మహాభారతం · అధ్యాయం 1.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.49.1
यदपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयः ।
पितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद ॥ १.४९.१ ॥
అప్పుడు రాజు జనమేజయుడు మంత్రులను అడిగినది, తన తండ్రి స్వర్గగమనాన్ని గురించినది, నాకు విస్తారంగా మళ్లీ చెప్పండి.
1.49.2
शृणु ब्रह्मन्यथाऽपृच्छन्मन्त्रिणो नृपतिस्तदा ।
यथा चाख्यातवन्तस्ते निधनं तत्परिक्षितः ॥ १.४९.२ ॥
వినండి, బ్రాహ్మణుడా! అప్పుడు రాజు మంత్రులను అడిగినట్లు, వారు పరీక్షితుని మరణాన్ని చెప్పినట్లు వినండి.
1.49.3
जानन्ति स्म भवन्तस्तद्यथावृत्तं पितुर्मम ।
आसीद्यथा स निधनं गतः काले महायशाः ॥ १.४९.३ ॥
నా తండ్రి వృత్తాంతం మీకు తెలుసు, మహాయశస్వి కాలం వచ్చినప్పుడు ఎలా మరణించాడో.
1.49.4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तमशेषतः ।
कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित् ॥ १.४९.४ ॥
మీ నుండి నా తండ్రి వృత్తాంతాన్ని పూర్తిగా విని, నేను శుభాన్నే పొందుతాను, ఎప్పటికీ విరుద్ధంగా కాదు.
1.49.5
मन्त्रिणोऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना ।
सर्वे धर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम् ॥ १.४९.५ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు అడిగిన మంత్రులు, ధర్మాన్ని తెలిసిన ప్రాజ్ఞులు, రాజు జనమేజయునితో మాట్లాడారు.
1.49.6
शृणु पार्थिव यद्ब्रूषे पितुस्तव महात्मनः ।
चरितं पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च सः ॥ १.४९.६ ॥
రాజా, వినండి! మీ మహాత్ముడైన తండ్రి, రాజాధిరాజు, చరిత్రను గురించి మీరు చెప్పేది, అతడు ఎలా అంతాన్ని పొందాడో.
1.49.7
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तव ।
आसीदिहायथा वृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत् ॥ १.४९.७ ॥
నీ తండ్రి ధర్మాత్ముడు, మహాత్ముడు, ప్రజాపాలకుడు. ఆ మహాత్ముడు ఇక్కడ ఎలా ప్రవర్తించాడో విను.
1.49.8
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत ।
धर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवानिव ॥ १.४९.८ ॥
ఆ రాజు నాలుగు వర్ణాలను వాటి స్వధర్మంలో నిలిపి బాగా రక్షించాడు. ధర్మం తెలిసిన ఆ రాజు ధర్మానుసారంగా పాలించాడు; అతడు మూర్తీభవించిన ధర్మంలా ఉన్నాడు.
1.49.9
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रमः ।
द्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च द्वेष्टि न कंचन ॥ १.४९.९ ॥
సాటిలేని పరాక్రమం గల ఆ తేజోవంతుడు దేవి భూమిని రక్షించాడు. అతనికి శత్రువులెవరూ లేరు; అతడు ఎవరినీ ద్వేషించలేదు.
1.49.10
समः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवाभवत् ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसु ॥ १.४९.१० ॥
అతడు సమస్త ప్రాణులపట్ల ప్రజాపతిలా సమదృష్టి కలవాడయ్యాడు. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు కూడా తమ తమ కర్మలలో నిలిచి ఉన్నారు.
1.49.11
स्थितः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधिष्ठिताः ।
विधवानाथविकलान्कृपणांश्च बभार सः ॥ १.४९.११ ॥
ఓ రాజా, ఆ రాజు పాలనలో ప్రజలు సంతుష్ట మనస్కులై తమ తమ స్థానాల్లో నిలిచి ఉన్నారు. అతడు విధవలను, అనాథలను, వికలాంగులను, దీనులను పోషించాడు.
1.49.12
सुदर्शः सर्वभूतानामासीत्सोम इवापरः ।
तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमः ॥ १.४९.१२ ॥
అతడు సర్వప్రాణులకు సులభంగా దర్శనమిచ్చేవాడు; మరో చంద్రునిలా. అతని ప్రజలు సంతుష్టులు, సంపన్నులు; అతడు తేజస్వి, సత్యవాది, స్థిరపరాక్రముడు.
1.49.13
धनुर्वेदे तु शिष्योऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः ।
गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजय ॥ १.४९.१३ ॥
ధనుర్వేదంలో ఆయన శారద్వతుని (కృపుని) శిష్యుడయ్యాడు; గోవిందునికి ప్రియుడు కూడా. ఓ జనమేజయా, ఆయనే నీ తండ్రి.
1.49.14
लोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः ।
परिक्षीणेषु कुरुषु सोत्तरायामजीजनत् ॥ १.४९.१४ ॥
ఆయన లోకమంతటికీ ప్రియుడు, మహాయశస్వి. కురువంశం క్షీణించినప్పుడు ఆయన ఉత్తరయందు (ఒక కుమారుని) కన్నాడు.
1.49.15
परिक्षिदभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली ।
राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्वृतः ॥ १.४९.१५ ॥
ఆయన వలన సుభద్ర కుమారుడైన (అభిమన్యుని) బలవంతుడైన కుమారుడు పరిక్షిత్ జన్మించాడు; ఆయన రాజధర్మం, రాజకార్యాల్లో నిపుణుడు, సర్వగుణ సంపన్నుడు.
1.49.16
जितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी धर्मसेविता ।
षड्वर्गजिन्महाबुद्धिर्नीतिशास्त्रविदुत्तमः ॥ १.४९.१६ ॥
ఆయన ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, ఆత్మసంయమి, మేధావి, ధర్మాన్ని సేవించేవాడు; ఆరు విషయ వాంఛలను జయించినవాడు, మహాబుద్ధిమంతుడు, నీతిశాస్త్రం తెలిసిన వారిలో శ్రేష్ఠుడు.
1.49.17
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिवर्षाण्यपालयत् ।
ततो दिष्टान्तमापन्नः सर्वेषां दुःखमावहन् ॥ १.४९.१७ ॥
నీ తండ్రి ఈ ప్రజలను అరవై సంవత్సరాలు రక్షించాడు. తరువాత విధి నిర్ణయించిన అంతాన్ని పొంది అందరికీ దుఃఖాన్ని కలిగించాడు.
1.49.18
ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान् ।
इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कुरुकुलागतम्।
बाल एवाभिषिक्तस्त्वं सर्वभूतानुपालकः ॥ १.४९.१८ ॥
అప్పుడు, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, నీవు ధర్మంగా కురువంశం నుంచి వచ్చిన ఈ రాజ్యాన్ని వేల సంవత్సరాలకు పొందావు. బాలుడిగానే నీకు పట్టాభిషేకం జరిగింది; నీవు సకల ప్రాణుల రక్షకుడవు.
1.49.19
नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा ।
यो न प्रजानां प्रियकृत्प्रियश्च।
विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां ।
वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम् ॥ १.४९.१९ ॥
ఈ వంశంలో ఎప్పుడూ ప్రజలకు ప్రియం చేసి వారికి ప్రియుడైన రాజు లేడు; ముఖ్యంగా గొప్ప ఆచారంలో నిలిచిన పితామహుల ఆచారాన్ని చూస్తే.
1.49.20
कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधः ।
आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४९.२० ॥
అటువంటి నా తండ్రి ఎలా మరణించాడు? దానిని యథాతథంగా నాకు చెప్పండి; సత్యంగా వినాలనుకుంటున్నాను.
1.49.21
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम् ।
ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहितैषिणः ॥ १.४९.२१ ॥
రాజు ఇలా ప్రేరేపించగా, రాజుకు ప్రియాన్ని హితాన్ని కోరే ఆ మంత్రులందరూ జరిగినదంతా ఆ నరాధిపుడికి యథావృత్తంగా చెప్పారు.
1.49.22
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा ॥ १.४९.२२ ॥
ఆ రాజు, భూమిని పాలించేవాడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు; ఓ రాజా, నీ తండ్రి ఎల్లప్పుడూ వేటలో ఆసక్తి కలవాడు.
1.49.23
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः ॥ १.४९.२३ ॥
మహాబాహువైన పాండు, యుద్ధంలో విలుకాండ్రలో శ్రేష్ఠుడు, రాజ్యకార్యాలన్నింటినీ మాపై పూర్తిగా ఉంచినట్లు.
1.49.24
स कदाचिद्वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा ।
विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने ॥ १.४९.२४ ॥
అతడు ఒకసారి అడవికి వెళ్లి, బాణంతో ఒక లేడిని కొట్టాడు; కొట్టిన ఆ లేడిని దట్టమైన అడవిలో వేగంగా వెంబడించాడు.
1.49.25
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान् ।
न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव ॥ १.४९.२५ ॥
కాలినడకన, కత్తిని కట్టుకొని, అంబులపొదిని మరియు ఆయుధాలను ధరించి, దట్టమైన అడవిలో పారిపోయిన ఆ జింకను మీ తండ్రి చేరుకోలేకపోయాడు.
1.49.26
परिश्रान्तो वयस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः ।
क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम् ॥ १.४९.२६ ॥
అలసి, వృద్ధాప్యంలో, అరవై ఏళ్ల వయసున్నవాడై, ముసలితనంతో బాధపడుతూ, ఆకలితో ఉన్న అతడు ఆ మహారణ్యంలో శ్రేష్ఠ మునిని చూశాడు.
1.49.27
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम् ।
न च किंचिदुवाचेदं पृष्टोऽपि समुनिस्तदा ॥ १.४९.२७ ॥
రాజేంద్రుడు మౌనవ్రతంలో నిలిచి ఉన్న ఆ మునిని అడిగాడు; అడిగినప్పటికీ ఆ ముని అప్పుడు ఏమీ మాట్లాడలేదు.
1.49.28
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम् ।
मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गतः ॥ १.४९.२८ ॥
అప్పుడు ఆకలి అలసటలతో బాధపడిన రాజు, స్థాణువులా నిలిచిన, మౌనవ్రతధారియైన, శాంతుడైన ఆ మునిపై వెంటనే కోపానికి లోనయ్యాడు.
1.49.29
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम् ।
स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता ॥ १.४९.२९ ॥
రాజు మౌనవ్రతధారియైన ఆ మునిని గుర్తించలేదు; కోపంతో నిండిన అతడు, మీ తండ్రి, ఆయనను అవమానించాడు.
1.49.30
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात् ।
तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम ॥ १.४९.३० ॥
భరతోత్తమా, విల్లు కొనతో నేల నుండి చచ్చిన పామును ఎత్తి, ఆ శుద్ధాత్మ భుజంపై ఉంచాడు.
1.49.31
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा ।
तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन् ॥ १.४९.३१ ॥
ఆ మేధావి అతనితో మంచిగానీ చెడుగానీ ఏమీ పలకలేదు; కోపం లేకుండా అలాగే నిలిచి, పామును భుజంపై ధరించి ఉన్నాడు.