महाभारत · अध्याय 1.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.60.1
श्रुत्वा तु सर्पसत्राय दीक्षितं जनमेजयम् ।
अभ्यगच्छदृषिर्विद्वान्कृष्णद्वैपायनस्तदा ॥ १.६०.१ ॥
सर्पसत्रासाठी दीक्षित झालेल्या जनमेजयाबद्दल ऐकून तेव्हा विद्वान ऋषी कृष्णद्वैपायन त्याच्याकडे गेले.
1.60.2
जनयामास यं काली शक्तेः पुत्रात्पराशरात् ।
कन्यैव यमुनाद्वीपे पाण्डवानां पितामहम् ॥ १.६०.२ ॥
शक्तीचा पुत्र पराशर यांच्यापासून, यमुनेच्या बेटावर, कन्या असतानाच काली (सत्यवती) हिने ज्यांना जन्म दिला, ते पांडवांचे पितामह.
1.60.3
जातमात्रश्च यः सद्य इष्ट्या देहमवीवृधत् ।
वेदांश्चाधिजगे साङ्गन्सेतिहासान्महायशाः ॥ १.६०.३ ॥
जन्मताच ज्यांनी इष्टीच्या (यज्ञविधीने) देह वाढवला आणि अंगांसह व इतिहासांसह वेद अभ्यासले, ते महायशस्वी.
1.60.4
यं नाति तपसा कश्चिन्न वेदाध्ययनेन च ।
न व्रतैर्नोपवासैश्च न प्रसूत्या न मन्युना ॥ १.६०.४ ॥
तपाने, वेदाध्ययनाने, व्रतांनी, उपवासांनी, संततीने किंवा क्रोधाने कोणीही ज्यांच्याशी बरोबरी करू शकत नाही.
1.60.5
विव्यासैकं चतुर्धा यो वेदं वेदविदां वरः ।
परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः कविः सत्यव्रतः शुचिः ॥ १.६०.५ ॥
एकाच वेदाची चार भागांत विभागणी करणारे, वेदज्ञांत श्रेष्ठ, परावर जाणणारे, ब्रह्मर्षी, कवी, सत्यव्रती आणि शुचि.
1.60.6
यः पाण्डुं धृतराष्ट्रं च विदुरं चाप्यजीजनत् ।
शन्तनोः संततिं तन्वन्पुण्यकीर्तिर्महायशाः ॥ १.६०.६ ॥
पांडू, धृतराष्ट्र आणि विदुर यांनाही ज्यांनी जन्म दिला, शंतनूचा वंश विस्तारणारे पुण्यकीर्ती महायशस्वी.
1.60.7
जनमेजयस्य राजर्षेः स महात्मा सदस्तथा ।
विवेश सहितः शिष्यैर्वेदवेदाङ्गपारगैः ॥ १.६०.७ ॥
राजर्षी जनमेजयाच्या त्या सभेत ते महात्मा वेद आणि वेदांगांत पारंगत शिष्यांसह प्रविष्ट झाले.
1.60.8
तत्र राजानमासीनं ददर्श जनमेजयम् ।
वृतं सदस्यैर्बहुभिर्देवैरिव पुरन्दरम् ॥ १.६०.८ ॥
तेथे आसनस्थ राजा जनमेजयाला त्यांनी पाहिले; देवांनी वेढलेल्या इंद्राप्रमाणे अनेक सदस्यांनी तो वेढलेला होता.
1.60.9
तथा मूर्धाभिषिक्तैश्च नानाजनपदेश्वरैः ।
ऋत्विग्भिर्ब्रह्मकल्पैश्च कुशलैर्यज्ञसंस्तरे ॥ १.६०.९ ॥
यज्ञमंडपात ते मूर्धाभिषिक्त, नाना जनपदांचे अधिपती आणि ब्रह्मदेवासारख्या कुशल ऋत्विजांनी वेढलेले होते.
1.60.10
जनमेजयस्तु राजर्षिर्दृष्ट्वा तमृषिमागतम् ।
सगणोऽभ्युद्ययौ तूर्णं प्रीत्या भरतसत्तमः ॥ १.६०.१० ॥
आलेल्या त्या ऋषींना पाहून राजर्षी जनमेजय परिवारासह तत्काळ प्रेमाने सामोरे गेले; ते भरतवंशातील श्रेष्ठ होते.
1.60.11
काञ्चनं विष्टरं तस्मै सदस्यानुमतः प्रभुः ।
आसनं कल्पयामास यथा शक्रो बृहस्पतेः ॥ १.६०.११ ॥
सदस्यांच्या संमतीने प्रभूंनी त्यांच्यासाठी सुवर्ण-आसन तयार केले, जसे इंद्राने बृहस्पतींसाठी आसन तयार केले होते.
1.60.12
तत्रोपविष्टं वरदं देवर्षिगणपूजितम् ।
पूजयामास राजेन्द्रः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.६०.१२ ॥
तेथे बसलेल्या वरदात्या, देव-ऋषिगणांनी पूजित अशा त्या ऋषींना राजेंद्रांनी शास्त्रविहित विधीने पूजले.
1.60.13
पाद्यमाचमनीयं च अर्घ्यं गां च विधानतः ।
पितामहाय कृष्णाय तदर्हाय न्यवेदयत् ॥ १.६०.१३ ॥
विधिपूर्वक पाद्य, आचमनीय, अर्घ्य आणि एक गाय त्या योग्य पितामह कृष्णांना (व्यासांना) अर्पण केली.
1.60.14
प्रतिगृह्य तु तां पूजां पाम्डवाज्जनमेजयात् ।
गां चैव समनुज्ञाय व्यासः प्रीतोऽभवत्तदा ॥ १.६०.१४ ॥
पांडववंशज जनमेजयाची ती पूजा स्वीकारून आणि गाईलाही संमती देऊन तेव्हा व्यास प्रसन्न झाले.
1.60.15
तथा च पूजयित्वा तं प्रणयात्प्रतितामहम् ।
उपोपविश्य प्रीतात्मा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ १.६०.१५ ॥
तसेच त्या प्रतितामहांची प्रेमाने पूजा करून, प्रसन्न मनाने जवळ बसून त्यांनी कुशल विचारले.
1.60.16
भगवानापि तं दृष्ट्वा कुशलं प्रतिवेद्य च ।
सदस्यैः पूजितः सर्वैः सदस्यान्प्रत्यपूजयत् ॥ १.६०.१६ ॥
भगवानांनीही त्यांना पाहून आपले कुशल सांगितले, सर्व सभासदांकडून पूजित होऊन त्या बदल्यात सभासदांचाही सत्कार केला.
1.60.17
ततस्तु सहितः सर्वैः सदस्यैर्जनमेजयः ।
इदं पश्चाद्द्विजश्रेष्ठं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः ॥ १.६०.१७ ॥
नंतर सर्व सभासदांसह जनमेजयाने हात जोडून द्विजश्रेष्ठांना हे विचारले.
1.60.18
कुरूणां पाण्डवानां च भवान्प्रत्यक्षदर्शिवान् ।
तेषां चरितमिच्छामि कथ्यमानं त्वया द्विज ॥ १.६०.१८ ॥
हे द्विजा, आपण कौरव आणि पांडवांचे प्रत्यक्षदर्शी आहात; त्यांचे चरित्र आपल्याकडून सांगितलेले ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.60.19
कथं समभवद्भेदस्तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।
तच्च युद्धं कथं वृत्तं भूतान्तकरणं महत् ॥ १.६०.१९ ॥
अक्लिष्टकर्म्यांमध्ये भेद कसा निर्माण झाला? प्राणिसंहार घडवणारे ते महायुद्ध कसे घडले?
1.60.20
पितामहानां सर्वेषां दैवेनाविष्टचेतसाम् ।
कार्त्स्न्येनैतन्ममाचक्ष्व यथा वृत्तं द्विजोत्तम।
इच्छामि तत्त्वतः श्रोतुं भगवन्कुशलो ह्यसि ॥ १.६०.२० ॥
दैवाने चित्त व्यापलेल्या माझ्या सर्व पितामहांचा हा वृत्तांत, हे द्विजोत्तमा, पूर्णपणे मला सांगा. हे भगवन्, तुम्ही कुशल आहात, म्हणून यथार्थपणे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.60.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णद्वैपायनस्तदा ।
शशास शिष्यमासीनं वैशंपायनमन्तिके ॥ १.६०.२१ ॥
त्याचे ते वचन ऐकून तेव्हा कृष्णद्वैपायनाने जवळ बसलेल्या शिष्य वैशंपायनाला आज्ञा केली.
1.60.22
कुरूणां पाण्डवानां च यथा भेदोऽभवत्पुरा ।
तदस्मै सर्वमाचक्ष्व यन्मत्तः श्रुतवानसि ॥ १.६०.२२ ॥
पूर्वी कौरव आणि पांडव यांच्यात भेद कसा निर्माण झाला, ते सर्व, जे तू माझ्याकडून ऐकले आहेस, त्याला सांग.
1.60.23
गुरोर्वचनमाज्ञाय स तु विप्रर्षभस्तदा ।
आचचक्षे ततः सर्वमितिहासं पुरातनम् ॥ १.६०.२३ ॥
गुरूची आज्ञा जाणून तो विप्रश्रेष्ठ तेव्हा प्राचीन इतिहास सर्व सांगू लागला.
1.60.24
राज्ञे तस्मै सदस्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च सर्वशः ।
भेदं सर्वविनाशं च कुरुपाण्डवयोस्तदा ॥ १.६०.२४ ॥
त्या राजाला, सभासदांना आणि सर्व पार्थिवांना, तेव्हा कुरु-पांडवांमधील भेद व त्यांचा सर्व विनाश सांगितला.