มหาภารตะ · อัธยายะ 1.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.49.1
यदपृच्छत्तदा राजा मन्त्रिणो जनमेजयः ।
पितुः स्वर्गगतिं तन्मे विस्तरेण पुनर्वद ॥ १.४९.१ ॥
เมื่อครั้งนั้น พระเจ้าชนเมชัยถามเหล่าเสนามาตย์ ขอท่านเล่าเรื่องการเสด็จสู่สวรรค์ของพระบิดาให้ข้าพเจ้าฟังอีกครั้งอย่างละเอียด
1.49.2
शृणु ब्रह्मन्यथाऽपृच्छन्मन्त्रिणो नृपतिस्तदा ।
यथा चाख्यातवन्तस्ते निधनं तत्परिक्षितः ॥ १.४९.२ ॥
ขอท่านฟัง พราหมณ์ผู้เจริญ ว่าพระราชาทรงถามเหล่าเสนามาตย์อย่างไรในครั้งนั้น และเหล่าเสนามาตย์ได้กราบทูลถึงการสิ้นพระชนม์ของพระปริกษิตอย่างไร
1.49.3
जानन्ति स्म भवन्तस्तद्यथावृत्तं पितुर्मम ।
आसीद्यथा स निधनं गतः काले महायशाः ॥ १.४९.३ ॥
ท่านทั้งหลายรู้เรื่องราวของพระบิดาข้าพเจ้าตามที่เป็นจริงแล้ว คือพระองค์ผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่สิ้นพระชนม์อย่างไรเมื่อถึงกาลเวลา
1.49.4
श्रुत्वा भवत्सकाशाद्धि पितुर्वृत्तमशेषतः ।
कल्याणं प्रतिपत्स्यामि विपरीतं न जातुचित् ॥ १.४९.४ ॥
เมื่อได้ฟังเรื่องราวของพระบิดาทั้งหมดจากท่าน ข้าพเจ้าจะได้รับแต่สิ่งที่เป็นมงคล ไม่มีสิ่งที่ไม่เป็นมงคลเลยสักครั้ง
1.49.5
मन्त्रिणोऽथाब्रुवन्वाक्यं पृष्टास्तेन महात्मना ।
सर्वे धर्मविदः प्राज्ञा राजानं जनमेजयम् ॥ १.४९.५ ॥
ครั้นถูกพระมหาตมะพระองค์นั้นถาม เหล่าเสนามาตย์ผู้รู้ธรรมและมีปัญญาทุกท่านจึงกราบทูลพระเจ้าชนเมชัยด้วยถ้อยคำเหล่านี้
1.49.6
शृणु पार्थिव यद्ब्रूषे पितुस्तव महात्मनः ।
चरितं पार्थिवेन्द्रस्य यथा निष्ठां गतश्च सः ॥ १.४९.६ ॥
ข้าแต่พระราชา ขอทรงฟังเรื่องพฤติกรรมของพระบิดาผู้ยิ่งใหญ่ของพระองค์ที่พระองค์ตรัสถึง และว่าพระองค์ดำเนินมาสู่จุดจบอย่างไร โอ้ เจ้าแห่งกษัตริย์
1.49.7
धर्मात्मा च महात्मा च प्रजापालः पिता तव ।
आसीदिहायथा वृत्तः स महात्मा शृणुष्व तत् ॥ १.४९.७ ॥
พระบิดาของพระองค์มีจิตใจในธรรมและเป็นผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้ปกป้องประชาชน ขอทรงฟังว่าพระผู้ยิ่งใหญ่นั้นดำเนินชีวิตอยู่ที่นี่อย่างไร
1.49.8
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं स कृत्वा पर्यरक्षत ।
धर्मतो धर्मविद्राजा धर्मो विग्रहवानिव ॥ १.४९.८ ॥
พระราชาพระองค์นั้นทรงรู้ธรรม ทรงให้วรรณะทั้งสี่ตั้งมั่นอยู่ในหน้าที่ของตน และทรงปกป้องไว้อย่างดี ทรงปกครองตามธรรม ประหนึ่งธรรมได้มีร่างกายขึ้นมา
1.49.9
ररक्ष पृथिवीं देवीं श्रीमानतुलविक्रमः ।
द्वेष्टारस्तस्य नैवासन्स च द्वेष्टि न कंचन ॥ १.४९.९ ॥
พระราชาผู้รุ่งเรืองมีวิกรมอันหาที่เปรียบมิได้พระองค์นั้นทรงปกป้องพระแม่ธรณี พระองค์ไม่มีศัตรู และพระองค์ก็ไม่ทรงเกลียดชังผู้ใด
1.49.10
समः सर्वेषु भूतेषु प्रजापतिरिवाभवत् ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव स्वकर्मसु ॥ १.४९.१० ॥
พระองค์ทรงเสมอภาคต่อสัตว์ทั้งปวง ประหนึ่งเป็นพระประชาบดี วรรณะพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และแม้แต่ศูทร ต่างก็ดำรงอยู่ในหน้าที่ของตน
1.49.11
स्थितः सुमनसो राजंस्तेन राज्ञा स्वधिष्ठिताः ।
विधवानाथविकलान्कृपणांश्च बभार सः ॥ १.४९.११ ॥
ข้าแต่พระราชา ภายใต้การปกครองของพระราชาพระองค์นั้น ประชาชนมีความสุขใจ และต่างก็ตั้งอยู่ในที่ของตน พระองค์ทรงอุปถัมภ์หญิงม่าย ผู้ไร้ที่พึ่ง ผู้พิการ และผู้ยากไร้
1.49.12
सुदर्शः सर्वभूतानामासीत्सोम इवापरः ।
तुष्टपुष्टजनः श्रीमान्सत्यवाग्दृढविक्रमः ॥ १.४९.१२ ॥
พระองค์ทรงเป็นที่ปรากฏแก่สรรพสัตว์ ประหนึ่งพระจันทร์อีกดวงหนึ่ง ประชาชนของพระองค์อิ่มเอมและมั่งคั่ง พระองค์ทรงรุ่งเรือง ตรัสแต่คำสัตย์ และมีวิกรมมั่นคง
1.49.13
धनुर्वेदे तु शिष्योऽभून्नृपः शारद्वतस्य सः ।
गोविन्दस्य प्रियश्चासीत्पिता ते जनमेजय ॥ १.४९.१३ ॥
ในวิชาธนุรเวท พระราชาได้เป็นศิษย์ของศารทวัต (กฤปะ) และเป็นที่รักของโควินทะ (พระกฤษณะ) โอ้ ชนเมชัย พระบิดาของพระองค์คือพระองค์นั้น
1.49.14
लोकस्य चैव सर्वस्य प्रिय आसीन्महायशाः ।
परिक्षीणेषु कुरुषु सोत्तरायामजीजनत् ॥ १.४९.१४ ॥
พระองค์เป็นที่รักของชาวโลกทั้งปวงและมีเกียรติยศยิ่งใหญ่ เมื่อตระกูลกุรุเหลือน้อยลง พระองค์ทรงให้กำเนิดโอรสแก่อุตตรา
1.49.15
परिक्षिदभवत्तेन सौभद्रस्यात्मजो बली ।
राजधर्मार्थकुशलो युक्तः सर्वगुणैर्वृतः ॥ १.४९.१५ ॥
จากพระองค์ได้กำเนิดพระปริกษิต โอรสผู้แข็งแกร่งของสౌภัทร (อภิมันยุ) ผู้ชำนาญในหน้าที่และกิจการของกษัตริย์ ประกอบพร้อมด้วยคุณธรรมทั้งปวง
1.49.16
जितेन्द्रियश्चात्मवांश्च मेधावी धर्मसेविता ।
षड्वर्गजिन्महाबुद्धिर्नीतिशास्त्रविदुत्तमः ॥ १.४९.१६ ॥
พระองค์ทรงข่มอินทรีย์ได้ มีสติควบคุมตน มีปัญญา และยึดมั่นในธรรม ทรงชนะกิเลสทั้งหกประการ มีพระปัญญาอันยิ่งใหญ่ และเป็นผู้รู้ศาสตร์แห่งนีติเลิศที่สุด
1.49.17
प्रजा इमास्तव पिता षष्टिवर्षाण्यपालयत् ।
ततो दिष्टान्तमापन्नः सर्वेषां दुःखमावहन् ॥ १.४९.१७ ॥
พระบิดาของพระองค์ปกครองประชาราษฎร์เหล่านี้มาหกสิบปี ต่อมาเมื่อถึงที่สุดซึ่งชะตากำหนดไว้ พระองค์ก็ทรงนำความทุกข์มาสู่ทุกคน
1.49.18
ततस्त्वं पुरुषश्रेष्ठ धर्मेण प्रतिपेदिवान् ।
इदं वर्षसहस्राणि राज्यं कुरुकुलागतम्।
बाल एवाभिषिक्तस्त्वं सर्वभूतानुपालकः ॥ १.४९.१८ ॥
ต่อจากนั้น โอ้ บุรุษผู้เลิศ พระองค์ได้รับราชสมบัติแห่งตระกูลกุรุนี้โดยชอบธรรม สืบต่อมาเป็นพันปี พระองค์ทรงรับการอภิเษกตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ และทรงเป็นผู้ปกป้องสรรพสัตว์
1.49.19
नास्मिन्कुले जातु बभूव राजा ।
यो न प्रजानां प्रियकृत्प्रियश्च।
विशेषतः प्रेक्ष्य पितामहानां ।
वृत्तं महद्वृत्तपरायणानाम् ॥ १.४९.१९ ॥
ในวงศ์ตระกูลนี้ไม่เคยมีพระราชาองค์ใดที่มิได้ทำสิ่งที่เป็นที่รักแก่ประชาราษฎร์และเป็นที่รักของพวกเขา โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาความประพฤติของบรรพบุรุษของเรา ผู้ยึดมั่นในความประพฤติอันยิ่งใหญ่
1.49.20
कथं निधनमापन्नः पिता मम तथाविधः ।
आचक्षध्वं यथावन्मे श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४९.२० ॥
บิดาของข้าพเจ้าเป็นผู้เช่นนั้น เหตุใดจึงสิ้นพระชนม์ไปได้ ขอท่านกล่าวให้ข้าพเจ้าฟังตามที่เป็นจริง ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังโดยแท้จริง
1.49.21
एवं संचोदिता राज्ञा मन्त्रिणस्ते नराधिपम् ।
ऊचुः सर्वे यथावृत्तं राज्ञः प्रियहितैषिणः ॥ १.४९.२१ ॥
ครั้นถูกพระราชาเร่งเร้าเช่นนั้น บรรดาอำมาตย์ผู้หวังความสุขและประโยชน์ของพระราชาทั้งหมด ได้กราบทูลเหตุการณ์ทั้งหมดตามที่เป็นมาแก่ผู้เป็นจอมคน
1.49.22
स राजा पृथिवीपालः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
बभूव मृगयाशीलस्तव राजन्पिता सदा ॥ १.४९.२२ ॥
พระราชานั้น ผู้ปกครองแผ่นดิน ประเสริฐสุดในบรรดาผู้ถือศาสตราวุธทั้งปวง ทรงชอบการล่าสัตว์อยู่เสมอ ข้าแต่พระราชา พระบิดาของพระองค์เอง
1.49.23
यथा पाण्डुर्महाबाहुर्धनुर्धरवरो युधि ।
अस्मास्वासज्य सर्वाणि राजकार्याण्यशेषतः ॥ १.४९.२३ ॥
ดังเช่นปาณฑุผู้มีพาหุใหญ่ ประเสริฐสุดในบรรดาผู้ยิงธนูในสงคราม ทรงมอบหมายราชกิจทั้งปวงแก่พวกเราโดยสิ้นเชิง
1.49.24
स कदाचिद्वनगतो मृगं विव्याध पत्रिणा ।
विद्ध्वा चान्वसरत्तूर्णं तं मृगं गहने वने ॥ १.४९.२४ ॥
วันหนึ่งพระองค์เสด็จเข้าไปในป่า ทรงยิงกวางตัวหนึ่งด้วยลูกศร และเมื่อยิงแล้ว ก็รีบไล่ตามกวางตัวนั้นเข้าไปในป่าทึบ
1.49.25
पदातिर्बद्धनिस्त्रिंशस्ततायुधकलापवान् ।
न चाससाद गहने मृगं नष्टं पिता तव ॥ १.४९.२५ ॥
พระบิดาของพระองค์ทรงเดินเท้า มีดาบคาดอยู่ และแบกแล่งธนูกับอาวุธมากมาย ก็ไม่อาจตามทันกวางที่หนีเข้าไปในพงไพรทึบ
1.49.26
परिश्रान्तो वयस्थश्च षष्टिवर्षो जरान्वितः ।
क्षुधितः स महारण्ये ददर्श मुनिसत्तमम् ॥ १.४९.२६ ॥
ทรงอ่อนล้า มีพระชนมายุมาก หกสิบพรรษา ถูกความชราฉุดรั้ง ทั้งหิวโหย พระองค์ได้เห็นฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดในป่าใหญ่นั้น
1.49.27
स तं पप्रच्छ राजेन्द्रो मुनिं मौनव्रते स्थितम् ।
न च किंचिदुवाचेदं पृष्टोऽपि समुनिस्तदा ॥ १.४९.२७ ॥
พระราชาผู้เป็นใหญ่ในหมู่กษัตริย์ตรัสถามฤๅษีผู้ตั้งมั่นในปฏิญญานิ่ง แต่ฤๅษีมิได้กล่าวสิ่งใดในขณะนั้น แม้จะถูกถามแล้วก็ตาม
1.49.28
ततो राजा क्षुच्छ्रमार्तस्तं मुनिं स्थाणुवत्स्थितम् ।
मौनव्रतधरं शान्तं सद्यो मन्युवशं गतः ॥ १.४९.२८ ॥
ครั้นนั้น พระราชาผู้ทุกข์ทรมานด้วยความหิวและความเหน็ดเหนื่อย ก็บังเกิดความโกรธต่อฤๅษีผู้ยืนนิ่งดุจตอไม้ ผู้ถือปฏิญญานิ่งและสงบอยู่ ทันใดนั้นก็ตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ
1.49.29
न बुबोध च तं राजा मौनव्रतधरं मुनिम् ।
स तं क्रोधसमाविष्टो धर्षयामास ते पिता ॥ १.४९.२९ ॥
พระราชามิได้จำฤๅษีผู้ถือปฏิญญานิ่งนั้นได้ พระบิดาของพระองค์ผู้ถูกความโกรธครอบงำ จึงดูหมิ่นท่านฤๅษีนั้น
1.49.30
मृतं सर्पं धनुष्कोट्या समुत्क्षिप्य धरातलात् ।
तस्य शुद्धात्मनः प्रादात्स्कन्धे भरतसत्तम ॥ १.४९.३० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดแห่งภรตวงศ์ พระองค์ทรงใช้ปลายธนูยกงูที่ตายแล้วขึ้นจากพื้นดิน แล้ววางไว้บนบ่าของฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์นั้น
1.49.31
न चोवाच स मेधावी तमथो साध्वसाधु वा ।
तस्थौ तथैव चाक्रुद्धः सर्पं स्कन्धेन धारयन् ॥ १.४९.३१ ॥
ฤๅษีผู้มีปัญญานั้นมิได้กล่าวอะไรแก่พระองค์ ไม่ว่าดีหรือไม่ดี ท่านยืนอยู่อย่างนั้นโดยไม่โกรธ พลางพาดงูไว้บนบ่า