महाभारत · अध्याय 1.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.5.1
पुराणमखिलं तात पिता तेऽधीतवान्पुरा ।
भारताध्ययनं सर्वं कृष्णद्वैपायनात्तदा।
कच्चित्त्वमपि तत्सर्वमधीषे रौमहर्षणे ॥ १.५.१ ॥
हे वत्सा, तुझ्या पित्याने पूर्वी कृष्णद्वैपायनांकडून संपूर्ण पुराण आणि संपूर्ण भारत अध्ययन केले होते. हे रोमहर्षणपुत्रा, तूही ते सर्व अध्ययन केले आहेस का?
1.5.2
पुराणे हि कथा दिव्या आदिवंशाश्च धीमताम् ।
कथ्यन्ते ये पुराऽस्माभिः श्रुतपूर्वाः पितुस्तव ॥ १.५.२ ॥
पुराणांमध्ये बुद्धिमानांच्या दिव्य कथा आणि आदिवंश सांगितले जातात; जे पूर्वी आम्ही तुझ्या पित्याकडून ऐकले होते.
1.5.3
तत्र वंशमहं पूर्वं श्रोतुमिच्छामि भार्गवम् ।
कथयस्व कथामेतां कल्याः स्मः श्रवणे तव ॥ १.५.३ ॥
म्हणून प्रथम भार्गव वंश ऐकू इच्छितो; ही कथा सांग, तुझे ऐकून आम्ही धन्य होऊ.
1.5.4
यदधीतं पुरा सम्यग्द्विजश्रेष्ठैर्महात्मभिः ।
वैशंपायनविप्राग्र्यैस्तैश्चापि कथितं यथा ॥ १.५.४ ॥
पूर्वी महात्म्या श्रेष्ठ द्विजांनी जे सम्यक् अध्ययन केले, आणि विप्रश्रेष्ठ वैशंपायनांनीही जसे सांगितले.
1.5.5
यदधीतं च पित्रा मे सम्यक्कैव ततो मया ।
तावच्छृणुष्व यो देवैः सेन्द्रैः सर्षिमरुद्गणैः ॥ १.५.५ ॥
माझ्या पित्याने जे सम्यक् अध्ययन केले आणि नंतर मीही केले; आता ऐक, जे इंद्रासह देव, ऋषी आणि मरुद्गणांनी ऐकले.
1.5.6
पूजितः प्रवरो वंशो भार्गवो भृगुनन्दन ।
इमं वंशमहं पूर्वं भार्गवं ते महामुने ॥ १.५.६ ॥
हे भृगुनंदना, भार्गव वंश श्रेष्ठ आणि पूजित आहे; हा वंश मी प्रथम तुला सांगतो, हे महामुने.
1.5.7
निगदामि यथायुक्तं पुराणाश्रयसंयुतम् ।
भृगुर्महर्षिर्भगवान्ब्रह्मणा वै स्वयंभुवा ॥ १.५.७ ॥
पुराणाधारे युक्त असे हे यथायोग्य मी सांगतो. महर्षी भगवान भृगु यांना स्वयंभू ब्रह्मदेवांनी (निर्माण केले).
1.5.8
वरुणस्य क्रतौ जातः पावकादिति नः श्रुतम् ।
भृगोः सुदयितः पुत्रश्च्यवनो नाम भार्गवः ॥ १.५.८ ॥
वरुणाच्या यज्ञात पावक (अग्नी) यांच्यापासून ते जन्मले असे आम्ही ऐकले आहे. भृगूंचा अत्यंत प्रिय पुत्र च्यवन नावाचा भार्गव (होता).
1.5.9
च्यवनस्य च दायादः प्रमतिर्नाम धार्मिकः ।
प्रमतेरप्यभूत्पुत्रो घृताच्यां रुरुरित्युत ॥ १.५.९ ॥
च्यवनाचा वारस प्रमति नावाचा धार्मिक (होता). प्रमतीलाही घृताचीपासून रुरु नावाचा पुत्र झाला.
1.5.10
रुरोरपि सुतो जज्ञे शुनको वेदपारगः ।
प्रमद्वरायां धर्मात्मा तव पूर्वपितामहः ॥ १.५.१० ॥
रुरूला वेदपारंगत शुनक नावाचा पुत्र झाला. प्रमद्वरेपासून जन्मलेले धर्मात्मा शुनक हे तुमचे पूर्वपितामह होते.
1.5.11
तपस्वी च यशस्वी च श्रुतवान्ब्रह्मवित्तमः ।
धार्मिकः सत्यवादी च नियतो नियताशनः ॥ १.५.११ ॥
ते तपस्वी, यशस्वी, शास्त्रज्ञ आणि ब्रह्मज्ञांत श्रेष्ठ होते. ते धार्मिक, सत्यवादी, संयमी आणि नियमित आहार घेणारे होते.
1.5.12
सूतपुत्र यथा तस्य भार्गवस्य महात्मनः ।
च्यवनत्वं परिख्यातं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १.५.१२ ॥
हे सूतपुत्रा! त्या महात्मा भार्गवाचे 'च्यवन' हे नाव कसे प्रसिद्ध झाले, ते विचारणाऱ्या मला सांगा.
1.5.13
भृगोः सुदयिता भार्या पुलोमेत्यभिविश्रुता ।
तस्यां समभवद्गर्भो भृगुवीर्यसमुद्भवः ॥ १.५.१३ ॥
भृगूची अत्यंत प्रिय पत्नी, पुलोमा नावाने प्रसिद्ध होती; तिच्या ठायी भृगूच्या वीर्यापासून उत्पन्न झालेला गर्भ राहिला.
1.5.14
तस्मिन्गर्भेऽथ संभूते पुलोमायां भृगूद्वह ।
समये समशीलिन्यां धर्मपत्न्यां यशस्विनः ॥ १.५.१४ ॥
हे भृगुश्रेष्ठा, तो गर्भ पुलोमेमध्ये संभूत झाला असता, यशस्वी भृगूच्या समशील धर्मपत्नी पुलोमेत तो योग्य काळी होता.
1.5.15
अभिषेकाय निष्क्रान्ते भृगौ धर्मभृतां वरे ।
आश्रमं तस्य रक्षोऽथ पुलोमाऽभ्याजगाम ह ॥ १.५.१५ ॥
धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ भृगू अभिषेकासाठी बाहेर गेले असता, तो राक्षस पुलोमेसह त्यांच्या आश्रमात आला.
1.5.16
तं प्रविश्याश्रमं दृष्ट्वा भृगोर्भार्यामनिन्दिताम् ।
हृच्छयेन समाविष्टो विचेताः समपद्यत ॥ १.५.१६ ॥
आश्रमात प्रवेश करून भृगूच्या निर्दोष पत्नीला पाहून, हृदयातील कामबाणाने ग्रासलेला तो विचलित झाला.
1.5.17
अभ्यागतं तु तद्रक्षः पुलोमा चारुदर्शना ।
न्यमन्त्रयत वन्येन फलमूलादिना तदा ॥ १.५.१७ ॥
परंतु अतिथिरूपाने आलेल्या त्या राक्षसाला सुंदर पुलोमेने तेव्हा वनातील फळे, कंदमुळे इत्यादींनी आदरातिथ्य केले.
1.5.18
तां तु रक्षस्तदा ब्रह्मन्हृच्छयेनाभिपीडितम् ।
दृष्ट्वा हृष्टमभूद्राजञ्जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम् ॥ १.५.१८ ॥
हे ब्राह्मणा, हे राजा, तेव्हा त्या राक्षसाने हृदयातील कामबाणाने पीडित झालेल्या तिला पाहून हर्षित झाला आणि त्या निर्दोष स्त्रीला हरण करण्याची इच्छा धरली.
1.5.19
जातमित्यब्रवीत्कार्यं जिहीर्षुर्मुदितः शुभाम् ।
सा हि पूर्वं वृता तेन पुलोम्ना तु शुचिस्मिता ॥ १.५.१९ ॥
"जन्म झाला" असे म्हणून, आनंदित होऊन, त्या शुभ स्त्रीला हरण करण्याच्या इच्छेने त्याने ते कार्य ठरवले. तिला पूर्वी त्या पुलोम्यानेच वरले होते; ती शुद्ध हास्य असलेली होती.
1.5.20
तस्य तत्किल्बिषं नित्यं हृदि वर्तति भार्गव ॥ १.५.२० ॥
हे भार्गवा! त्याचे ते पाप सदैव त्याच्या हृदयात राहते.
1.5.21
इदमन्तरमित्येवं हर्तुं चक्रे मनस्तदा ।
अथाग्निशरणेऽपश्यज्ज्वलन्तं जातवेदसम् ॥ १.५.२१ ॥
"हीच संधी" असा विचार करून तेव्हा त्याने हरण करण्याचे मन केले. मग अग्नीच्या आश्रयात प्रज्वलित जातवेदसाला (अग्नीला) त्याने पाहिले.
1.5.22
तमपृच्छत्ततो रक्षः पावकं ज्वलितं तदा ।
शंस मे कस्य भार्येयमग्ने पृच्छे ऋतेन वै ॥ १.५.२२ ॥
तेव्हा त्या राक्षसाने प्रज्वलित पावकाला (अग्नीला) विचारले: "हे अग्नी! ही कोणाची भार्या आहे ते मला सांग. मी सत्याने विचारत आहे."
1.5.23
मुखं त्वमसि देवानां वद पावक पृच्छते ।
मया हीयं वृता पूर्वं भार्यार्थे वरवर्णिनी ॥ १.५.२३ ॥
तू देवांचे मुख आहेस. हे पावका! विचारणाऱ्याला सांग. या सुंदर वर्णाच्या स्त्रीला पूर्वी मी भार्या म्हणून वरले होते.
1.5.24
पश्चादिमां पिता प्रादाद्भृगवेऽनृतकारकः ।
सेयं यदि वरारोहा भृगोर्भार्या रहोगता ॥ १.५.२४ ॥
नंतर हिच्या पित्याने, असत्य वागणाऱ्याने, हिला भृगूला दिले. ही सुंदर कंबरेची स्त्री भृगूची भार्या असेल, जी एकांतात गेली होती.
1.5.25
तथा सत्यं समाख्याहि जिहीर्षाम्याश्रमादिमाम् ।
स मन्युस्तत्र हृदयं प्रदहन्निव तिष्ठति ॥ १.५.२५ ॥
'तर खरे सांग, मी या स्त्रीला आश्रमातून हरण करू इच्छितो.' तो क्रोध त्याचे हृदय जाळल्यासारखा तिथेच उभा राहिला.
1.5.26
मत्पूर्वभार्यां यदिमां भृगुराप सुमध्यमाम् ।
असंमतमिदं मेऽद्य हरिष्याम्याश्रमादिमाम् ॥ १.५.२६ ॥
या सुंदर कमरेच्या स्त्रीला भृगूने माझी पूर्वपत्नी म्हणून मिळवले होते, हे मला मान्य नाही. आज मी हिला आश्रमातून हरण करीन.
1.5.27
एवं रक्षस्तमामन्त्र्य ज्वलितं जातवेदसम् ।
शङ्कमानं भृगोर्भार्यां पुनःपुनरपृच्छत ॥ १.५.२७ ॥
असे राक्षसाने प्रज्वलित जातवेदस् अग्नीला संबोधून, भृगूच्या पत्नीविषयी शंका घेत पुन:पुन्हा विचारले.
1.5.28
त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि नित्यदा ।
साक्षिवत्पुण्यपापेषु सत्यं ब्रूहि कवे वचः ॥ १.५.२८ ॥
हे अग्नी, तू सर्व प्राण्यांच्या अंतरी नेहमी संचार करतोस, पुण्य-पापाचा साक्षी असल्यासारखा. हे कवे, सत्य वचन सांग.
1.5.29
मत्पूर्वभार्याऽपहृता भृगुणाऽनृतकारिणा ।
सेयं यदि तथा मे त्वं सत्यमाख्यातुमर्हसि ॥ १.५.२९ ॥
असत्य आचरण करणाऱ्या भृगूने माझी पूर्वपत्नी हरण केली. ही तीच असेल तर मला खरे सांगणे तुला योग्य आहे.
1.5.30
श्रुत्वा त्वत्तो भृगोर्भार्यां हरिष्याम्याश्रमादिमाम् ।
जातवेदः पश्यतस्ते वद सत्यां गिरं मम ॥ १.५.३० ॥
ही भृगूची पत्नी आहे हे तुझ्याकडून ऐकून, मी हिला आश्रमातून हरण करीन. हे जातवेदा, तू पाहत असताना मला सत्य वचन सांग.
1.5.31
तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा सप्तार्चिर्दुःखितोऽभवत् ।
सत्यं वदामि यदि मे शापः स्याद्ब्रह्मवित्तमात् ॥ १.५.३१ ॥
त्याचे हे बोलणे ऐकून सप्तार्चि (अग्नी) दुःखी झाला. ब्रह्मवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा भृगूचा शाप मला झाला तरी मी सत्यच सांगेन.
1.5.32
असत्यं चेदहं ब्रूयां पतिष्ये नरकान्ध्रुवम् ।
भीतोऽनृताच्च शापाच्च भृगोरित्यब्रवीच्छनैः ॥ १.५.३२ ॥
मी खोटे बोललो तर निश्चितच नरकात पडेन. खोटेपणाच्या आणि भृगूच्या शापाच्या भीतीने तो हळूच म्हणाला.
1.5.33
त्वया वृता पुलोमेयं पूर्वं दानवनन्दन ।
किं त्वियं विधिना पूर्वं मन्त्रवन्न वृता त्वया ॥ १.५.३३ ॥
हे दानवपुत्रा, पूर्वी तूच या पुलोमेला वरले होतेस. मग पूर्वी विधिपूर्वक मंत्रांसह तू हिला का वरले नाहीस?
1.5.34
पित्रा तु भृगवे दत्ता पुलोमेयं यशस्विनी ।
ददाति न पिता तुभ्यं वरलोभान्महायशाः ॥ १.५.३४ ॥
तिच्या पित्याने यशस्विनी पुलोमेला भृगूला दिले होते. तो महायशस्वी पिता वरलोभामुळे आता तुला देत नाही.
1.5.35
अथेमां वेददृष्टेन कर्मणा विधिपूर्वकम् ।
भार्यामृषिर्भृगुः प्राप मां पुरस्कृत्य दानव ॥ १.५.३५ ॥
मग, हे दानवा, वेदात सांगितलेल्या कर्मानुसार विधिपूर्वक, मला पुढे ठेवून ऋषी भृगूने हिला भार्या म्हणून मिळवले.
1.5.36
सेयमित्यवगच्छामि नानृतं वक्तुमुत्सहे ।
नानृतं हि सदा लोके पूज्यते दानवोत्तम ॥ १.५.३६ ॥
ही तीच आहे असे मला माहीत आहे. मी खोटे बोलण्याचे धाडस करत नाही, कारण हे दानवोत्तमा, जगात खोटे कधीच पूजले जात नाही.