ વિકારો પર વિજય મેળવનાર, મહાબુદ્ધિ અને નીતિશાસ્ત્ર જાણનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
1.49.17
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिवर्षाण्यपालयत् ।
ततो दिष्टान्तमापन्नः सर्वेषां दुःखमावहन् ॥ १.४९.१७ ॥
તારા પિતાએ આ પ્રજાનું સાઠ વર્ષ સુધી પાલન કર્યું. પછી ભાગ્યે નક્કી કરેલા અંતને પામી સૌને દુઃખ આપ્યું.
1.49.18
ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान् ।
इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कुरुकुलागतम्।
बाल एवाभिषिक्तस्त्वं सर्वभूतानुपालकः ॥ १.४९.१८ ॥
પછી હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેં ધર્મપૂર્વક કુરુકુળથી આવેલું આ રાજ્ય હજારો વર્ષો માટે પ્રાપ્ત કર્યું. બાળક હોવા છતાં તારો રાજ્યાભિષેક થયો; તું સર્વ પ્રાણીઓનો રક્ષક છે.
1.49.19
नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा ।
यो न प्रजानां प्रियकृत्प्रियश्च।
विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां ।
वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम् ॥ १.४९.१९ ॥
આ કુળમાં ક્યારેય એવો રાજા થયો નથી જે પ્રજાનું પ્રિય કરનાર અને તેમને પ્રિય ન હોય; ખાસ કરીને મહાન આચરણમાં તત્પર પિતામહોના આચરણને જોતાં.
1.49.20
कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधः ।
आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४९.२० ॥
આવા મારા પિતા કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યા? તે યથાવત મને કહો; સત્યપણે સાંભળવાની ઇચ્છા છે.
1.49.21
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम् ।
ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहितैषिणः ॥ १.४९.२१ ॥
રાજાએ આ રીતે પ્રેરણા આપતાં, રાજાનું હિત અને પ્રિય ઇચ્છતા તે સર્વ મંત્રીઓ જે બન્યું હતું તે તે નરાધિપને યથાવત કહેવા લાગ્યા.
1.49.22
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा ॥ १.४९.२२ ॥
તે રાજા, પૃથ્વીના પાલક, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા; હે રાજન, તમારા પિતા સદા શિકારના શોખીન હતા.
1.49.23
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः ॥ १.४९.२३ ॥
મહાબાહુ પાંડુ, યુદ્ધમાં ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, જેમ અમારા પર બધાં રાજકાર્યો સંપૂર્ણપણે સોંપીને.
1.49.24
स कदाचिद्वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा ।
विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने ॥ १.४९.२४ ॥
તેઓ એક વાર વનમાં ગયા, બાણથી એક હરણને વીંધ્યું; અને વીંધાયેલા તે હરણનો ગાઢ વનમાં ઝડપથી પીછો કર્યો.
1.49.25
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान् ।
न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव ॥ १.४९.२५ ॥
પગે ચાલીને, તલવાર બાંધીને, ભાથું અને શસ્ત્રો ધારણ કરીને, ઘટ્ટ વનમાં ભાગી ગયેલા તે મૃગને તમારા પિતા પામી શક્યા નહીં.
1.49.26
परिश्रान्तो वयस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः ।
क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम् ॥ १.४९.२६ ॥
થાકેલા, વૃદ્ધાવસ્થામાં, સાઠ વર્ષની ઉંમરના, ઘડપણથી પીડાતા અને ભૂખ્યા તેઓ તે મહાવનમાં શ્રેષ્ઠ મુનિને જોઈ ગયા.
1.49.27
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम् ।
न च किंचिदुवाचेदं पृष्टोऽपि समुनिस्तदा ॥ १.४९.२७ ॥
તે રાજેન્દ્રે મૌનવ્રતમાં સ્થિર રહેલા તે મુનિને પૂછ્યું; પૂછવા છતાં તે મુનિએ ત્યારે કંઈ પણ કહ્યું નહિ.
1.49.28
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम् ।
मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गतः ॥ १.४९.२८ ॥
ત્યારે ભૂખ અને થાકથી પીડાતો રાજા, થાંભલાની જેમ ઊભેલા, મૌનવ્રત ધારણ કરેલા, શાંત તે મુનિ પર તરત ક્રોધને વશ થયો.
1.49.29
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम् ।
स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता ॥ १.४९.२९ ॥
રાજાએ મૌનવ્રતધારી તે મુનિને ઓળખ્યા નહિ; ક્રોધથી ભરાયેલા તેણે, તમારા પિતાએ, તે મુનિનું અપમાન કર્યું.
1.49.30
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात् ।
तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम ॥ १.४९.३० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધનુષ્યની ટોચથી જમીન પરથી એક મૃત સાપ ઉપાડીને તે શુદ્ધાત્માના ખભા પર મૂક્યો.
1.49.31
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा ।
तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन् ॥ १.४९.३१ ॥
તે બુદ્ધિમાન મુનિએ તેને સારું કે ખરાબ કંઈ કહ્યું નહીં; ક્રોધ વિના એમ જ ઊભા રહ્યા, ખભા પર સાપને ધારણ કરીને.