महाभारत · अध्याय 1.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.63.1
पूरोर्वंशमहं धन्यं राज्ञाममिततेजसाम् ।
प्रवक्ष्यामि पितॄणां ते तेषां नामानि मे शृमु ॥ १.६३.१ ॥
अमित तेजस्वी राजांचा, पूरूचा धन्य वंश आणि तुझ्या पूर्वजांचे मी वर्णन करीन. त्यांची नावे माझ्याकडून ऐक.
1.63.2
अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे दक्षश्चैव प्रजापतिः ॥ १.६३.२ ॥
अव्यक्तातून उत्पन्न झालेला ब्रह्मा, जो शाश्वत, नित्य आणि अव्यय आहे. त्याच्यापासून मरीची जन्मला; दक्षही प्रजापती झाला.
1.63.3
अङ्गुष्ठाद्दक्षमसृजच्चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् ।
मरीचेः कश्यपः पुत्रो दक्षस्य दुहिताऽऽदितिः ॥ १.६३.३ ॥
त्याने अंगठ्यातून दक्षाला आणि दोन डोळ्यांतून मरीचीला निर्माण केले. मरीचीचा पुत्र कश्यप; दक्षाची कन्या अदिती.
1.63.4
अदित्यां कश्यपाद्विवस्थान् ।
विवस्वतो मनुर्मनोरिला ॥ १.६३.४ ॥
कश्यपापासून अदितीच्या ठायी विवस्वान जन्मला. विवस्वानापासून मनू; मनूपासून इला.
1.63.5
इलायाः पुरूरवाः ।
पुरूरवस आयुः।
आयुषो नहुषः ।
नहुषस्य ययातिः ॥ १.६३.५ ॥
इलेपासून पुरूरवा. पुरूरव्यापासून आयू. आयूपासून नहुष. नहुषापासून ययाती.
1.63.6
ययातेर्द्वे भार्ये बभूवतुः ।
उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम ॥ १.६३.६ ॥
ययातीला दोन भार्या होत्या: उशनसाची कन्या देवयानी आणि वृषपर्व्याची कन्या, नाव शर्मिष्ठा.
1.63.7
तत्रानुवंशो भवति ।
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत।
द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥ १.६३.७ ॥
येथे वंशावळ अशी आहे. देवयानीने यदू आणि तुर्वसूला जन्म दिला; वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठेने द्रुह्यू, अनू आणि पूरू यांना जन्म दिला.
1.63.8
तत्र यदोर्यादवाः ।
पूरोः पौरवाः।
पूरोर्भार्या कौसल्या बभूव ।
तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.८ ॥
तेथे यदूचे वंशज यादव आणि पूरूचे वंशज पौरव आहेत. पूरूची पत्नी कौसल्या झाली; तिच्यापासून त्याला जनमेजय झाला.
1.63.9
स त्रीन्हयमेधानाजहार ।
विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश ॥ १.६३.९ ॥
त्याने तीन अश्वमेध यज्ञ केले; विश्वजित यज्ञ करून तो वनात प्रविष्ट झाला.
1.63.10
जनमेजयस्तु सुनन्दां नामोपयेमे मागधीं ।
तस्यामस्य जज्ञे प्राचीन्वान् ॥ १.६३.१० ॥
जनमेजयाने सुनंदा नावाच्या मागधी स्त्रीशी विवाह केला; तिच्यापासून त्याला प्राचीन्वान झाला.
1.63.11
यः प्राचीं दिशं जिगाय ।
यावत्सूर्यादयात् तत्तस्य प्राचीनत्वम् ॥ १.६३.११ ॥
ज्याने पूर्व दिशा जिंकली; सूर्य जिथपर्यंत उगवतो तिथपर्यंत हेच त्याचे प्राचीनत्व.
1.63.12
प्राचीन्वांस्तु खल्वाश्मकीमुपयेमे यादवीम् ।
तस्यामस्य जज्ञे शस्यातिः ॥ १.६३.१२ ॥
प्राचीन्वानाने आश्मकी आणि यादवी स्त्रियांशी विवाह केला; तिच्यापासून त्याला शस्याती झाला.
1.63.13
शय्यातिस्तु त्रिशङ्कोर्दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे तस्यामस्य जज्ञेऽहंयातिः ॥ १.६३.१३ ॥
शय्याती त्रिशंकूची कन्या, सुंदर अंगांची वरांगी हिच्याशी विवाह करतो. तिच्यापासून त्याला अहंयाती झाला.
1.63.14
अहंयातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरं भानुमतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे सार्वभौमः ॥ १.६३.१४ ॥
अहंयाती कृतवीर्याची कन्या भानुमती हिच्याशी विवाह करतो. तिच्यापासून त्याला सार्वभौम झाला.
1.63.15
सार्वभौमस्तु खलु जित्वाऽऽजहार कैकयीं सुन्दरां नाम तामुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे जयत्सेनः ॥ १.६३.१५ ॥
सार्वभौमाने जिंकून कैकयी नावाच्या सुंदरीस आणून तिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला जयत्सेन झाला.
1.63.16
जयत्सेनस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे सुश्रवां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽपराचीनः ॥ १.६३.१६ ॥
जयत्सेनाने वैदर्भी सुश्रवा हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला अपराचीन झाला.
1.63.17
अपराचीनस्तु खलु वैदर्भीमपरामुपयेमे मर्यादां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽरिहः ॥ १.६३.१७ ॥
अपराचीनाने दुसरी वैदर्भी मर्यादा हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला अरिह झाला.
1.63.18
अरिहः खल्वाङ्गीमुपेयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे महाभौमः ॥ १.६३.१८ ॥
अरिहाने आङ्गी हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला महाभौम झाला.
1.63.19
महाभौमस्तु खलु प्रसेनजिद्दुहितरमुपयेमे सुयज्ञां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे अयुतानायी ॥ १.६३.१९ ॥
महाभौमाने प्रसेनजिताची कन्या सुयज्ञा हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला अयुतानायी नावाचा पुत्र झाला.
1.63.20
यः पुरुषमेधे पुरुषाणामयुतमानयत्तत्तस्यायुतानायित्वम् ॥ १.६३.२० ॥
पुरुषमेध यज्ञात ज्याने दहा हजार पुरुष आणले, म्हणून त्याला अयुतानायित्व हे नाव मिळाले.
1.63.21
अयुतानायी तु खलु पृथुश्रवसो दुहितरमुपयेमे भासां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽक्रोधनः ॥ १.६३.२१ ॥
अयुतानायीने पृथुश्रवसाची कन्या भासा हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून अक्रोधन जन्मला.
1.63.22
अक्रोधनस्तु खलु कालिङ्गीं कण्डूं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे देवातिथिः ॥ १.६३.२२ ॥
अक्रोधनाने कलिंगची कन्या कंडू हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून देवातिथी जन्मला.
1.63.23
देवातिथिस्तु खलु वैदर्भीमुपयेमे मर्यादां नाम तस्यामस्य जज्ञे ऋचः ॥ १.६३.२३ ॥
देवातिथीने वैदर्भी मर्यादा हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून ऋच जन्मला.
1.63.24
ऋचस्तु खलु वामदेव्यामङ्गराजकन्यायामृक्षं पुत्रमजीजनत् ॥ १.६३.२४ ॥
ऋचाने अंगराजाची कन्या वामदेवी हिच्यापासून ऋक्ष नावाचा पुत्र उत्पन्न केला.
1.63.25
ऋक्षस्तु खलु तक्षकदुहितरं ज्वलन्तीं नामोपयेमे ।
तस्यामन्त्यनारमुत्पादयामास ॥ १.६३.२५ ॥
ऋक्षाने तक्षकाची कन्या ज्वलन्ती हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याने अन्त्यनर याला उत्पन्न केले.
1.63.26
अन्त्यनारस्तु खलु सरस्वत्यां द्वादशवार्षिकं सत्रमाजहार ।
तमुदवसाने सरस्वत्यभिगम्य भर्तारं वरयामास ॥ १.६३.२६ ॥
अन्त्यनराने सरस्वतीच्या तीरी बारा वर्षांचे सत्र केले. ते संपल्यावर सरस्वती त्याच्याजवळ येऊन त्याला पती म्हणून वरती झाली.
1.63.27
तस्यां पुत्रं जनयामास त्रस्नुं नाम ।
अत्रानुवंशो भवति ॥ १.६३.२७ ॥
तिच्यापासून त्याने त्रस्नु नावाचा पुत्र उत्पन्न केला. येथे वंशावळ अशी आहे.
1.63.28
त्रस्नुं सरस्वती पुत्रमन्त्यनारादजीजनत् ।
इलिलं जनयामास कालिन्द्यांत्रस्नुरात्मजम् ॥ १.६३.२८ ॥
सरस्वतीने अन्त्यनरापासून त्रस्नुला जन्म दिला. त्रस्नुने कालिंदीपासून आपला पुत्र इलिल उत्पन्न केला.
1.63.29
इलिलस्तु रथन्तर्यां दुष्यन्तादीन्पञ्च पुत्रानजीजनत् ॥ १.६३.२९ ॥
इलिलाने रथन्तरीपासून दुष्यंत इत्यादी पाच पुत्र उत्पन्न केले.
1.63.30
दुष्यन्तस्तु लाक्षीं नाम भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे जनमेजयः ॥ १.६३.३० ॥
दुष्यंताने लाक्षी नावाच्या भागीरथीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला जनमेजय झाला.
1.63.31
सएव दुष्यन्तो विश्वामित्रदुहितरं शकुन्तलां नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे भरतः ॥ १.६३.३१ ॥
त्या दुष्यन्ताने विश्वामित्राची कन्या शकुन्तला नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला भरत हा पुत्र झाला.
1.63.32
तत्रेमौ श्लोकौ भवतः ।
माता भस्त्रा पितुः पुत्रो यस्माज्जातः स एव सः।
भरस्व पुत्रं दौष्यन्तिं सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३२ ॥
येथे हे दोन श्लोक आहेत. माता ही भाती (भस्त्रा) सारखी आहे; पुत्र पित्यापासूनच जन्मतो म्हणून तोच तो असतो. दुष्यन्ताच्या पुत्राचे पालन कर — शकुन्तला सत्य बोलली.
1.63.33
रेतोधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात् ।
त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ १.६३.३३ ॥
रेतस् धारण करणारा पिताच पुत्राला यमलोकाच्या नाशातून वर काढतो. हे नरदेवा, या गर्भाचा धारक तूच आहेस — शकुन्तला सत्य बोलली.
1.63.34
ततोऽस्य भरतत्वम् ।
भरतस्तु खलु काशेयीं सार्वसेनीमुपयेमे सुनन्दां नाम।
तस्यामस्य जज्ञे भुमन्युः ॥ १.६३.३४ ॥
तेव्हापासून त्याला भरत हे नाव मिळाले. भरताने काशीची, सार्वसेनी सुनंदा नावाची राजकन्या वरली. तिच्यापासून त्याला भुमन्यू हा पुत्र झाला.
1.63.35
भुमन्युस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुवर्णां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे सुहोत्रः ॥ १.६३.३५ ॥
भुमन्यूने दाशार्ही सुवर्णा नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला सुहोत्र हा पुत्र झाला.
1.63.36
सुहोत्रस्तु खल्वैक्ष्वाकीमुपयेमे जयन्तीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे हस्ती।
य इदं पुरं निर्मापयामास ॥ १.६३.३६ ॥
सुहोत्राने इक्ष्वाकू वंशातील जयन्ती नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला हस्ती हा पुत्र झाला, ज्याने हे नगर वसवले.
1.63.37
तस्माद्धास्तिनपुरत्वम् ।
हस्ती खलु त्रैगर्तीमुपयेमे यशोदां नाम तस्यामस्य जज्ञे विकुञ्जतः ॥ १.६३.३७ ॥
त्यामुळे त्याला हस्तिनापूर हे नाव मिळाले. हस्तीने त्रैगर्ती यशोदा नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला; तिच्यापासून विकुञ्जत जन्मला.
1.63.38
विकुञ्जनस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे सुन्दरां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽजमीढः ॥ १.६३.३८ ॥
विकुञ्जनाने दाशार्ही सुंदरा नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला; तिच्यापासून अजमीढ जन्मला.
1.63.39
अजमीढस्य तु चतुर्विंशतिपुत्रशतं बभूव ।
कैकय्यां नागायां गान्धार्यां विमलायामृक्षायामिति ॥ १.६३.३९ ॥
अजमीढाला एकशे चोवीस पुत्र झाले; कैकयी, नागा, गांधारी, विमला आणि ऋक्षा या पत्नींपासून ते जन्मले.
1.63.40
पृथग्वंशकर्तारो नृपतयः ।
तत्र अजमीढादृक्षायां संवरणो जज्ञे स वंशकरः ॥ १.६३.४० ॥
ते राजे वेगवेगळ्या वंशांचे संस्थापक झाले. त्यांच्यात अजमीढापासून ऋक्षेच्या ठायी संवरण जन्मला; तोच वंश चालवणारा होता.
1.63.41
सवरणस्तु वैवस्वतीं तपतीं नामोपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे कुरुः ॥ १.६३.४१ ॥
संवरणाने वैवस्वती तपती नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला; तिच्यापासून कुरू जन्मला.
1.63.42
कुरुस्तु खलु दाशार्हीमुपयेमे शुभाङ्गीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे विदूरथः ॥ १.६३.४२ ॥
कुरूने दाशार्ही शुभांगी नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला; तिच्यापासून विदूरथ जन्मला.
1.63.43
विदूरथस्तु खलु मागधीमुपयेमे संप्रियां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञेऽनश्वान् ॥ १.६३.४३ ॥
विदूरथाने मागधी स्त्री, संप्रिया नावाची, हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला अनश्वान झाला.
1.63.44
अनश्वांस्तु खलु मागधीमुपयेमेऽमृतां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिक्षित् ॥ १.६३.४४ ॥
अनश्वानाने मागधी स्त्री, अमृता नावाची, हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला परिक्षित झाला.
1.63.45
परिक्षित्खलु बाहुकामुपयेमे सुवेषां नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे भीमसेनः ॥ १.६३.४५ ॥
परिक्षिताने बाहुका नावाची, सुवेषा नावाची स्त्री हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला भीमसेन झाला.
1.63.46
भीमसेनस्तु खलु कैकयीमुपयेमे सुकुमारीं नाम ।
तस्यामस्य जज्ञे परिश्रवाः ॥ १.६३.४६ ॥
भीमसेनाने कैकेयी स्त्री, सुकुमारी नावाची, हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला परिश्रवा झाला.
1.63.47
यमाहुः प्रतीप इति ।
प्रतीपस्तु खलु शैब्यामुपयेमे सुनन्दीं नाम।
तस्यां त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास देवापिं शन्तनुं बाह्लीकं चेति ॥ १.६३.४७ ॥
यास प्रतीप म्हणतात — प्रतीपाने शैब्या स्त्री, सुनंदी नावाची, हिच्याशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याने तीन पुत्र निर्माण केले: देवापि, शंतनु आणि बाह्लीक.
1.63.48
देवापिस्तु खलु बाल एवारण्यं प्रविवेश ।
शन्तनुस्तु महीपालोऽभवत् ॥ १.६३.४८ ॥
देवापि बालक असतानाच वनात प्रविष्ट झाला. शंतनु महीपाल, म्हणजे राजा झाला.
1.63.49
तत्र श्लोको भवति ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं स सुखमश्नुते।
पुनर्युवा च भवति तस्मात्तं शन्तनुं विदुः ॥ १.६३.४९ ॥
येथे एक श्लोक आहे: ज्याला तो आपल्या हातांनी स्पर्श करतो, म्हातारा माणूसही सुख मिळवतो आणि पुन्हा तरुण होतो; म्हणून त्याला शंतनु म्हणून ओळखतात.
1.63.50
तदस्य शन्तनुत्वं ।
शन्तनुस्तु खलु गङ्गां भागीरथीमुपयेमे तस्यामस्य जज्ञे देवव्रतः।
यमाहुर्भीष्म इति ॥ १.६३.५० ॥
हेच त्याचे शंतनुत्व. शंतनूने भागीरथी गंगेशी विवाह केला; तिच्यापासून देवव्रत जन्मला, ज्याला भीष्म म्हणतात.
1.63.51
भीष्मस्तु खलु पितुः प्रियचिकीर्षया सत्यवतीमानयामास मातरं ।
यामाहुः कालीति ॥ १.६३.५१ ॥
भीष्माने पित्याला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने सत्यवतीला माता म्हणून आणले; तिला काली म्हणतात.
1.63.52
तस्यां पूर्वं पुराशरात्कन्यागर्भो द्वैपायनः ।
तस्यामेव शन्तनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः चित्राङ्गदो विचित्रवीर्यश्च ॥ १.६३.५२ ॥
तिच्यापासून पूर्वी पराशरापासून कन्यागर्भात द्वैपायन जन्मला. तिच्यापासूनच शंतनूला दोन पुत्र झाले: चित्रांगद आणि विचित्रवीर्य.
1.63.53
चित्राङ्गदस्तु प्राप्तराज्य एव गन्धर्वेण निहृतः ।
ततो विचित्रवीर्यो राजा बभूव ॥ १.६३.५३ ॥
चित्रांगद राज्य मिळवताच एका गंधर्वाकडून मारला गेला. मग विचित्रवीर्य राजा झाला.
1.63.54
विचित्रवीर्यस्तु खलुकाशिराजस्य सुते अम्बिकाम्बालिके उदवहत् ।
विचित्रवीर्योऽनुत्पन्नापत्य एव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.५४ ॥
विचित्रवीर्याने काशीराजाच्या अंबिका आणि अंबालिका या दोन कन्यांशी विवाह केला. संतती न होताच विचित्रवीर्य विदेहत्व (मृत्यू) पावला.
1.63.55
ततः सत्यवती चिन्तयामास कथं नु खलु शन्तनोः पिण्डविच्छेदो न स्यादिति ॥ १.६३.५५ ॥
तेव्हा सत्यवतीने विचार केला, शंतनूचा पिंडविच्छेद कसा होणार नाही?
1.63.56
साथ द्वैपायनं चिन्तयामास सोऽग्रतः स्थितः किं करवाणीति ।
तं सत्यवत्युवाच भ्राता तेऽनपत्य एव स्वर्गतः तस्यार्थेऽपत्यमुत्पादयेति ॥ १.६३.५६ ॥
ती द्वैपायनाचा विचार करू लागली; तो समोर उभा राहून म्हणाला, 'मी काय करू?' सत्यवती त्याला म्हणाली, 'तुझा भाऊ अपत्यहीन असताना स्वर्गाला गेला; त्याच्यासाठी अपत्य उत्पन्न कर.'
1.63.57
स परमित्युवाच स तत्र त्रीन्पुत्रानुत्पादयामास धृतराष्ट्रं पाण्डुं विदुरं चेति ॥ १.६३.५७ ॥
तो म्हणाला, 'ठीक आहे.' तिथे त्याने तीन पुत्र उत्पन्न केले: धृतराष्ट्र, पांडू आणि विदुर.
1.63.58
धृतराष्ट्रात्पुत्रशतं बभूव गान्धार्यां वरदानाद्द्वैपायनस्य तेषां च ।
धार्तराष्ट्राणां चत्वारः प्रधानाः दुर्योधनो दुश्शासनो विकर्णश्चित्रसेनश्चेति ॥ १.६३.५८ ॥
धृतराष्ट्राला गांधारीपासून द्वैपायनाच्या वरदानाने शंभर पुत्र झाले. धार्तराष्ट्रांमध्ये प्रमुख चौघे: दुर्योधन, दुःशासन, विकर्ण आणि चित्रसेन.
1.63.59
पाण्डोस्तु कुन्ती माद्रीति स्त्रीरत्ने बभूवतुः ।
स मृगयां चरन्मैथुनगतमृषिं मृगचारिणं बाणेन जघान ॥ १.६३.५९ ॥
पांडूला कुंती आणि माद्री या दोन स्त्रीरत्ने होती. शिकार करत फिरताना, मैथुनात गुंतलेल्या मृगरूपधारी ऋषीला त्याने बाणाने मारले.
1.63.60
स बाणविद्ध उवाच पाण्डुम् ।
अत्र श्लोको भवति ॥ १.६३.६० ॥
बाणाने घायाळ झालेला तो पांडूशी बोलला. या विषयी एक श्लोक आहे.
1.63.61
योऽकृतार्थं हि मां ग्रूर बाणेनाघ्ना मृगव्रतम् ।
त्वामप्येतादृशो भावः क्षिप्रमेवागमिष्यति ॥ १.६३.६१ ॥
मृगव्रत अपूर्ण असताना बाणाने मला मारलेस; तुलाही लवकरच अशीच स्थिती येईल.
1.63.62
इति मृगव्रतचारिणा ऋषिणा शप्तः ।
स विषण्णरूपः पाण्डुस्तं शापं परिहरन्नोपसर्पति भार्ये ॥ १.६३.६२ ॥
मृगव्रत करणाऱ्या ऋषींनी असा शाप दिल्यावर, खिन्न झालेला पाण्डू तो शाप टाळण्यासाठी पत्नींच्या जवळ जात नसे.
1.63.63
कदाचित्स आह ।
स्वचापल्यादिदं प्राप्तवानहम्।
पुराणेषु पठ्यमानं शृणोमि नानपत्यस्य लोकाः सन्तीति ॥ १.६३.६३ ॥
एकदा तो म्हणाला: माझ्याच चपलतेमुळे ही स्थिती मला प्राप्त झाली. पुराणांत वाचले जाते ते मी ऐकतो: निपुत्रिकाला लोक नसतात.
1.63.64
सा त्वं मदर्थे पुत्रानुत्पादयेति कुन्तीमुवाच ॥ १.६३.६४ ॥
"तू माझ्यासाठी पुत्र निर्माण कर" असे त्याने कुंतीला सांगितले.
1.63.65
सा कुन्ती पुत्रानुत्पादयामास धर्माद्युधिष्ठिरं मारुताद्भीमसेनमिन्द्रादर्जुनमिति ।
स हृष्टरूपः पाण्डुरुवाच।
इयं ते सपत्नी भवति माद्र्यनपत्या व्रीडिता साध्वी अस्यामपत्यमुत्पाद्यतामिति ॥ १.६३.६५ ॥
कुंतीने धर्मापासून युधिष्ठिर, वायूपासून भीमसेन आणि इंद्रापासून अर्जुन यांना जन्म दिला. तेव्हा आनंदित पाण्डू म्हणाला: ही मादरी तुझी सवत आहे; निपुत्रिक, लज्जित, साध्वी आहे; हिच्यातही संतती निर्माण होवो.
1.63.66
सा कुन्ती तस्यै माद्र्यै तथेति व्रतमादिदेश ।
ततस्तस्यां नकुलसहदेवौ यमावश्विभ्यां जज्ञाते ॥ १.६३.६६ ॥
कुंतीने "तसेच होवो" असे म्हणून मादरीला व्रताचा उपदेश केला. मग तिच्यापासून अश्विनींकडून नकुल आणि सहदेव हे जुळे पुत्र जन्मले.
1.63.67
माद्रीं तु खलु स्वलङ्कृतां दृष्ट्वा पाण्डुर्भावं चक्रे ।
स तां प्राप्यैव विदेहत्वं प्राप्तः ॥ १.६३.६७ ॥
सुंदर अलंकृत माद्रीला पाहून पांडूच्या मनात इच्छा निर्माण झाली. तिला प्राप्त करताच तो देहत्यागी झाला.
1.63.68
ततस्तेन सह चितामन्वारुरोह माद्री ।
कुन्तीं चोवाच यमयोरार्ययाऽप्रमत्तया भवितव्यमिति ॥ १.६३.६८ ॥
नंतर माद्री त्याच्यासोबत चितेवर चढली. कुंतीला ती म्हणाली, 'आर्ये, यमल पुत्रांबाबत सावध राहावे.'
1.63.69
ततः पञ्चपाण्डवान्सह कुन्त्या हास्तिनपुरं नयन्ति स्म तपस्विनः ॥ १.६३.६९ ॥
नंतर तपस्वींनी पाच पांडवांना कुंतीसह हस्तिनापुराला नेले.
1.63.70
तत्र भीष्माय धृतराष्ट्रविदुरयोः पाण्डोः स्वर्गगमनं याथातथ्यं निवेदयन्तिस्म तपस्विनः ॥ १.६३.७० ॥
तेथे तपस्वींनी भीष्म, धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना पांडूच्या स्वर्गगमनाची यथार्थ वार्ता सांगितली.
1.63.71
पाण्डवान्सह कुन्त्या जतुगृहे दाहयितुकामो धृतराष्ट्रात्मजोऽभूत् ॥ १.६३.७१ ॥
धृतराष्ट्राचा पुत्र पांडवांना कुंतीसह लाक्षागृहात जाळण्याच्या इच्छेने प्रवृत्त झाला.
1.63.72
तांश्च विदुरो मोक्षयामास ।
ततो भीमो हिडिम्बं हत्वा पुत्रमुत्पादयामास हिडिम्बायां घटोत्कचं नाम ॥ १.६३.७२ ॥
विदुराने त्यांना सोडवले. नंतर भीमाने हिडिंबाला मारून हिडिंबेपासून घटोत्कच नावाचा पुत्र निर्माण केला.
1.63.73
ततश्चैकचक्रां जग्मुः कुशलिनः ।
ततः पाञ्चालविषयं गत्वा स्वयंवरे द्रौपदीं लब्ध्वाऽर्धराज्यं प्राप्येन्द्रप्रस्थनिवासिनस्तस्यां पुत्रानुत्पादयामासुर्द्रौपद्याम् ॥ १.६३.७३ ॥
नंतर ते सुखरूपपणे एकचक्रेला गेले. मग पांचाल देशात जाऊन स्वयंवरात द्रौपदीला जिंकून, अर्धे राज्य मिळवून, इंद्रप्रस्थात राहताना त्यांनी द्रौपदीपासून पुत्र उत्पन्न केले.
1.63.74
श्रुतसेनं सहदेव इति ॥ १.६३.७४ ॥
सहदेवापासून जन्मलेला श्रुतसेन.
1.63.75
शैव्यस्य कन्यां देवकीं नामोपयेमे युधिष्ठिरः ।
तस्यां पुत्रं जनयामास यौधेयं नाम ॥ १.६३.७५ ॥
युधिष्ठिराने शैब्याची कन्या देवकी नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला यौधेय नावाचा पुत्र झाला.
1.63.76
भीमसेनस्तु वाराणस्यां काशिराजकन्यां जलन्धरां नामोपयेमे स्वयंवरस्थां ।
तस्यामस्य जज्ञे शर्वत्रातः ॥ १.६३.७६ ॥
भीमसेनाने वाराणसीत स्वयंवरात उपस्थित असलेल्या काशिराजाची कन्या जलंधरा नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला सर्वत्रात नावाचा पुत्र झाला.
1.63.77
अर्जुनस्तु खलु द्वारवतीं गत्वा भगवतो वासुदेवस्य भगिनीं सुभद्रां नामोदवहद्भार्यां ।
तस्यामभिमन्युं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.७७ ॥
अर्जुनाने द्वारकेला जाऊन भगवान वासुदेवाची बहीण सुभद्रा नावाची स्त्री पत्नी म्हणून स्वीकारली. तिच्यापासून त्याला अभिमन्यू नावाचा पुत्र झाला.
1.63.78
नकुलस्तु खलु चैद्यां रेणुमतीं नामोदवहत् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास निरमित्रं नाम ॥ १.६३.७८ ॥
नकुलाने चैद्याची कन्या रेणुमती नावाच्या स्त्रीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला निरमित्र नावाचा पुत्र झाला.
1.63.79
सहदेवस्तु खलु माद्रीमेव स्वयंवरे विजयां नामोदवहद्भार्याम् ।
तस्यां पुत्रं जनयामास सुहोत्रं नाम ॥ १.६३.७९ ॥
सहदेवाने स्वयंवरात माद्रीचीच कन्या विजया नावाच्या पत्नीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला सुहोत्र नावाचा पुत्र झाला.
1.63.80
भीमसेनश्च पूर्वमेव हिडिम्बायां राक्षस्यां पुत्रमुत्पादयामास घटोत्कचं नाम ।
अर्जुनस्तु नागकन्यायामुलूप्यामिरावन्तं नाम पुत्रं जनयामास ॥ १.६३.८० ॥
भीमसेनाने पूर्वीच राक्षसी हिडिंबेपासून घटोत्कच नावाचा पुत्र उत्पन्न केला होता. अर्जुनाने नागकन्या उलूपीपासून इरावान नावाचा पुत्र उत्पन्न केला.
1.63.81
ततो मणलूरुपतिकन्यायां चित्राङ्गदायामर्जुनः पुत्रमुत्पादयामास बभ्रुवाहनं नाम ।
एते त्रयोदश पुत्राः पाण्डवानाम् ॥ १.६३.८१ ॥
नंतर मणलूरच्या राजाची कन्या चित्रांगदा हिच्यापासून अर्जुनाला बभ्रुवाहन नावाचा पुत्र झाला. हे पांडवांचे तेरा पुत्र होते.
1.63.82
विराटस्य दुहितरमुत्तरां नामाभिमन्युरुपेयेमे ।
तस्यामस्य परासुर्गर्भोऽजायत ॥ १.६३.८२ ॥
अभिमन्यूने विराटाची कन्या उत्तरा हिच्याशी विवाह केला. तिच्या ठायी त्याचा गर्भ प्राणहीन जन्मला.
1.63.83
तमुत्सङ्गे प्रतिजग्राह पृथा नियोगात्पुरुषोत्तमस्य ।
षाण्मासिकं गर्भमहं जीवयामि पादस्पर्शादिति वासुदेव उवाच ॥ १.६३.८३ ॥
पुरुषोत्तमाच्या आज्ञेने पृथेने त्याला आपल्या मांडीवर घेतले. "सहा महिन्यांच्या या गर्भाला मी माझ्या पादस्पर्शाने जिवंत करीन", असे वासुदेव म्हणाले.
1.63.84
अहं जीवयामि कुमारमनन्तवीर्यं जात एवायमजायत ।
अभिमन्योः सत्येन चेयं पृथिवी धारयत्विति वासुदेवस्य पादस्पर्शात्सजीवोऽजायत।
नाम तस्याकरोत्सुभद्रा ॥ १.६३.८४ ॥
अनंत पराक्रमी या कुमाराला मी जिवंत करतो. जन्मताच हा जन्मला. अभिमन्यूच्या सत्याने आणि ही पृथ्वी याला धारण करो या वचनाने, वासुदेवाच्या पादस्पर्शाने तो जिवंत होऊन जन्मला. त्याचे नाव सुभद्रेने ठेवले.
1.63.85
परिक्षीणे कुले जात उत्तरायां परंतपः ।
परिक्षिदभवत्तस्मात्सौभद्रात्तु यशस्विनः ॥ १.६३.८५ ॥
कुल जवळजवळ नष्ट झाले असता उत्तरेच्या ठायी शत्रूंना तापविणारा पुत्र जन्मला. म्हणून यशस्वी सौभद्राच्या पुत्रामुळे तो परीक्षित् झाला.
1.63.86
परीक्षित्तु खलु भद्रवतीं नामोपयेमे ।
तस्यां तत्र भवाञ्जनमेजयः ॥ १.६३.८६ ॥
परीक्षित् खरोखर भद्रवती नावाच्या कन्येशी विवाहबद्ध झाला. तिच्यापासून तेथे पूज्य जनमेजय जन्मला.
1.63.87
जनमेजयात्तु भवतः खलु वपुष्टमायां पुत्रौ द्वौ शतानीकः शङ्कुकर्णश्च ॥ १.६३.८७ ॥
जनमेजयापासून, खरोखर, आपल्या वपुष्टमेपासून दोन पुत्र जन्मले — शतानीक आणि शंकुकर्ण.
1.63.88
शतानीकस्तु खलु वैदेहीमुपयेमे ।
तस्यामस्य जज्ञे पुत्रोऽश्वमेधदत्तः ॥ १.६३.८८ ॥
शतानीकाने खरोखर वैदेहीशी विवाह केला. तिच्यापासून त्याला अश्वमेधदत्त नावाचा पुत्र झाला.
1.63.89
इत्येष पूरोर्वंशस्तु पाण्डवानां च कीर्तितः ।
पूरोर्वंशमिमं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १.६३.८९ ॥
अशा प्रकारे पूरूंचा वंश आणि पांडवांचा वंश कीर्तिला गेला. पूरूंचा हा वंश ऐकणारा सर्व पापांपासून मुक्त होतो.