મહાભારત · અધ્યાય 1.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.62.1
कथितं वै समासेन त्वया सर्वं द्विजोत्तम ।
महाभारतमाख्यानं कुरूणां चरितं महत् ॥ १.६२.१ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, કુરુઓના મહાન ચરિત્રરૂપ મહાભારત આખ્યાન તમે સંક્ષેપમાં સંપૂર્ણ કહ્યું.
1.62.2
कथां त्वनघ चित्रार्थां कथयस्व तपोधन ।
विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे ॥ १.६२.२ ॥
હે નિષ્પાપ તપોધન, વિચિત્ર અર્થોવાળી એ કથા કહો; વિસ્તારથી સાંભળવાનું મારું કુતૂહલ અત્યંત જાગ્યું છે.
1.62.3
स भवान्विस्तरेणेमां पुनराख्यातुमर्हति ।
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत् ॥ १.६२.३ ॥
તેથી આપ જ આ વિસ્તારથી ફરી કહેવા યોગ્ય છો; પૂર્વજોનાં મહાન ચરિત્રો સાંભળતાં હું તૃપ્ત થતો નથી.
1.62.4
न तत्कारणमल्पं वै धर्मज्ञा यत्र पाण्डवाः ।
अवध्यान्सर्वशो जघ्नुः प्रशस्यन्ते च मानवैः ॥ १.६२.४ ॥
ધર્મજ્ઞ પાંડવોએ જેમનો વધ ન થવો જોઈતો હતો તેમને સંપૂર્ણપણે માર્યા; તેનું કારણ નાનું નથી; મનુષ્યો તેમની પ્રશંસા કરે છે.
1.62.5
किमर्थं ते नरव्याघ्राः शक्ताः सन्तो ह्यनागसः ।
प्रयुज्यमानान्संक्लेशान्क्षान्तवन्तो दुरात्मनाम् ॥ १.६२.५ ॥
હે નરવ્યાઘ્રો, સમર્થ અને નિર્દોષ હોવા છતાં દુરાત્માઓએ આપેલા ક્લેશો તમે શા માટે સહન કર્યા?
1.62.6
कथं नागायुतप्राणो बाहुशाली वृकोदरः ।
परिक्लिश्यन्नपि क्रोधं धृतवान्वै द्विजोत्तम ॥ १.६२.६ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળો, બાહુબલી વૃકોદર (ભીમ) ક્લેશ પામવા છતાં ક્રોધ કેવી રીતે ધારણ કરી શક્યો?
1.62.7
कथं सा द्रौपदी कृष्णा क्लिश्यमाना दुरात्मभिः ।
शक्ता सती धार्तराष्ट्रान्नादहत्क्रोधचक्षुषा ॥ १.६२.७ ॥
દુરાત્માઓ દ્વારા પીડાતી તે કૃષ્ણા દ્રૌપદી, સમર્થ અને સતી હોવા છતાં, ક્રોધભરી દૃષ્ટિથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને કેમ બાળી ન નાખ્યા?
1.62.8
कथं व्यसनिनं द्यूते पार्थौ माद्रीसुतौ तदा ।
अन्वयुस्ते नरव्याघ्रा बाध्यमाना दुरात्मभिः ॥ १.६२.८ ॥
જુગારમાં વિપત્તિમાં પડેલા પૃથાના પુત્રો અને માદ્રીના પુત્રો, તે નરવ્યાઘ્રો, દુરાત્માઓ દ્વારા પીડાતા ત્યારે તેમને કેવી રીતે અનુસર્યા?
1.62.9
कथं धर्मभृतां श्रेष्ठः सुतो धर्मस्य धर्मवित् ।
अनर्हः परमं क्लेशं सोढवान्स युधिष्ठिरः ॥ १.६२.९ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મના પુત્ર, ધર્મજ્ઞ તે યુધિષ્ઠિર, અયોગ્ય હોવા છતાં તે પરમ ક્લેશ કેવી રીતે સહન કરતા રહ્યા?
1.62.10
कथं च बहुलाः सेनाः पाण्डवः कृष्णसारथिः ।
अस्यन्नेकोऽनयत्सर्वाः पितृलोकं धनंजयः ॥ १.६२.१० ॥
કૃષ્ણ જેનો સારથિ હતો, તે પાંડવ ધનંજય એકલા બાણ છોડીને બધી મોટી સેનાઓને પિતૃલોકે કેવી રીતે મોકલી આપી?
1.62.11
एतदाचक्ष्व मे सर्वं यथावृत्तं तपोधन ।
यद्यच्च कृतवन्तस्ते तत्रतत्र महारथाः ॥ १.६२.११ ॥
હે તપોધન, આ બધું જેમ બન્યું તેમ મને કહો; અને તે મહારથીઓએ ત્યાં ત્યાં જે જે કર્યું તે બધું.
1.62.12
क्षणं कुरु महाराज विपुलोऽयमनुक्रमः ।
पुण्याख्यानस्य वक्तव्यः कृष्णद्वैपायनेरितः ॥ १.६२.१२ ॥
હે મહારાજ, એક ક્ષણ ધ્યાન આપો. કૃષ્ણદ્વૈપાયને કહેલા આ પુણ્ય આખ્યાનનો આ વિસ્તૃત ક્રમ હવે કહેવો જોઈએ.
1.62.13
महर्षेः सर्वलोकेषु पूजितस्य महात्मनः ।
प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ॥ १.६२.१३ ॥
સર્વ લોકોમાં પૂજિત તે મહર્ષિ, મહાત્મા, અમિતતેજસ્વી વ્યાસનું સંપૂર્ણ મત હું કહીશ.
1.62.14
इदं शतसहस्रं हि श्लोकानां पुण्यकर्मणाम् ।
सत्यवत्यात्मजेनेह व्याख्यातममितौजसा ॥ १.६२.१४ ॥
સત્યવતીના પુત્ર, અમિત ઓજસ્વી વ્યાસે અહીં પુણ્યકર્મોના આ લાખ શ્લોક વ્યાખ્યાયિત કર્યા છે.
1.62.15
उपाख्यानैः सह ज्ञेयं श्राव्यं भारतमुत्तमम् ।
संक्षेपेण तु वक्ष्यामि सर्वमेतन्नराधिप ॥ १.६२.१५ ॥
ઉપાખ્યાનો સહિતનું આ ઉત્તમ ભારત જાણવા અને સંભળાવવા યોગ્ય છે. હે નરાધિપ, હું આ બધું સંક્ષેપમાં કહીશ.
1.62.16
अध्यायानां सहस्रे द्वे पर्वणां शतमेव च ।
श्लोकानां तु सहस्राणि नवतिश्च दशैव च।
ततोऽष्टादशभिः पर्वैः संगृहीतं महर्षिणा ॥ १.६२.१६ ॥
બે હજાર અધ્યાય, સો પર્વ અને નેવું હજાર દસ શ્લોક છે. પછી અઢાર પર્વોમાં મહર્ષિએ આ સંગ્રહિત કર્યું.
1.62.17
य इदं श्रावयेद्विद्वान्ये चेदं शृणुयुर्नराः ।
ते ब्रह्मणः स्थानमेत्य प्राप्नुयुर्देवतुल्यताम् ॥ १.६२.१७ ॥
જે વિદ્વાન આ સંભળાવે અને જે મનુષ્યો આ સાંભળે, તેઓ બ્રહ્માના ધામને પામીને દેવતુલ્ય પદ પામે છે.
1.62.18
इदं हि वेदैः समितं पवित्रमपि चोत्तमम् ।
श्राव्याणामुत्तमं चेदं पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ १.६२.१८ ॥
આ વેદો સમાન પવિત્ર અને ઉત્તમ છે. શ્રવણ યોગ્યોમાં આ જ ઉત્તમ છે; આ પુરાણ ઋષિઓએ પ્રશંસિત કર્યું છે.
1.62.19
अस्मिन्नर्थश्च कामश्च निखिलेनोपदेक्ष्यते ।
इतिहासे महापुण्ये बुद्धिश्च परिनैष्ठिकी ॥ १.६२.१९ ॥
આ અત્યંત પવિત્ર ઇતિહાસમાં અર્થ અને કામ સંપૂર્ણપણે ઉપદેશાશે, અને પરમ નિષ્ઠાવાળી બુદ્ધિ પણ.
1.62.20
अक्षुद्रान्दानशीलांश्च सत्यशीलाननास्तिकान् ।
कार्ष्णं वेदमिमं विद्वाञ्छ्रावयित्वाऽर्थमश्नुते ॥ १.६२.२० ॥
ઉદાર, દાનશીલ, સત્યશીલ અને આસ્તિક શ્રોતાઓને આ કૃષ્ણ-વેદ સંભળાવીને વિદ્વાન ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
1.62.21
भ्रूणहत्याकृतं चापि पापं जह्यादसंशयम् ।
इतिहासमिमं श्रुत्वा पुरुषोऽपि सुदारुणः ॥ १.६२.२१ ॥
ભ્રૂણહત્યાથી થયેલું પાપ પણ, અને અત્યંત ક્રૂર પુરુષ પણ આ ઇતિહાસ સાંભળીને નિઃસંદેહ તે પાપ છોડે છે.
1.62.22
मुच्यते सर्वपापेभ्यो राहुणा चन्द्रमा यथा ।
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा ॥ १.६२.२२ ॥
રાહુથી ચંદ્ર મુક્ત થાય તેમ માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. 'જય' નામનો આ ઇતિહાસ વિજય ઇચ્છનારે અવશ્ય સાંભળવો.
1.62.23
महीं विजयते राजा शत्रूंश्चापि पराजयेत् ।
इदं पुंसवनं श्रेष्ठमिदं स्वस्त्ययनं महत् ॥ १.६२.२३ ॥
રાજા પૃથ્વી જીતે છે અને શત્રુઓને પણ પરાજિત કરે છે. આ શ્રેષ્ઠ પુંસવન છે, આ મહાન સ્વસ્ત્યયન છે.
1.62.24
महिषीयुवराजाभ्यां श्रोतव्यं बहुशस्तथा ।
वीरं जनयते पुत्रं कन्यां वा राज्यभागिनीम् ॥ १.६२.२४ ॥
મહારાણી અને યુવરાજે આ વારંવાર સાંભળવું જોઈએ. તેઓ વીર પુત્ર અથવા રાજ્યભાગિની કન્યાને જન્મ આપે છે.
1.62.25
धर्मशास्त्रमिदं पुण्यमर्थशास्त्रमिदं परम् ।
मोक्षशास्त्रमिदं प्रोक्तं व्यासेनामितबुद्धिना ॥ १.६२.२५ ॥
આ પુણ્યમય ધર્મશાસ્ત્ર છે, આ શ્રેષ્ઠ અર્થશાસ્ત્ર છે. અમિત બુદ્ધિવાળા વ્યાસે આને મોક્ષશાસ્ત્ર પણ કહ્યું છે.
1.62.26
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ ।
यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न कुत्रचित्।
इदं हि ब्राह्मणैर्लोके आख्यातं ब्राह्मणेष्विह ॥ १.६२.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષમાં અહીં જે છે તે બીજે પણ છે; અહીં જે નથી તે ક્યાંય નથી. જગતમાં આ બ્રાહ્મણોએ બ્રાહ્મણો વચ્ચે અહીં કહ્યું છે.
1.62.27
संप्रत्याचक्षते चेदं तथा श्रोष्यन्ति चापरे ।
पुत्राः शुश्रूषवः सन्ति प्रेष्याश्च प्रियकारिणः ॥ १.६२.२७ ॥
હમણાં લોકો આ કહે છે, અને બીજા પણ સાંભળશે. સાંભળવાની ઇચ્છાવાળા પુત્રો અને પ્રિય કરનારા સેવકો છે.
1.62.28
भरतानां महज्जन्म शृण्वतामनसूयताम् ।
नास्ति व्याधिभयं तेषां परलोकभयं कुतः ॥ १.६२.२८ ॥
ઈર્ષ્યા વિના ભરતોનો મહાન જન્મવૃત્તાંત સાંભળનારને રોગનો ભય નથી; તો પરલોકનો ભય ક્યાંથી?
1.62.29
शरीरेण कृतं पापं वाचा च मनसैव च ।
सर्वं संत्यजति क्षिप्रं य इदं शृणुयान्नरः ॥ १.६२.२९ ॥
શરીર, વાણી અને મનથી કરેલાં સર્વ પાપ જે મનુષ્ય આ સાંભળે છે તે ઝડપથી ત્યજી દે છે.
1.62.30
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वर्ग्यं तथैव च ।
कृष्णद्वैपायनेनेदं कृतं पुण्यचिकीर्षुणा ॥ १.६२.३० ॥
આ ધન્ય, યશદાયક, આયુષ્યવર્ધક, પુણ્યમય અને સ્વર્ગદાયક છે; પુણ્ય કરવાની ઇચ્છાથી કૃષ્ણદ્વૈપાયને આ રચ્યું.
1.62.31
कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम् ॥ १.६२.३१ ॥
વિશ્વમાં મહાત્મા પાંડવોની અને અપાર ધન તથા તેજવાળા અન્ય ક્ષત્રિયોની કીર્તિ ફેલાવતાં.
1.62.32
सर्वविद्यावदातानां लोके प्रथितकर्मणाम् ।
य इदं मानवो लोके पुण्यार्थे ब्राह्मणाञ्छुचीन् ॥ १.६२.३२ ॥
સર્વ વિદ્યાઓથી પવિત્ર અને જગતમાં પ્રસિદ્ધ કર્મો કરનારાઓની કીર્તિ ફેલાવતાં; જગતમાં પુણ્ય માટે જે માનવ શુચિ બ્રાહ્મણોને…
1.62.33
श्रावयेत महापुण्यं तस्य धर्मः सनातनः ।
कुरूणां प्रथितं वंशं कीर्तयन्सततं शुचिः ॥ १.६२.३३ ॥
જે આ મહાપુણ્ય સંભળાવે તેનો ધર્મ સનાતન છે; જે શુચિ થઈ સદા પ્રસિદ્ધ કુરુવંશનું કીર્તન કરે.
1.62.34
वंशमाप्नोति विपुलं लोके पूज्यतमो भवेत् ।
योऽधीते भारतं पुम्यं ब्राह्मणो नियतव्रतः ॥ १.६२.३४ ॥
નિયમવ્રતધારી બ્રાહ્મણ જે પુણ્યમય ભારત ભણે છે, તે વિપુલ વંશ પામે છે અને જગતમાં અત્યંત પૂજ્ય બને છે.
1.62.35
चतुरो वार्षिकान्मासान्सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
विज्ञेयः स च वेदानां पारगो भारतं पठन् ॥ १.६२.३५ ॥
ચાર ચોમાસાના મહિના (જે આ ભણે છે) સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; ભારત ભણનાર વેદોમાં પારંગત જાણવો.
1.62.36
देवा राजर्षयो ह्यत्र पुण्या ब्रह्मर्षयस्तथा ।
कीर्त्यन्ते धूतपाप्मानः कीर्त्यते केशवस्तथा ॥ १.६२.३६ ॥
અહીં દેવો, રાજર્ષિઓ અને પુણ્યવાન બ્રહ્મર્ષિઓ કીર્તિત થાય છે; જેમના પાપ ધોવાઈ ગયા છે તેઓ કીર્તિત થાય છે; કેશવ પણ એ જ રીતે કીર્તિત થાય છે.
1.62.37
भगवांश्चापि देवेशो यत्र देवी च कीर्त्यते ।
अनेकजननो यत्र कार्तिकेयस्य संभवः ॥ १.६२.३७ ॥
જ્યાં ભગવાન દેવેશ અને દેવીની કીર્તિ થાય છે, અને જ્યાં અનેક જન્મોવાળા કાર્તિકેયના જન્મનું વર્ણન છે.
1.62.38
ब्राह्मणानां गवां चैव माहात्म्यं यत्र कीर्त्यते ।
सर्वश्रुतिसमूहोऽयं श्रोतव्यो धर्मबुद्धिभिः ॥ १.६२.३८ ॥
જ્યાં બ્રાહ્મણો અને ગાયોનો મહિમા વર્ણવાય છે, આ સમગ્ર શ્રુતિ-સમૂહ ધર્મબુદ્ધિવાળાઓએ સાંભળવો જોઈએ.
1.62.39
य इदं श्रावयेद्विद्वान्ब्राह्मणानिह पर्वसु ।
धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्म गच्छति शाश्वतम् ॥ १.६२.३९ ॥
જે વિદ્વાન અહીં પર્વોના દિવસોમાં બ્રાહ્મણોને આ સંભળાવે છે, તે પાપરહિત થઈ, સ્વર્ગ જીતીને શાશ્વત બ્રહ્મને પામે છે.
1.62.40
श्रावयेद्ब्राह्मणाञ्श्राद्धे यश्चेमं पादमन्ततः ।
अक्षय्यं तस्य तच्छ्राद्धमुपावर्तेत्पितॄनिह ॥ १.६२.४० ॥
શ્રાદ્ધમાં જે બ્રાહ્મણોને આ પાદ અંત સુધી સંભળાવે છે, તેનું તે શ્રાદ્ધ અક્ષય થાય છે; અહીંના પિતૃઓ તેની પાસે પાછા આવે છે.
1.62.41
अह्ना यदेनः क्रियते इन्द्रियैर्मनसाऽपि वा ।
ज्ञानादज्ञानतो वापि प्रकरोति नरश्च यत् ॥ १.६२.४१ ॥
દિવસે ઇન્દ્રિયો કે મનથી જે પાપ કરાય છે, જ્ઞાનથી કે અજ્ઞાનથી મનુષ્ય જે કરે છે—.
1.62.42
तन्महाभारताख्यानं श्रुत्वैव प्रविलीयते ।
भरतानां महज्जन्म महाभारतमुच्यते ॥ १.६२.४२ ॥
તે મહાભારતની કથા સાંભળતાં જ (પાપ) વિલીન થઈ જાય છે; ભરતવંશનો મહાન જન્મ જ મહાભારત કહેવાય છે.
1.62.43
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
भरतानां महज्जन्म महाभारतमुच्यते ॥ १.६२.४३ ॥
આનું નિરુક્ત જે જાણે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. ભરતવંશનો મહાન જન્મવૃત્તાંત જ 'મહાભારત' કહેવાય છે.
1.62.44
महतो ह्येनसो मर्त्यान्मोचयेदनुकीर्तितः ।
त्रिभिर्वर्षैर्महाभागः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.६२.४४ ॥
આનું કીર્તન થાય ત્યારે મનુષ્યોને મોટા પાપથી પણ મુક્ત કરે છે. મહાભાગ કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ) એ ત્રણ વર્ષમાં આ રચ્યું એમ તેમણે કહ્યું.
1.62.45
नित्योत्थितः शुचिः शक्तो महाभारतमादितः ।
तपोनियममास्थाय कृतमेतन्महर्षिणा ॥ १.६२.४५ ॥
સદા જાગૃત, શુચિ અને સમર્થ એ મહર્ષિએ તપ અને નિયમનો આશ્રય લઈ આદિથી આ મહાભારત રચ્યું.
1.62.46
तस्मान्नियमसंयुक्तैः श्रोतव्यं ब्राह्मणैरिदम् ।
कृष्णप्रोक्तामिमां पुण्यां भारतीमुत्तमां कथाम् ॥ १.६२.४६ ॥
તેથી નિયમોથી યુક્ત બ્રાહ્મણોએ કૃષ્ણે કહેલી આ પવિત્ર, ઉત્તમ ભારતકથા સાંભળવી જોઈએ.
1.62.47
श्रावयिष्यन्ति ये विप्रा ये च श्रोष्यन्ति मानवाः ।
सर्वथा वर्तमाना वै न ते शोच्याः कृताकृतैः ॥ १.६२.४७ ॥
જે બ્રાહ્મણો આ સંભળાવશે અને જે મનુષ્યો સાંભળશે, તેઓ સર્વથા આચરણ કરનારા છે; કરેલા અને ન કરેલા કર્મો માટે તેઓ શોકને યોગ્ય નથી.
1.62.48
नरेण धर्मकामेन सर्वः श्रोतव्य इत्यपि ।
निखिलेनेतिहासोऽयं ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १.६२.४८ ॥
ધર્મની કામના કરનાર મનુષ્યે આ સંપૂર્ણ ઇતિહાસ પૂરેપૂરો સાંભળવો જોઈએ; તેથી તે સિદ્ધિ પામી શકે.
1.62.49
न तां स्वर्गगतिं प्राप्य तुष्टिं प्राप्नोति मानवः ।
यां श्रुत्वैवं महापुण्यमितिहासमुपाश्नुते ॥ १.६२.४९ ॥
સ્વર્ગગતિ પામીને પણ મનુષ્ય જે સંતોષ પામતો નથી, તે આ મહાપુણ્ય ઇતિહાસને આ રીતે સાંભળનાર પામે છે.
1.62.50
शृण्वञ्श्राद्धः पुण्यशीलः श्रावयंश्चेदमद्भुतम् ।
नरः फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥ १.६२.५० ॥
શ્રદ્ધાથી, પુણ્યશીલ થઈને આ અદ્ભુત કથા સાંભળનાર અને સંભળાવનાર મનુષ્ય રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોનું ફળ પામે છે.
1.62.51
यथा समुद्रो भगवान्यथा मेरुर्महागिरिः ।
उभौ ख्यातौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते ॥ १.६२.५१ ॥
ભગવાન સમુદ્ર અને મહાગિરિ મેરુ જેમ રત્નોના ભંડાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, તેમ આને ભારત કહેવામાં આવે છે.
1.62.52
इदं हि वेदैः समितं पवित्रमषि चोत्तमम् ।
श्राव्यं श्रुतिसुखं चैव पावनं शीलवर्धनम् ॥ १.६२.५२ ॥
આ વેદો સમાન, પવિત્ર અને ઉત્તમ છે; સાંભળવા યોગ્ય, કાનને સુખદ, પાવન અને શીલ વધારનારું છે.
1.62.53
य इदं भारतं राजन्वाचकाय प्रयच्छति ।
तेन सर्वा मही दत्ता भवेत्सागरमेखला ॥ १.६२.५३ ॥
હે રાજન્, જે આ ભારતને વાચકને દાન આપે છે, તેણે સાગરમેખલા સમગ્ર પૃથ્વી દાન કરી હોય તેમ થાય છે.
1.62.54
पारिक्षित कथां दिव्यां पुण्याय विजयाय च ।
कथ्यमानां मया कृत्स्नां शृणु हर्षकरीमिमाम् ॥ १.६२.५४ ॥
હે પરીક્ષિતના વંશજ, હું સંપૂર્ણ રીતે કહી રહ્યો છું તે આ દિવ્ય કથા પુણ્ય અને વિજય આપનારી છે; આ હર્ષ આપનારી કથા સાંભળ.
1.62.55
त्रिभिर्वर्षैः सदोत्थायी कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
महाभारतमाख्यानं कृतवानिदमद्भुतम् ॥ १.६२.५५ ॥
હંમેશા વહેલી સવારે ઊઠતા મુનિ કૃષ્ણદ્વૈપાયને ત્રણ વર્ષમાં આ અદ્ભુત મહાભારત આખ્યાન રચ્યું.
1.62.56
शृणु कीर्तयतस्तन्म इतिहासं पुरातनम् ॥ १.६२.५६ ॥
હું કહું છું તે આ પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળો.