ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.50.1
ततः स राजा राजेन्द्र स्कन्धे तस्य भुजंगमम् ।
मुनेः क्षुत्क्षाम आसज्य स्वपुरं प्रययौ पुनः ॥ १.५०.१ ॥
ଏପରେ ସେ ରାଜା, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷୁଧାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଏକ ସାପ ଝୁଲାଇ ପୁନଶ୍ଚ ନିଜ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲା।
1.50.2
ऋषेस्तस्य तु पुत्रोऽभूद्गति जातो महायशाः ।
शृङ्गी नाम महातेजास्तिग्मवीर्योऽतिकोपनः ॥ १.५०.२ ॥
ସେହି ଋଷିଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ସେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମକ ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ଥିଲେ।
1.50.3
ब्रह्माणं समुपागम्य मुनिः पूजां चकार ह ।
सोऽनुज्ञातस्ततस्तत्र शृङ्गी शुश्राव तं तदा ॥ १.५०.३ ॥
ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ସେଠାରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ତାହା ଶୁଣିଲେ।
1.50.4
सख्युः सकाशात्पितरं पित्रा ते धर्षितं पुरा ।
मृतं सर्पं समासक्तं स्थाणुभूतस्य तस्य तम् ॥ १.५०.४ ॥
ବନ୍ଧୁଙ୍କଠାରୁ ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ — ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ସ୍ଥିର ହୋଇ ବସିଥିବା ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ ସାପ ଝୁଲାଇ।
1.50.5
वहन्तं राजशार्दूल स्कन्धेनानपकारिणम् ।
तपस्विनमतीवाथ तं मुनिप्रवरं नृप ॥ १.५०.५ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ହେ ନୃପ, ନିରପରାଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ କାନ୍ଧରେ ସେହି ସାପ ବହନ କରୁଥିଲେ; ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
1.50.6
जितेन्द्रियं विशुद्धं च स्थितं कर्मण्यथाद्भुतम् ।
तपसा द्योतितात्मानं स्वेष्वङ्गेषु यतं तदा ॥ १.५०.६ ॥
ସେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ବିଶୁଦ୍ଧ, କର୍ମରେ ସ୍ଥିର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ଅଙ୍ଗସମୂହକୁ ସଂଯମରେ ରଖିଥିଲେ।
1.50.7
शुभाचारं शुभकथं सुस्थितं तमलोलुपम् ।
अक्षुद्रमनसूयं च वृद्धं मौनव्रते स्थितम्।
शरण्यं सर्वभूतानां पित्रा विनिकृतं तव ॥ १.५०.७ ॥
ଶୁଭ ଆଚାର ଓ ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଥିବା, ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତ, ଲୋଭ ଓ ତମସ୍ରୁ ମୁକ୍ତ, ଉଦାର ମନର, ଈର୍ଷାହୀନ, ବୃଦ୍ଧ, ମୌନବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ — ଆପଣଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
1.50.8
शशापाथ महातेजाः पितरं ते रुषान्वितः ।
ऋषेः पुत्रो महातेजा बालोऽपि स्थविरद्युतिः ॥ १.५०.८ ॥
ତା'ପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ। ଋଷିପୁତ୍ର ସେହି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବାଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧର ତେଜ ଥିଲା।
1.50.9
स क्षिप्रमुदकं स्पृष्ट्वा रोषादिदमुवाच ह ।
पितरं तेऽभिसन्धाय तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १.५०.९ ॥
ସେ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି କ୍ରୋଧରେ ଏହା କହିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ସେ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
1.50.10
अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पवासृजत् ।
तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा प्रदहिष्यति ॥ १.५०.१० ॥
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ଯିଏ ମୃତ ସାପ ପକାଇଲା, କ୍ରୁଦ୍ଧ ନାଗ ତକ୍ଷକ ତାକୁ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ କରିବେ।
1.50.11
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः ।
सप्तरात्रादितः पापं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १.५०.११ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତେଜର ବିଷଧର ସାପ ମୋ ବାକ୍ୟ ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଆଜିଠାରୁ ସାତ ରାତ୍ରିରେ ସେହି ପାପୀକୁ (ଦଂଶନ କରିବ)। ମୋ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖ।
1.50.12
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्राऽस्य सोऽभवत् ।
दृष्ट्वा च पितरं तस्मै तं शापं प्रत्यवेदयत् ॥ १.५०.१२ ॥
ଏହା କହି ସେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ସେହି ଅଭିଶାପ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
1.50.13
स चापि मुनिशार्दूलः प्रेरयामास ते पितुः ।
शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम् ॥ १.५०.१३ ॥
ସେହି ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗୌରମୁଖ ନାମକ ଶୀଳବାନ ଓ ଗୁଣବାନ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
1.50.14
आचख्यौं सत्त्व विश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः ।
शप्तोऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते ॥ १.५०.१४ ॥
ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ: 'ହେ ମହୀପତି, ମୋ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଭିଶପ୍ତ ହୋଇଛ; ସାବଧାନ ରୁହ।'
1.50.15
तक्षकस्त्वां महाराज तेजसाऽसौ दहिष्यति ।
श्रुत्वा च तद्वचो घोरं पिता ते जनमेजय ॥ १.५०.१५ ॥
'ହେ ମହାରାଜ, ତକ୍ଷକ ନିଜ ତେଜରେ ତୁମକୁ ଦହନ କରିବ।' ହେ ଜନମେଜୟ, ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ତୁମ ପିତା…
1.50.16
यत्तोऽभवत्परित्रस्तस्तक्षकात्पन्नगोत्तमात् ।
ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते ॥ १.५०.१६ ॥
ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ହୋଇ ସେ ସାବଧାନ ହେଲେ। ଅନନ୍ତର ସପ୍ତମ ଦିନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ…
1.50.17
राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुमैच्छत ।
तं ददर्शाथ नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं तदा ॥ १.५०.१७ ॥
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କାଶ୍ୟପ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେତେବେଳେ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
1.50.18
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं द्विजम् ।
क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति ॥ १.५०.१८ ॥
ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ଯାଉଥିବା ଦ୍ୱିଜ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲା: 'ଆପଣ ଏତେ ଶୀଘ୍ର କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି?'
1.50.19
यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन्नाम वै द्विज ।
तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल सोऽद्य वै ॥ १.५०.१९ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ ନାମକ ଯେଉଁ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆଜି ତକ୍ଷକ ସର୍ପ ଦଂଶନ କରି ଦଗ୍ଧ କରିବ।
1.50.20
गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुमपज्वरम् ।
मयाऽभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति ॥ १.५०.२० ॥
ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
1.50.21
किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुमिच्छसि ।
अहं त तक्षको ब्रह्मन्पश्य मे वीर्यमद्भुतम् ॥ १.५०.२१ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ହିଁ ତକ୍ଷକ। ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ।
1.50.22
न शक्तस्त्वं मया दष्टं तं संजीवयितुं नृपम् ।
इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सोऽदशद्वै वनस्पतिम् ॥ १.५०.२२ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ ବୋଲି କହି, ତକ୍ଷକ ସେଠାରେ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଦଂଶନ କଲା।
1.50.23
स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतोऽभवन्नगः ।
काश्यपश्च ततो राजन्नजीवयत तं नगम् ॥ १.५०.२३ ॥
ସର୍ପ ଦଂଶନ ମାତ୍ରେ ସେହି ବୃକ୍ଷ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା। ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କାଶ୍ୟପ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ପୁନଃ ବଞ୍ଚାଇଲେ।
1.50.24
ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः ।
स एवमुक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः ॥ १.५०.२४ ॥
ତା'ପରେ ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଲୋଭ ଦେଖାଇଲା, 'ତୁମର କାମନା କ'ଣ କୁହ' ବୋଲି। ଏପରି କୁହାଗଲେ କାଶ୍ୟପ ପୁଣି ତକ୍ଷକକୁ କହିଲେ।
1.50.25
धनलिप्सुरहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः ।
तमुवाच महात्मानं तक्षकः श्लक्ष्णया गिरा ॥ १.५०.२५ ॥
ଧନଲିପ୍ସୁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହେବା ପରେ, ତକ୍ଷକ କୋମଳ ବାଣୀରେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.50.26
यावद्धनं प्रार्थयसे राज्ञस्तस्मात्ततोऽधिकम् ।
गृहाण मत्त एव त्वं सन्निवर्तस्व चानघ ॥ १.५०.२६ ॥
ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ମାଗୁଛ, ସେଥିରୁ ଅଧିକ ମୋ ପାଖରୁ ହିଁ ନିଅ। ହେ ଅନଘ, ଫେରିଯାଅ।
1.50.27
स एवमुक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः ।
लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद्यावदीप्सितम् ॥ १.५०.२७ ॥
ନାଗ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକଠାରୁ ଯେତେ ଚାହିଁଥିଲେ ସେତେ ଧନ ପାଇ ଫେରିଗଲେ।
1.50.28
तस्मिन्प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः ।
तं नृपं नृपतिश्रेष्ठं पितरं धार्मिकं तव ॥ १.५०.२८ ॥
ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲା ପରେ ତକ୍ଷକ ଛଳରେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯିଏ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ତୁମ୍ଭର ଧାର୍ମିକ ପିତା।
1.50.29
प्रासादस्थं यत्तमपि दग्धवान्विषवह्निना ।
ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः ॥ १.५०.२९ ॥
ପ୍ରାସାଦରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷାଗ୍ନିରେ ଦହନ କଲା। ତା'ପରେ ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ତୁମେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲ।
1.50.30
एतद्दृष्टं श्रुतं चापि यथावन्नृपसत्तम ।
अस्माभिर्निखिलं सर्वं कथितं तेऽतिदारुणम् ॥ १.५०.३० ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଦେଖିଥିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ଏହି ସବୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଲୁ; ତାହା ଅତି ଭୟଙ୍କର।
1.50.31
श्रुत्वा चैतं नरश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम् ।
अस्य चर्षेरुदङ्कस्य विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.५०.३१ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ପରାଭବ ଶୁଣି, ଏହି ଋଷି ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ବିଷୟରେ ପରେ ଯାହା ହେଲା ତାହା କର।
1.50.32
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा जनमेजयः ।
उवाच मन्त्रिणः सर्वानिदं वाक्यमरिदमः ॥ १.५०.३२ ॥
ସେହି ସମୟରେ ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ସେହି ରାଜା ଜନମେଜୟ ନିଜ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.50.33
अथ तत्कथितं केन यद्वृत्तं तद्वनस्पतौ ।
आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा ॥ १.५०.३३ ॥
ତେବେ ସେହି ବୃକ୍ଷରେ ଘଟିଥିବା ସେହି ଘଟଣା, ଯାହା ଜଗତ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଭସ୍ମରାଶିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା କିଏ କହିଥିଲା?
1.50.34
यद्वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै ।
नूनं मन्त्रैर्हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात् ॥ १.५०.३४ ॥
ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦଂଶନରେ ଥିବା ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ କଶ୍ୟପ ଜୀବିତ କରିଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହା ନଷ୍ଟ ହୋଇନଥାନ୍ତା।
1.50.35
चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः ।
दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति ॥ १.५०.३५ ॥
ସେହି ପାପାତ୍ମା, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ତକ୍ଷକ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲା: 'ମୁଁ ଦଂଶନ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବିତ କରିଦେଲେ...'
1.50.36
तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम् ।
विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर्द्विजस्य वै ॥ १.५०.३६ ॥
ବିଷ ସଂଗୃହୀତ କରିଥିବା ତକ୍ଷକ ଜଗତରେ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହେବ। ଏହା ଭାବି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା।
1.50.37
भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम् ।
एकं तु श्रोतुमिच्छामि तद्वृत्तं निर्जने वने ॥ १.५०.३७ ॥
ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି, ତାହା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପାୟ ହେବ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ — ନିର୍ଜନ ବନରେ ଘଟିଥିବା ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ।
1.50.38
संवादं पन्नगेन्द्रस्य काश्यपस्य च कस्तदा ।
श्रुतवान्दृष्टवांश्चापि भवत्सु कथमागतम्।
श्रुत्वा तस्य विधास्येऽहं पन्नगान्तकरीं मतिम् ॥ १.५०.३८ ॥
ନାଗରାଜ ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସେହି ସଂବାଦ ସେତେବେଳେ କିଏ ଶୁଣିଥିଲା, କିଏ ଦେଖିଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଖକୁ କିପରି ଆସିଲା? ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ସର୍ପନାଶ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ କରିବି।
1.50.39
शृणु राजन्यथास्माकं येन तत्कथितं पुरा ।
समागतं द्विजेन्द्रस्य पन्नगेन्द्रस्य चाध्वनि ॥ १.५०.३९ ॥
ହେ ରାଜନ, ଶୁଣନ୍ତୁ — ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ନାଗରାଜ ପଥରେ ସାକ୍ଷାତ କଲେ।
1.50.40
तस्मिन्वृक्षे नरः कश्चिदिन्धनार्थाय पार्थिव ।
विचिन्वन्पूर्वमारूढः शुष्कशाखावनस्पतौ ॥ १.५०.४० ॥
ହେ ରାଜନ, ସେହି ଗଛରେ ଇନ୍ଧନ ପାଇଁ କେହି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଖୋଜୁ ଖୋଜୁ ପୂର୍ବରୁ ଚଢ଼ିଥିଲା — ଶୁଖିଲା ଡାଳ ଥିବା ସେହି ଗଛରେ।
1.50.41
न बुध्येतामुभौ तौ च नगस्थं पन्नगद्विजौ ।
सह तेनैव वृक्षेण भस्मीभूतोऽभवन्नृप ॥ १.५०.४१ ॥
ହେ ରାଜନ, ଗଛରେ ଥିବା ସେହି ଦୁଇ ଜଣ — ସର୍ପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ — ପରସ୍ପରକୁ ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗଛ ସହିତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।
1.50.42
द्विजप्रभावाद्राजेन्द्र व्यजीवत्स वनस्पतिः ।
तेनागम्य द्विजश्रेष्ठ पुंसाऽस्मासु निवेदितम् ॥ १.५०.४२ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଗଛ ପୁଣି ବଞ୍ଚିଗଲା। ସେ ହିଁ ଆସି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମକୁ ଏହା ଜଣାଇଲା।
1.50.43
यथा वृत्तं तु तत्सर्वं तक्षकस्य द्विजस्य च ।
एतत्ते कथितं राजन्यथादृष्टं श्रुतं च यत्।
श्रुत्वा च नृपशार्दूल विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.५०.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତକ୍ଷକ ଓ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଦେଖା ଓ ଶୁଣା ଅନୁସାରେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ନୃପଶାର୍ଦୁଳ, ଏହା ଶୁଣି ଏବେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ।
1.50.44
मन्त्रिणां तु वचः श्रुत्वा स राजा जनमेजयः ।
पर्यतप्यत दुःखार्तः प्रत्यपिंषत्करं करे ॥ १.५०.४४ ॥
ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ଜନମେଜୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ହାତକୁ ଅନ୍ୟ ହାତ ଉପରେ ଘଷିଲେ।
1.50.45
निःश्वासमुष्णमसकृद्दीर्घं राजीवलोचनः ।
मुमोचाश्रूणि च तदा नेत्राभ्यां प्ररुदन्नृपः ॥ १.५०.४५ ॥
କମଳନୟନ ରାଜା ବାରମ୍ବାର ଉଷ୍ଣ, ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ; ସେତେବେଳେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚକ୍ଷୁରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
1.50.46
उवाच च महीपालो दुःखशोकसमन्वितः ।
दुर्धरं बाष्पमुत्सृज्य स्पृष्ट्वा चापो यथाविधि ॥ १.५०.४६ ॥
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ରାଜା, ଅଟକାଇ ହେଉନଥିବା ଲୁହ ଝରାଇ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ।
1.50.47
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा निश्चित्य मनसा नृपः ।
अमर्षी मन्त्रिणः सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.५०.४७ ॥
ରାଜା କ୍ଷଣେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.50.48
श्रुत्वैतद्भवतां वाक्यं पितुर्मे स्वर्गतिं प्रति ।
निश्चितेयं मम मतिर्या च तां मे निबोधत।
अनन्तरं च मन्येऽहं तक्षकाय दुरात्मने ॥ १.५०.४८ ॥
ଆପଣମାନଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ବିଷୟରେ ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ଏହା; ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏବେ ଦୁରାତ୍ମା ତକ୍ଷକ ପ୍ରତି ମୁଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ମନେ କରେ ତାହା ଏହା।
1.50.49
प्रतिकर्तव्यमित्येवं येन मे हिंसितः पिता ।
शृङ्गिणं हेतुमात्रं यः कृत्वा दग्ध्वा च पार्थिवम् ॥ १.५०.४९ ॥
ଏହିପରି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ଉଚିତ; ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଥିଲା, ଶୃଙ୍ଗୀକୁ କେବଳ କାରଣ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଳିଥିଲା।
1.50.50
इयं दुरात्मता तस्य काश्यपं यो न्यवर्तयत् ।
यद्यागच्छेत्स वै विप्रो ननु जीवेत्पिता मम ॥ १.५०.५० ॥
କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବାର ଏହା ତାହାର ଦୁଷ୍ଟତା; ସେ ବିପ୍ର ଆସିଥିଲେ ତେବେ ମୋ ପିତା ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତେ।
1.50.51
परिहीयेत किं तस्य यदि जीवेत्स पार्थिवः ।
काश्यपस्य प्रसादेन मन्त्रिणां विनयेन च ॥ १.५०.५१ ॥
ସେ ରାଜା ବଞ୍ଚିଥିଲେ ତାଙ୍କର କ'ଣ କ୍ଷତି ହୋଇଥାନ୍ତା? କାଶ୍ୟପଙ୍କ କୃପା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବିନୟରେ।
1.50.52
स तु वारितवान्मोहात्काश्यपं द्विजसत्तमम् ।
संजिजीवयिषुं प्राप्तं राजानमपराजितम् ॥ १.५०.५२ ॥
ମୋହବଶତଃ ସେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ର କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲା; ଅଜେୟ ରାଜାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ।
1.50.53
महानतिक्रमो ह्येष तक्षकस्य दुरात्मनः ।
द्विजस्य योऽददद्द्रव्यं मा नृपं जीवयेदिति ॥ १.५०.५३ ॥
ଦୁରାତ୍ମା ତକ୍ଷକଙ୍କର ଏହା ମହାନ ଅତିକ୍ରମ; ସେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ନାହିଁ ବୋଲି କହିଥିଲା।
1.50.54
उत्तङ्कस्य प्रियं कर्तुमात्मनश्च महत्प्रियम् ।
भवतां चैव सर्वेषां गच्छाम्यपचितिं पितुः ॥ १.५०.५४ ॥
ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କର ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ, ମୋର ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରିୟ କରିବାକୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କରିବାକୁ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି।