Mahābhārata · Adhyāya 1.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.64.1
राजोपरिचरो नाम धर्मनित्यो महीपतिः ।
बभूव मृगयाशीलः शश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः ॥ १.६४.१ ॥
Había un rey llamado Uparicara, firme siempre en el dharma, señor de la tierra. Era aficionado a la caza y, siempre dedicado al estudio de los Vedas, era puro.
1.64.2
स चेदिविषयं रम्यं वसुः पौरवनन्दनः ।
इन्द्रोपदेशाज्जग्राह रमणीयं महीपतिः ॥ १.६४.२ ॥
Vasu, deleite de la estirpe de los Paurava, por instrucción de Indra tomó aquella deliciosa tierra de los Cedi, aquel agradable reino, como señor de la tierra.
1.64.3
तमाश्रमे न्यस्तशस्त्रं निवसन्तं तपोनिधिम् ।
देवाः शक्रपुरोगा वै राजानमुपतस्थिरे ॥ १.६४.३ ॥
Ante aquel rey, que habitaba en su ermita con las armas depuestas, tesoro de ascetismo, se presentaron en verdad los dioses encabezados por Śakra.
1.64.4
इन्द्रत्वमर्हो राजायं तपसेत्यनुचिन्त्य वै ।
तं सान्त्वेन नृपं साक्षात्तपसः संन्यवर्तयन् ॥ १.६४.४ ॥
Considerando: 'Este rey, por la ascesis, es digno del rango de Indra', en verdad lo apartaron de su ascesis con palabras conciliadoras.
1.64.5
न संकीर्येत धर्मोऽयं पृथिव्यां पृथिवीपते ।
त्वया हि धर्मो विधृतः कृत्स्नं धारयते जगत् ॥ १.६४.५ ॥
Oh señor de la tierra, que este dharma no se confunda en la tierra; pues por ti el dharma ha sido sostenido, y él sustenta el mundo entero.
1.64.6
देवानहं पालयिता पालय त्वं हि मानुषान् ।
लोके धर्मं पालय त्वं नित्ययुक्तः समाहितः।
धर्मयुक्तस्ततो लोकान्पुण्यान्प्राप्स्यसि शाश्वतान् ॥ १.६४.६ ॥
Yo soy el protector de los dioses; tú protege a los seres humanos. Protege el dharma en el mundo, siempre dedicado y sereno. Unido al dharma, alcanzarás entonces mundos meritorios y eternos.
1.64.7
दिविष्ठस्य भुविष्ठस्त्वं सखाभूतो मम प्रियः ।
ऊधः पृथिव्या यो देशस्तमावस नराधिप ॥ १.६४.७ ॥
Siendo mi querido amigo, yo que habito en el cielo, tú habitarás en la tierra. Habita, oh señor de los hombres, en aquella región que es la ubre de la tierra.
1.64.8
पशव्यश्चैव पुण्यश्च प्रभूतधनधान्यवान् ।
स्वारक्ष्यश्चैव सौम्यश्च भोग्यैर्भूमिगुणैर्युतः ॥ १.६४.८ ॥
Esta tierra es rica en ganado, propicia, abundante en riquezas y grano, fácil de proteger, apacible y dotada de las cualidades agradables de la tierra.
1.64.9
अर्थवानेष देशो हि धनरत्नादिभिर्युतः ।
वसुपूर्णा च वसुधा वस चेदिषु चेदिप ॥ १.६४.९ ॥
Esta región es verdaderamente valiosa, dotada de riquezas, joyas y otras cosas. La tierra está llena de tesoros; habita en la tierra de los Cedis.
1.64.10
धर्मशीला जनपदाः सुसंतोषाश्च साधवः ।
न च मिथ्या प्रलापोऽत्र स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १.६४.१० ॥
Los pueblos de esta tierra son devotos del dharma, y los virtuosos están muy satisfechos. Aquí no hay palabrería falsa ni siquiera entre los propios; si no, ¿cómo sería?
1.64.11
न च पित्रा विभज्यन्ते पुत्रा गुरुहिते रताः ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशान्संधुक्षयन्ति च ॥ १.६४.११ ॥
Los hijos no son separados por su padre; se deleitan en el bienestar de sus mayores. Uncen nuestro ganado al yugo del arado, y alimentan y fortalecen incluso a las vacas flacas.
1.64.12
सर्वे वर्णाः स्वधर्मस्थाः सदा चेदिषु मानद ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु यद्भवेत् ॥ १.६४.१२ ॥
En el país de los Cedis, todos los órdenes sociales permanecen siempre en su propio deber. Oh otorgador de honor, nada de lo que pudiera suceder en los tres mundos te es desconocido.
1.64.13
दैवोपभोग्यं दिव्यं त्वामाकाशे स्फाटिकं महत् ।
आकाशगं त्वां मद्दत्तं विमानमुपपत्स्यते ॥ १.६४.१३ ॥
El gran carro celestial de cristal, digno del disfrute de los dioses, que está en el cielo: el carro que vuela por el cielo que te doy será tuyo.
1.64.14
त्वमेकः सर्वमर्त्येषु विमानवरमास्थितः ।
चरिष्यस्युपरिस्थो हि देवो विग्रहवानिव ॥ १.६४.१४ ॥
Tú solo, entre todos los mortales, montado en el mejor carro, recorrerás las alturas como un dios hecho cuerpo.
1.64.15
ददामि ते वैजयन्तीं मालामम्लानपङ्कजाम् ।
धारयिष्यति सङ्ग्रामे या त्वां शस्त्रैरविक्षतम् ॥ १.६४.१५ ॥
Te doy la guirnalda Vaijayantī de lotos que no se marchitan; la llevarás en la batalla y te mantendrá intacto ante las armas.
1.64.16
लक्षणं चैतदेवेह भविता ते नराधिप ।
इन्द्रमालेति विख्यातं धन्यमप्रतिमं महत् ॥ १.६४.१६ ॥
Este será tu signo aquí, oh señor de los hombres: la guirnalda renombrada como la guirnalda de Indra, bendita, incomparable y grande.
1.64.17
यष्टिं च वैणवीं तस्मै ददौ वृत्रनिषूदनः ।
इष्टप्रदानमुद्दिश्य शिष्टानां प्रतिपालिनीम् ॥ १.६४.१७ ॥
Indra, matador de Vṛtra, le dio una vara de bambú, destinada a conceder lo deseado y a proteger a los virtuosos.
1.64.18
एवं संसान्त्व्य नृपतिं तपसः संन्यवर्तयत् ।
प्रययौ दैवतैः सार्धं कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् ॥ १.६४.१८ ॥
Así, tras consolar al rey y apartarlo de la austeridad, y habiendo cumplido la tarea de los dioses, Indra partió junto con los dioses.
1.64.19
ततस्तु राजा चेदीनामिन्द्राभरणभूषितः ।
इन्द्रदत्तं विमानं तदास्थाय प्रययौ पुरीम् ॥ १.६४.१९ ॥
Entonces el rey de los Cedis, adornado con las joyas de Indra, subió al carro celestial dado por Indra y partió hacia la ciudad.
1.64.20
तस्याः शक्रस्य पूजार्थं भूमौ भूमिपतिस्तदा ।
प्रवेशं कारयामास सर्वोत्सववरं तदा ॥ १.६४.२० ॥
Entonces el señor de la tierra, para honrar a Śakra, hizo celebrar en la tierra una procesión de entrada, la mejor de todas las fiestas.
1.64.21
मार्गशीर्षे महाराज पूर्वपक्षे महामखम् ।
ततःप्रभृति चाद्यापि यष्टेः क्षितिपसत्तमैः ॥ १.६४.२१ ॥
Oh gran rey, en la quincena clara del mes de Mārgaśīrṣa se celebró este gran sacrificio; desde entonces y hasta hoy, los mejores soberanos lo han realizado.
1.64.22
प्रवेशः क्रियते राजन्यथा तेन प्रवर्तितः ।
अपरेद्युस्ततस्तस्याः क्रियतेऽत्युच्छ्रयो नृपैः ॥ १.६४.२२ ॥
Oh rey, la procesión de entrada se celebra tal como él la instituyó; luego, al día siguiente, los reyes izan su alto estandarte.
1.64.23
अलङ्कृताया पिटकैर्गन्धमाल्यैश्च भूषणैः ।
माल्यदामपरिक्षिप्तां द्वात्रिंशत्किष्कुसंमिताम् ॥ १.६४.२३ ॥
Adornado con cestas, fragancias, guirnaldas y joyas, y rodeado de cordones de guirnaldas, se hace de treinta y dos kiṣkus de altura.
1.64.24
उद्धृत्य पिटके चापि द्वादशारत्निकोच्छ्रये ।
महारजनवासांसि परिक्षिप्य ध्वजोत्तमम् ॥ १.६४.२४ ॥
Levantándolo en una cesta de doce aratnis de altura y envolviéndolo en grandes telas de colores, se iza el excelente estandarte.
1.64.25
वासोभिरन्नपानैश्च पूजितैर्ब्राह्मणर्षभैः ।
पुण्याहं वाचयित्वाथ ध्वज उच्छ्रियते तदा ॥ १.६४.२५ ॥
Tras hacer recitar el puṇyāha por los mejores brahmanes, honrados con vestidos y comida y bebida, entonces se iza el estandarte.
1.64.26
शङ्खभेरीमृदङ्गैश्च संनादः क्रियते तदा ।
भगवान्पूज्यते चात्र यष्टिरूपेण वासवः ॥ १.६४.२६ ॥
Entonces se produce un gran estruendo con caracolas, timbales y tambores, y aquí se adora al venerable Vāsava en forma de bastón.
1.64.27
स्वयमेव गृहीतेन वसोः प्रीत्या महात्मनः ।
माणिभद्रादयो यक्षाः पूज्यन्ते दैवतैः सह ॥ १.६४.२७ ॥
Tomado por sí mismo gracias al afecto del magnánimo Vasu, los yakṣas encabezados por Maṇibhadra son adorados junto con los dioses.
1.64.28
नानाविधानि दानानि दत्त्वार्थिभ्यः सुहृज्जनैः ।
अलङ्कृत्वा माल्यदामैर्वस्त्रैर्नानाविधैस्तथा ॥ १.६४.२८ ॥
Tras dar diversos dones a los suplicantes, los amigos y parientes se adornaron con guirnaldas y vestidos de muchas clases.
1.64.29
दृतिभिः सजलैः सर्वैः क्रीडित्वा नृपशासनात् ।
सभाजयित्वा राजानं कृत्वा नर्माश्रयाः कथाः ॥ १.६४.२९ ॥
Por orden del rey, todos jugaron con odres llenos de agua, honraron al rey y contaron relatos llenos de burla.
1.64.30
रमन्ते नागराः सर्वे तथा जानपदैः सह ।
सूताश्च मागधाश्चैव रमन्ते नटनर्तकाः ॥ १.६४.३० ॥
Todos los habitantes de la ciudad se deleitan junto con los del campo; también se regocijan los sūtas y mágadhas, los actores y bailarines.
1.64.31
प्रीत्या तु नृपशार्दूल सर्वे चक्रुर्महोत्सवम् ।
सान्तःपुरः सहामात्यः सर्वाभरणभूषितः ॥ १.६४.३१ ॥
¡Oh tigre entre los reyes! Con alegría todos celebraron una gran fiesta, junto con el harén y los ministros, adornados con todas las joyas.
1.64.32
महारजनवासांसि वसित्वा चेदिराट् तदा ।
जातिहिङ्गुलकेनाक्तः सदारो मुमुदे तदा ॥ १.६४.३२ ॥
Entonces el rey de los Cedis, vestido con grandes ropas rojas y ungido con jāti-hiṅgula, se regocijó junto con sus esposas.
1.64.33
एवं जानपदाः सर्वे चक्रुरिन्द्रमहं वसुः ।
यथा चेदिपतिः प्रीतश्चकारेन्द्रमहं वसुः ॥ १.६४.३३ ॥
Así todos los habitantes de la región celebraron la fiesta de Indra, como el señor de los Cedis, Vasu, complacido, había celebrado la fiesta de Indra.
1.64.34
एतां पूजां महेन्द्रस्तु दृष्ट्वा वसुकृतां शुभाम् ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ १.६४.३४ ॥
El gran Indra, habiendo visto este honor realizado por Vasu, en un carro uncido con caballos bayos que avanzaba por el cielo.
1.64.35
आस्थाय सह शच्या च वृतो ह्यप्सरसां गणैः ।
वसुना राजमुख्येन समागम्याब्रवीद्वचः ॥ १.६४.३५ ॥
Subiendo al carro junto con Śacī y rodeado de grupos de apsaras, se acercó a Vasu, el primero de los reyes, y pronunció estas palabras.
1.64.36
ये पूजयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ।
कारयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ॥ १.६४.३६ ॥
Quienes adoren con alegría como lo hizo el rey, señor de los Cedis, y quienes lo hagan celebrar con alegría como lo hizo el rey, señor de los Cedis.
1.64.37
तेषां श्रीर्विजयश्चैव सराष्ट्राणां भविष्यति ।
तथा स्फीतो जनपदो मुदितश्च भविष्यति ॥ १.६४.३७ ॥
Para ellos habrá prosperidad y victoria, junto con sus reinos; y así el país será próspero y dichoso.
1.64.38
निरीतिकानि सस्यानि भवन्ति बहुधा नृप ।
राक्षसाश्च पिशाचाश्च न लुम्पन्ते कथंचन ॥ १.६४.३८ ॥
Oh rey, las cosechas estarán libres de calamidades de muchas maneras, y los rākṣasas y piśācas de ningún modo las dañarán.
1.64.39
एवं महात्मना तेन महेन्द्रेण नराधिप ।
वसुः प्रीत्या मघवता महाराजोऽभिसत्कृतः।
एवं कृत्वा महेन्द्रस्तु जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १.६४.३९ ॥
Oh señor de los hombres, así el magnánimo Mahendra, con afecto, honró al gran rey Vasu por medio de Maghavan. Hecho esto, Mahendra se fue a su morada.
1.64.40
उत्सवं कारयिष्यन्ति सदा शक्रस्य ये नराः ।
भूमिरत्नादिभिर्दानैस्तथा पूज्या भवन्ति ते।
वरदानमहायज्ञैस्तथा शक्रोत्सवेन च ॥ १.६४.४० ॥
Los hombres que siempre celebren la fiesta de Śakra serán dignos de honor mediante donaciones de tierras, joyas y similares, mediante grandes sacrificios que conceden dones, y mediante la fiesta de Śakra.
1.64.41
संपूजितो मघवता वसुश्चेदीश्वरो नृपः ।
पालयामास धर्मेण चेदिस्थः पृथिवीमिमाम् ॥ १.६४.४१ ॥
Honrado debidamente por Maghavan, Vasu, rey y señor de Cedi, residiendo en Cedi, gobernó esta tierra con rectitud.
1.64.42
इन्द्रपीत्या चेदिपतिश्चकारेन्द्रमहं वसुः ।
पुत्राश्चास्य महावीर्याः पञ्चासन्नमितौजसः ॥ १.६४.४२ ॥
Por afecto a Indra, Vasu, señor de Cedi, celebró la fiesta de Indra. Tuvo cinco hijos, de gran valor y fuerza incommensurable.
1.64.43
नानाराज्येषु च सुतान्स सम्राडभ्यषेचयत् ।
महारथो मागधानां विश्रुतो यो बृहद्रथः ॥ १.६४.४३ ॥
En distintos reinos, aquel emperador ungió a sus hijos: Bṛhadratha, gran auriga de los Māgadhas, famoso.
1.64.44
प्रत्यग्रहः कुशाम्बश्च यमाहुर्मणिवाहनम् ।
मत्सिल्लश्च यदुश्चैव राजन्यश्चापराजितः ॥ १.६४.४४ ॥
Pratyagraha y Kuśāmba, el que llaman Maṇivāhana, Matsilla y Yadu, y el invicto Rājanya.
1.64.45
एते तस्य सुता राजन्राजर्षेर्भूरितेजसः ।
न्यवेशयन्नामभिः स्वैस्ते देशांश्च पुराणि च ॥ १.६४.४५ ॥
Estos, oh rey, fueron los hijos de aquel rey-sabio de gran esplendor. Con sus propios nombres establecieron tierras y ciudades.
1.64.46
वासवाः पञ्च राजानः पृथग्वंशाश्च शास्वताः ।
वसन्तमिन्द्रप्रासादे आकाशे स्फाटिके च तम् ॥ १.६४.४६ ॥
Los cinco reyes de la estirpe de Vasu, de linajes distintos y eternos, habitaban con él en el palacio de Indra, en el cielo, en la mansión de cristal.
1.64.47
उपतस्थुर्महात्मानं गन्धर्वाप्सरसो नृपम् ।
राजोपरिचरेत्येवं नाम तस्याथ विश्रुतम् ॥ १.६४.४७ ॥
Los gandharvas y las apsaras servían a aquel rey de gran alma; así su nombre se hizo famoso como rey Uparicara.
1.64.48
पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तमतीं गिरिः ।
अरौत्सीच्चेतनायुक्तः कामात्कोलाहलः किल ॥ १.६४.४८ ॥
El río Śuktimatī, que fluía junto a su ciudad, fue obstruido por la montaña Kolāhala, dotada de conciencia, movida por el deseo.
1.64.49
गिरिं कोलाहलं तं तु पदा वसुरताडयत् ।
निश्चक्राम ततस्तेन प्रहारविवरेण सा ॥ १.६४.४९ ॥
Vasu golpeó con el pie aquella montaña Kolāhala, y por la abertura causada por el golpe ella brotó.
1.64.50
तस्यां नद्यां स जनयन्मिथुनं पर्वतः स्वयम् ।
तस्माद्विमोक्षणात्प्रीता नदी राज्ञे न्यवेदयत् ॥ १.६४.५० ॥
En ese río la montaña misma engendró una pareja de gemelos; complacida por aquella liberación, el río lo comunicó al rey.
1.64.51
महिषी भविता कन्या पुमान्सेनापतिर्भवेत् ।
शुक्तिमत्या वचःश्रुत्वा दृष्ट्वा तौ राजसत्तमः ॥ १.६४.५१ ॥
"La niña será la reina principal, y el varón será comandante del ejército." Habiendo oído las palabras de Śuktimatī y visto a esos dos, aquel mejor de los reyes (quedó complacido).
1.64.52
यः पुमानभवत्तत्र तं स राजर्षिसत्तमः ।
वसुर्वसुप्रदश्चक्रे सेनापतिमरिन्दमः ॥ १.६४.५२ ॥
Al varón que nació allí, aquel mejor de los reyes sabios, Vasu, dador de riquezas y domador de enemigos, lo hizo comandante del ejército.
1.64.53
चकार पत्नीं कन्यां तु तथा तां गिरिकां नृपः ।
वसोः पत्नी तु गिरिका कामकालं न्यवेदयत् ॥ १.६४.५३ ॥
El rey tomó a la niña Girikā como esposa. Entonces Girikā, la esposa de Vasu, le comunicó el tiempo de su deseo (su estación).
1.64.54
ऋतुकालमनुप्राप्ता स्नाता पुंसवने शुचिः ।
तदहः पितरश्चैनपूचुर्जहि मृगानिति ॥ १.६४.५४ ॥
Llegada su estación, bañada y pura para el rito de concebir un varón, aquel día los antepasados le dijeron: "Mata a los ciervos."
1.64.55
तं राजसत्तमं प्रीतास्तदा मतिमतां वरः ।
स पितॄणां नियोगेन तामतिक्रम्य पार्थिवः ॥ १.६४.५५ ॥
Por orden de los antepasados, el rey la dejó atrás; entonces, complacidos, los mejores de los sabios a aquel mejor de los reyes…
1.64.56
चकार मृगयां कामी गिरिकामेव संस्मरन् ।
अतीव रूपसंपन्नां साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ॥ १.६४.५६ ॥
Deseoso, recordando solo a aquella muchacha de la montaña, practicó la caza; ella era extremadamente bella, como otra Śrī en persona.
1.64.57
अशोकैश्चम्पकैश्चूतैरनेकैरतिमुक्तकैः ।
पुन्नागैः कर्णिकारैश्च बकुलैर्दिव्यपाटलैः ॥ १.६४.५७ ॥
Con árboles aśoka, campaka y mango, con muchos atimuktaka, con punnāga, karṇikāra, bakula y divinos pāṭala…
1.64.58
पनसैर्नारिकेलैश्च चन्दनैश्चार्जुनैस्तथा ।
एतै रम्यैर्महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्युतम् ॥ १.६४.५८ ॥
Con árboles de jaca, cocoteros, sándalos y arjuna, con estos hermosos grandes árboles, abundante en frutos puros y dulces…
1.64.59
कोकिलाकुलसन्नादं मत्तभ्रमरनादितम् ।
वसन्तकाले तत्पश्यन्वनं चैत्ररथोपमम् ॥ १.६४.५९ ॥
Contemplando aquel bosque, colmado del canto de los cucos y resonante con el zumbido de abejorros embriagados en la estación de primavera, semejante al bosque de Caitraratha…
1.64.60
मन्मथाभिपरीतात्मा नापश्यद्गिरिकां तदा ।
अपश्यन्कामसंतप्तश्चरमाणो यदृच्छया ॥ १.६४.६० ॥
Con el ánimo dominado por Manmatha, no vio entonces a la muchacha de la montaña; atormentado por el deseo, errando al azar, no la veía.
1.64.61
पुष्पसंछन्नशाखाग्रं पल्लवैरुपशोभितम् ।
अशोकस्तबकैश्छन्नं रमणीयमपश्यत ॥ १.६४.६१ ॥
Vio un lugar encantador, con las puntas de sus ramas cubiertas de flores, adornado con brotes y oculto bajo racimos de flores de aśoka.
1.64.62
अधस्यात्तस्य छायायां सुखासीनो नराधिपः ।
मधुगन्धैश्च संयुक्तं पुष्पगन्धमनोहरम् ॥ १.६४.६२ ॥
El rey, sentado cómodamente a la sombra de aquel árbol, vio aquel lugar encantador por el aroma de la miel y la fragancia de las flores.
1.64.63
वायुना प्रेर्यमाणस्तु धूम्राय मुदमन्वगात् ।
भार्यां चिन्तयमानस्य मन्मथाग्निरवर्धत।
तस्य रेतः प्रचस्कन्द चरतो गहने वने ॥ १.६४.६३ ॥
Movido por el viento, se entregó al placer con Dhūmrā; mientras pensaba en su esposa, el fuego del amor creció en él. Mientras vagaba por el bosque espeso, su semen se derramó.
1.64.64
स्कन्नमात्रं च तद्रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः ।
प्रतिजग्राह मिथ्या मे न पतेद्रेत इत्युत ॥ १.६४.६४ ॥
En cuanto cayó, el rey recogió aquella semilla en una hoja de árbol, pensando: 'Que mi semen no caiga en vano.'
1.64.65
अङ्गुलीयेन शुक्लस्य रक्षां च विदधे नृपः ।
अशोकस्तबकै रक्तैः पल्लवैश्चाप्यबन्धयत् ॥ १.६४.६५ ॥
El rey protegió aquel semen con su anillo y lo ató con racimos rojos de flores de aśoka y con brotes.
1.64.66
इदं मिथ्या परिस्कन्नं रेतो मे न भवेदिति ।
ऋतुश्च तस्याः पत्न्या मे न मोघः स्यादिति प्रभुः ॥ १.६४.६६ ॥
'Que este semen mío no se derrame en vano, y que la estación fértil de mi esposa no sea estéril', pensó el señor.
1.64.67
संचिन्त्यैवं तदा राजा विचार्य च पुनःपुनः ।
अमोघत्वं च विज्ञाय रेतसो राजसत्तमः ॥ १.६४.६७ ॥
Habiendo reflexionado así, y considerado una y otra vez, el rey, el mejor de los reyes, comprendió que la semilla no sería estéril.
1.64.68
शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्या प्रसमीक्ष्य वै ।
अभिमन्त्र्याथ तच्छुक्रमारात्तिष्ठन्तमाशुगम् ॥ १.६४.६८ ॥
Habiendo observado bien el tiempo de la reina, y luego consagrado la semilla con un mantra, vio al veloz halcón que estaba de pie a distancia.
1.64.69
सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो गत्वा श्येनं ततोऽब्रवीत् ।
मत्प्रियार्थमिदं सौम्य शुक्रं मम गृहं नय ॥ १.६४.६९ ॥
El rey, que conocía las sutiles verdades del dharma y del artha, fue hacia el halcón y dijo: "Gentil amigo, por el bien de mi amada, lleva esta semilla a mi casa."
1.64.70
गिरिकायाः प्रयच्छाशु तस्या ह्यार्तवमद्य वै ।
गृहीत्वा तत्तदा श्येनस्तूर्णमुत्पत्य वेगवान् ॥ १.६४.७० ॥
"Dáselo pronto a Girikā, pues hoy es para su tiempo." Tomándola, el veloz halcón se elevó al instante.
1.64.71
जवं परममास्थाय प्रदुद्राव विहंगमः ।
तमपश्यदथायान्तं श्येनं श्येनस्तथाऽपरः ॥ १.६४.७१ ॥
Adoptando la máxima velocidad, el ave salió disparada. Entonces vio al halcón que se acercaba, y el otro halcón también lo vio.
1.64.72
अभ्यद्रवच्च तं सद्यो दृष्ट्वैवामिषशङ्कया ।
तुण्डयुद्धमथाकाशे तावुभौ संप्रचक्रतुः ॥ १.६४.७२ ॥
Al verlo, sospechando carne, el otro se lanzó de inmediato sobre él, y en el cielo ambos comenzaron una lucha a picotazos.
1.64.73
युद्ध्यतोरपतद्रेतस्तच्चापि यमुनाम्भसि ।
तत्राद्रिकेति विख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ॥ १.६४.७३ ॥
Mientras luchaban, la simiente cayó en las aguas del Yamunā. Allí, por la maldición de un brahmán, estaba la célebre ninfa celestial llamada Adrikā.
1.64.74
मीनभावमनुप्राप्ता बभूव यमुनाचरी ।
श्येनपादपरिभ्रष्टं तद्वीर्यमथ वासवम् ॥ १.६४.७४ ॥
Tomando forma de pez, se volvió una que vagaba por el Yamunā; aquella simiente de Vasu, caída de la garra del halcón.
1.64.75
जग्राह तरसोपेत्य साऽद्रिका मत्स्यरूपिणी ।
कदाचिदपि मत्सीं तां बबन्धुर्मत्स्यजीविनः ॥ १.६४.७५ ॥
Adrikā, en forma de pez, se acercó rápidamente y lo tomó. Una vez, los pescadores atraparon a aquella pez hembra.
1.64.76
मासे च दशमे प्राप्ते तदा भरतसत्तम ।
उज्जह्रुरुदरात्तस्याः स्त्रीं पुमांसं च मानुषौ ॥ १.६४.७६ ॥
Oh, mejor de los Bharatas, cuando llegó el décimo mes, de su vientre sacaron dos seres humanos, una mujer y un hombre.
1.64.77
आश्चर्यभूतं तद्गत्वा राज्ञेऽथ प्रत्यवेदयन् ।
काये मत्स्या इमौ राजन्संभूतौ मानुषाविति ॥ १.६४.७७ ॥
Fueron ante el rey y le informaron de aquel prodigio: «Oh rey, del cuerpo de un pez han nacido estos dos seres humanos».
1.64.78
तयोः पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस्तदा ।
स मत्स्यो नाम राजासीद्धार्मिकः सत्यसङ्गरः ॥ १.६४.७८ ॥
De los dos, el rey Uparicara tomó entonces al hombre. Aquel rey justo, firme en su voto de verdad, se hizo conocido con el nombre de Matsya.
1.64.79
साऽप्सरा मुक्तशापा च क्षणेन समपद्यत ।
या पुरोक्ता भगवता तिर्यग्योनिगता शुभा ॥ १.६४.७९ ॥
Liberada de su maldición, aquella apsarā recuperó su forma en un instante: era la auspiciosa que el Bienaventurado había dicho que había nacido en forma animal.
1.64.80
मानुषौ जनयित्वा त्वं शापमोक्षमवाप्स्यसि ।
ततः साजनयित्वा तौ विशस्ता मत्स्यघातिभिः ॥ १.६४.८० ॥
Habiendo dado a luz a dos hijos humanos, obtendrás la liberación de la maldición. Entonces, tras darlos a luz, fue abatida por los pescadores.
1.64.81
संत्यज्य मत्स्यरूपं सा दिव्यं रूपमवाप्य च ।
सिद्धर्षिचारणपथं जगामाथ वराप्सराः ॥ १.६४.८१ ॥
Abandonando su forma de pez y recobrando una forma divina, aquella excelente apsarā partió por el camino de los siddhas, sabios y cāraṇas.
1.64.82
सा कन्या दुहिता तस्या मत्स्या मत्स्यसगन्धिनी ।
राज्ञा दत्ता च दाशाय कन्येयं ते भवत्विति ॥ १.६४.८२ ॥
Aquella doncella era su hija, nacida de un pez, con olor a pez. El rey se la dio al pescador diciendo: «Que esta doncella sea tuya».
1.64.83
रूपसत्वसमायुक्ता सर्वैः समुदिता गुणैः ।
सा तु सत्यवती नाम मत्स्यघात्यभिसंश्रयात् ॥ १.६४.८३ ॥
Dotada de belleza y bondad, y poseedora de todas las virtudes, fue llamada Satyavatī por haber vivido bajo la protección del pescador.
1.64.84
आसीत्सा मत्स्यगन्धैव कंचित्कालं शुचिस्मिता ।
शुश्रूषार्थं पितुर्नावं वाहयन्तीं जले च ताम् ॥ १.६४.८४ ॥
Durante algún tiempo siguió oliendo a pez, de sonrisa pura; y para servir a su padre conducía una barca sobre el agua.
1.64.85
तीर्थयात्रां परिक्रामन्नपश्यद्वै पराशरः ।
अतीव रूपसंपन्नां सिद्धानामपि काङ्क्षिताम् ॥ १.६४.८५ ॥
Mientras recorría los lugares de peregrinación, Parāśara vio en verdad a una mujer de extraordinaria belleza, deseada incluso por los perfectos.
1.64.86
दृष्ट्वैव स च तां धीमांश्चकमे चारुहासिनीम् ।
दिव्यां तां वासवीं कन्यां रम्भोरूं मुनिपुङ्गवः ॥ १.६४.८६ ॥
Aquel sabio, el mejor de los munis, en cuanto la vio deseó a aquella de dulce sonrisa: la divina doncella, hija de Vasu, de muslos como el tronco del plátano.
1.64.87
संभवं चिन्तयित्वा तां ज्ञात्वा प्रोवाच शक्तिजः ।
क्व कर्णधारो नौर्येन नीयते ब्रूहि भामिनि ॥ १.६४.८७ ॥
Considerando la posibilidad y sabiendo quién era ella, el hijo de Śakti dijo: "Oh señora, ¿dónde está el timonel que conduce esta barca? Dímelo."
1.64.88
अनपत्यस्य दाशस्य सुता तत्प्रियकाम्यया ।
सहस्रजनसंपन्ना नौर्मया वाह्यते द्विज ॥ १.६४.८८ ॥
"Oh nacido dos veces, soy la hija del pescador Dāśa, que no tiene descendencia; deseando su agrado, conduzco esta barca capaz de llevar a mil personas."
1.64.89
शोभनं वासवि शुभे किं चिरायसि वाह्यताम् ।
कलशं भविता भद्रे सहस्रार्धेन संमितम् ॥ १.६४.८९ ॥
"Bien, oh hija de Vasu, oh afortunada. ¿Por qué te demoras? Que la barca siga su curso. Oh buena señora, habrá un cántaro de la medida de quinientos."
1.64.90
अहं शेषो भिविष्यामि नीयतामचिरेण वै ।
मत्स्यगन्धा तथेत्युक्त्वा नावं वाहयतां जले ॥ १.६४.९० ॥
"Yo seré el resto; que se lleve rápidamente." Diciendo "Así sea", Matsyagandhā hizo avanzar la barca sobre el agua.
1.64.91
वीक्षमाणं मुनिं दृष्ट्वा प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
मत्स्यगन्धेति मामाहुर्दाशराजसुतां जनाः ॥ १.६४.९१ ॥
Al ver al sabio mirándola, ella entonces dijo estas palabras: "La gente me llama Matsyagandhā, hija del rey de los pescadores."
1.64.92
जन्म शोकाभितप्तायाः कथं ज्ञास्यसि कथ्यताम् ।
दिव्यज्ञानेन दृष्टं हि दृष्टमात्रेण ते वपुः ॥ १.६४.९२ ॥
"¿Cómo conocerás mi nacimiento, atormentada por el dolor? Dilo. Por conocimiento divino, lo has visto solo con mirar tu cuerpo."
1.64.93
प्रणयग्रहणार्थाय वक्ष्येव वासवि तच्छृणु ।
बर्हिषद इति ख्याताः पितरः सोमपास्तुते ॥ १.६४.९३ ॥
"Para ganar tu afecto te lo diré, oh Vāsavī; escúchalo. Son los antepasados famosos como los Barhiṣads, bebedores de soma."
1.64.94
तेषां त्वं मानसी कन्या अच्छोदा नाम विश्रुता ।
अच्छोदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थितम् ॥ १.६४.९४ ॥
"Eres su hija nacida de la mente, renombrada con el nombre de Acchodā. Aquel lago divino se llama Acchoda, pues de él surgió."
1.64.95
त्वया न दृष्टपूर्वास्तु पितरस्ते कदाचन ।
संभूता मनसा तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती ॥ १.६४.९५ ॥
"Nunca antes habías visto a esos antepasados. Aunque nacida de su mente, no conocías a tus propios antepasados."
1.64.96
सा त्वन्यं पितरं वव्रे स्वानतिक्रम्य तान्पितॄन् ।
नाम्ना वसुरिति ख्यातं मनुपुत्रं दिवि स्थितम् ॥ १.६४.९६ ॥
"Pero ella pasó por alto a sus propios antepasados y eligió a otro padre: Vasu por nombre, hijo de Manu, que habita en el cielo."
1.64.97
अद्रिकाऽप्सरसा युक्तं विमाने दिवि विष्ठितम् ।
सा तेन व्यभिचारेण मनसा कामचारिणी ॥ १.६४.९७ ॥
Adrikā, una apsaras, estaba con él, sentado en un carro celestial en el cielo. Por aquella unión adúltera se volvió una que se mueve a voluntad según su deseo.
1.64.98
पितरं प्रार्थयित्वाऽन्यं योगाद्भष्टा पपात सा ।
अपश्यत्पतमाना सा विमानत्रयमन्तिकात् ॥ १.६४.९८ ॥
Habiendo deseado a otro esposo, cayó, apartada de su poder de yoga. Mientras caía vio cerca tres carros celestiales.
1.64.99
त्रसरेणुप्रमाणांस्तांस्तत्रापश्यत्स्वकान्पितॄन् ।
सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानङ्गैरङ्गेष्विवाहितान् ॥ १.६४.९९ ॥
Allí vio a sus propios antepasados, tan sutiles como motas de polvo, indistintos, con sus miembros como si estuvieran encajados en los miembros de otros.
1.64.100
तातेति तानुवाचार्ता पतन्ती सा ह्यधोमुखी ।
तैरुक्ता सा तु माभैषीस्तेन सा संस्थिता दिवि ॥ १.६४.१०० ॥
Angustiada, cayendo cabeza abajo, les habló: '¡Oh padre!' Le dijeron: 'No temas', y por ello permaneció establecida en el cielo.
1.64.101
ततः प्रसादयामास स्वान्पितॄन्दीनया गिरा ।
तामूचुः पितरः कन्यां भ्रैष्टश्वर्यां व्यतिक्रमात् ॥ १.६४.१०१ ॥
Entonces apaciguó a sus propios antepasados con voz lastimera. Los antepasados hablaron a aquella doncella, que había perdido su poder por su transgresión.
1.64.102
भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते ।
यैरारभन्ते कर्माणि शरीरैरिह देवताः ॥ १.६४.१०२ ॥
'Oh tú de sonrisa pura, por tu propia falta caes, habiendo perdido tu poder. Por aquellos cuerpos con los que aquí los dioses emprenden sus ritos, caes.'
1.64.103
तैरेव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्ति स्म देवताः ।
मनुष्यास्त्वन्यदेहेन शुभाशुभमिति स्थितिः ॥ १.६४.१०३ ॥
Por esos mismos cuerpos los dioses obtenían el fruto de sus acciones; pero los hombres, en otro cuerpo, reciben lo bueno y lo malo: tal es el orden establecido.
1.64.104
सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे ।
तस्मात्त्वं पतसे पुत्रि प्रेत्यत्वं प्राप्स्यसे फलम् ॥ १.६४.१०४ ॥
En la condición de dioses, las acciones dan fruto de inmediato; en el nacimiento humano, después de la muerte. Por eso, hija, caes; tras la muerte obtendrás tu fruto.
1.64.105
पितृहीना तु कन्या त्वं वसोर्हि त्वं सुता मता ।
मत्स्ययोनौ समुत्पन्ना सुताराज्ञो भविष्यसि ॥ १.६४.१०५ ॥
Eres una doncella sin padre, pero eres considerada hija de Vasu. Nacida del vientre de un pez, serás hija de un rey.
1.64.106
अद्रिका मत्स्यरूपाऽभूद्गङ्गायमनुसङ्गमे ।
पराशरस्य दायादं त्वं पुत्रं जनयिष्यसि ॥ १.६४.१०६ ॥
Adrikā se convirtió en pez en la confluencia del Gaṅgā y el Yamunā. Darás a luz a un hijo heredero de Parāśara.
1.64.107
यो वेदमेकं ब्रह्मर्षिश्चतुर्धा विबजिष्यति ।
महाभिषक्सुतस्यैव शन्तनोः कीर्तिवर्धनम् ॥ १.६४.१०७ ॥
El brahmarṣi que dividirá el único Veda en cuatro acrecentará la fama de Śantanu, hijo de Mahābhiṣaj.
1.64.108
ज्येष्ठं चित्राङ्गदं वीरं चित्रवीरं च विश्रुतम् ।
एतान्सूत्वा सुपुत्रांस्त्वं पुनरेव गमिष्यसि ॥ १.६४.१०८ ॥
Habiendo dado a luz a estos buenos hijos —el mayor, el héroe Citrāṅgada, y el renombrado Citravīrya— volverás a partir.
1.64.109
व्यतिक्रमात्पितॄणां च प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम् ।
अस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या ह्यद्रिकायां भविष्यसि ॥ १.६४.१०९ ॥
Por haber transgredido a los antepasados obtendrás un nacimiento vil; como hija de este mismo rey nacerás del vientre de Adrikā.
1.64.110
अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा ।
एवमुक्ता पुरा तैस्त्वं जाता सत्यवती शुभा ॥ १.६४.११० ॥
En el vigésimo octavo Dvāpara nacerás de una matriz de pez; así te lo dijeron antes, y así nació la auspiciosa Satyavatī.
1.64.111
अद्रिकेत्यभिविख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ।
मीनभावमनुप्राप्ता त्वं जनित्वा गता दिवम् ॥ १.६४.१११ ॥
Aquella excelente apsaras renombrada como Adrikā, por una maldición bramánica, cayó en la condición de pez; tras dar a luz, te fuiste al cielo.
1.64.112
तस्यां जातासि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैवहि ।
तस्माद्वासवि भद्रं ते याचे वंशकरं सुतम् ॥ १.६४.११२ ॥
De ella, por la simiente del rey, naciste como doncella; por eso, oh Vāsavī, que te vaya bien; te pido un hijo que haga prosperar el linaje.
1.64.113
संगमं मम कल्याणि कुरुष्वेत्यभ्यभाषत ॥ १.६४.११३ ॥
«Oh auspiciosa, únete a mí», así le habló.
1.64.114
विस्मयाविष्टसर्वाङ्गी जातिस्मरणतां गता ।
साब्रवीत्पश्य भगवन्परपारे स्थितानृषीन् ॥ १.६४.११४ ॥
Con todo el cuerpo sobrecogido de asombro, recordando su nacimiento, dijo: «Mira, oh venerable, a los sabios que están en la otra orilla.»
1.64.115
आवयोर्दृष्टयोरेभिः कथं नु स्यात्समागमः ।
एवं तयोक्तो भगवान्नीहारमसृजत्प्रभुः ॥ १.६४.११५ ॥
¿Cómo podría realizarse nuestro encuentro si estos nos ven?
1.64.116
येन देशः स सर्वस्तु तमोभूत इवाभवत् ।
दृष्ट्वा सृष्टं तु नीहारं ततस्तं परमर्षिणा ॥ १.६४.११६ ॥
Con ello, toda la región se volvió como oscura. Entonces el gran sabio vio la niebla que había sido creada.
1.64.117
विस्मिता साभवत्कन्या व्रीडिता च तपस्विनी ।
विद्धि मां भगवन्कन्यां सदा पितृवशानुगाम् ॥ १.६४.११७ ॥
La doncella quedó asombrada y avergonzada. La asceta dijo: «Sabed, venerable, que soy una doncella que siempre sigue la voluntad de su padre.»
1.64.118
त्वत्संयोगाच्च दुष्येत कन्याभावो ममाऽनघ ।
कन्यात्वे दूषिते वापि कथं शक्ष्ये द्विजोत्तम ॥ १.६४.११८ ॥
Por unirme a vos, mi estado de doncella quedaría mancillado, oh sin mancha. Mancillada mi doncellez, ¿cómo podré seguir viviendo, oh el mejor de los nacidos dos veces?
1.64.119
गृह गन्तुमुषे चाहं धीमन्न स्थातुमुत्सहे ।
एतत्संचिन्त्य भगवन्विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.६४.११९ ॥
Deseo volver a casa, oh sabio, y no me atrevo a quedarme aquí. Considerando esto, venerable, haced lo que deba seguir.
1.64.120
एवमुक्तवतीं तीं तु प्रीतिमानुषिसत्तमः ।
उवाच मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यति ॥ १.६४.१२० ॥
Cuando ella habló así, el mejor de los sabios, complacido, le dijo: «Habiendo hecho mi acto querido, seguirás siendo doncella.»
1.64.121
वृणीष्व च वरं भीरुं यं त्वमिच्छसि भामिनि ।
वृथा हि न प्रसादो मे भूतपूर्वः शुचिस्मिते ॥ १.६४.१२१ ॥
Elige un don, tímida, el que desees, oh hermosa mujer. Pues mi favor nunca antes ha sido en vano, oh tú de sonrisa pura.
1.64.122
एवमुक्ता वरं वव्रे गात्रसौगन्ध्यमुत्तमम् ।
सचास्यै भगवान्प्रादान्मनः काङ्क्षितं प्रभुः ॥ १.६४.१२२ ॥
Así interpelada, eligió como don el supremo perfume de su cuerpo. Y el bienaventurado señor le concedió lo que su mente deseaba.
1.64.123
ततो लब्धवरा प्रीता स्त्रीभावगुणभूषिता ।
जगाम सह संसर्गमृषिणाऽद्भुतकर्मणा ॥ १.६४.१२३ ॥
Entonces, habiendo obtenido el don y complacida, adornada con las cualidades de la feminidad, fue a unirse con el sabio de hechos maravillosos.
1.64.124
तस्यास्तु योजनाद्गन्धमाजिघ्रन्त नरा भुवि ॥ १.६४.१२४ ॥
Los hombres de la tierra percibían su fragancia desde a una yojana de distancia.
1.64.125
तस्या योजनगन्धेति ततो नामापरं स्मृतम् ।
इति सत्यवती हृष्टा लब्ध्वा वरमनुत्तमम् ॥ १.६४.१२५ ॥
Entonces se recordó para ella otro nombre: Yojanagandhā. Así Satyavatī, feliz por haber obtenido el don supremo,
1.64.126
पराशरेण संयुक्ता सद्यो गर्भं सुषाव सा ।
जज्ञे च यमुनाद्वीपे पाराशर्यः स वीर्यवान् ॥ १.६४.१२६ ॥
Unida a Parāśara, concibió al instante y dio a luz; y en una isla del Yamunā nació aquel poderoso hijo de Parāśara.
1.64.127
स मातरमनुज्ञाप्य तपस्येव मनो दधे ।
स्मृतोऽहं दर्शयिष्यामि कृत्येष्विति च सोऽब्रवीत् ॥ १.६४.१२७ ॥
Tras pedir permiso a su madre, fijó su mente solo en la austeridad, y dijo: «Cuando me recuerdes en tiempos de necesidad, me mostraré».
1.64.128
एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् ।
न्यस्तोद्वीपे यद्बालस्तस्माद्द्वैपायनःस्मृतः ॥ १.६४.१२८ ॥
Así nació Dvaipāyana de Parāśara en Satyavatī; como el niño fue abandonado en una isla, fue recordado como Dvaipāyana.
1.64.129
पादापसारिणं धर्मं स तु विद्वान्युगे युगे ।
आयुः शक्तिं च मर्त्यानां युगावस्थामवेक्ष्यच ॥ १.६४.१२९ ॥
Sabiendo que el dharma pierde un pie en cada edad, consideró la duración de la vida y la fuerza de los mortales y el estado de la época.
1.64.130
ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च तथानुग्रहकाङ्क्षया ।
विव्यास वेदान्यस्मत्स तस्माद्व्यास इति स्मृतः ॥ १.६४.१३० ॥
Por deseo de favorecer a Brahmā y a los brahmanes, dividió los Vedas; por eso fue recordado como Vyāsa.
1.64.131
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
सुमन्तुं जैमिनिं पैलं शुकं चैव स्वमात्मजम् ॥ १.६४.१३१ ॥
Tomando el Mahābhārata como quinto Veda, enseñó los Vedas a Sumantu, Jaimini, Paila y a su propio hijo Śuka.
1.64.132
प्रभुर्वरिष्ठो वरदो वैशंपायनमेव च ।
संहितास्तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकाशिताः ॥ १.६४.१३२ ॥
Aquel poderoso, excelente y dador de dones también enseñó a Vaiśampāyana; por medio de ellos se dieron a conocer por separado las recensiones del Bhārata.
1.64.133
तथा भीष्मः शान्तनवो गङ्गायाममितद्युतिः ।
वसुवीर्यात्समभवन्महावीर्यो महायशाः ॥ १.६४.१३३ ॥
Asimismo Bhīṣma, hijo de Śantanu, de brillo inmensurable, nació de Gaṅgā por el vigor de Vasu; fue de gran valor y gran renombre.
1.64.134
वैदार्थविच्च भगवानृषिर्विप्रो महायशाः ।
शूले प्रोतः पुराणर्षिरचोरश्चोरशङ्कया ॥ १.६४.१३४ ॥
El venerable sabio, conocedor del sentido de los Vedas, brahmán de gran fama, el antiguo sabio, fue empalado en una estaca por sospecha de ser ladrón, aunque no lo era.
1.64.135
अणीमाण्डव्य इत्येवं विख्यातः स महायशाः ।
स धर्ममाहूय पुरा महर्षिरिदमुक्तवान् ॥ १.६४.१३५ ॥
Aquel de gran fama, renombrado así como Aṇīmāṇḍavya, en otro tiempo llamó a Dharma y le habló de este modo.
1.64.136
इषीकया मया बाल्याद्विद्धा ह्येका शकुन्तिका ।
तत्किल्बिषं स्मरे धर्म नान्यत्पापमहं स्मरे ॥ १.६४.१३६ ॥
En mi niñez atravesé con una caña a un pequeño pájaro; esa falta recuerdo, oh Dharma. No recuerdo ningún otro pecado.
1.64.137
तन्मे सहस्रममितं कस्मान्नेहाजयत्तपः ।
गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधाद्यतः ॥ १.६४.१३७ ॥
Entonces, ¿por qué mi austeridad inmensurable de mil años no triunfó aquí? Pues matar a un brahmán pesa más que matar a todos los seres.
1.64.138
तस्मात्त्वं किल्बिषादस्माच्छूद्रयोनौ जनिष्यसि ।
तेन शापेन धर्मोऽपि शूद्रयोनावजायत ॥ १.६४.१३८ ॥
Por tanto, a causa de esta falta nacerás en un vientre de śūdra. Por aquella maldición, también Dharma nació en un vientre de śūdra.
1.64.139
विद्वान्विदुररूपेण धार्मिकः किल्बिषात्ततः ।
संजयो मुनिकल्पस्तु जज्ञे सूतो गवल्गणात् ॥ १.६४.१३९ ॥
El sabio y justo nació en forma de Vidura; luego, por aquella falta, Sañjaya, semejante a un sabio, nació de Gavalgaṇa como auriga.
1.64.140
सूर्याच्च कुन्तिकन्यायां जज्ञे कर्णो महाबलः ।
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्योतिताननः ॥ १.६४.१४० ॥
De Sūrya, en la doncella Kuntī, nació el poderoso Karṇa, que llevaba su armadura natural, con el rostro iluminado por sus pendientes.
1.64.141
अनुग्रहार्थं लोकानां विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
वसुदेवात्तु देवक्यां प्रादुर्भूतो महायशाः ॥ १.६४.१४१ ॥
Por gracia hacia los mundos, Viṣṇu, venerado por los mundos, de gran gloria, apareció de Vasudeva en Devakī.
1.64.142
अनादिनिधनो देवः स कर्ता जगतः प्रभुः ।
अव्यक्तमक्षरं ब्रह्म प्रधानं त्रिगुणात्मकम् ॥ १.६४.१४२ ॥
Aquel dios, sin principio ni fin, es el creador y señor del mundo; es lo no manifiesto, el Brahman imperecedero, la materia primordial compuesta de los tres guṇas.
1.64.143
आत्मानमव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं प्रभुम् ।
पुरुषं विश्वकर्माणं सत्वयोगं ध्रुवाक्षरम् ॥ १.६४.१४३ ॥
Él es el Ser imperecedero, la naturaleza, el origen, el señor; el Puruṣa, hacedor de todas las obras, unido a la sattva, el inmutable imperecedero.
1.64.144
अनन्तमचलं देवं हंसं नारायणं प्रभुम् ।
धातारमजमव्यक्तं यमाहुः परमव्ययम् ॥ १.६४.१४४ ॥
El infinito, inmóvil dios, el cisne, Nārāyaṇa, el señor, el sustentador, el no nacido, el no manifiesto: a él llaman el supremo, el imperecedero.
1.64.145
कैवल्यं निर्गुणं विश्वमनादिमजमव्ययम् ।
पुरुषः स विभुः कर्ता सर्वभूतपितामहः ॥ १.६४.१४५ ॥
Él es Kaivalya, sin cualidades, el universo, sin principio, no nacido e imperecedero. Él es el Puruṣa, omnipresente, el creador, el abuelo de todos los seres.
1.64.146
धर्मसंस्थापनार्थाय प्रजज्ञेऽन्धकवृष्णिषु ।
अस्त्रज्ञौ तु महावीर्यौ सर्वशास्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४६ ॥
Para la restauración del dharma nacieron entre los Andhaka y los Vṛṣṇi: ambos conocedores de las armas, de gran valor y versados en todas las escrituras.
1.64.147
सात्यकिः कृतवर्मा च नारायणमनुव्रतौ ।
सत्यकाद्धृदिकाच्चैव जज्ञातेऽस्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४७ ॥
Sātyaki y Kṛtavarman, devotos de Nārāyaṇa, nacieron de Satyaka y Hṛdika; ambos eran expertos en armas.
1.64.148
भरद्वाजस्य च स्कन्नं द्रोण्यां शुक्रमवर्धत ।
सहर्षेरुग्रतपसस्तस्माद्द्रोणो व्यजायत ॥ १.६४.१४८ ॥
La semilla de Bharadvāja cayó en una droṇī y creció; de aquel sabio de feroz austeridad nació Droṇa.
1.64.149
गौतमान्मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच्छरद्वतः ।
अश्वत्थाम्नश्च जननी कृपश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१४९ ॥
De Gautama nació una pareja de gemelos; de un matorral de cañas, Śaradvat. También nacieron la madre de Aśvatthāman y el poderoso Kṛpa.
1.64.150
अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणादेव महाबलः ।
तथैव धृष्टद्युम्नोऽपि साक्षादग्निसमद्युतिः ॥ १.६४.१५० ॥
Luego, de Droṇa nació el poderoso Aśvatthāman; asimismo nació Dhṛṣṭadyumna, resplandeciente como el fuego mismo.
1.64.151
वैताने कर्मणि तते पावकात्समजायत ।
वीरो द्रोणविनाशाय धनुरादाय वीर्यवान् ॥ १.६४.१५१ ॥
En el rito Vaitāna, que se realizaba a gran escala, del fuego nació un héroe que, tomando su arco para la destrucción de Droṇa, era poderoso.
1.64.152
तथैव वेद्यां कृष्णापि जज्ञे तेजस्विनी शुभा ।
विभ्राजमाना वपुषा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ १.६४.१५२ ॥
De la misma manera nació Kṛṣṇā del altar, radiante y auspiciosa, resplandeciente en su cuerpo, portando una belleza suprema.
1.64.153
प्रह्रादशिष्यो नग्नजित्सुबलश्चाभवत्ततः ।
तस्य प्रजा धर्महन्त्री जज्ञे देवप्रकोपनात् ॥ १.६४.१५३ ॥
Luego Nagnajit y Subala se hicieron discípulos de Prahlāda; por haber provocado a los dioses, nació su descendencia, destructora del dharma.
1.64.154
गान्धारराजपुत्रोऽभूच्छकुनिः सौबलस्तथा ।
दुर्योधनस्य जननी जज्ञातेऽर्थविशारदौ ॥ १.६४.१५४ ॥
Se convirtió Śakuni, hijo del rey de Gandhāra, descendiente de Subala; y nacieron la madre de Duryodhana y Śakuni, ambos diestros en asuntos de la riqueza.
1.64.155
कृष्णद्वैपायनाज्जज्ञे धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य पाण्डुश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१५५ ॥
De Kṛṣṇa-Dvaipāyana nació Dhṛtarāṣṭra, señor de los hombres; y en el campo de Vicitravīrya nació también el poderoso Pāṇḍu.
1.64.156
धर्मार्थकुशलो धीमान्मेधावी धूतकल्मषः ।
विदुरः शूद्रयोनौ तु जज्ञे द्वैपायनादपि ॥ १.६४.१५६ ॥
Vidura, diestro en dharma y riqueza, sabio, inteligente, libre de mancha, nació de un vientre śūdra, pero también de Dvaipāyana.
1.64.157
पाण्डोस्तु जज्ञिरे पञ्च पुत्रा देवसमाः पृथक् ।
द्वयोः स्त्रियोर्गुणज्येष्ठस्तेषामासीद्युधिष्ठिरः ॥ १.६४.१५७ ॥
Pāṇḍu tuvo cinco hijos, iguales a los dioses, nacidos de sus dos esposas. Entre ellos, el mayor en virtud era Yudhiṣṭhira.
1.64.158
धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे मारुताच्च वृकोदरः ।
इन्द्राद्धनंजयः श्रीमान्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६४.१५८ ॥
De Dharma nació Yudhiṣṭhira, de Vāyu Vṛkodara (Bhīma), y de Indra el glorioso Dhanaṃjaya (Arjuna), el mejor de todos los portadores de armas.
1.64.159
जज्ञाते रूपसंपन्नावश्विभ्यां च यमावपि ।
नकुलः सहदेवश्च गुरुशुश्रूषणे रतौ ॥ १.६४.१५९ ॥
De los Aśvin nacieron los gemelos apuestos Nakula y Sahadeva, ambos dedicados al servicio de sus mayores.
1.64.160
तथा पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः ।
दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुः करणस्तथा ॥ १.६४.१६० ॥
Asimismo, el sabio Dhṛtarāṣṭra tuvo cien hijos, encabezados por Duryodhana, entre ellos Yuyutsu y Karaṇa.
1.64.161
ततो दुःशासनश्चैव दुःसहश्चापि भारत ।
दुर्मर्षणो विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ॥ १.६४.१६१ ॥
Luego Duḥśāsana, Duḥsaha, oh Bhārata, Durmarṣaṇa, Vikarṇa, Citrasena y también Vivaṃśati.
1.64.162
जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च एकादश महारथाः ॥ १.६४.१६२ ॥
Jaya, Satyavrata, Purumitra, oh Bhārata, y Yuyutsu, hijo de una mujer vaiśya: estos fueron los once grandes guerreros de carro.
1.64.163
अभिमन्युः सुभद्रायामर्जुनादभ्यजायत ।
स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर्महात्मनः ॥ १.६४.१६३ ॥
Abhimanyu nació de Arjuna y Subhadrā. Era hijo de la hermana de Vāsudeva y nieto del magnánimo Pāṇḍu.
1.64.164
पाण्डवेभ्यो हि पाञ्चाल्यां द्रौपद्यां पञ्च जज्ञिरे ।
कुमारा रूपसंपन्नाः सर्वशास्त्रविशारदाः ॥ १.६४.१६४ ॥
De los Pāṇḍavas, a través de Draupadī, hija de Pāñcāla, nacieron cinco hijos: príncipes hermosos, versados en todas las ciencias.
1.64.165
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ १.६४.१६५ ॥
De Yudhiṣṭhira nació Pratividhya, de Vṛkodara Sutasoma, de Arjuna Śrutakīrti, y de Nakula Śatānīka.
1.64.166
तथैव सहदेवाच्च श्रुतसेनः प्रतापवान् ।
हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः ॥ १.६४.१६६ ॥
Asimismo, de Sahadeva nació el poderoso Śrutasena; y en el bosque, de Bhīma con Hiḍimbā, nació Ghaṭotkaca.
1.64.167
शिखण्डी द्रुपदाज्जज्ञे कन्या पुत्रत्वभागता ।
यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूमः प्रियचिकीर्षया ॥ १.६४.१६७ ॥
De Drupada nació Śikhaṇḍī, una hija que había tomado la condición de hijo; a quien el yakṣa Sthūma convirtió en varón por deseo de hacerle un bien.
1.64.168
कुरूणां विग्रहे तस्मिन्समागच्छन्बहून्यथ ।
राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे ॥ १.६४.१६८ ॥
En aquella contienda de los Kurus se reunieron muchos, cientos de miles de reyes, dispuestos a combatir en la batalla.
1.64.169
तेषामपरिमेयानां नामधेयानि सर्वशः ।
न शक्यानि समाख्यातुं वर्षाणामयुतैरपि।
एते तु कीर्तिता मुख्या यैराख्यानमिदं ततम् ॥ १.६४.१६९ ॥
Los nombres de aquellos innumerables no pueden enumerarse todos, ni en decenas de miles de años. Pero estos principales han sido recitados, por medio de quienes esta narración ha sido extendida.