ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.50.1
ततः स राजा राजेन्द्र स्कन्धे तस्य भुजंगमम् ।
मुनेः क्षुत्क्षाम आसज्य स्वपुरं प्रययौ पुनः ॥ १.५०.१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਲਟਕਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.50.2
ऋषेस्तस्य तु पुत्रोऽभूद्गति जातो महायशाः ।
शृङ्गी नाम महातेजास्तिग्मवीर्योऽतिकोपनः ॥ १.५०.२ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਰਿੰਗੀ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੀਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇਬਾਜ਼ ਸੀ।
1.50.3
ब्रह्माणं समुपागम्य मुनिः पूजां चकार ह ।
सोऽनुज्ञातस्ततस्तत्र शृङ्गी शुश्राव तं तदा ॥ १.५०.३ ॥
ਮੁਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਿੰਗੀ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ।
1.50.4
सख्युः सकाशात्पितरं पित्रा ते धर्षितं पुरा ।
मृतं सर्पं समासक्तं स्थाणुभूतस्य तस्य तम् ॥ १.५०.४ ॥
ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ — ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਅਚਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਉੱਤੇ ਮਰਿਆ ਸੱਪ ਲਟਕਾ ਕੇ।
1.50.5
वहन्तं राजशार्दूल स्कन्धेनानपकारिणम् ।
तपस्विनमतीवाथ तं मुनिप्रवरं नृप ॥ १.५०.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਬੇਕਸੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੱਪ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤਪਸਵੀ ਸਨ।
1.50.6
जितेन्द्रियं विशुद्धं च स्थितं कर्मण्यथाद्भुतम् ।
तपसा द्योतितात्मानं स्वेष्वङ्गेषु यतं तदा ॥ १.५०.६ ॥
ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸਨ; ਤਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ।
1.50.7
शुभाचारं शुभकथं सुस्थितं तमलोलुपम् ।
अक्षुद्रमनसूयं च वृद्धं मौनव्रते स्थितम्।
शरण्यं सर्वभूतानां पित्रा विनिकृतं तव ॥ १.५०.७ ॥
ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਥਿਤ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਤਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਦਾਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਮੌਨ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ — ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ।
1.50.8
शशापाथ महातेजाः पितरं ते रुषान्वितः ।
ऋषेः पुत्रो महातेजा बालोऽपि स्थविरद्युतिः ॥ १.५०.८ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.50.9
स क्षिप्रमुदकं स्पृष्ट्वा रोषादिदमुवाच ह ।
पितरं तेऽभिसन्धाय तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १.५०.९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਝਟਪਟ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਚਮਕਿਆ।
1.50.10
अनागसि गुरौ यो मे मृतं सर्पवासृजत् ।
तं नागस्तक्षकः क्रुद्धस्तेजसा प्रदहिष्यति ॥ १.५०.१० ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਿਆ ਸੱਪ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾਗ ਤਕਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
1.50.11
आशीविषस्तिग्मतेजा मद्वाक्यबलचोदितः ।
सप्तरात्रादितः पापं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १.५०.११ ॥
ਤਿੱਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ (ਡੰਗੇਗਾ)। ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖ।
1.50.12
इत्युक्त्वा प्रययौ तत्र पिता यत्राऽस्य सोऽभवत् ।
दृष्ट्वा च पितरं तस्मै तं शापं प्रत्यवेदयत् ॥ १.५०.१२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਰਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
1.50.13
स चापि मुनिशार्दूलः प्रेरयामास ते पितुः ।
शिष्यं गौरमुखं नाम शीलवन्तं गुणान्वितम् ॥ १.५०.१३ ॥
ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੇ ਵੀ ਗੌਰਮੁਖ ਨਾਮਕ ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।
1.50.14
आचख्यौं सत्त्व विश्रान्तो राज्ञः सर्वमशेषतः ।
शप्तोऽसि मम पुत्रेण यत्तो भव महीपते ॥ १.५०.१४ ॥
ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਦੱਸਿਆ: 'ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੁ।'
1.50.15
तक्षकस्त्वां महाराज तेजसाऽसौ दहिष्यति ।
श्रुत्वा च तद्वचो घोरं पिता ते जनमेजय ॥ १.५०.१५ ॥
'ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਕਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।' ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ…
1.50.16
यत्तोऽभवत्परित्रस्तस्तक्षकात्पन्नगोत्तमात् ।
ततस्तस्मिंस्तु दिवसे सप्तमे समुपस्थिते ॥ १.५०.१६ ॥
ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਕਸ਼ਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸੱਤਵਾਂ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ…
1.50.17
राज्ञः समीपं ब्रह्मर्षिः काश्यपो गन्तुमैच्छत ।
तं ददर्शाथ नागेन्द्रस्तक्षकः काश्यपं तदा ॥ १.५०.१७ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਕਾਸ਼ਯਪ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤਦ ਨਾਗੇਂਦਰ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.50.18
तमब्रवीत्पन्नगेन्द्रः काश्यपं त्वरितं द्विजम् ।
क्व भवांस्त्वरितो याति किं च कार्यं चिकीर्षति ॥ १.५०.१८ ॥
ਨਾਗੇਂਦਰ ਨੇ ਜਲਦੀ ਜਾ ਰਹੇ ਦ੍ਵਿਜ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਏਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?'
1.50.19
यत्र राजा कुरुश्रेष्ठः परिक्षिन्नाम वै द्विज ।
तक्षकेण भुजंगेन धक्ष्यते किल सोऽद्य वै ॥ १.५०.१९ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਡੰਗ ਕੇ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
1.50.20
गच्छाम्यहं तं त्वरितः सद्यः कर्तुमपज्वरम् ।
मयाऽभिपन्नं तं चापि न सर्पो धर्षयिष्यति ॥ १.५०.२० ॥
ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂ। ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਵੀ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।
1.50.21
किमर्थं तं मया दष्टं संजीवयितुमिच्छसि ।
अहं त तक्षको ब्रह्मन्पश्य मे वीर्यमद्भुतम् ॥ १.५०.२१ ॥
ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਡੰਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਨਾ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਹੀ ਤਕਸ਼ਕ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਅਦਭੁਤ ਬਲ ਵੇਖ।
1.50.22
न शक्तस्त्वं मया दष्टं तं संजीवयितुं नृपम् ।
इत्युक्त्वा तक्षकस्तत्र सोऽदशद्वै वनस्पतिम् ॥ १.५०.२२ ॥
ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਡੰਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤੇਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਡੰਗ ਲਿਆ।
1.50.23
स दष्टमात्रो नागेन भस्मीभूतोऽभवन्नगः ।
काश्यपश्च ततो राजन्नजीवयत तं नगम् ॥ १.५०.२३ ॥
ਨਾਗ ਦੇ ਡੰਗਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਰੁੱਖ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1.50.24
ततस्तं लोभयामास कामं ब्रूहीति तक्षकः ।
स एवमुक्तस्तं प्राह काश्यपस्तक्षकं पुनः ॥ १.५०.२४ ॥
ਤਦ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਇਆ, 'ਦੱਸੋ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਕੀ ਹੈ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ।
1.50.25
धनलिप्सुरहं तत्र यामीत्युक्तश्च तेन सः ।
तमुवाच महात्मानं तक्षकः श्लक्ष्णया गिरा ॥ १.५०.२५ ॥
ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤੱਖਕ ਨੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.50.26
यावद्धनं प्रार्थयसे राज्ञस्तस्मात्ततोऽधिकम् ।
गृहाण मत्त एव त्वं सन्निवर्तस्व चानघ ॥ १.५०.२६ ॥
ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਿੰਨਾ ਧਨ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਲੈ ਲੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੁੜ ਜਾ।
1.50.27
स एवमुक्तो नागेन काश्यपो द्विपदां वरः ।
लब्ध्वा वित्तं निववृते तक्षकाद्यावदीप्सितम् ॥ १.५०.२७ ॥
ਨਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੇ ਤੱਖਕ ਤੋਂ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਉਤਨਾ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ।
1.50.28
तस्मिन्प्रतिगते विप्रे छद्मनोपेत्य तक्षकः ।
तं नृपं नृपतिश्रेष्ठं पितरं धार्मिकं तव ॥ १.५०.२८ ॥
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਾ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਤੱਖਕ ਛਲ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।
1.50.29
प्रासादस्थं यत्तमपि दग्धवान्विषवह्निना ।
ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र विजयायाभिषेचितः ॥ १.५०.२९ ॥
ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਗਨੀ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1.50.30
एतद्दृष्टं श्रुतं चापि यथावन्नृपसत्तम ।
अस्माभिर्निखिलं सर्वं कथितं तेऽतिदारुणम् ॥ १.५०.३० ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
1.50.31
श्रुत्वा चैतं नरश्रेष्ठ पार्थिवस्य पराभवम् ।
अस्य चर्षेरुदङ्कस्य विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.५०.३१ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਉਤੰਕ ਬਾਰੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਰੋ।
1.50.32
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा जनमेजयः ।
उवाच मन्त्रिणः सर्वानिदं वाक्यमरिदमः ॥ १.५०.३२ ॥
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.50.33
अथ तत्कथितं केन यद्वृत्तं तद्वनस्पतौ ।
आश्चर्यभूतं लोकस्य भस्मराशीकृतं तदा ॥ १.५०.३३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਸੁਆਹ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ?
1.50.34
यद्वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै ।
नूनं मन्त्रैर्हतविषो न प्रणश्येत काश्यपात् ॥ १.५०.३४ ॥
ਜਿਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਡੰਗਿਆ ਸੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ; ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
1.50.35
चिन्तयामास पापात्मा मनसा पन्नगाधमः ।
दष्टं यदि मया विप्रः पार्थिवं जीवयिष्यति ॥ १.५०.३५ ॥
ਉਸ ਪਾਪੀ, ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਡੰਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦੇਵੇ...'
1.50.36
तक्षकः संहतविषो लोके यास्यति हास्यताम् ।
विचिन्त्यैवं कृता तेन ध्रुवं तुष्टिर्द्विजस्य वै ॥ १.५०.३६ ॥
ਵਿਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤਕਸ਼ਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਗਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਯਕੀਨਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
1.50.37
भविष्यति ह्युपायेन यस्य दास्यामि यातनाम् ।
एकं तु श्रोतुमिच्छामि तद्वृत्तं निर्जने वने ॥ १.५०.३७ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਉਜਾੜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਉਹ ਘਟਨਾ।
1.50.38
संवादं पन्नगेन्द्रस्य काश्यपस्य च कस्तदा ।
श्रुतवान्दृष्टवांश्चापि भवत्सु कथमागतम्।
श्रुत्वा तस्य विधास्येऽहं पन्नगान्तकरीं मतिम् ॥ १.५०.३८ ॥
ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਉਹ ਸੰਵਾਦ ਉਦੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ? ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਾਂਗਾ।
1.50.39
शृणु राजन्यथास्माकं येन तत्कथितं पुरा ।
समागतं द्विजेन्द्रस्य पन्नगेन्द्रस्य चाध्वनि ॥ १.५०.३९ ॥
ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ — ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਜ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ।
1.50.40
तस्मिन्वृक्षे नरः कश्चिदिन्धनार्थाय पार्थिव ।
विचिन्वन्पूर्वमारूढः शुष्कशाखावनस्पतौ ॥ १.५०.४० ॥
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬਾਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾਂ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ — ਸੁੱਕੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ।
1.50.41
न बुध्येतामुभौ तौ च नगस्थं पन्नगद्विजौ ।
सह तेनैव वृक्षेण भस्मीभूतोऽभवन्नृप ॥ १.५०.४१ ॥
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ — ਸੱਪ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ — ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।
1.50.42
द्विजप्रभावाद्राजेन्द्र व्यजीवत्स वनस्पतिः ।
तेनागम्य द्विजश्रेष्ठ पुंसाऽस्मासु निवेदितम् ॥ १.५०.४२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫਿਰ ਜੀ ਉੱਠਿਆ। ਉਸੇ ਨੇ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ।
1.50.43
यथा वृत्तं तु तत्सर्वं तक्षकस्य द्विजस्य च ।
एतत्ते कथितं राजन्यथादृष्टं श्रुतं च यत्।
श्रुत्वा च नृपशार्दूल विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.५०.४३ ॥
ਰਾਜਨ, ਤਕਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨ੍ਰਿਪਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੁਣ ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ।
1.50.44
मन्त्रिणां तु वचः श्रुत्वा स राजा जनमेजयः ।
पर्यतप्यत दुःखार्तः प्रत्यपिंषत्करं करे ॥ १.५०.४४ ॥
ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਰਗੜਨ ਲੱਗਾ।
1.50.45
निःश्वासमुष्णमसकृद्दीर्घं राजीवलोचनः ।
मुमोचाश्रूणि च तदा नेत्राभ्यां प्ररुदन्नृपः ॥ १.५०.४५ ॥
ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ, ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਛੱਡੇ; ਉਦੋਂ ਰੋਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਤੁਰੇ।
1.50.46
उवाच च महीपालो दुःखशोकसमन्वितः ।
दुर्धरं बाष्पमुत्सृज्य स्पृष्ट्वा चापो यथाविधि ॥ १.५०.४६ ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਕਾਬੂ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੰਝੂ ਵਹਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
1.50.47
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा निश्चित्य मनसा नृपः ।
अमर्षी मन्त्रिणः सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.५०.४७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.50.48
श्रुत्वैतद्भवतां वाक्यं पितुर्मे स्वर्गतिं प्रति ।
निश्चितेयं मम मतिर्या च तां मे निबोधत।
अनन्तरं च मन्येऽहं तक्षकाय दुरात्मने ॥ १.५०.४८ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਣੋ। ਹੁਣ ਦੁਰਾਤਮਾ ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਲ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ।
1.50.49
प्रतिकर्तव्यमित्येवं येन मे हिंसितः पिता ।
शृङ्गिणं हेतुमात्रं यः कृत्वा दग्ध्वा च पार्थिवम् ॥ १.५०.४९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕਾਰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ।
1.50.50
इयं दुरात्मता तस्य काश्यपं यो न्यवर्तयत् ।
यद्यागच्छेत्स वै विप्रो ननु जीवेत्पिता मम ॥ १.५०.५० ॥
ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ ਉਸਦੀ ਇਹ ਬਦਕਾਰੀ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਿਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ।
1.50.51
परिहीयेत किं तस्य यदि जीवेत्स पार्थिवः ।
काश्यपस्य प्रसादेन मन्त्रिणां विनयेन च ॥ १.५०.५१ ॥
ਜੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕੀ ਘਟ ਜਾਂਦਾ? ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ।
1.50.52
स तु वारितवान्मोहात्काश्यपं द्विजसत्तमम् ।
संजिजीवयिषुं प्राप्तं राजानमपराजितम् ॥ १.५०.५२ ॥
ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ; ਅਜੇਯ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰਨ ਆਏ ਨੂੰ।
1.50.53
महानतिक्रमो ह्येष तक्षकस्य दुरात्मनः ।
द्विजस्य योऽददद्द्रव्यं मा नृपं जीवयेदिति ॥ १.५०.५३ ॥
ਦੁਰਾਤਮਾ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ; ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰੋ।
1.50.54
उत्तङ्कस्य प्रियं कर्तुमात्मनश्च महत्प्रियम् ।
भवतां चैव सर्वेषां गच्छाम्यपचितिं पितुः ॥ १.५०.५४ ॥
ਉੱਤੰਕ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਵੀ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਵਾਂਗਾ।