મહાભારત · અધ્યાય 1.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.5.1
पुराणमखिलं तात पिता तेऽधीतवान्पुरा ।
भारताध्ययनं सर्वं कृष्णद्वैपायनात्तदा।
कच्चित्त्वमपि तत्सर्वमधीषे रौमहर्षणे ॥ १.५.१ ॥
હે વત્સ, તારા પિતાએ પૂર્વે કૃષ્ણદ્વૈપાયન પાસેથી સમગ્ર પુરાણ અને સંપૂર્ણ ભારત અધ્યયન કર્યું હતું. હે રોમહર્ષણપુત્ર, શું તેં પણ તે બધું અધ્યયન કર્યું છે?
1.5.2
पुराणे हि कथा दिव्या आदिवंशाश्च धीमताम् ।
कथ्यन्ते ये पुराऽस्माभिः श्रुतपूर्वाः पितुस्तव ॥ १.५.२ ॥
પુરાણોમાં બુદ્ધિમાનોની દિવ્ય કથાઓ અને આદિવંશો કહેવાય છે, જે પૂર્વે અમે તારા પિતા પાસેથી સાંભળ્યા હતા.
1.5.3
तत्र वंशमहं पूर्वं श्रोतुमिच्छामि भार्गवम् ।
कथयस्व कथामेतां कल्याः स्मः श्रवणे तव ॥ १.५.३ ॥
તેથી પહેલાં હું ભાર્ગવ વંશ સાંભળવા ઇચ્છું છું; આ કથા કહે, તારું સાંભળવાથી અમે ધન્ય થઈશું.
1.5.4
यदधीतं पुरा सम्यग्द्विजश्रेष्ठैर्महात्मभिः ।
वैशंपायनविप्राग्र्यैस्तैश्चापि कथितं यथा ॥ १.५.४ ॥
પૂર્વે મહાત્મા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ સારી રીતે અધ્યયન કર્યું હતું, અને વિપ્રશ્રેષ્ઠ વૈશંપાયને પણ જેમ કહ્યું હતું.
1.5.5
यदधीतं च पित्रा मे सम्यक्कैव ततो मया ।
तावच्छृणुष्व यो देवैः सेन्द्रैः सर्षिमरुद्गणैः ॥ १.५.५ ॥
મારા પિતાએ જે સારી રીતે અધ્યયન કર્યું અને પછી મેં પણ; હવે સાંભળ, જે ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ, ઋષિઓ અને મરુદ્ગણોએ સાંભળ્યું.
1.5.6
पूजितः प्रवरो वंशो भार्गवो भृगुनन्दन ।
इमं वंशमहं पूर्वं भार्गवं ते महामुने ॥ १.५.६ ॥
હે ભૃગુનંદન, ભાર્ગવ વંશ શ્રેષ્ઠ અને પૂજિત છે; આ વંશ પહેલાં હું તને કહીશ, હે મહામુનિ.
1.5.7
निगदामि यथायुक्तं पुराणाश्रयसंयुतम् ।
भृगुर्महर्षिर्भगवान्ब्रह्मणा वै स्वयंभुवा ॥ १.५.७ ॥
પુરાણના આધારે યુક્ત આ વૃત્તાંત યથાયોગ્ય રીતે હું કહું છું. મહર્ષિ ભગવાન ભૃગુને સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ (ઉત્પન્ન કર્યા).
1.5.8
वरुणस्य क्रतौ जातः पावकादिति नः श्रुतम् ।
भृगोः सुदयितः पुत्रश्च्यवनो नाम भार्गवः ॥ १.५.८ ॥
વરુણના યજ્ઞમાં પાવક (અગ્નિ)થી તેઓ જન્મ્યા એમ અમે સાંભળ્યું છે. ભૃગુનો અતિ પ્રિય પુત્ર ચ્યવન નામે ભાર્ગવ (હતો).
1.5.9
च्यवनस्य च दायादः प्रमतिर्नाम धार्मिकः ।
प्रमतेरप्यभूत्पुत्रो घृताच्यां रुरुरित्युत ॥ १.५.९ ॥
ચ્યવનનો વારસ પ્રમતિ નામે ધાર્મિક (હતો). પ્રમતિને પણ ઘૃતાચીથી રુરુ નામે પુત્ર થયો.
1.5.10
रुरोरपि सुतो जज्ञे शुनको वेदपारगः ।
प्रमद्वरायां धर्मात्मा तव पूर्वपितामहः ॥ १.५.१० ॥
રુરુને પણ વેદપારંગત શુનક નામે પુત્ર થયો. પ્રમદ્વરાથી જન્મેલા ધર્માત્મા શુનક તમારા પૂર્વપિતામહ હતા.
1.5.11
तपस्वी च यशस्वी च श्रुतवान्ब्रह्मवित्तमः ।
धार्मिकः सत्यवादी च नियतो नियताशनः ॥ १.५.११ ॥
તેઓ તપસ્વી, યશસ્વી, શાસ્ત્રજ્ઞ અને બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ હતા. તેઓ ધાર્મિક, સત્યવાદી, સંયમી અને મિતાહારી હતા.
1.5.12
सूतपुत्र यथा तस्य भार्गवस्य महात्मनः ।
च्यवनत्वं परिख्यातं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १.५.१२ ॥
હે સૂતપુત્ર! તે મહાત્મા ભાર્ગવનું 'ચ્યવન' નામ કેવી રીતે પ્રખ્યાત થયું તે પૂછનારા મને કહો.
1.5.13
भृगोः सुदयिता भार्या पुलोमेत्यभिविश्रुता ।
तस्यां समभवद्गर्भो भृगुवीर्यसमुद्भवः ॥ १.५.१३ ॥
ભૃગુની અત્યંત પ્રિય પત્ની, પુલોમા નામે વિખ્યાત હતી; તેનામાં ભૃગુના વીર્યથી ઉત્પન્ન થયેલો ગર્ભ રહ્યો.
1.5.14
तस्मिन्गर्भेऽथ संभूते पुलोमायां भृगूद्वह ।
समये समशीलिन्यां धर्मपत्न्यां यशस्विनः ॥ १.५.१४ ॥
હે ભૃગુશ્રેષ્ઠ, તે ગર્ભ પુલોમામાં રચાયો ત્યારે, યશસ્વી ભૃગુની સમાન સ્વભાવવાળી ધર્મપત્ની પુલોમામાં તે સમયસર રહ્યો.
1.5.15
अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे ।
आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाऽभ्याजगाम ह ॥ १.५.१५ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભૃગુ અભિષેક માટે બહાર ગયા ત્યારે, તે રાક્ષસ પુલોમા સાથે તેમના આશ્રમે આવ્યો.
1.5.16
तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम् ।
हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत ॥ १.५.१६ ॥
આશ્રમમાં પ્રવેશીને ભૃગુની નિર્દોષ પત્નીને જોઈને, હૃદયના કામબાણથી ઘેરાયેલો તે વિવેકહીન બની ગયો.
1.5.17
अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना ।
न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा ॥ १.५.१७ ॥
પરંતુ અતિથિ તરીકે આવેલા તે રાક્ષસને સુંદર દર્શનવાળી પુલોમાએ ત્યારે વનનાં ફળ, મૂળ વગેરેથી સત્કાર કર્યો.
1.5.18
तां तु रक्षस्तदा ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम् ।
दृष्ट्वा हृष्टमभूद्राजञ्जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम् ॥ १.५.१८ ॥
હે બ્રાહ્મણ, હે રાજન, ત્યારે તે રાક્ષસ હૃદયના કામબાણથી પીડિત તેને જોઈને હર્ષિત થયો, અને તે નિર્દોષ સ્ત્રીનું હરણ કરવાની ઇચ્છા રાખી.
1.5.19
जातमित्यब्रवीत्कार्यं जिहीर्षुर्मुदितः शुभाम् ।
सा हि पूर्वं वृता तेन पुलोम्ना तु शुचिस्मिता ॥ १.५.१९ ॥
"જન્મ થયો" એમ કહીને, આનંદિત થઈને, એ શુભ સ્ત્રીનું હરણ કરવાની ઇચ્છાથી તેણે તે કાર્યનો વિચાર કર્યો. તેને પહેલાં એ પુલોમાએ જ વરી હતી; તે શુદ્ધ સ્મિતવાળી હતી.
1.5.20
तस्य तत्किल्बिषं नित्यं हृदि वर्तति भार्गव ॥ १.५.२० ॥
હે ભાર્ગવ! તેનું એ પાપ સદાય તેના હૃદયમાં રહે છે.
1.5.21
इदमन्तरमित्येवं हर्तुं चक्रे मनस्तदा ।
अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलन्तं जातवेदसम् ॥ १.५.२१ ॥
"આ જ અવસર છે" એમ વિચારીને ત્યારે તેણે હરણ કરવાનું મન બનાવ્યું. પછી અગ્નિના આશ્રયમાં સળગતા જાતવેદસ (અગ્નિ)ને તેણે જોયા.
1.5.22
तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा ।
शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृच्छे ऋतेन वै ॥ १.५.२२ ॥
ત્યારે એ રાક્ષસે સળગતા પાવક (અગ્નિ)ને પૂછ્યું: "હે અગ્નિ! મને કહે, આ કોની ભાર્યા છે? હું સત્યથી પૂછું છું."
1.5.23
मुखं त्वमसि देवानां वद पावक पृच्छते ।
मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी ॥ १.५.२३ ॥
તું દેવોનું મુખ છે. હે પાવક! પૂછનારને જવાબ આપ. આ સુંદર વર્ણવાળી સ્ત્રીને પહેલાં મેં ભાર્યા તરીકે વરી હતી.
1.5.24
पश्चादिमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारकः ।
सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता ॥ १.५.२४ ॥
પછી એના પિતાએ, જૂઠું આચરનારે, એને ભૃગુને આપી. આ સુંદર કમરવાળી સ્ત્રી ભૃગુની ભાર્યા છે, જે એકાંતમાં ગઈ હતી.
1.5.25
तथा सत्यं समाख्याहि जिहीर्षाम्याश्रमादिमाम् ।
स मन्युस्तत्र हृदयं प्रदहन्निव तिष्ठति ॥ १.५.२५ ॥
'તો સાચું કહે, હું આ સ્ત્રીને આશ્રમમાંથી હરી જવા ઇચ્છું છું.' તે ક્રોધ તેના હૃદયને બાળતો હોય તેમ ત્યાં ઊભો રહ્યો.
1.5.26
मत्पूर्वभार्यां यदिमां भृगुराप सुमध्यमाम् ।
असंमतमिदं मेऽद्य हरिष्याम्याश्रमादिमाम् ॥ १.५.२६ ॥
આ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીને ભૃગુએ મારી પૂર્વ પત્ની તરીકે મેળવી હતી, એ મને માન્ય નથી. આજે હું આને આશ્રમમાંથી હરી જઈશ.
1.5.27
एवं रक्षस्तमामन्त्र्य ज्वलितं जातवेदसम् ।
शङ्कमानं भृगोर्भार्यां पुनःपुनरपृच्छत ॥ १.५.२७ ॥
એ રીતે રાક્ષસે પ્રજ્વલિત જાતવેદ અગ્નિને સંબોધીને, ભૃગુની પત્ની વિશે શંકા કરતાં વારંવાર પૂછ્યું.
1.5.28
त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यदा ।
साक्षिवत्पुण्यपापेषु सत्यं ब्रूहि कवे वचः ॥ १.५.२८ ॥
હે અગ્નિ, તું સર્વ જીવોની અંદર સદા વિચરે છે, પુણ્ય-પાપના સાક્ષી જેમ. હે કવિ, સત્ય વચન કહે.
1.5.29
मत्पूर्वभार्याऽपहृता भृगुणाऽनृतकारिणा ।
सेयं यदि तथा मे त्वं सत्यमाख्यातुमर्हसि ॥ १.५.२९ ॥
અસત્ય આચરનાર ભૃગુએ મારી પૂર્વ પત્ની હરી લીધી. આ એ જ હોય તો મને સત્ય કહેવું તને યોગ્ય છે.
1.5.30
श्रुत्वा त्वत्तो भृगोर्भार्यां हरिष्याम्याश्रमादिमाम् ।
जातवेदः पश्यतस्ते वद सत्यां गिरं मम ॥ १.५.३० ॥
આ ભૃગુની પત્ની છે એમ તારી પાસેથી સાંભળીને, હું આ સ્ત્રીને આશ્રમમાંથી હરી જઈશ. હે જાતવેદ, તું જોતો હોય ત્યારે મને સત્ય વાણી કહે.
1.5.31
तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा सप्तार्चिर्दुःखितोऽभवत् ।
सत्यं वदामि यदि मे शापः स्याद्ब्रह्मवित्तमात् ॥ १.५.३१ ॥
તેનું આ વચન સાંભળીને સપ્તાર્ચિ (અગ્નિ) દુઃખી થયા. બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભૃગુનો શાપ મને લાગે તોપણ હું સત્ય જ કહીશ.
1.5.32
असत्यं चेदहं ब्रूयां पतिष्ये नरकान्ध्रुवम् ।
भीतोऽनृताच्च शापाच्च भृगोरित्यब्रवीच्छनैः ॥ १.५.३२ ॥
જો હું અસત્ય બોલું તો નિશ્ચે નરકમાં પડીશ. અસત્ય અને ભૃગુના શાપથી ડરીને તે ધીમેથી બોલ્યો.
1.5.33
त्वया वृता पुलोमेयं पूर्वं दानवनन्दन ।
किं त्वियं विधिना पूर्वं मन्त्रवन्न वृता त्वया ॥ १.५.३३ ॥
હે દાનવપુત્ર, પહેલાં તેં જ આ પુલોમાને વરી હતી. તો પછી પહેલાં વિધિપૂર્વક, મંત્રો સાથે તેં તેને કેમ વરી નહોતી?
1.5.34
पित्रा तु भृगवे दत्ता पुलोमेयं यशस्विनी ।
ददाति न पिता तुभ्यं वरलोभान्महायशाः ॥ १.५.३४ ॥
તેના પિતાએ યશસ્વિની પુલોમાને ભૃગુને આપી હતી. એ મહાયશસ્વી પિતા વરના લોભથી હવે તને આપતા નથી.
1.5.35
अथेमां वेददृष्टेन कर्मणा विधिपूर्वकम् ।
भार्यामृषिर्भृगुः प्राप मां पुरस्कृत्य दानव ॥ १.५.३५ ॥
પછી, હે દાનવ, ઋષિ ભૃગુએ વેદમાં કહેલ કર્મ પ્રમાણે, વિધિપૂર્વક, મને આગળ રાખીને આને પત્ની તરીકે મેળવી.
1.5.36
सेयमित्यवगच्छामि नानृतं वक्तुमुत्सहे ।
नानृतं हि सदा लोके पूज्यते दानवोत्तम ॥ १.५.३६ ॥
આ એ જ છે એમ હું જાણું છું. હું અસત્ય બોલવાની હિંમત કરતો નથી, કારણ કે હે દાનવોત્તમ, જગતમાં અસત્ય કદી પૂજાતું નથી.