મહાભારત · અધ્યાય 1.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.63.1
पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम् ।
प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु ॥ १.६३.१ ॥
અમિત તેજસ્વી રાજાઓના, પૂરુના ધન્ય વંશનું અને તારા પૂર્વજોનું હું વર્ણન કરીશ. તેમનાં નામ મારી પાસેથી સાંભળ.
1.63.2
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः ॥ १.६३.२ ॥
અવ્યક્તમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બ્રહ્મા, જે શાશ્વત, નિત્ય અને અવ્યય છે. તેમનાથી મરીચિ જન્મ્યા; દક્ષ પણ પ્રજાપતિ થયા.
1.63.3
अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् ।
मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः ॥ १.६३.३ ॥
તેમણે અંગૂઠામાંથી દક્ષને અને બે આંખોમાંથી મરીચિને સર્જ્યા. મરીચિનો પુત્ર કશ્યપ; દક્ષની પુત્રી અદિતિ.
1.63.4
अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान् ।
विवस्वतो मनुर्मनोरिला ॥ १.६३.४ ॥
કશ્યપથી અદિતિમાં વિવસ્વાન જન્મ્યા. વિવસ્વાનથી મનુ; મનુથી ઇલા.
1.63.5
इलायाः पुरूरवाः ।
पुरूरवस आयुः।
आयुषो नहुषः ।
नहुषस्य ययातिः ॥ १.६३.५ ॥
ઇલાથી પુરૂરવા. પુરૂરવાથી આયુ. આયુથી નહુષ. નહુષથી યયાતિ.
1.63.6
ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः ।
उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम ॥ १.६३.६ ॥
યયાતિને બે પત્નીઓ હતી: ઉશનસની પુત્રી દેવયાની, અને વૃષપર્વાની પુત્રી, જેનું નામ શર્મિષ્ઠા હતું.
1.63.7
तत्रानुवंशो भवति ।
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत।
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥ १.६३.७ ॥
અહીં વંશાવળી આ પ્રમાણે છે. દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુને જન્મ આપ્યો; વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ દ્રુહ્યુ, અનુ અને પૂરુને જન્મ આપ્યો.
1.63.8
तत्र यदोर्यादवाः ।
पूरोः पौरवाः।
पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव ।
तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.८ ॥
ત્યાં યદુના વંશજો યાદવ છે, પૂરુના વંશજો પૌરવ છે. પૂરુની પત્ની કૌસલ્યા થઈ; તેનાથી તેને જનમેજય જન્મ્યો.
1.63.9
स त्रीन्हयमेधानाजहार ।
विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश ॥ १.६३.९ ॥
તેણે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યા; વિશ્વજિત યજ્ઞ કરીને તે વનમાં પ્રવેશ્યો.
1.63.10
जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं ।
तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान् ॥ १.६३.१० ॥
જનમેજયે સુનંદા નામની માગધી સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં; તેનાથી તેને પ્રાચીન્વાન જન્મ્યો.
1.63.11
यः प्राचीं दिशं जिगाय ।
यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम् ॥ १.६३.११ ॥
જેણે પૂર્વ દિશા જીતી; સૂર્ય જ્યાં સુધી ઊગે ત્યાં સુધી તે તેનું પ્રાચીનત્વ છે.
1.63.12
प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम् ।
तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः ॥ १.६३.१२ ॥
પ્રાચીન્વાને આશ્મકી અને યાદવી સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં; તેનાથી તેને શસ્યાતિ જન્મ્યો.
1.63.13
शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः ॥ १.६३.१३ ॥
શય્યાતિએ ત્રિશંકુની પુત્રી, સુંદર અંગવાળી વરાંગી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેમને અહંયાતિ જન્મ્યા.
1.63.14
अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः ॥ १.६३.१४ ॥
અહંયાતિએ કૃતવીર્યની પુત્રી ભાનુમતી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી સાર્વભૌમ જન્મ્યા.
1.63.15
सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः ॥ १.६३.१५ ॥
સાર્વભૌમે જીતીને કૈકયી નામની સુંદર કન્યાને લાવીને તેની સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી જયત્સેન જન્મ્યા.
1.63.16
जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः ॥ १.६३.१६ ॥
જયત્સેને વૈદર્ભી સુશ્રવા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી અપરાચીન જન્મ્યા.
1.63.17
अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः ॥ १.६३.१७ ॥
અપરાચીને બીજી વૈદર્ભી મર્યાદા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી અરિહ જન્મ્યા.
1.63.18
अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः ॥ १.६३.१८ ॥
અરિહે આંગી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી મહાભૌમ જન્મ્યા.
1.63.19
महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी ॥ १.६३.१९ ॥
મહાભૌમે પ્રસેનજિતની પુત્રી સુયજ્ઞા નામની કન્યા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેને અયુતાનાયી નામે પુત્ર થયો.
1.63.20
यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम् ॥ १.६३.२० ॥
પુરુષમેધ યજ્ઞમાં જેણે દસ હજાર પુરુષો લાવ્યા, તેથી તેનું નામ અયુતાનાયિત્વ પડ્યું.
1.63.21
अयुतानायी तु खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽक्रोधनः ॥ १.६३.२१ ॥
અયુતાનાયીએ પૃથુશ્રવસની પુત્રી ભાસા નામની કન્યા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી અક્રોધન જન્મ્યો.
1.63.22
अक्रोधनस्तु खलु कालिङ्गीं कण्डूं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः ॥ १.६३.२२ ॥
અક્રોધને કલિંગની કન્યા કંડુ નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી દેવાતિથિ જન્મ્યો.
1.63.23
देवातिथिस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे मर्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे ऋचः ॥ १.६३.२३ ॥
દેવાતિથિએ વૈદર્ભી મર્યાદા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી ઋચ જન્મ્યો.
1.63.24
ऋचस्तु खलु वामदेव्यामङ्गराजकन्यायामृक्षं पुत्रमजीजनत् ॥ १.६३.२४ ॥
ઋચે અંગરાજની કન્યા વામદેવીથી ઋક્ષ નામે પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.25
ऋक्षस्तु खलु तक्षकदुहितरं ज्वलन्तीं नामोपयेमे ।
तस्यामन्त्यनारमुत्पादयामास ॥ १.६३.२५ ॥
ઋક્ષે તક્ષકની પુત્રી જ્વલંતી નામની કન્યા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેણે અંત્યનરને ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.26
अन्त्यनारस्तु खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार ।
तमुदवसाने सरस्वत्यभिगम्य भर्तारं वरयामास ॥ १.६३.२६ ॥
અંત્યનરે સરસ્વતીને તીરે બાર વર્ષનું સત્ર કર્યું. તેના સમાપન પછી સરસ્વતીએ તેની પાસે આવી તેને પતિ તરીકે વર્યો.
1.63.27
तस्यां पुत्रं जनयामास त्रस्नुं नाम ।
अत्रानुवंशो भवति ॥ १.६३.२७ ॥
તેનાથી તેણે ત્રસ્નુ નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. અહીં વંશાવળી આ પ્રમાણે છે.
1.63.28
त्रस्नुं सरस्वती पुत्रमन्त्यनारादजीजनत् ।
इलिलं जनयामास कालिन्द्यांत्रस्नुरात्मजम् ॥ १.६३.२८ ॥
સરસ્વતીએ અંત્યનરથી ત્રસ્નુને જન્મ આપ્યો. ત્રસ્નુએ કાલિંદીથી પોતાના પુત્ર ઇલિલને ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.29
इलिलस्तु रथन्तर्यां दुष्यन्तादीन्पञ्च पुत्रानजीजनत् ॥ १.६३.२९ ॥
ઇલિલે રથન્તરીથી દુષ્યંત વગેરે પાંચ પુત્રોને ઉત્પન્ન કર્યા.
1.63.30
दुष्यन्तस्तु लाक्षीं नाम भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.३० ॥
દુષ્યંતે ભાગીરથી લાક્ષી નામની કન્યા સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેને જનમેજય જન્મ્યા.
1.63.31
सएव दुष्यन्तो विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे भरतः ॥ १.६३.३१ ॥
એ જ દુષ્યંતે વિશ્વામિત્રની પુત્રી શકુંતલા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને ભરત નામે પુત્ર થયો.
1.63.32
तत्रेमौ श्लोकौ भवतः ।
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३२ ॥
અહીં આ બે શ્લોક છે. માતા ધમણ જેવી છે; પુત્ર પિતાથી જ જન્મેલો હોવાથી તે જ તે છે. દુષ્યંતના પુત્રનું ભરણ કર — શકુંતલાએ સત્ય કહ્યું.
1.63.33
रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३३ ॥
રેતસ ધારણ કરનાર પિતા જ પુત્રને યમલોકના નાશમાંથી ઉગારે છે. હે નરદેવ, આ ગર્ભનો ધારક તું જ છે — શકુંતલાએ સત્ય કહ્યું.
1.63.34
ततोऽस्य भरतत्वम् ।
भरतस्तु खलु काशेयीं सार्वसेनीमुपयेमे सुनन्दां नाम।
तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः ॥ १.६३.३४ ॥
ત્યારથી એનું નામ ભરત પડ્યું. ભરતે કાશીની સાર્વસેની સુનંદા નામની રાજકુમારી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને ભુમન્યુ પુત્ર થયો.
1.63.35
भुमन्युस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुवर्णां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः ॥ १.६३.३५ ॥
ભુમન્યુએ દાશાર્હી સુવર્ણા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને સુહોત્ર પુત્ર થયો.
1.63.36
सुहोत्रस्तु खल्वैक्ष्वाकीमुपयेमे जयन्तीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे हस्ती।
य इदं पुरं निर्मापयामास ॥ १.६३.३६ ॥
સુહોત્રે ઇક્ષ્વાકુ વંશની જયંતી નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને હસ્તી પુત્ર થયો, જેણે આ નગર વસાવ્યું.
1.63.37
तस्माद्धास्तिनपुरत्वम् ।
हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोदां नाम तस्यामस्य जज्ञे विकुञ्जतः ॥ १.६३.३७ ॥
તેથી તેનું નામ હસ્તિનાપુર પડ્યું. હસ્તીએ ત્રૈગર્તી યશોદા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા; તેના ગર્ભથી વિકુંજત જન્મ્યો.
1.63.38
विकुञ्जनस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुन्दरां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः ॥ १.६३.३८ ॥
વિકુંજને દાશાર્હી સુંદરા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા; તેના ગર્ભથી અજમીઢ જન્મ્યો.
1.63.39
अजमीढस्य तु चतुर्विंशतिपुत्रशतं बभूव ।
कैकय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायामिति ॥ १.६३.३९ ॥
અજમીઢને એકસો ચોવીસ પુત્રો થયા; કૈકયી, નાગા, ગાંધારી, વિમલા અને ઋક્ષા નામની પત્નીઓથી તેઓ જન્મ્યા.
1.63.40
पृथग्वंशकर्तारो नृपतयः ।
तत्र अजमीढादृक्षायां संवरणो जज्ञे स वंशकरः ॥ १.६३.४० ॥
તેઓ જુદા જુદા વંશોના સ્થાપક રાજાઓ હતા. તેમાં અજમીઢથી ઋક્ષામાં સંવરણ જન્મ્યો; તે જ વંશને આગળ ધપાવનાર હતો.
1.63.41
सवरणस्तु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे कुरुः ॥ १.६३.४१ ॥
સંવરણે વૈવસ્વતી તપતી નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા; તેના ગર્ભથી કુરુ જન્મ્યો.
1.63.42
कुरुस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे विदूरथः ॥ १.६३.४२ ॥
કુરુએ દાશાર્હી શુભાંગી નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા; તેના ગર્ભથી વિદૂરથ જન્મ્યો.
1.63.43
विदूरथस्तु खलु मागधीमुपयेमे संप्रियां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽनश्वान् ॥ १.६३.४३ ॥
વિદૂરથે માગધી સ્ત્રી, સંપ્રિયા નામની, સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને અનશ્વાન જન્મ્યો.
1.63.44
अनश्वांस्तु खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित् ॥ १.६३.४४ ॥
અનશ્વાને માગધી સ્ત્રી, અમૃતા નામની, સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને પરિક્ષિત જન્મ્યો.
1.63.45
परिक्षित्खलु बाहुकामुपयेमे सुवेषां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः ॥ १.६३.४५ ॥
પરિક્ષિતે બાહુકા નામની, સુવેષા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને ભીમસેન જન્મ્યો.
1.63.46
भीमसेनस्तु खलु कैकयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिश्रवाः ॥ १.६३.४६ ॥
ભીમસેને કૈકેયી સ્ત્રી, સુકુમારી નામની, સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને પરિશ્રવા જન્મ્યો.
1.63.47
यमाहुः प्रतीप इति ।
प्रतीपस्तु खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दीं नाम।
तस्यां त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति ॥ १.६३.४७ ॥
જેને પ્રતીપ કહે છે — પ્રતીપે શૈબ્યા સ્ત્રી, સુનંદી નામની, સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેણે ત્રણ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા: દેવાપિ, શંતનુ અને બાહ્લીક.
1.63.48
देवापिस्तु खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश ।
शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत् ॥ १.६३.४८ ॥
દેવાપિ બાળક હતો ત્યારે જ વનમાં પ્રવેશ્યો. શંતનુ મહીપાલ, એટલે કે રાજા બન્યો.
1.63.49
तत्र श्लोको भवति ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते।
पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः ॥ १.६३.४९ ॥
અહીં એક શ્લોક છે: જેને તે પોતાના હાથથી સ્પર્શે છે, જીર્ણ પણ સુખ પામે છે અને ફરી યુવાન થાય છે; તેથી તેને શંતનુ તરીકે જાણે છે.
1.63.50
तदस्य शन्तनुत्वं ।
शन्तनुस्तु खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः।
यमाहुर्भीष्म इति ॥ १.६३.५० ॥
આ તેનું શંતનુત્વ છે. શંતનુએ ભાગીરથી ગંગા સાથે લગ્ન કર્યા; તેમનાથી દેવવ્રત જન્મ્યા, જેમને લોકો ભીષ્મ કહે છે.
1.63.51
भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं ।
यामाहुः कालीति ॥ १.६३.५१ ॥
ભીષ્મે પિતાને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી સત્યવતીને માતા તરીકે લાવ્યા; જેને લોકો કાલી કહે છે.
1.63.52
तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः ।
तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च ॥ १.६३.५२ ॥
તેમનાથી પહેલાં પરાશરથી કન્યાગર્ભે દ્વૈપાયન જન્મ્યા હતા. તેમનાથી જ શંતનુને બે પુત્ર થયા: ચિત્રાંગદ અને વિચિત્રવીર્ય.
1.63.53
चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः ।
ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव ॥ १.६३.५३ ॥
ચિત્રાંગદ રાજ્ય પ્રાપ્ત કરતાંની સાથે જ એક ગંધર્વ દ્વારા માર્યા ગયા. પછી વિચિત્રવીર્ય રાજા બન્યા.
1.63.54
विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत् ।
विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.५४ ॥
વિચિત્રવીર્યે કાશીરાજની બે પુત્રીઓ અંબિકા અને અંબાલિકા સાથે લગ્ન કર્યા. સંતાન થયા વિના જ વિચિત્રવીર્ય વિદેહત્વ (મૃત્યુ) પામ્યા.
1.63.55
ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति ॥ १.६३.५५ ॥
ત્યારે સત્યવતીએ વિચાર્યું, શંતનુનો પિંડવિચ્છેદ કેવી રીતે ન થાય?
1.63.56
साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति ।
तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति ॥ १.६३.५६ ॥
તેણે દ્વૈપાયનનો વિચાર કર્યો; તે સામે ઊભો હતો અને પૂછ્યું, 'હું શું કરું?' સત્યવતીએ તેને કહ્યું, 'તારો ભાઈ સંતાન વિના સ્વર્ગે ગયો; તેના માટે સંતાન ઉત્પન્ન કર.'
1.63.57
स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति ॥ १.६३.५७ ॥
તે બોલ્યો, 'ઠીક.' ત્યાં તેણે ત્રણ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા: ધૃતરાષ્ટ્ર, પાંડુ અને વિદુર.
1.63.58
धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च ।
धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति ॥ १.६३.५८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રથી ગાંધારીમાં દ્વૈપાયનના વરદાનથી સો પુત્રો થયા. ધાર્તરાષ્ટ્રોમાં મુખ્ય ચાર હતા: દુર્યોધન, દુઃશાસન, વિકર્ણ અને ચિત્રસેન.
1.63.59
पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः ।
स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान ॥ १.६३.५९ ॥
પાંડુને કુંતી અને માદ્રી નામની બે સ્ત્રીરત્નો હતી. શિકાર કરતાં ફરતા, મૈથુનમાં લીન મૃગરૂપધારી ઋષિને તેણે બાણથી માર્યો.
1.63.60
स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम् ।
अत्र श्लोको भवति ॥ १.६३.६० ॥
બાણથી વીંધાયેલો તે પાંડુને બોલ્યો. આ વિષયમાં એક શ્લોક છે.
1.63.61
योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम् ।
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति ॥ १.६३.६१ ॥
મૃગવ્રત અધૂરું હતું ત્યારે બાણથી મને મારનાર, તને પણ તરત જ આવી જ દશા આવશે.
1.63.62
इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः ।
स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये ॥ १.६३.६२ ॥
મૃગવ્રત પાળતા ઋષિએ આ રીતે શાપ આપ્યો, ત્યારે ઉદાસ પાંડુ તે શાપ ટાળવા પત્નીઓ પાસે ગયા નહિ.
1.63.63
कदाचित्स आह ।
स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम्।
पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति ॥ १.६३.६३ ॥
એક વખત તેણે કહ્યું: મારી પોતાની ચંચળતાથી મને આ દશા મળી. પુરાણોમાં વંચાતું હું સાંભળું છું કે નિઃસંતાન માટે લોકો નથી.
1.63.64
सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच ॥ १.६३.६४ ॥
"તું મારા માટે પુત્રોને ઉત્પન્ન કર" એમ તેણે કુંતીને કહ્યું.
1.63.65
सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति ।
स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच।
इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति ॥ १.६३.६५ ॥
કુંતીએ ધર્મથી યુધિષ્ઠિર, વાયુથી ભીમસેન અને ઇન્દ્રથી અર્જુનને જન્મ આપ્યો. ત્યારે હર્ષિત પાંડુએ કહ્યું: આ માદ્રી તારી શોક્ય છે; નિઃસંતાન, લજ્જિત, સાધ્વી છે; એનામાં પણ સંતાન ઉત્પન્ન થાઓ.
1.63.66
सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश ।
ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते ॥ १.६३.६६ ॥
કુંતીએ "એમ જ થાઓ" કહીને માદ્રીને વ્રતનો ઉપદેશ આપ્યો. પછી તેનાથી અશ્વિનીકુમારો વડે નકુલ અને સહદેવ નામના યમળ પુત્રો જન્મ્યા.
1.63.67
माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे ।
स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.६७ ॥
સુંદર શણગારેલી માદ્રીને જોઈને પાંડુના મનમાં ઇચ્છા જાગી. તેને પામતાંની સાથે જ તે દેહરહિત અવસ્થા પામ્યો.
1.63.68
ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री ।
कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति ॥ १.६३.६८ ॥
પછી માદ્રી તેની સાથે ચિતા પર ચઢી. કુંતીને તેણે કહ્યું, 'આર્યા, યમળ પુત્રો બાબતે સાવધ રહેવું.'
1.63.69
ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः ॥ १.६३.६९ ॥
પછી તપસ્વીઓ પાંચ પાંડવોને કુંતી સાથે હસ્તિનાપુર લઈ ગયા.
1.63.70
तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः ॥ १.६३.७० ॥
ત્યાં તપસ્વીઓએ ભીષ્મ, ધૃતરાષ્ટ્ર અને વિદુરને પાંડુના સ્વર્ગગમનના સાચા સમાચાર જણાવ્યા.
1.63.71
पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत् ॥ १.६३.७१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પાંડવોને કુંતી સાથે લાક્ષાગૃહમાં બાળવાની ઇચ્છા રાખતો થયો.
1.63.72
तांश्च विदुरो मोक्षयामास ।
ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम ॥ १.६३.७२ ॥
વિદુરે તેમને મુક્ત કર્યા. પછી ભીમે હિડિંબને મારીને હિડિંબાથી ઘટોત્કચ નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.73
ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः ।
ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम् ॥ १.६३.७३ ॥
પછી તેઓ કુશળપૂર્વક એકચક્રા ગયા. પછી પાંચાલ દેશમાં જઈને સ્વયંવરમાં દ્રૌપદીને જીતી, અડધું રાજ્ય મેળવી, ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં રહીને તેમણે દ્રૌપદીથી પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
1.63.74
श्रुतसेनं सहदेव इति ॥ १.६३.७४ ॥
સહદેવથી જન્મેલો શ્રુતસેન.
1.63.75
शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः ।
तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम ॥ १.६३.७५ ॥
યુધિષ્ઠિરે શૈબ્યની પુત્રી દેવકી નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેમણે યૌધેય નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.76
भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां ।
तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः ॥ १.६३.७६ ॥
ભીમસેને વારાણસીમાં સ્વયંવરમાં ઉપસ્થિત કાશીરાજની પુત્રી જલંધરા નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેને સર્વત્રાત નામનો પુત્ર થયો.
1.63.77
अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां ।
तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.७७ ॥
અર્જુને દ્વારકા જઈને ભગવાન વાસુદેવની બહેન સુભદ્રા નામની સ્ત્રીને પત્ની તરીકે સ્વીકારી. તેનાથી તેમને અભિમન્યુ નામનો પુત્ર થયો.
1.63.78
नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम ॥ १.६३.७८ ॥
નકુલે ચૈદ્યની પુત્રી રેણુમતી નામની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કર્યા. તેનાથી તેમણે નિરમિત્ર નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.79
सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम ॥ १.६३.७९ ॥
સહદેવે સ્વયંવરમાં માદ્રીની જ વિજયા નામની પત્ની સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેમને સુહોત્ર નામનો પુત્ર થયો.
1.63.80
भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम ।
अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.८० ॥
ભીમસેને પહેલાં જ રાક્ષસી હિડિંબાથી ઘટોત્કચ નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો હતો. અર્જુને નાગકન્યા ઉલૂપીથી ઇરાવાન નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.63.81
ततो मणलूरुपतिकन्यायां चित्राङ्गदायामर्जुनः पुत्रमुत्पादयामास बभ्रुवाहनं नाम ।
एते त्रयोदश पुत्राः पाण्डवानाम् ॥ १.६३.८१ ॥
પછી મણલૂરના રાજાની પુત્રી ચિત્રાંગદાથી અર્જુને બભ્રુવાહન નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો. આ પાંડવોના તેર પુત્રો હતા.
1.63.82
विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपेयेमे ।
तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत ॥ १.६३.८२ ॥
અભિમન્યુએ વિરાટની પુત્રી ઉત્તરા સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેનો ગર્ભ પ્રાણરહિત જન્મ્યો.
1.63.83
तमुत्सङ्गे प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य ।
षाण्मासिकं गर्भमहं जीवयामि पादस्पर्शादिति वासुदेव उवाच ॥ १.६३.८३ ॥
પુરુષોત્તમની આજ્ઞાથી પૃથાએ તેને પોતાના ખોળામાં લીધો. "છ મહિનાના આ ગર્ભને હું મારા ચરણસ્પર્શથી જીવિત કરીશ", એમ વાસુદેવે કહ્યું.
1.63.84
अहं जीवयामि कुमारमनन्तवीर्यं जात एवायमजायत ।
अभिमन्योः सत्येन चेयं पृथिवी धारयत्विति वासुदेवस्य पादस्पर्शात्सजीवोऽजायत।
नाम तस्याकरोत्सुभद्रा ॥ १.६३.८४ ॥
અનંત પરાક્રમી આ કુમારને હું જીવાડું છું. જન્મતાં જ આ જન્મ્યો. અભિમન્યુના સત્યથી અને આ પૃથ્વી એને ધારણ કરો એથી, વાસુદેવના પાદસ્પર્શથી તે જીવતો જન્મ્યો. સુભદ્રાએ તેનું નામ પાડ્યું.
1.63.85
परिक्षीणे कुले जात उत्तरायां परंतपः ।
परिक्षिदभवत्तस्मात्सौभद्रात्तु यशस्विनः ॥ १.६३.८५ ॥
કુળ લગભગ નાશ પામ્યું ત્યારે ઉત્તરાને ત્યાં શત્રુઓને તપાવનાર પુત્ર જન્મ્યો. તેથી યશસ્વી સૌભદ્રના કારણે તે પરીક્ષિત્ થયો.
1.63.86
परीक्षित्तु खलु भद्रवतीं नामोपयेमे ।
तस्यां तत्र भवाञ्जनमेजयः ॥ १.६३.८६ ॥
પરીક્ષિત્ ખરેખર ભદ્રવતી નામની કન્યા સાથે પરણ્યો. તેનાથી ત્યાં પૂજ્ય જનમેજય જન્મ્યો.
1.63.87
जनमेजयात्तु भवतः खलु वपुष्टमायां पुत्रौ द्वौ शतानीकः शङ्कुकर्णश्च ॥ १.६३.८७ ॥
જનમેજયથી, ખરેખર, આપના વપુષ્ટમા થકી બે પુત્રો જન્મ્યા — શતાનીક અને શંકુકર્ણ.
1.63.88
शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः ॥ १.६३.८८ ॥
શતાનીકે ખરેખર વૈદેહી સાથે લગ્ન કર્યાં. તેનાથી તેને અશ્વમેધદત્ત નામનો પુત્ર જન્મ્યો.
1.63.89
इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः ।
पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.६३.८९ ॥
આ રીતે પૂરુવંશ અને પાંડવોનો વંશ કીર્તન કરાયો. પૂરુના આ વંશને સાંભળનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.