มหาภารตะ · อัธยายะ 1.63

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.63.1

पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम् ।
प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु ॥ १.६३.१ ॥

ข้าพเจ้าจะประกาศวงศ์อันเป็นมงคลของพูรุ แห่งกษัตริย์ผู้มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้ และบรรพบุรุษของท่าน จงฟังนามของพวกเขาจากข้าพเจ้าเถิด

1.63.2

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः ॥ १.६३.२ ॥

พระพรหมผู้มีต้นกำเนิดอันไม่ปรากฏ เป็นนิรันดร์ คงที่ ไม่รู้เสื่อม จากพระองค์ มรีจิได้เกิดขึ้น และทักษะก็เกิดขึ้นด้วย ผู้เป็นประชาบดีแห่งสรรพสัตว์

1.63.3

अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् ।
मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः ॥ १.६३.३ ॥

จากนิ้วหัวแม่มือ พระองค์ทรงสร้างทักษะ และจากพระเนตรทั้งสอง ทรงสร้างมรีจิ กัศยปเป็นบุตรของมรีจิ อทิติเป็นธิดาของทักษะ

1.63.4

अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान् ।
विवस्वतो मनुर्मनोरिला ॥ १.६३.४ ॥

จากกัศยปในอทิติ วิวัสวานได้เกิดขึ้น จากวิวัสวาน มนุได้เกิดขึ้น จากมนุ อิลาได้เกิดขึ้น

1.63.5

इलायाः पुरूरवाः ।
पुरूरवस आयुः।
आयुषो नहुषः ।
नहुषस्य ययातिः ॥ १.६३.५ ॥

จากอิลา ปุรูรวัส จากปุรูรวัส อายุ จากอายุ นหุษ จากนหุษ ยยาติ

1.63.6

ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः ।
उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम ॥ १.६३.६ ॥

ยยาติมีภรรยาสองคน คือเทวยานี ธิดาของอุศนัส และศรรมิษฐา ธิดาของวฤษปรรวัน

1.63.7

तत्रानुवंशो भवति ।
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत।
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥ १.६३.७ ॥

ที่นี้มีลำดับวงศ์ดังต่อไปนี้ เทวยานีให้กำเนิดยทุและตุรวสุ ส่วนศรรมิษฐา ธิดาของวฤษปรรวัน ให้กำเนิดทรุหยุ อนุ และปูรุ

1.63.8

तत्र यदोर्यादवाः ।
पूरोः पौरवाः।
पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव ।
तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.८ ॥

ในวงศ์นั้น ลูกหลานของยทุคือยาทพ ลูกหลานของปูรุคือเปารพ ภรรยาของปูรุคือเการัลยา ในนางนั้นบุตรของเขาคือชนเมชัยได้ประสูติ

1.63.9

स त्रीन्हयमेधानाजहार ।
विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश ॥ १.६३.९ ॥

พระองค์ได้ประกอบพิธีอัศวเมธสามครั้ง เมื่อประกอบพิธีวิศวชิตแล้ว ก็เสด็จเข้าสู่ป่า

1.63.10

जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं ।
तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान् ॥ १.६३.१० ॥

ชนเมชัยได้อภิเษกกับหญิงมคธนามว่าสุนันทา ในนางนั้นบุตรของเขาคือประาจีนวานได้ประสูติ

1.63.11

यः प्राचीं दिशं जिगाय ।
यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम् ॥ १.६३.११ ॥

ผู้ที่พิชิตทิศตะวันออก ตราบเท่าที่พระอาทิตย์ขึ้น นั่นคือเขตตะวันออกของเขา (ปราจีนตวะ)

1.63.12

प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम् ।
तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः ॥ १.६३.१२ ॥

ประาจีนวานได้อภิเษกกับหญิงอัศมกีและหญิงยาทวี ในนางนั้นบุตรของเขาคือศัยาติได้ประสูติ

1.63.13

शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः ॥ १.६३.१३ ॥

ศัยยาติได้อภิเษกกับวราษงคี ธิดาของตริศังกุ ผู้มีอวัยวะงดงาม ในนางนั้น อหังยาติได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.14

अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः ॥ १.६३.१४ ॥

อหังยาติได้อภิเษกกับภานุมตี ธิดาของกฤตวีรยะ ในนางนั้น สารวภเปมได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.15

सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः ॥ १.६३.१५ ॥

สารวภเปมได้พิชิตแล้วนำไกเกยีผู้งดงามมา และได้อภิเษกกับนาง ในนางนั้น ชยัตเสนได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.16

जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः ॥ १.६३.१६ ॥

ชยัตเสนได้อภิเษกกับหญิงวิทรภีนามว่าสุศรวา ในนางนั้น อปราจีนได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.17

अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः ॥ १.६३.१७ ॥

อปราจีนได้อภิเษกกับหญิงวิทรภีอีกคนหนึ่งนามว่ามรรยาทา ในนางนั้น อริหะได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.18

अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः ॥ १.६३.१८ ॥

อริหะได้อภิเษกกับอางคี ในนางนั้น มหาเภมได้ประสูติแก่พระองค์

1.63.19

महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी ॥ १.६३.१९ ॥

มหาเภมได้อภิเษกกับสุยัชญาธิดาของประเสนชิตตามนาม ในนางนั้น บุตรของเขาคืออยุตานายีได้ประสูติ

1.63.20

यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम् ॥ १.६३.२० ॥

เพราะพระองค์นำบุรุษหนึ่งหมื่นคนมาในพิธีนรเมธ พระองค์จึงได้ชื่อว่าอยุตานายี

1.63.21

अयुतानायी तु खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽक्रोधनः ॥ १.६३.२१ ॥

อยุตานายีได้อภิเษกสมรสกับนางที่ชื่อภาสา ธิดาของปฤถุศฤวัส จากนางนั้นอักโรธนะก็ได้ประสูติ

1.63.22

अक्रोधनस्तु खलु कालिङ्गीं कण्डूं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः ॥ १.६३.२२ ॥

อักโรธนะได้อภิเษกสมรสกับนางกัณฑู หญิงแห่งกาลิงคะ จากนางนั้นเทวาติถิก็ได้ประสูติ

1.63.23

देवातिथिस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे मर्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे ऋचः ॥ १.६३.२३ ॥

เทวาติถิได้อภิเษกสมรสกับนางมรยาทา หญิงแห่งวิทรรภ จากนางนั้นฤจะก็ได้ประสูติ

1.63.24

ऋचस्तु खलु वामदेव्यामङ्गराजकन्यायामृक्षं पुत्रमजीजनत् ॥ १.६३.२४ ॥

ฤจะได้ให้กำเนิดบุตรชื่อฤกษะ โดยนางวามเทวี ธิดาของพระราชาแห่งอังคะ

1.63.25

ऋक्षस्तु खलु तक्षकदुहितरं ज्वलन्तीं नामोपयेमे ।
तस्यामन्त्यनारमुत्पादयामास ॥ १.६३.२५ ॥

ฤกษะได้อภิเษกสมรสกับนางชื่อชวลันตี ธิดาของตักษกะ แล้วให้กำเนิดอันตยนระกับนาง

1.63.26

अन्त्यनारस्तु खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार ।
तमुदवसाने सरस्वत्यभिगम्य भर्तारं वरयामास ॥ १.६३.२६ ॥

อันตยนระได้ประกอบพิธียัญสัตร์สิบสองปีบนฝั่งแม่น้ำสรัสวตี เมื่อพิธีสิ้นสุดลง สรัสวตีได้เข้ามาหาและเลือกเขาเป็นสามี

1.63.27

तस्यां पुत्रं जनयामास त्रस्नुं नाम ।
अत्रानुवंशो भवति ॥ १.६३.२७ ॥

จากนางอันตยนระได้ให้กำเนิดบุตรชื่อตระสนุ ต่อไปนี้เป็นวงศ์สกุล

1.63.28

त्रस्नुं सरस्वती पुत्रमन्त्यनारादजीजनत् ।
इलिलं जनयामास कालिन्द्यांत्रस्नुरात्मजम् ॥ १.६३.२८ ॥

สรัสวตีให้กำเนิดตระสนุแก่อันตยนระ ตระสนุได้ให้กำเนิดบุตรชื่ออิลิละ โดยนางกาลินที

1.63.29

इलिलस्तु रथन्तर्यां दुष्यन्तादीन्पञ्च पुत्रानजीजनत् ॥ १.६३.२९ ॥

อิลิละได้ให้กำเนิดบุตรห้าคนโดยนางรถันตรี เริ่มด้วยทุษยันต์

1.63.30

दुष्यन्तस्तु लाक्षीं नाम भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.३० ॥

ทุษยันต์ได้อภิเษกสมรสกับนางลากษี หญิงแห่งภาคีรถี จากนางนั้นชนเมชัยจึงประสูติ

1.63.31

सएव दुष्यन्तो विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे भरतः ॥ १.६३.३१ ॥

ทุษยันต์ผู้นั้นเองได้อภิเษกสมรสกับนางศกุนตลา ธิดาของวิศวามิตร จากนางนั้นภรตจึงประสูติ

1.63.32

तत्रेमौ श्लोकौ भवतः ।
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३२ ॥

มีคาถาสองบทกล่าวไว้ที่นี่ว่า มารดาเป็นเพียงภาชนะเหมือนหม้อสูบลม บุตรเกิดจากบิดา ดังนั้นเขาจึงเป็นเขาอย่างแท้จริง จงอุปการะบุตรของทุษยันต์ ศกุนตลาได้กล่าวความจริงแล้ว

1.63.33

रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३३ ॥

บิดาผู้ทรงเชื้อพันธุ์ ย่อมยกบุตรขึ้นจากการทำลายล้างของยมโลก ข้าแต่จอมนรา ท่านคือผู้ทรงครรภ์นี้ ศกุนตลาได้กล่าวความจริงแล้ว

1.63.34

ततोऽस्य भरतत्वम् ।
भरतस्तु खलु काशेयीं सार्वसेनीमुपयेमे सुनन्दां नाम।
तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः ॥ १.६३.३४ ॥

จากนั้นจึงเกิดนามว่าภรต ภรตได้อภิเษกสมรสกับเจ้าหญิงสุนันทา ผู้สืบเชื้อสายสารเวสนะแห่งกาศี จากนางนั้นภูมันยุจึงประสูติ

1.63.35

भुमन्युस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुवर्णां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः ॥ १.६३.३५ ॥

ภูมันยุได้อภิเษกสมรสกับหญิงแห่งทาศารหี ชื่อสุวรรณา จากนางนั้นสุโหตรจึงประสูติ

1.63.36

सुहोत्रस्तु खल्वैक्ष्वाकीमुपयेमे जयन्तीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे हस्ती।
य इदं पुरं निर्मापयामास ॥ १.६३.३६ ॥

สุโหตรได้อภิเษกสมรสกับหญิงแห่งอิกษวากุ ชื่อชยันตี จากนางนั้นหัสตินจึงประสูติ ผู้สร้างเมืองนี้ขึ้น

1.63.37

तस्माद्धास्तिनपुरत्वम् ।
हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोदां नाम तस्यामस्य जज्ञे विकुञ्जतः ॥ १.६३.३७ ॥

เพราะเหตุนั้นจึงได้ชื่อว่าหัสตินาปุระ หัสตีได้อภิเษกสมรสกับหญิงแห่งไตรคารตี ชื่อยโศทา จากนางนั้นวิกุญชตจึงประสูติ

1.63.38

विकुञ्जनस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुन्दरां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः ॥ १.६३.३८ ॥

วิกุญชนะได้อภิเษกสมรสกับหญิงแห่งทาศารหี ชื่อสุนทรา จากนางนั้นอชมีฒจึงประสูติ

1.63.39

अजमीढस्य तु चतुर्विंशतिपुत्रशतं बभूव ।
कैकय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायामिति ॥ १.६३.३९ ॥

อชมีฒมีบุตรหนึ่งร้อยยี่สิบสี่คน ซึ่งประสูติจากภรรยาของเขา ได้แก่ไกเกยี นาคา คันธารี วิมลา และฤกษา

1.63.40

पृथग्वंशकर्तारो नृपतयः ।
तत्र अजमीढादृक्षायां संवरणो जज्ञे स वंशकरः ॥ १.६३.४० ॥

กษัตริย์เหล่านี้เป็นผู้สร้างวงศ์สกุลแยกย้ายกันไป ในจำนวนนั้น จากอชมีฒโดยนางฤกษา สํวรณะได้ประสูติ ผู้สืบต่อวงศ์สกุล

1.63.41

सवरणस्तु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे कुरुः ॥ १.६३.४१ ॥

สววรณะแต่งงานกับบุตรีของวิวัสวัต ชื่อตปตี และจากนางกุรุก็ถือกำเนิด

1.63.42

कुरुस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे विदूरथः ॥ १.६३.४२ ॥

กุรุแต่งงานกับหญิงทาศารหี ชื่อศุภางคี และจากนางวิทูรถก็ถือกำเนิด

1.63.43

विदूरथस्तु खलु मागधीमुपयेमे संप्रियां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽनश्वान् ॥ १.६३.४३ ॥

วิทูรถแต่งงานกับหญิงมคธ ชื่อสัมปริยา และจากนางเขาให้กำเนิดอนัศวันน์

1.63.44

अनश्वांस्तु खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित् ॥ १.६३.४४ ॥

อนัศวันน์แต่งงานกับหญิงมคธ ชื่ออมฤตา และจากนางเขาให้กำเนิดปริกษิตร์

1.63.45

परिक्षित्खलु बाहुकामुपयेमे सुवेषां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः ॥ १.६३.४५ ॥

ปริกษิตร์แต่งงานกับหญิงชื่อพาหุกา ซึ่งเรียกว่าสุเวษา และจากนางเขาให้กำเนิดภีมเสนะ

1.63.46

भीमसेनस्तु खलु कैकयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिश्रवाः ॥ १.६३.४६ ॥

ภีมเสนะแต่งงานกับหญิงไกเกยี ชื่อสุกุมารี และจากนางเขาให้กำเนิดปริศรวัส

1.63.47

यमाहुः प्रतीप इति ।
प्रतीपस्तु खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दीं नाम।
तस्यां त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति ॥ १.६३.४७ ॥

เขาถูกเรียกว่าประทีป ประทีปแต่งงานกับหญิงไศพยะ ชื่อสุนันทา และจากนางเขาให้กำเนิดบุตรสามคน คือเทวาปิ ศานตนุ และพาหลีกะ

1.63.48

देवापिस्तु खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश ।
शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत् ॥ १.६३.४८ ॥

เทวาปิในวัยเด็กได้เข้าไปในป่า ส่วนศานตนุได้เป็นผู้พิทักษ์แผ่นดิน เป็นกษัตริย์

1.63.49

तत्र श्लोको भवति ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते।
पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः ॥ १.६३.४९ ॥

ที่นี่มีโศลกกล่าวไว้ว่า ผู้ใดที่เขาสัมผัสด้วยมือทั้งสอง แม้คนชราก็ได้รับความสุข และกลับเป็นหนุ่มอีกครั้ง เหตุนั้นจึงรู้จักเขาว่าศานตนุ

1.63.50

तदस्य शन्तनुत्वं ।
शन्तनुस्तु खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः।
यमाहुर्भीष्म इति ॥ १.६३.५० ॥

นี่คือความเป็นศานตนุของเขา ศานตนุแต่งงานกับคงคา บุตรีของภาคีรถ จากนางจึงถือกำเนิดเทวพรต ผู้ที่คนเรียกว่าภีษมะ

1.63.51

भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं ।
यामाहुः कालीति ॥ १.६३.५१ ॥

ภีษมะด้วยความปรารถนาจะทำให้บิดาพอใจ จึงนำสัตยวตีมาเป็นมารดา นางที่คนเรียกว่ากาลี

1.63.52

तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः ।
तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च ॥ १.६३.५२ ॥

ก่อนหน้านั้น จากนางโดยปราศรพ ทไวปายนจึงถือกำเนิดจากครรภ์ของหญิงพรหมจารี และจากนางยังมีบุตรชายสองคนแก่ศานตนุ คือจิตรางคทและวิจิตรวีรยะ

1.63.53

चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः ।
ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव ॥ १.६३.५३ ॥

จิตรางคท เมื่อได้รับราชสมบัติแล้วก็ถูกคนธรรพ์สังหารทันที จากนั้นวิจิตรวีรยะจึงได้เป็นกษัตริย์

1.63.54

विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत् ।
विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.५४ ॥

วิจิตรวีรยะแต่งงานกับอัมพิกาและอัมพาลิกา ธิดาสองคนของกษัตริย์กาศี วิจิตรวีรยะสิ้นชีวิตโดยไม่มีบุตร และบรรลุภาวะไร้ร่าง คือความตาย

1.63.55

ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति ॥ १.६३.५५ ॥

ต่อมา สัตยวตีคิดว่า จะทำอย่างไรเล่าที่การถวายปิณฑะแก่ศานตนุจะไม่ขาดสาย

1.63.56

साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति ।
तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति ॥ १.६३.५६ ॥

นางคิดถึงทไวปายนและเขาก็ยืนอยู่ต่อหน้านาง ถามว่า ข้าจะทำอย่างไร สัตยวตีจึงกล่าวกับเขาว่า พี่ชายของเจ้าไปสวรรค์โดยไม่มีบุตร จงให้กำเนิดบุตรแทนเขาเถิด

1.63.57

स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति ॥ १.६३.५७ ॥

เขากล่าวว่า ขอให้เป็นเช่นนั้น ที่นั่นเขาให้กำเนิดบุตรสามคน คือธฤตราษฎร์ ปาณฑุ และวิทุระ

1.63.58

धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च ।
धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति ॥ १.६३.५८ ॥

จากธฤตราษฎร์กับคานธารี ด้วยพรของทไวปายนและของพวกเขา บุตรหนึ่งร้อยคนก็ถือกำเนิด ในบรรดาบุตรของธฤตราษฎร์ มีสี่คนเป็นผู้นำ คือทุรโยธน์ ทุศศาสน์ วิกรรณ และจิตรเสนะ

1.63.59

पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः ।
स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान ॥ १.६३.५९ ॥

ปาณฑุมีหญิงเลิศสองคน คือกุนตีและมาทรี ขณะท่องไปในการล่าสัตว์ เขาได้ยิงด้วยลูกศรไปยังฤๅษีที่แปลงร่างเป็นกวาง และกำลังร่วมประเวณีอยู่

1.63.60

स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम् ।
अत्र श्लोको भवति ॥ १.६३.६० ॥

ฤๅษีถูกลูกศรแทงแล้วจึงกล่าวกับปาณฑุ ที่นี่มีโศลกกล่าวไว้

1.63.61

योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम् ।
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति ॥ १.६३.६१ ॥

ท่านผู้ทำลายข้าพเจ้าด้วยลูกศรขณะที่ข้าพเจ้ายังมิได้บรรลุผลแห่งการถือศีลกวาง ภาวะเช่นนี้จะมาถึงท่านเองในไม่ช้า

1.63.62

इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः ।
स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये ॥ १.६३.६२ ॥

ท้าวปาณฑุถูกฤๅษีผู้ถือศีลกวางสาปดังนี้ มีสีหน้าเศร้าหมอง จึงมิได้เข้าใกล้ภรรยาทั้งสอง เพราะปรารถนาจะหลีกเลี่ยงคำสาปนั้น

1.63.63

कदाचित्स आह ।
स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम्।
पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति ॥ १.६३.६३ ॥

ครั้งหนึ่งพระองค์ตรัสว่า เพราะความหุนหันของข้าพเจ้าเอง จึงเกิดเรื่องนี้ขึ้น ข้าพเจ้าได้ยินที่ท่องกันในปุราณะว่า ผู้ไร้บุตรย่อมไม่มีโลกอันดี

1.63.64

सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच ॥ १.६३.६४ ॥

เจ้าจงให้กำเนิดบุตรเพื่อข้าพเจ้าเถิด พระองค์ตรัสแก่นางกุนตีดังนี้

1.63.65

सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति ।
स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच।
इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति ॥ १.६३.६५ ॥

นางกุนตีให้กำเนิดบุตรได้แก่ยุธิษฐิระจากพระธรรม ภีมเสนจากพระวายุ และอรชุนจากพระอินทร์ ท้าวปาณฑุมีสีพระพักตร์ปีติจึงตรัสว่า นี่คือสปัตนีของเจ้า มาทรีผู้ไร้บุตร ผู้มีความละอายและเป็นผู้ดีงาม ขอให้มีบุตรเกิดแก่นางด้วยเถิด

1.63.66

सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश ।
ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते ॥ १.६३.६६ ॥

นางกุนตีกล่าวว่า เป็นเช่นนั้นเถิด แล้วสอนวิธีถือศีลแก่นางมาทรี จากนั้นนางมาทรีได้ให้กำเนิดฝาแฝดนกุลและสหเทพ โดยพระอัศวินทั้งสอง

1.63.67

माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे ।
स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.६७ ॥

เมื่อท้าวปาณฑุเห็นนางมาทรีประดับตกแต่งงดงาม ก็เกิดความปรารถนาในนาง ครั้นได้นางแล้วก็สิ้นพระชนม์ไปทันที

1.63.68

ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री ।
कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति ॥ १.६३.६८ ॥

จากนั้นนางมาทรีก็ขึ้นเชิงตะกอนพร้อมกับพระองค์ และกล่าวแก่นางกุนตีว่า ท่านพี่หญิงผู้ประเสริฐ ท่านต้องไม่ประมาทเรื่องฝาแฝดทั้งสอง

1.63.69

ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः ॥ १.६३.६९ ॥

จากนั้นเหล่าฤๅษีได้พาปาณฑพทั้งห้าพร้อมด้วยนางกุนตีไปยังหัสตินาปุระ

1.63.70

तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः ॥ १.६३.७० ॥

ที่นั่น เหล่าฤๅษีได้กราบทูลตามความจริงแก่ภีษมะ ท้าวธฤตราษฎร์ และวิทุระ ถึงการที่ท้าวปาณฑุเสด็จสู่สวรรค์

1.63.71

पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत् ॥ १.६३.७१ ॥

โอรสของท้าวธฤตราษฎร์ปรารถนาจะเผาปาณฑพพร้อมกับนางกุนตีในเรือนชาด

1.63.72

तांश्च विदुरो मोक्षयामास ।
ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम ॥ १.६३.७२ ॥

วิทุระได้ช่วยปลดปล่อยพวกเขา จากนั้นภีมะได้สังหารหิฑิมพ และให้กำเนิดบุตรนามว่าฆฏโตกจะกับหิฑิมพา

1.63.73

ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः ।
ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम् ॥ १.६३.७३ ॥

จากนั้นพวกเขาเดินทางไปยังเอกจักราโดยปลอดภัย แล้วไปยังแคว้นปาญจาละ ได้เทราปทีในพิธีเลือกคู่ด้วยตนเอง และได้ครึ่งหนึ่งของอาณาจักร เมื่อพำนักอยู่ที่อินทรปรัสถ์ พวกเขาได้ให้กำเนิดบุตรกับเทราปทีนั้น

1.63.74

श्रुतसेनं सहदेव इति ॥ १.६३.७४ ॥

ศรุตเสนเป็นบุตรของสหเทพ

1.63.75

शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः ।
तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम ॥ १.६३.७५ ॥

ยุธิษฐิระได้อภิเษกกับธิดาของศไวยะนามว่าเทวกี และได้ให้กำเนิดบุตรนามว่ายเทยะกับนาง

1.63.76

भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां ।
तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः ॥ १.६३.७६ ॥

ส่วนภีมเสนที่วาราณสี ได้อภิเษกกับธิดาของท้าวกาศีนามว่าชลันธรา ผู้มาอยู่ในพิธีเลือกคู่ และได้บุตรนามว่าศรรวตราตกับนาง

1.63.77

अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां ।
तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.७७ ॥

ส่วนอรชุนได้ไปยังทวารกาและอภิเษกกับสุภัทรา น้องสาวของพระวาสุเทพผู้เป็นพระภควัน เป็นภรรยา และได้ให้กำเนิดบุตรนามว่าอภิมันยุกับนาง

1.63.78

नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम ॥ १.६३.७८ ॥

ส่วนนกุลได้อภิเษกกับเจ้าหญิงแห่งแคว้นไจทยะนามว่าเรณุมตี และได้ให้กำเนิดบุตรนามว่านิรมิตรกับนาง

1.63.79

सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम ॥ १.६३.७९ ॥

ส่วนสหเทพได้อภิเษกในพิธีเลือกคู่กับภรรยานามว่าวิชยา ธิดาของมาทรี และได้ให้กำเนิดบุตรนามว่าสุโหตรกับนาง

1.63.80

भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम ।
अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.८० ॥

ก่อนหน้านั้นภีมะได้ให้กำเนิดบุตรนามว่าฆฏโตกจะกับรากษสีหิฑิมพา ส่วนอรชุนได้ให้กำเนิดบุตรนามว่าอิราวัตกับนาคกันยาอุลูปี

1.63.81

ततो मणलूरुपतिकन्यायां चित्राङ्गदायामर्जुनः पुत्रमुत्पादयामास बभ्रुवाहनं नाम ।
एते त्रयोदश पुत्राः पाण्डवानाम् ॥ १.६३.८१ ॥

ต่อมา อรชุนได้บุตรชื่อพभ्रुวาหนะ กับจิตราङ्गदา ธิดาของเจ้าครองเมืองมณลูรุ บุตรทั้งสิบสามคนนี้คือบุตรของปาณฑพ

1.63.82

विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपेयेमे ।
तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत ॥ १.६३.८२ ॥

อภิมันยุได้อุตตรา ธิดาของท้าววิราฏ ครั้นนางตั้งครรภ์ ทารกในครรภ์ของเขาก็คลอดออกมาโดยไร้ชีวิต

1.63.83

तमुत्सङ्गे प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य ।
षाण्मासिकं गर्भमहं जीवयामि पादस्पर्शादिति वासुदेव उवाच ॥ १.६३.८३ ॥

ปฤถาได้รับทารกนั้นไว้บนตักของนาง ตามพระบัญชาของบุรุโษตตมะ พระวาสุเทพตรัสว่า เราจะชุบชีวิตทารกในครรภ์ที่มีอายุหกเดือนนี้ด้วยการสัมผัสเท้า

1.63.84

अहं जीवयामि कुमारमनन्तवीर्यं जात एवायमजायत ।
अभिमन्योः सत्येन चेयं पृथिवी धारयत्विति वासुदेवस्य पादस्पर्शात्सजीवोऽजायत।
नाम तस्याकरोत्सुभद्रा ॥ १.६३.८४ ॥

เราจะชุบชีวิตกุมารผู้มีพลังไม่มีที่สิ้นสุดนี้ ทันทีที่เขาเกิดมา เขาก็มีชีวิต ด้วยความจริงของอภิมันยุ และด้วยการที่แผ่นดินนี้จะค้ำจุนเขาไว้ เขาก็ฟื้นคืนชีวิตด้วยการสัมผัสเท้าของพระวาสุเทพ สุภัทราเป็นผู้ตั้งชื่อให้เขา

1.63.85

परिक्षीणे कुले जात उत्तरायां परंतपः ।
परिक्षिदभवत्तस्मात्सौभद्रात्तु यशस्विनः ॥ १.६३.८५ ॥

เมื่อวงศ์ตระกูลใกล้จะสูญสิ้น อุตตราให้กำเนิดบุตรผู้ข่มศัตรูได้ เพราะเหตุนี้ บุตรของสุภัทราผู้เลื่องชื่อนั้น จึงได้ชื่อว่าปริกษิต

1.63.86

परीक्षित्तु खलु भद्रवतीं नामोपयेमे ।
तस्यां तत्र भवाञ्जनमेजयः ॥ १.६३.८६ ॥

ปริกษิตได้แต่งงานกับหญิงนางหนึ่งชื่อภัทรวตี จากนางนั้นมีท่านชนเมชัยเกิดขึ้น

1.63.87

जनमेजयात्तु भवतः खलु वपुष्टमायां पुत्रौ द्वौ शतानीकः शङ्कुकर्णश्च ॥ १.६३.८७ ॥

จากชนเมชัย ในวปุษฏมา มีบุตรสองคนเกิดขึ้น คือศตานีกะและศังกุกรรณ

1.63.88

शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः ॥ १.६३.८८ ॥

ศตานีกะได้แต่งงานกับหญิงแห่งวิเทหะ จากนางมีบุตรชื่ออัศวเมธทัตต์เกิดขึ้น

1.63.89

इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः ।
पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.६३.८९ ॥

ดังนี้ วงศ์ของปูรุและของปาณฑพจึงได้ถูกกล่าวไว้แล้ว ผู้ที่ได้ฟังวงศ์ของปูรุนี้ย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง