ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.49.1
यदपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयः ।
पितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद ॥ १.४९.१ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗମନର ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ ପୁଣି କୁହନ୍ତୁ।
1.49.2
शृणु ब्रह्मन्यथाऽपृच्छन्मन्त्रिणो नृपतिस्तदा ।
यथा चाख्यातवन्तस्ते निधनं तत्परिक्षितः ॥ १.४९.२ ॥
ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ସେତେବେଳେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲେ ଓ ସେମାନେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
1.49.3
जानन्ति स्म भवन्तस्तद्यथावृत्तं पितुर्मम ।
आसीद्यथा स निधनं गतः काले महायशाः ॥ १.४९.३ ॥
ମୋ ପିତାଙ୍କର ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆପଣମାନେ ଯଥାଯଥ ଜାଣନ୍ତି, ମହାଯଶସ୍ୱୀ ସମୟ ଆସିଲେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିଲେ।
1.49.4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तमशेषतः ।
कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित् ॥ १.४९.४ ॥
ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ମୁଁ କଲ୍ୟାଣ ହିଁ ପାଇବି, କେବେ ବିପରୀତ ନୁହେଁ।
1.49.5
मन्त्रिणोऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना ।
सर्वे धर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम् ॥ १.४९.५ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଚରା ଯାଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
1.49.6
शृणु पार्थिव यद्ब्रूषे पितुस्तव महात्मनः ।
चरितं पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च सः ॥ १.४९.६ ॥
ହେ ରାଜନ, ଶୁଣନ୍ତୁ! ଆପଣ ଆପଣଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପିତା, ରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ କିପରି ଶେଷ ପାଇଲେ।
1.49.7
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तव ।
आसीदिहायथा वृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत् ॥ १.४९.७ ॥
ତୁମ ପିତା ଧର୍ମାତ୍ମା, ମହାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପାଳକ ଥିଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମା ଏଠାରେ କିପରି ଆଚରଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
1.49.8
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत ।
धर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवानिव ॥ १.४९.८ ॥
ସେହି ରାଜା ଚାରିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର କରି ଉତ୍ତମ ରୂପେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ସେ ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ; ଯେପରି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଧର୍ମ।
1.49.9
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रमः ।
द्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च द्वेष्टि न कंचन ॥ १.४९.९ ॥
ଅତୁଳ ପରାକ୍ରମୀ ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲେ, ଏବଂ ସେ କାହାକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁନଥିଲେ।
1.49.10
समः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवाभवत् ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसु ॥ १.४९.१० ॥
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ପ୍ରଜାପତି ପରି ସମଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।
1.49.11
स्थितः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधिष्ठिताः ।
विधवानाथविकलान्कृपणांश्च बभार सः ॥ १.४९.११ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକେ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥିଲେ। ସେ ବିଧବା, ଅନାଥ, ଅଙ୍ଗହୀନ ଓ ଦୀନହୀନମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।
1.49.12
सुदर्शः सर्वभूतानामासीत्सोम इवापरः ।
तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमः ॥ १.४९.१२ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଦର୍ଶନ ଥିଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର। ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ; ସେ ଶ୍ରୀମାନ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।
1.49.13
धनुर्वेदे तु शिष्योऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः ।
गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजय ॥ १.४९.१३ ॥
ଧନୁର୍ବେଦରେ ସେ ଶାରଦ୍ୱତ (କୃପ)ଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ହେ ଜନମେଜୟ, ସେ ତୁମର ପିତା ଥିଲେ।
1.49.14
लोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः ।
परिक्षीणेषु कुरुषु सोत्तरायामजीजनत् ॥ १.४९.१४ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଥିଲେ। କୁରୁମାନେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯିବା ସମୟରେ ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କଠାରେ (ଏକ ପୁତ୍ରକୁ) ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
1.49.15
परिक्षिदभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली ।
राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्वृतः ॥ १.४९.१५ ॥
ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ)ଙ୍କର ବଳବାନ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ରାଜଧର୍ମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
1.49.16
जितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी धर्मसेविता ।
षड्वर्गजिन्महाबुद्धिर्नीतिशास्त्रविदुत्तमः ॥ १.४९.१६ ॥
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ମେଧାବୀ ଓ ଧର୍ମସେବୀ ଥିଲେ; ଷଡ଼ରିପୁ ଜୟୀ, ମହାବୁଦ୍ଧି ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
1.49.17
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिवर्षाण्यपालयत् ।
ततो दिष्टान्तमापन्नः सर्वेषां दुःखमावहन् ॥ १.४९.१७ ॥
ତୁମ ପିତା ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଷାଠିଏ ବର୍ଷ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତା'ପରେ ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
1.49.18
ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान् ।
इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कुरुकुलागतम्।
बाल एवाभिषिक्तस्त्वं सर्वभूतानुपालकः ॥ १.४९.१८ ॥
ତା'ପରେ ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧର୍ମାନୁସାରେ କୁରୁକୁଳରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ରାଜ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ଲାଭ କଲ। ବାଳକ ଥିବାବେଳେ ହିଁ ତୁମର ଅଭିଷେକ ହେଲା; ତୁମେ ସର୍ବ ଭୂତଙ୍କର ପାଳକ।
1.49.19
नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा ।
यो न प्रजानां प्रियकृत्प्रियश्च।
विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां ।
वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम् ॥ १.४९.१९ ॥
ଏହି ବଂଶରେ କେବେ ଏପରି ରାଜା ଜନ୍ମ ନ ଥିଲେ ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନ ଥିଲେ; ବିଶେଷତଃ ମହତ୍ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠ ପିତାମହମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖିଲେ।
1.49.20
कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधः ।
आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४९.२० ॥
ଏପରି ମୋ ପିତା କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ତାହା ଯଥାବତ୍ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ; ସତ୍ୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
1.49.21
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम् ।
ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहितैषिणः ॥ १.४९.२१ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତ ଇଚ୍ଛୁକ ସେହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ସେହି ନରାଧିପଙ୍କୁ ଯଥାବତ୍ କହିଲେ।
1.49.22
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा ॥ १.४९.२२ ॥
ସେହି ରାଜା, ପୃଥିବୀର ପାଳକ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ହେ ରାଜନ, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ସର୍ବଦା ମୃଗୟା ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
1.49.23
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः ॥ १.४९.२३ ॥
ମହାବାହୁ ପାଣ୍ଡୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଆମ ଉପରେ ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଅର୍ପଣ କରି।
1.49.24
स कदाचिद्वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा ।
विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने ॥ १.४९.२४ ॥
ସେ ଥରେ ବନକୁ ଯାଇ, ବାଣରେ ଏକ ହରିଣକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ବିଦ୍ଧ ସେହି ହରିଣର ଘନ ବନରେ ଶୀଘ୍ର ପଛେ ଧାଇଁଲେ।
1.49.25
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान् ।
न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव ॥ १.४९.२५ ॥
ପଦାତିକ ହୋଇ, ଖଡ୍ଗ ବାନ୍ଧି, ତୂଣୀର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଳାଇଥିବା ସେ ହରିଣକୁ ତୁମ ପିତା ପାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
1.49.26
परिश्रान्तो वयस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः ।
क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम् ॥ १.४९.२६ ॥
ଶ୍ରାନ୍ତ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ, ଷାଠି ବର୍ଷ ବୟସର, ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ଓ କ୍ଷୁଧିତ ସେ ସେଇ ମହାବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.49.27
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम् ।
न च किंचिदुवाचेदं पृष्टोऽपि समुनिस्तदा ॥ १.४९.२७ ॥
ସେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମୌନବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ପଚରାଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁନି ସେତେବେଳେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
1.49.28
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम् ।
मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गतः ॥ १.४९.२८ ॥
ତା'ପରେ କ୍ଷୁଧା ଓ ଶ୍ରମରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଜା, ସ୍ଥାଣୁ ପରି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା, ମୌନବ୍ରତଧାରୀ, ଶାନ୍ତ ସେ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ।
1.49.29
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम् ।
स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता ॥ १.४९.२९ ॥
ରାଜା ମୌନବ୍ରତଧାରୀ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ; କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ, ତୁମ ପିତା, ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
1.49.30
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात् ।
तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम ॥ १.४९.३० ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଭୂମିରୁ ଏକ ମୃତ ସାପକୁ ଉଠାଇ ସେଇ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରଖିଦେଲେ।
1.49.31
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा ।
तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन् ॥ १.४९.३१ ॥
ସେ ମେଧାବୀ ମୁନି ତାକୁ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କ୍ରୋଧ ନକରି ସେହିପରି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ, କାନ୍ଧରେ ସାପଟିକୁ ଧରି।