มหาภารตะ · อัธยายะ 1.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.64.1
राजोपरिचरो नाम धर्मनित्यो महीपतिः ।
बभूव मृगयाशीलः शश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः ॥ १.६४.१ ॥
กษัตริย์พระนามว่าอุปริจรแห่งแผ่นดิน ทรงมั่นคงในธรรมเสมอ ทรงรักการล่าสัตว์ และทรงศึกษาคัมภีร์พระเวทอยู่เป็นนิตย์ ทรงบริสุทธิ์
1.64.2
स चेदिविषयं रम्यं वसुः पौरवनन्दनः ।
इन्द्रोपदेशाज्जग्राह रमणीयं महीपतिः ॥ १.६४.२ ॥
พระวสุ ผู้เป็นที่รักของเชื้อวงศ์เปารวะ ตามคำแนะนำของพระอินทร์ ทรงรับดินแดนเจทีอันงดงามและน่ารื่นรมย์นั้นไว้ในความปกครอง ในฐานะเจ้าแห่งแผ่นดิน
1.64.3
तमाश्रमे न्यस्तशस्त्रं निवसन्तं तपोनिधिम् ।
देवाः शक्रपुरोगा वै राजानमुपतस्थिरे ॥ १.६४.३ ॥
เทวดาทั้งหลายมีพระศักระนำหน้า ได้เสด็จมายืนเฝ้าพระราชาผู้ประทับอยู่ในอาศรม วางอาวุธไว้แล้ว ผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งการบำเพ็ญตบะ
1.64.4
इन्द्रत्वमर्हो राजायं तपसेत्यनुचिन्त्य वै ।
तं सान्त्वेन नृपं साक्षात्तपसः संन्यवर्तयन् ॥ १.६४.४ ॥
ทรงพิจารณาว่า พระราชาองค์นี้ด้วยการบำเพ็ญตบะ สมควรได้ตำแหน่งพระอินทร์ แล้วจึงทรงปลอบโยนด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน ให้พระราชาทรงละการบำเพ็ญตบะกลับคืนมา
1.64.5
न संकीर्येत धर्मोऽयं पृथिव्यां पृथिवीपते ।
त्वया हि धर्मो विधृतः कृत्स्नं धारयते जगत् ॥ १.६४.५ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ขออย่าให้ธรรมนี้เสื่อมทรามไปในแผ่นดิน เพราะธรรมได้ถูกค้ำจุนไว้โดยพระองค์ และธรรมนั้นย่อมค้ำจุนโลกทั้งสิ้น
1.64.6
देवानहं पालयिता पालय त्वं हि मानुषान् ।
लोके धर्मं पालय त्वं नित्ययुक्तः समाहितः।
धर्मयुक्तस्ततो लोकान्पुण्यान्प्राप्स्यसि शाश्वतान् ॥ १.६४.६ ॥
เราเป็นผู้คุ้มครองเทวดา ส่วนพระองค์จงคุ้มครองมนุษย์ จงรักษาธรรมในโลก ทรงมุ่งมั่นและสงบนิ่งอยู่เป็นนิตย์ เมื่อประกอบด้วยธรรม พระองค์จะได้โลกอันมีบุญและนิรันดร์
1.64.7
दिविष्ठस्य भुविष्ठस्त्वं सखाभूतो मम प्रियः ।
ऊधः पृथिव्या यो देशस्तमावस नराधिप ॥ १.६४.७ ॥
พระองค์เป็นมิตรที่รักของเรา ผู้ประทับอยู่บนสวรรค์ ดังนั้นพระองค์ผู้ประทับอยู่บนแผ่นดินจงประทับอยู่ในถิ่นที่เป็นเต้านมของแผ่นดิน ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์
1.64.8
पशव्यश्चैव पुण्यश्च प्रभूतधनधान्यवान् ।
स्वारक्ष्यश्चैव सौम्यश्च भोग्यैर्भूमिगुणैर्युतः ॥ १.६४.८ ॥
ดินแดนนี้อุดมด้วยโค เป็นมงคล มั่งคั่งด้วยทรัพย์และธัญญาหาร ปกป้องได้ง่าย สงบเย็น และประกอบด้วยคุณสมบัติอันน่าเพลิดเพลินของแผ่นดิน
1.64.9
अर्थवानेष देशो हि धनरत्नादिभिर्युतः ।
वसुपूर्णा च वसुधा वस चेदिषु चेदिप ॥ १.६४.९ ॥
ดินแดนนี้มีคุณค่าแท้จริง อุดมด้วยทรัพย์ อัญมณีและสิ่งอื่นๆ แผ่นดินเต็มไปด้วยสมบัติ ข้าแต่เจ้าแห่งเจที ขอประทับอยู่ในแดนเจทีเถิด
1.64.10
धर्मशीला जनपदाः सुसंतोषाश्च साधवः ।
न च मिथ्या प्रलापोऽत्र स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १.६४.१० ॥
ประชาชนในแคว้นนี้มีธรรมเป็นที่ตั้ง และผู้มีคุณธรรมก็มีความพอใจอย่างยิ่ง ที่นี่ไม่มีคำพูดเท็จที่พล่ามออกมาแม้แต่ในหมู่คนของตน มิฉะนั้นจะเป็นไปได้อย่างไร
1.64.11
न च पित्रा विभज्यन्ते पुत्रा गुरुहिते रताः ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशान्संधुक्षयन्ति च ॥ १.६४.११ ॥
บุตรทั้งหลายไม่แยกทรัพย์ออกจากบิดา พวกเขายินดีในความเจริญของผู้ใหญ่ เขาเอาโคของเราไปเทียมแอกไถ และบำรุงแม้โคที่ผอมแห้งให้มีกำลังขึ้น
1.64.12
सर्वे वर्णाः स्वधर्मस्थाः सदा चेदिषु मानद ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु यद्भवेत् ॥ १.६४.१२ ॥
ข้าแต่ผู้ให้เกียรติ วรรณะทั้งหลายในแดนเจทีย่อมดำรงอยู่ในหน้าที่ของตนเสมอ สิ่งใดที่อาจเกิดขึ้นในโลกทั้งสามก็ไม่มีสิ่งใดที่พระองค์ไม่ทรงทราบ
1.64.13
दैवोपभोग्यं दिव्यं त्वामाकाशे स्फाटिकं महत् ।
आकाशगं त्वां मद्दत्तं विमानमुपपत्स्यते ॥ १.६४.१३ ॥
รถแก้วผลึกอันยิ่งใหญ่ของทิพย์ สมควรแก่การเสวยของเทวดา ตั้งอยู่บนท้องฟ้า รถที่เหาะไปในอากาศซึ่งเราได้มอบให้ จะเป็นของพระองค์
1.64.14
त्वमेकः सर्वमर्त्येषु विमानवरमास्थितः ।
चरिष्यस्युपरिस्थो हि देवो विग्रहवानिव ॥ १.६४.१४ ॥
พระองค์ผู้เดียวในบรรดามนุษย์ทั้งปวง จะประทับบนรถอันวิเศษที่สุด แล้วเสด็จไปเบื้องบนดุจเทวดาในร่างกาย
1.64.15
ददामि ते वैजयन्तीं मालामम्लानपङ्कजाम् ।
धारयिष्यति सङ्ग्रामे या त्वां शस्त्रैरविक्षतम् ॥ १.६४.१५ ॥
เราให้พวงมาลัยไวชยันตีแก่พระองค์ ทำด้วยดอกบัวที่ไม่เหี่ยวเฉา ในการสงคราม พวงมาลัยนี้จะคุ้มครองพระองค์ให้ไม่ได้รับบาดแผลจากศัสตรา
1.64.16
लक्षणं चैतदेवेह भविता ते नराधिप ।
इन्द्रमालेति विख्यातं धन्यमप्रतिमं महत् ॥ १.६४.१६ ॥
นี่แหละจะเป็นเครื่องหมายของพระองค์ที่นี่ ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์ คือพวงมาลัยที่เป็นที่รู้จักในนาม พวงมาลัยของพระอินทร์ เป็นมงคล ไม่มีใครเทียบได้ และยิ่งใหญ่
1.64.17
यष्टिं च वैणवीं तस्मै ददौ वृत्रनिषूदनः ।
इष्टप्रदानमुद्दिश्य शिष्टानां प्रतिपालिनीम् ॥ १.६४.१७ ॥
พระอินทร์ผู้ปราบวฤตระ ได้ประทานไม้เท้าไม้ไผ่แก่เขา เพื่อให้เป็นเครื่องประทานสิ่งที่ปรารถนา และเป็นผู้คุ้มครองผู้มีคุณธรรม
1.64.18
एवं संसान्त्व्य नृपतिं तपसः संन्यवर्तयत् ।
प्रययौ दैवतैः सार्धं कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् ॥ १.६४.१८ ॥
เมื่อปลอบโยนพระราชาเช่นนี้แล้ว และทรงให้พระองค์ละการบำเพ็ญตบะกลับคืนมา พระอินทร์ได้เสด็จไปพร้อมกับเทวดาทั้งหลาย หลังจากสำเร็จกิจของเหล่าเทพบนสวรรค์แล้ว
1.64.19
ततस्तु राजा चेदीनामिन्द्राभरणभूषितः ।
इन्द्रदत्तं विमानं तदास्थाय प्रययौ पुरीम् ॥ १.६४.१९ ॥
ครั้นแล้ว พระราชาแห่งเจที ทรงประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ที่พระอินทร์ประทาน ได้ประทับขึ้นบนวิมานที่พระอินทร์ประทานให้ แล้วเสด็จไปยังนคร
1.64.20
तस्याः शक्रस्य पूजार्थं भूमौ भूमिपतिस्तदा ।
प्रवेशं कारयामास सर्वोत्सववरं तदा ॥ १.६४.२० ॥
เพื่อบูชาพระศักระ เจ้าแห่งแผ่นดินจึงทรงให้จัดขบวนแห่เข้าเมืองขึ้นบนพื้นดินในครั้งนั้น ซึ่งเป็นงานฉลองที่ประเสริฐที่สุดในบรรดางานฉลองทั้งปวง
1.64.21
मार्गशीर्षे महाराज पूर्वपक्षे महामखम् ।
ततःप्रभृति चाद्यापि यष्टेः क्षितिपसत्तमैः ॥ १.६४.२१ ॥
มหาราชเอ๋ย ในปักษ์สว่างของเดือนมารคศีรษะ มหายัญนี้ได้ถูกประกอบขึ้น และตั้งแต่นั้นมาจนถึงวันนี้ บรรดากษัตริย์ผู้ยอดเยี่ยมที่สุดก็ได้ประกอบพิธีนี้มาโดยตลอด
1.64.22
प्रवेशः क्रियते राजन्यथा तेन प्रवर्तितः ।
अपरेद्युस्ततस्तस्याः क्रियतेऽत्युच्छ्रयो नृपैः ॥ १.६४.२२ ॥
มหาราชเอ๋ย ขบวนแห่เข้าเมืองจัดขึ้นตามแบบที่พระองค์ได้ริเริ่มไว้ จากนั้นในวันรุ่งขึ้น บรรดากษัตริย์ก็ชูธงยอดสูงของขบวนนั้นขึ้น
1.64.23
अलङ्कृताया पिटकैर्गन्धमाल्यैश्च भूषणैः ।
माल्यदामपरिक्षिप्तां द्वात्रिंशत्किष्कुसंमिताम् ॥ १.६४.२३ ॥
ธงนั้นประดับด้วยกระจาดเครื่องบูชา เครื่องหอม พวงมาลัยและเครื่องประดับ และมีพวงมาลัยร้อยเป็นสายล้อมรอบ มีความสูงสามสิบสองกิษกุ
1.64.24
उद्धृत्य पिटके चापि द्वादशारत्निकोच्छ्रये ।
महारजनवासांसि परिक्षिप्य ध्वजोत्तमम् ॥ १.६४.२४ ॥
ยกธงขึ้นในกระจาดที่สูงสิบสองอรัตนิ แล้วห่อธงยอดเยี่ยมด้วยผ้าสีสันงดงามอย่างยิ่ง จากนั้นจึงชักธงขึ้น
1.64.25
वासोभिरन्नपानैश्च पूजितैर्ब्राह्मणर्षभैः ।
पुण्याहं वाचयित्वाथ ध्वज उच्छ्रियते तदा ॥ १.६४.२५ ॥
เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดได้รับการบูชาด้วยผ้าผ่อนและอาหารเครื่องดื่มแล้ว ให้สวดคำอวยพรมงคล แล้วจึงชักธงขึ้นในเวลานั้น
1.64.26
शङ्खभेरीमृदङ्गैश्च संनादः क्रियते तदा ।
भगवान्पूज्यते चात्र यष्टिरूपेण वासवः ॥ १.६४.२६ ॥
จากนั้นให้มีเสียงดังกึกก้องด้วยสังข์ กลองใหญ่ และกลองมฤทงค์ ณ ที่นี้ พระวาสวะผู้ทรงพระคุณได้รับการบูชาในรูปของไม้เท้า
1.64.27
स्वयमेव गृहीतेन वसोः प्रीत्या महात्मनः ।
माणिभद्रादयो यक्षाः पूज्यन्ते दैवतैः सह ॥ १.६४.२७ ॥
ยักษ์มีมณิภัทรเป็นต้น ซึ่งถูกยึดถือไว้ด้วยตนเองเพราะความรักของวสุผู้ยิ่งใหญ่ ได้รับการบูชาร่วมกับเหล่าเทพ
1.64.28
नानाविधानि दानानि दत्त्वार्थिभ्यः सुहृज्जनैः ।
अलङ्कृत्वा माल्यदामैर्वस्त्रैर्नानाविधैस्तथा ॥ १.६४.२८ ॥
บรรดามิตรสหายและญาติพี่น้องได้ให้ทานหลากหลายแก่ผู้ที่มาขอ แล้วประดับตนด้วยพวงมาลัยและเครื่องนุ่งห่มนานาชนิด
1.64.29
दृतिभिः सजलैः सर्वैः क्रीडित्वा नृपशासनात् ।
सभाजयित्वा राजानं कृत्वा नर्माश्रयाः कथाः ॥ १.६४.२९ ॥
ตามพระบัญชาของกษัตริย์ ทุกคนได้เล่นกันด้วยถุงหนังที่บรรจุน้ำ ได้ถวายเกียรติแด่กษัตริย์ และเล่าเรื่องราวเต็มไปด้วยเสียงหัวเราะ
1.64.30
रमन्ते नागराः सर्वे तथा जानपदैः सह ।
सूताश्च मागधाश्चैव रमन्ते नटनर्तकाः ॥ १.६४.३० ॥
ชาวเมืองทั้งหมดพร้อมกับชาวชนบทต่างรื่นเริงกันอยู่ แม้เหล่าสูตะ มาคธ นักแสดงและนักเต้นก็ได้ความบันเทิงเช่นกัน
1.64.31
प्रीत्या तु नृपशार्दूल सर्वे चक्रुर्महोत्सवम् ।
सान्तःपुरः सहामात्यः सर्वाभरणभूषितः ॥ १.६४.३१ ॥
ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ ทุกคนด้วยความยินดีได้จัดงานเฉลิมฉลองครั้งใหญ่ ทั้งฝ่ายในพระราชวัง และเหล่าเสนาอำมาตย์ ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทั้งปวง
1.64.32
महारजनवासांसि वसित्वा चेदिराट् तदा ।
जातिहिङ्गुलकेनाक्तः सदारो मुमुदे तदा ॥ १.६४.३२ ॥
ครั้งนั้น พระราชาแห่งเจทิ ทรงนุ่งห่มผ้าสีแดงงดงาม ทรงลูบไล้ด้วยชาติหิงคุละ แล้วทรงปีติยินดีพร้อมด้วยพระมเหสี
1.64.33
एवं जानपदाः सर्वे चक्रुरिन्द्रमहं वसुः ।
यथा चेदिपतिः प्रीतश्चकारेन्द्रमहं वसुः ॥ १.६४.३३ ॥
ชาวชนบททั้งปวงก็ได้จัดพิธีบูชาพระอินทร์เช่นนี้ เช่นเดียวกับที่วสุผู้เป็นพระราชาแห่งเจทิผู้ปีติยินดีได้เคยจัดพิธีบูชาพระอินทร์มาแล้ว
1.64.34
एतां पूजां महेन्द्रस्तु दृष्ट्वा वसुकृतां शुभाम् ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ १.६४.३४ ॥
พระมเหนทร์เมื่อได้เห็นการบูชาอันงดงามที่วสุได้กระทำ จึงเสด็จด้วยรถที่เทียมด้วยม้าสีเหลืองอ่อน แล่นไปในท้องฟ้า
1.64.35
आस्थाय सह शच्या च वृतो ह्यप्सरसां गणैः ।
वसुना राजमुख्येन समागम्याब्रवीद्वचः ॥ १.६४.३५ ॥
พระองค์ประทับบนรถร่วมกับพระศจี และมีหมู่อัปสรแวดล้อม เสด็จมาพบวสุผู้เป็นยอดแห่งกษัตริย์ แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
1.64.36
ये पूजयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ।
कारयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ॥ १.६४.३६ ॥
ผู้ใดที่จะบูชาด้วยความยินดีดังที่กษัตริย์แห่งเจทิทรงกระทำ และผู้ที่จะให้ผู้อื่นกระทำด้วยความยินดีดังที่กษัตริย์แห่งเจทิทรงให้กระทำ
1.64.37
तेषां श्रीर्विजयश्चैव सराष्ट्राणां भविष्यति ।
तथा स्फीतो जनपदो मुदितश्च भविष्यति ॥ १.६४.३७ ॥
สำหรับผู้เหล่านั้น จะมีความรุ่งเรืองและชัยชนะ พร้อมทั้งแว่นแคว้นของตน และดินแดนก็จะเจริญรุ่งเรืองและเปี่ยมด้วยความยินดีเช่นนั้น
1.64.38
निरीतिकानि सस्यानि भवन्ति बहुधा नृप ।
राक्षसाश्च पिशाचाश्च न लुम्पन्ते कथंचन ॥ १.६४.३८ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ พืชผลจะปลอดจากภัยพิบัติในหลายประการ และยักษ์รากษสกับปิศาจจะไม่อาจทำร้ายได้ด้วยประการใดๆ
1.64.39
एवं महात्मना तेन महेन्द्रेण नराधिप ।
वसुः प्रीत्या मघवता महाराजोऽभिसत्कृतः।
एवं कृत्वा महेन्द्रस्तु जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १.६४.३९ ॥
ข้าแต่จอมคน พระมเหนทร์ผู้ยิ่งใหญ่ได้ถวายเกียรติแด่มหาราชวสุด้วยความรักผ่านทางพระมฆวัน ครั้นทรงทำดังนี้แล้ว พระมเหนทร์ก็เสด็จกลับสู่ที่ประทับของพระองค์
1.64.40
उत्सवं कारयिष्यन्ति सदा शक्रस्य ये नराः ।
भूमिरत्नादिभिर्दानैस्तथा पूज्या भवन्ति ते।
वरदानमहायज्ञैस्तथा शक्रोत्सवेन च ॥ १.६४.४० ॥
ผู้ใดที่จะจัดงานเฉลิมฉลองพระศักระอยู่เสมอ ผู้นั้นจะเป็นผู้คู่ควรแก่การยกย่อง ด้วยการให้ทานอันมีที่ดินและอัญมณีเป็นต้น ด้วยมหายัญที่ให้พร และด้วยงานเฉลิมฉลองพระศักระนั้นเอง
1.64.41
संपूजितो मघवता वसुश्चेदीश्वरो नृपः ।
पालयामास धर्मेण चेदिस्थः पृथिवीमिमाम् ॥ १.६४.४१ ॥
วสุผู้เป็นเจ้าแห่งเจทิ ผู้เป็นกษัตริย์ได้รับการบูชาอย่างดีจากพระมฆวัน ครองอยู่ในเจทิ ได้ปกครองแผ่นดินนี้โดยธรรม
1.64.42
इन्द्रपीत्या चेदिपतिश्चकारेन्द्रमहं वसुः ।
पुत्राश्चास्य महावीर्याः पञ्चासन्नमितौजसः ॥ १.६४.४२ ॥
เพราะความรักใคร่ต่อพระอินทร์ วสุเจ้าแห่งเจทิจึงประกอบพิธีบูชาพระอินทร์ เขามีโอรสห้าองค์ ผู้มีพลังยิ่งใหญ่และมีกำลังหาที่เปรียบมิได้
1.64.43
नानाराज्येषु च सुतान्स सम्राडभ्यषेचयत् ।
महारथो मागधानां विश्रुतो यो बृहद्रथः ॥ १.६४.४३ ॥
จักรพรรดิองค์นั้นได้แต่งตั้งโอรสของพระองค์ให้ปกครองแคว้นต่าง ๆ ในจำนวนนั้นคือพระพฤหัทรถ นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่แห่งมคธ ผู้เป็นที่เลื่องลือ
1.64.44
प्रत्यग्रहः कुशाम्बश्च यमाहुर्मणिवाहनम् ।
मत्सिल्लश्च यदुश्चैव राजन्यश्चापराजितः ॥ १.६४.४४ ॥
ได้แก่ประตยัคระ กุศามพะ ผู้ที่คนเรียกกันว่ามณิวาหนะ มัตสิลละ ยทุ และราชันยะผู้ไม่เคยพ่ายแพ้
1.64.45
एते तस्य सुता राजन्राजर्षेर्भूरितेजसः ।
न्यवेशयन्नामभिः स्वैस्ते देशांश्च पुराणि च ॥ १.६४.४५ ॥
ข้าแต่พระราชา เหล่านี้คือโอรสของพระราชฤๅษีผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ พวกเขาได้ตั้งชื่อดินแดนและนครต่าง ๆ ตามพระนามของตน
1.64.46
वासवाः पञ्च राजानः पृथग्वंशाश्च शास्वताः ।
वसन्तमिन्द्रप्रासादे आकाशे स्फाटिके च तम् ॥ १.६४.४६ ॥
กษัตริย์ทั้งห้าแห่งวงศ์วสุ แต่ละสายมีวงศ์ของตนและดำรงอยู่ชั่วกาลนาน ได้พำนักอยู่กับวสุในปราสาทของพระอินทร์ บนท้องฟ้า ในวิมานแก้วผลึก
1.64.47
उपतस्थुर्महात्मानं गन्धर्वाप्सरसो नृपम् ।
राजोपरिचरेत्येवं नाम तस्याथ विश्रुतम् ॥ १.६४.४७ ॥
คนธรรพ์และอัปสรเข้าเฝ้ารับใช้กษัตริย์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ดังนั้นพระนามของพระองค์จึงเลื่องลือว่า พระเจ้าอุปริจระ
1.64.48
पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तमतीं गिरिः ।
अरौत्सीच्चेतनायुक्तः कामात्कोलाहलः किल ॥ १.६४.४८ ॥
แม่น้ำศุกติมตี ซึ่งไหลผ่านนครของพระองค์ ถูกภูเขาโกลาหละซึ่งมีจิตสำนึกขัดขวางไว้ ด้วยความปรารถนา
1.64.49
गिरिं कोलाहलं तं तु पदा वसुरताडयत् ।
निश्चक्राम ततस्तेन प्रहारविवरेण सा ॥ १.६४.४९ ॥
วสุได้เตะภูเขาโกลาหละนั้นด้วยเท้า และผ่านช่องที่เกิดจากการกระแทกนั้น นางจึงไหลออกมา
1.64.50
तस्यां नद्यां स जनयन्मिथुनं पर्वतः स्वयम् ।
तस्माद्विमोक्षणात्प्रीता नदी राज्ञे न्यवेदयत् ॥ १.६४.५० ॥
ในแม่น้ำสายนั้น ภูเขาได้ให้กำเนิดฝาแฝดคู่หนึ่งด้วยตนเอง แม่น้ำมีความยินดีต่อการปลดปล่อยนั้น จึงได้แจ้งแก่พระราชา
1.64.51
महिषी भविता कन्या पुमान्सेनापतिर्भवेत् ।
शुक्तिमत्या वचःश्रुत्वा दृष्ट्वा तौ राजसत्तमः ॥ १.६४.५१ ॥
"บุตรีจะเป็นพระมเหสีเอก และบุตรชายจะเป็นแม่ทัพของกองทัพ" เมื่อได้ฟังคำของศุกติมตีและเห็นฝาแฝดทั้งสองแล้ว กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้นก็พอพระทัย
1.64.52
यः पुमानभवत्तत्र तं स राजर्षिसत्तमः ।
वसुर्वसुप्रदश्चक्रे सेनापतिमरिन्दमः ॥ १.६४.५२ ॥
บุตรชายที่เกิดขึ้นที่นั่น กษัตริย์ผู้ประเสริฐในหมู่ราชฤๅษี วสุผู้ประทานทรัพย์และผู้ปราบศัตรู ได้แต่งตั้งให้เป็นแม่ทัพของกองทัพ
1.64.53
चकार पत्नीं कन्यां तु तथा तां गिरिकां नृपः ।
वसोः पत्नी तु गिरिका कामकालं न्यवेदयत् ॥ १.६४.५३ ॥
กษัตริย์ได้ให้บุตรีนั้น คือคีรีกา เป็นพระมเหสี ต่อมาคีรีกาผู้เป็นชายาของวสุได้กราบทูลแก่พระองค์ถึงเวลาแห่งความปรารถนาของนาง
1.64.54
ऋतुकालमनुप्राप्ता स्नाता पुंसवने शुचिः ।
तदहः पितरश्चैनपूचुर्जहि मृगानिति ॥ १.६४.५४ ॥
เมื่อถึงฤดูกาลที่นางจะตั้งครรภ์ นางได้อาบน้ำชำระกายให้บริสุทธิ์เพื่อประกอบพิธีปุํสวนะ ในวันนั้นบรรพบุรุษได้กล่าวกับนางว่า "จงฆ่ากวางเสีย"
1.64.55
तं राजसत्तमं प्रीतास्तदा मतिमतां वरः ।
स पितॄणां नियोगेन तामतिक्रम्य पार्थिवः ॥ १.६४.५५ ॥
ตามบัญชาของบรรพบุรุษ กษัตริย์ได้ทรงละเว้นนางไว้ จากนั้นผู้เป็นที่รักยิ่งในหมู่ผู้มีปัญญาก็ได้ [มองดู] กษัตริย์ผู้ประเสริฐนั้น…
1.64.56
चकार मृगयां कामी गिरिकामेव संस्मरन् ।
अतीव रूपसंपन्नां साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ॥ १.६४.५६ ॥
ด้วยความปรารถนา พระองค์ได้ออกล่าสัตว์โดยระลึกถึงแต่คีรีกาเท่านั้น นางมีรูปโฉมงดงามยิ่งนัก ราวกับเป็นศรีอีกองค์หนึ่งที่มาปรากฏกาย
1.64.57
अशोकैश्चम्पकैश्चूतैरनेकैरतिमुक्तकैः ।
पुन्नागैः कर्णिकारैश्च बकुलैर्दिव्यपाटलैः ॥ १.६४.५७ ॥
ด้วยต้นอโศก จำปา และมะม่วง ด้วยเถาอติมุกตกะจำนวนมาก ด้วยต้นปุนนาคะ กรรณิการ์ และพกุล ด้วยต้นปาฏลีทิพย์…
1.64.58
पनसैर्नारिकेलैश्च चन्दनैश्चार्जुनैस्तथा ।
एतै रम्यैर्महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्युतम् ॥ १.६४.५८ ॥
ด้วยต้นขนุนและต้นมะพร้าว ด้วยต้นจันทน์และต้นอรชุน ด้วยต้นไม้ใหญ่อันงดงามเหล่านี้ ซึ่งเต็มไปด้วยผลหวานอันบริสุทธิ์…
1.64.59
कोकिलाकुलसन्नादं मत्तभ्रमरनादितम् ।
वसन्तकाले तत्पश्यन्वनं चैत्ररथोपमम् ॥ १.६४.५९ ॥
เมื่อทอดพระเนตรป่านั้น ซึ่งก้องด้วยเสียงนกกาเหว่าและอื้ออึงด้วยเสียงผึ้งเมามัน ในฤดูวสันต์ ประหนึ่งป่าไจตรรถ…
1.64.60
मन्मथाभिपरीतात्मा नापश्यद्गिरिकां तदा ।
अपश्यन्कामसंतप्तश्चरमाणो यदृच्छया ॥ १.६४.६० ॥
เมื่อจิตถูกมันมถะครอบงำ พระองค์จึงมิได้เห็นคีรีกาในเวลานั้น ผู้ถูกความปรารถนาเผาผลาญ ทรงพเนจรไปโดยบังเอิญ จึงมิได้ทอดพระเนตรนาง
1.64.61
पुष्पसंछन्नशाखाग्रं पल्लवैरुपशोभितम् ।
अशोकस्तबकैश्छन्नं रमणीयमपश्यत ॥ १.६४.६१ ॥
เขาเห็นสถานที่งดงามแห่งหนึ่ง ปลายกิ่งของต้นไม้ประดับด้วยดอกไม้ ตกแต่งด้วยใบอ่อน และซ่อนอยู่ใต้ช่อดอกอโศก
1.64.62
अधस्यात्तस्य छायायां सुखासीनो नराधिपः ।
मधुगन्धैश्च संयुक्तं पुष्पगन्धमनोहरम् ॥ १.६४.६२ ॥
พระราชาประทับอยู่อย่างสบายใต้ร่มเงาของต้นไม้นั้น ทรงเห็นสถานที่นั้นน่ารื่นรมย์ด้วยกลิ่นหอมของน้ำผึ้งและกลิ่นดอกไม้
1.64.63
वायुना प्रेर्यमाणस्तु धूम्राय मुदमन्वगात् ।
भार्यां चिन्तयमानस्य मन्मथाग्निरवर्धत।
तस्य रेतः प्रचस्कन्द चरतो गहने वने ॥ १.६४.६३ ॥
ลมพัดพาพระองค์ไป จิตจึงเปี่ยมด้วยความยินดีกับธูมรา ขณะทรงคิดถึงภริยา ไฟแห่งความรักก็ลุกโชนขึ้นในพระทัย และขณะที่ทรงท่องเที่ยวอยู่ในป่าทึบ พระพีชะก็หลั่งไหลออกมา
1.64.64
स्कन्नमात्रं च तद्रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः ।
प्रतिजग्राह मिथ्या मे न पतेद्रेत इत्युत ॥ १.६४.६४ ॥
ทันทีที่พระพีชะหลั่งออกมา พระราชาก็ทรงรองรับไว้ด้วยใบไม้ ทรงดำริว่า ขอให้พีชะของเราอย่าสูญเปล่าเลย
1.64.65
अङ्गुलीयेन शुक्लस्य रक्षां च विदधे नृपः ।
अशोकस्तबकै रक्तैः पल्लवैश्चाप्यबन्धयत् ॥ १.६४.६५ ॥
พระราชาทรงรักษาพีชะนั้นไว้ด้วยแหวนของพระองค์ และทรงผูกมันไว้ด้วยช่อดอกอโศกสีแดงกับใบอ่อน
1.64.66
इदं मिथ्या परिस्कन्नं रेतो मे न भवेदिति ।
ऋतुश्च तस्याः पत्न्या मे न मोघः स्यादिति प्रभुः ॥ १.६४.६६ ॥
ขอให้พีชะของเรานี้อย่าได้หลั่งออกไปเปล่าประโยชน์ และขอให้ฤดูกาลที่ภริยาของเราพร้อมจะตั้งครรภ์ อย่าได้ไร้ผล พระผู้เป็นใหญ่ทรงดำริเช่นนั้น
1.64.67
संचिन्त्यैवं तदा राजा विचार्य च पुनःपुनः ।
अमोघत्वं च विज्ञाय रेतसो राजसत्तमः ॥ १.६४.६७ ॥
เมื่อทรงคิดเช่นนั้นแล้ว และทรงพิจารณาซ้ำแล้วซ้ำอีก พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ก็ทรงรู้ว่าพีชะนั้นจะไม่ไร้ผล
1.64.68
शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्या प्रसमीक्ष्य वै ।
अभिमन्त्र्याथ तच्छुक्रमारात्तिष्ठन्तमाशुगम् ॥ १.६४.६८ ॥
ทรงสังเกตดูฤดูกาลของพระมเหสีอย่างถี่ถ้วน แล้วทรงร่ายมนตร์เสกพีชะนั้น ครั้นแล้วทรงเห็นเหยี่ยวที่บินเร็วกำลังยืนอยู่ห่างออกไป
1.64.69
सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो गत्वा श्येनं ततोऽब्रवीत् ।
मत्प्रियार्थमिदं सौम्य शुक्रं मम गृहं नय ॥ १.६४.६९ ॥
พระราชาผู้ทรงรู้ความจริงอันละเอียดอ่อนของธรรมและอรรถ เสด็จไปหาเหยี่ยวแล้วตรัสว่า ดูก่อนสหาย เพื่อความยินดีของเรา จงนำพีชะนี้ไปยังวังของเรา
1.64.70
गिरिकायाः प्रयच्छाशु तस्या ह्यार्तवमद्य वै ।
गृहीत्वा तत्तदा श्येनस्तूर्णमुत्पत्य वेगवान् ॥ १.६४.७० ॥
จงรีบส่งมันให้คีริกา เพราะวันนี้เป็นฤดูกาลของนาง เหยี่ยวผู้เร็วรับพีชะนั้นไปแล้ว ก็บินขึ้นสู่ท้องฟ้าโดยพลัน
1.64.71
जवं परममास्थाय प्रदुद्राव विहंगमः ।
तमपश्यदथायान्तं श्येनं श्येनस्तथाऽपरः ॥ १.६४.७१ ॥
นกตัวนั้นทุ่มเทความเร็วอย่างยิ่งยวดแล้วพุ่งออกไป ครั้นแล้วมันเห็นเหยี่ยวอีกตัวหนึ่งบินเข้ามา และเหยี่ยวอีกตัวก็เห็นมันเช่นกัน
1.64.72
अभ्यद्रवच्च तं सद्यो दृष्ट्वैवामिषशङ्कया ।
तुण्डयुद्धमथाकाशे तावुभौ संप्रचक्रतुः ॥ १.६४.७२ ॥
เหยี่ยวตัวนั้นเห็นแล้วก็รีบพุ่งเข้าใส่ด้วยความสงสัยว่าจะเป็นเนื้อ ทั้งสองจึงเริ่มต่อสู้กันด้วยปากในท้องฟ้า
1.64.73
युद्ध्यतोरपतद्रेतस्तच्चापि यमुनाम्भसि ।
तत्राद्रिकेति विख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ॥ १.६४.७३ ॥
ขณะที่ทั้งสองกำลังต่อสู้กัน พีชะนั้นก็ตกลงในน้ำแม่น้ำยมุนา ที่นั่นมีนางอัปสรผู้ประเสริฐนามว่าอัทริกา ผู้เป็นที่รู้จักกันดี ซึ่งถูกพราหมณ์สาปให้ไปเกิด
1.64.74
मीनभावमनुप्राप्ता बभूव यमुनाचरी ।
श्येनपादपरिभ्रष्टं तद्वीर्यमथ वासवम् ॥ १.६४.७४ ॥
นางได้กลายร่างเป็นปลาและท่องไปในแม่น้ำยมุนา พีชะของวสุนั้นตกลงจากกรงเล็บของเหยี่ยว
1.64.75
जग्राह तरसोपेत्य साऽद्रिका मत्स्यरूपिणी ।
कदाचिदपि मत्सीं तां बबन्धुर्मत्स्यजीविनः ॥ १.६४.७५ ॥
อัทริกาในร่างปลาว่ายเข้ามาอย่างรวดเร็วแล้วคาบพีชะนั้นไว้ ครั้งหนึ่งชาวประมงที่หาเลี้ยงชีพด้วยการจับปลาได้จับปลาตัวเมียนั้นไว้
1.64.76
मासे च दशमे प्राप्ते तदा भरतसत्तम ।
उज्जह्रुरुदरात्तस्याः स्त्रीं पुमांसं च मानुषौ ॥ १.६४.७६ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ เมื่อครบเดือนที่สิบมาถึง พวกเขาก็ดึงมนุษย์สองคน คือหญิงคนหนึ่งและชายคนหนึ่ง ออกมาจากท้องของนาง
1.64.77
आश्चर्यभूतं तद्गत्वा राज्ञेऽथ प्रत्यवेदयन् ।
काये मत्स्या इमौ राजन्संभूतौ मानुषाविति ॥ १.६४.७७ ॥
พวกเขาไปกราบทูลพระราชาถึงเหตุอัศจรรย์นั้นว่า ข้าแต่พระราชา มนุษย์สองคนนี้เกิดจากร่างของปลา
1.64.78
तयोः पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस्तदा ।
स मत्स्यो नाम राजासीद्धार्मिकः सत्यसङ्गरः ॥ १.६४.७८ ॥
ในบรรดาสองคนนั้น พระอุปริจรได้รับชายคนนั้นไว้ ผู้นั้นมีนามว่ามัตสยะ เป็นพระราชาผู้ทรงธรรม ทรงมั่นคงในคำสัตย์
1.64.79
साऽप्सरा मुक्तशापा च क्षणेन समपद्यत ।
या पुरोक्ता भगवता तिर्यग्योनिगता शुभा ॥ १.६४.७९ ॥
นางอัปสรนั้นพ้นจากคำสาปในพริบตาเดียวและกลับคืนสู่ร่างเดิม นางผู้เป็นมงคลนั้นเคยถูกพระผู้เป็นเจ้าตรัสไว้ก่อนแล้วว่าไปเกิดในกำเนิดสัตว์
1.64.80
मानुषौ जनयित्वा त्वं शापमोक्षमवाप्स्यसि ।
ततः साजनयित्वा तौ विशस्ता मत्स्यघातिभिः ॥ १.६४.८० ॥
เมื่อท่านได้ให้กำเนิดบุตรมนุษย์สองคนแล้ว ท่านจะได้พ้นจากคำสาป ต่อมานางได้ให้กำเนิดทั้งสองแล้ว ก็ถูกชาวประมงที่ฆ่าปลาทำร้ายจนสิ้นชีวิต
1.64.81
संत्यज्य मत्स्यरूपं सा दिव्यं रूपमवाप्य च ।
सिद्धर्षिचारणपथं जगामाथ वराप्सराः ॥ १.६४.८१ ॥
นางละทิ้งรูปปลาและได้รูปทิพย์ จากนั้นอัปสรผู้ประเสริฐนั้นก็เดินไปตามทางของสิทธะ ฤๅษี และจารณะ
1.64.82
सा कन्या दुहिता तस्या मत्स्या मत्स्यसगन्धिनी ।
राज्ञा दत्ता च दाशाय कन्येयं ते भवत्विति ॥ १.६४.८२ ॥
หญิงสาวนั้นเป็นธิดาของนาง เกิดจากปลา มีกลิ่นคาวปลา พระราชาได้ยกนางให้แก่ชาวประมง พร้อมตรัสว่า ขอให้หญิงสาวนี้เป็นของเจ้าเถิด
1.64.83
रूपसत्वसमायुक्ता सर्वैः समुदिता गुणैः ।
सा तु सत्यवती नाम मत्स्यघात्यभिसंश्रयात् ॥ १.६४.८३ ॥
นางประกอบด้วยความงามและความดีงาม และมีคุณงามความดีครบถ้วน นางได้รับนามว่า สัตยวดี เพราะอาศัยอยู่กับชาวประมง
1.64.84
आसीत्सा मत्स्यगन्धैव कंचित्कालं शुचिस्मिता ।
शुश्रूषार्थं पितुर्नावं वाहयन्तीं जले च ताम् ॥ १.६४.८४ ॥
ระยะหนึ่งนางยังคงมีกลิ่นคาวปลา แต่ยิ้มอย่างบริสุทธิ์ และเพื่อปรนนิบัติบิดา นางจึงพายเรือไปบนผืนน้ำ
1.64.85
तीर्थयात्रां परिक्रामन्नपश्यद्वै पराशरः ।
अतीव रूपसंपन्नां सिद्धानामपि काङ्क्षिताम् ॥ १.६४.८५ ॥
ขณะท่องเที่ยวไปแสวงบุญ ปราศรยะได้เห็นหญิงผู้มีรูปโฉมอันวิเศษยิ่ง ที่แม้ผู้สำเร็จแล้วก็ยังปรารถนา
1.64.86
दृष्ट्वैव स च तां धीमांश्चकमे चारुहासिनीम् ।
दिव्यां तां वासवीं कन्यां रम्भोरूं मुनिपुङ्गवः ॥ १.६४.८६ ॥
เมื่อเห็นนางเพียงครั้งเดียว มุนีผู้ฉลาดซึ่งประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีก็เกิดความปรารถนานางผู้ยิ้มหวาน คือธิดาของวสุผู้เป็นทิพย์ ผู้มีต้นขาดั่งต้นกล้วย
1.64.87
संभवं चिन्तयित्वा तां ज्ञात्वा प्रोवाच शक्तिजः ।
क्व कर्णधारो नौर्येन नीयते ब्रूहि भामिनि ॥ १.६४.८७ ॥
เมื่อพิจารณาถึงความเป็นไปได้ และรู้ว่านางเป็นผู้ใด บุตรแห่งศักติจึงกล่าวว่า "ข้าแต่หญิงผู้งาม ผู้ถือหางเสือซึ่งนำเรือลำนี้ไปอยู่ที่ไหน จงบอกข้าเถิด"
1.64.88
अनपत्यस्य दाशस्य सुता तत्प्रियकाम्यया ।
सहस्रजनसंपन्ना नौर्मया वाह्यते द्विज ॥ १.६४.८८ ॥
"ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง ข้าคือธิดาของชาวประมงทาสผู้ไม่มีบุตร เพื่อให้เขาพอใจ ข้าจึงพายเรือลำนี้ ซึ่งบรรทุกคนได้นับพัน"
1.64.89
शोभनं वासवि शुभे किं चिरायसि वाह्यताम् ।
कलशं भविता भद्रे सहस्रार्धेन संमितम् ॥ १.६४.८९ ॥
"ดีแล้ว ข้าแต่ธิดาของวสุ ข้าแต่ผู้มีความเป็นมงคล เหตุใดจึงชักช้าอยู่ จงให้เรือแล่นต่อไปเถิด ข้าแต่หญิงผู้ดี จะมีไหบรรจุได้ครึ่งพันวางไว้"
1.64.90
अहं शेषो भिविष्यामि नीयतामचिरेण वै ।
मत्स्यगन्धा तथेत्युक्त्वा नावं वाहयतां जले ॥ १.६४.९० ॥
"ข้าจะเป็นผู้ที่เหลืออยู่ จงให้เรือแล่นไปโดยเร็วเถิด" มัตสยคันธาตรัสว่า "เป็นเช่นนั้น" แล้วให้เรือแล่นไปบนผืนน้ำ
1.64.91
वीक्षमाणं मुनिं दृष्ट्वा प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
मत्स्यगन्धेति मामाहुर्दाशराजसुतां जनाः ॥ १.६४.९१ ॥
เมื่อเห็นฤๅษีกำลังมองนาง นางจึงกล่าวถ้อยคำนี้ว่า "ผู้คนเรียกข้าว่ามัตสยคันธา ธิดาของพระราชาชาวประมง"
1.64.92
जन्म शोकाभितप्तायाः कथं ज्ञास्यसि कथ्यताम् ।
दिव्यज्ञानेन दृष्टं हि दृष्टमात्रेण ते वपुः ॥ १.६४.९२ ॥
"ผู้ที่ถูกความโศกเผาผลาญ จะรู้ชาติกำเนิดของข้าได้อย่างไร จงบอกข้าเถิด เพราะด้วยทิพยญาณ ท่านเห็นกายของข้าได้เพียงแค่มองเห็น"
1.64.93
प्रणयग्रहणार्थाय वक्ष्येव वासवि तच्छृणु ।
बर्हिषद इति ख्याताः पितरः सोमपास्तुते ॥ १.६४.९३ ॥
"เพื่อให้เจ้ารักใคร่ข้าจะบอกเจ้า ข้าแต่วาสวี จงฟังเถิด ท่านเหล่านั้นเป็นบรรพบุรุษที่รู้จักกันในนาม พรรหิษัท ผู้ดื่มโสม"
1.64.94
तेषां त्वं मानसी कन्या अच्छोदा नाम विश्रुता ।
अच्छोदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थितम् ॥ १.६४.९४ ॥
"เจ้าคือธิดาที่เกิดจากใจของท่านเหล่านั้น มีนามว่าอัจโฉทา ทะเลสาบทิพย์นั้นเรียกว่าอัจโฉทะ เพราะผุดขึ้นมาจากที่นั่น"
1.64.95
त्वया न दृष्टपूर्वास्तु पितरस्ते कदाचन ।
संभूता मनसा तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती ॥ १.६४.९५ ॥
"เจ้าไม่เคยเห็นบรรพบุรุษเหล่านั้นมาก่อนเลย แม้เกิดจากใจของท่าน เจ้าก็ไม่รู้จักบรรพบุรุษของตนเอง"
1.64.96
सा त्वन्यं पितरं वव्रे स्वानतिक्रम्य तान्पितॄन् ।
नाम्ना वसुरिति ख्यातं मनुपुत्रं दिवि स्थितम् ॥ १.६४.९६ ॥
"แต่นางละเลยบรรพบุรุษของตนเอง แล้วเลือกบิดาอีกคนหนึ่ง คือวสุผู้มีนามว่า เป็นบุตรแห่งมนุ ผู้ประทับอยู่บนสวรรค์"
1.64.97
अद्रिकाऽप्सरसा युक्तं विमाने दिवि विष्ठितम् ।
सा तेन व्यभिचारेण मनसा कामचारिणी ॥ १.६४.९७ ॥
อัทริกาซึ่งเป็นอัปสรอยู่กับวสุ ประทับอยู่บนวิมานทิพย์ในสวรรค์ ด้วยการคบชู้นั้น นางจึงกลายเป็นผู้ที่ไปได้ตามใจในจิต
1.64.98
पितरं प्रार्थयित्वाऽन्यं योगाद्भष्टा पपात सा ।
अपश्यत्पतमाना सा विमानत्रयमन्तिकात् ॥ १.६४.९८ ॥
นางปรารถนาบิดาอีกผู้หนึ่ง ก็ตกจากพลังโยคะ ขณะที่นางตกลง นางเห็นวิมานสามหลังอยู่ใกล้ๆ
1.64.99
त्रसरेणुप्रमाणांस्तांस्तत्रापश्यत्स्वकान्पितॄन् ।
सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानङ्गैरङ्गेष्विवाहितान् ॥ १.६४.९९ ॥
ที่นั่นนางเห็นบรรพบุรุษของตนเอง ละเอียดเท่าละอองฝุ่น ไม่ชัดเจน อวัยวะของท่านประสานกันเหมือนแทรกเข้าไปในอวัยวะของกันและกัน
1.64.100
तातेति तानुवाचार्ता पतन्ती सा ह्यधोमुखी ।
तैरुक्ता सा तु माभैषीस्तेन सा संस्थिता दिवि ॥ १.६४.१०० ॥
นางตกลงมาด้วยความทุกข์ หน้าก้มลง จึงร้องเรียกท่านทั้งหลายว่า "ข้าแต่พ่อ" ท่านทั้งหลายตรัสกับนางว่า "อย่ากลัวเลย" ด้วยเหตุนั้นนางจึงตั้งอยู่บนสวรรค์
1.64.101
ततः प्रसादयामास स्वान्पितॄन्दीनया गिरा ।
तामूचुः पितरः कन्यां भ्रैष्टश्वर्यां व्यतिक्रमात् ॥ १.६४.१०१ ॥
จากนั้นนางได้เอ่ยขอขมาบรรพบุรุษของตนด้วยเสียงอ้อนวอนอย่างน่าสงสาร บรรพบุรุษจึงกล่าวกับนางผู้เป็นกันยา ผู้สูญเสียอำนาจเพราะการละเมิด
1.64.102
भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते ।
यैरारभन्ते कर्माणि शरीरैरिह देवताः ॥ १.६४.१०२ ॥
ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์เอ๋ย เพราะความผิดของเจ้าเอง เจ้าจึงตกลงมา เมื่อสูญเสียอำนาจแล้ว ด้วยร่างกายที่เทวดาทั้งหลายใช้ประกอบพิธีกรรมในโลกนี้ เจ้ากำลังตกลงมาด้วยร่างกายนั้น
1.64.103
तैरेव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्ति स्म देवताः ।
मनुष्यास्त्वन्यदेहेन शुभाशुभमिति स्थितिः ॥ १.६४.१०३ ॥
ด้วยร่างกายนั้นเองเทวดาทั้งหลายได้รับผลแห่งกรรมของตน แต่มนุษย์ด้วยร่างกายอีกแบบหนึ่งย่อมได้รับผลดีและผลร้าย นี่คือระเบียบที่ตั้งไว้
1.64.104
सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे ।
तस्मात्त्वं पतसे पुत्रि प्रेत्यत्वं प्राप्स्यसे फलम् ॥ १.६४.१०४ ॥
ในสภาพเทวดา กรรมให้ผลทันที ในกำเนิดมนุษย์ให้ผลหลังความตาย ดังนั้น ลูกสาวเอ๋ย เจ้าจึงตกลงมา และหลังความตายเจ้าจะได้รับผลของกรรมนั้น
1.64.105
पितृहीना तु कन्या त्वं वसोर्हि त्वं सुता मता ।
मत्स्ययोनौ समुत्पन्ना सुताराज्ञो भविष्यसि ॥ १.६४.१०५ ॥
เจ้าเป็นกันยาที่ไม่มีบิดา แต่ก็ถือกันว่าเจ้าเป็นธิดาของวสุ เจ้าจะเกิดจากครรภ์ปลา และจะได้เป็นธิดาของพระราชา
1.64.106
अद्रिका मत्स्यरूपाऽभूद्गङ्गायमनुसङ्गमे ।
पराशरस्य दायादं त्वं पुत्रं जनयिष्यसि ॥ १.६४.१०६ ॥
อทริกาได้กลายเป็นปลา ณ จุดบรรจบของแม่น้ำคงคาและยมุนา เจ้าจะให้กำเนิดบุตรชายผู้เป็นทายาทของปราศร
1.64.107
यो वेदमेकं ब्रह्मर्षिश्चतुर्धा विबजिष्यति ।
महाभिषक्सुतस्यैव शन्तनोः कीर्तिवर्धनम् ॥ १.६४.१०७ ॥
ฤๅษีผู้รู้พรหมที่จะแบ่งพระเวทอันเดียวออกเป็นสี่ส่วน จะเพิ่มพูนเกียรติยศของศันตนุ บุตรของมหาภิษัช
1.64.108
ज्येष्ठं चित्राङ्गदं वीरं चित्रवीरं च विश्रुतम् ।
एतान्सूत्वा सुपुत्रांस्त्वं पुनरेव गमिष्यसि ॥ १.६४.१०८ ॥
เมื่อเจ้าให้กำเนิดบุตรดีเหล่านี้ คือจิตรางคทผู้เป็นบุตรคนโต วีรบุรุษจิตรวีรยะผู้มีชื่อเสียง เจ้าจะกลับไปอีกครั้ง
1.64.109
व्यतिक्रमात्पितॄणां च प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम् ।
अस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या ह्यद्रिकायां भविष्यसि ॥ १.६४.१०९ ॥
เพราะการละเมิดต่อบรรพบุรุษ เจ้าจะได้กำเนิดที่ต่ำช้า เจ้าจะเป็นธิดาของพระราชาองค์นี้เอง และจะเกิดจากอทริกา
1.64.110
अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा ।
एवमुक्ता पुरा तैस्त्वं जाता सत्यवती शुभा ॥ १.६४.११० ॥
ในทวาปรยุคที่ยี่สิบแปด เจ้าจะเกิดจากครรภ์ปลา บรรพบุรุษได้บอกเจ้าไว้เช่นนี้แต่ก่อน และสัตยวดีผู้เป็นมงคลก็ได้ถือกำเนิดขึ้นดังนั้น
1.64.111
अद्रिकेत्यभिविख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ।
मीनभावमनुप्राप्ता त्वं जनित्वा गता दिवम् ॥ १.६४.१११ ॥
อัปสรผู้ประเสริฐที่มีชื่อเสียงว่าอทริกา เพราะคำสาปของพราหมณ์จึงมาอยู่ในสภาพปลา เมื่อให้กำเนิดแล้ว เจ้าก็ได้ขึ้นสวรรค์ไป
1.64.112
तस्यां जातासि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैवहि ।
तस्माद्वासवि भद्रं ते याचे वंशकरं सुतम् ॥ १.६४.११२ ॥
นางได้ให้กำเนิดเจ้าเป็นกันยา ด้วยเชื้อพระราชาและด้วยพลังของพระราชา เพราะเหตุนั้น ข้าแต่วาสวี ขอความเจริญจงมีแก่เจ้า ข้าขอบุตรผู้จะสืบวงศ์ตระกูล
1.64.113
संगमं मम कल्याणि कुरुष्वेत्यभ्यभाषत ॥ १.६४.११३ ॥
"ข้าแต่ผู้มีมงคล จงร่วมประเวณีกับข้าเถิด" ฤๅษีกล่าวกับนางดังนี้
1.64.114
विस्मयाविष्टसर्वाङ्गी जातिस्मरणतां गता ।
साब्रवीत्पश्य भगवन्परपारे स्थितानृषीन् ॥ १.६४.११४ ॥
นางตกตะลึงไปทั้งกาย และระลึกชาติกำเนิดของตนได้ นางกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอทรงดูฤๅษีเหล่านั้นที่ยืนอยู่ฝั่งโน้นเถิด"
1.64.115
आवयोर्दृष्टयोरेभिः कथं नु स्यात्समागमः ।
एवं तयोक्तो भगवान्नीहारमसृजत्प्रभुः ॥ १.६४.११५ ॥
เมื่อฤๅษีสองพวกนี้กำลังเฝ้ามองเราอยู่ การร่วมกันของเราจะเกิดขึ้นได้อย่างไรเล่า
1.64.116
येन देशः स सर्वस्तु तमोभूत इवाभवत् ।
दृष्ट्वा सृष्टं तु नीहारं ततस्तं परमर्षिणा ॥ १.६४.११६ ॥
ด้วยเหตุนั้น ทั่วทั้งบริเวณนั้นก็มืดมัวราวกับถูกความมืดปกคลุม เมื่อฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่เห็นหมอกที่ถูกเนรมิตขึ้น
1.64.117
विस्मिता साभवत्कन्या व्रीडिता च तपस्विनी ।
विद्धि मां भगवन्कन्यां सदा पितृवशानुगाम् ॥ १.६४.११७ ॥
กันยานั้นตกตะลึงและเขินอาย นักพรตหญิงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอทรงรู้ว่าข้าเป็นกันยาผู้เชื่อฟังบิดาเสมอมา"
1.64.118
त्वत्संयोगाच्च दुष्येत कन्याभावो ममाऽनघ ।
कन्यात्वे दूषिते वापि कथं शक्ष्ये द्विजोत्तम ॥ १.६४.११८ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ความเป็นกันยาของข้าจะเสียไปเพราะการร่วมกับท่าน เมื่อความเป็นกันยาเสียไปแล้ว ข้าจะทนอยู่ได้อย่างไร ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ
1.64.119
गृह गन्तुमुषे चाहं धीमन्न स्थातुमुत्सहे ।
एतत्संचिन्त्य भगवन्विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.६४.११९ ॥
ข้าปรารถนาจะกลับบ้าน ข้าแต่ผู้มีปัญญา ข้าไม่อาจทนอยู่ที่นี่ได้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ โปรดพิจารณาเรื่องนี้แล้วทำสิ่งที่ควรทำต่อไปเถิด
1.64.120
एवमुक्तवतीं तीं तु प्रीतिमानुषिसत्तमः ।
उवाच मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यति ॥ १.६४.१२० ॥
เมื่อนางกล่าวดังนี้แล้ว ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดผู้ยินดี จึงกล่าวกับนางว่า "เมื่อได้ทำสิ่งที่เป็นที่รักของข้าแล้ว เจ้าก็จะยังคงเป็นกันยาอยู่เช่นเดิม"
1.64.121
वृणीष्व च वरं भीरुं यं त्वमिच्छसि भामिनि ।
वृथा हि न प्रसादो मे भूतपूर्वः शुचिस्मिते ॥ १.६४.१२१ ॥
ขอพรเถิด หญิงผู้ขลาดเอ๋ย สิ่งใดที่เจ้าปรารถนา แม่นางผู้งาม ความโปรดปรานของเราไม่เคยสูญเปล่ามาก่อน ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์เอ๋ย
1.64.122
एवमुक्ता वरं वव्रे गात्रसौगन्ध्यमुत्तमम् ।
सचास्यै भगवान्प्रादान्मनः काङ्क्षितं प्रभुः ॥ १.६४.१२२ ॥
เมื่อตรัสเช่นนั้น นางจึงเลือกกลิ่นกายอันวิเศิดเป็นพร และพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงอำนาจก็ประทานสิ่งที่จิตของนางปรารถนา
1.64.123
ततो लब्धवरा प्रीता स्त्रीभावगुणभूषिता ।
जगाम सह संसर्गमृषिणाऽद्भुतकर्मणा ॥ १.६४.१२३ ॥
ครั้นได้รับพรแล้ว นางผู้ปิติยินดี ประดับด้วยคุณสมบัติของความเป็นสตรี ก็ไปร่วมสังวาสกับฤๅษีผู้มีกรรมอันน่าอัศจรรย์
1.64.124
तस्यास्तु योजनाद्गन्धमाजिघ्रन्त नरा भुवि ॥ १.६४.१२४ ॥
มนุษย์บนพื้นโลกได้กลิ่นหอมของนางแม้จากระยะหนึ่งโยชน์
1.64.125
तस्या योजनगन्धेति ततो नामापरं स्मृतम् ।
इति सत्यवती हृष्टा लब्ध्वा वरमनुत्तमम् ॥ १.६४.१२५ ॥
ต่อมา ก็มีการจดจำชื่ออีกชื่อหนึ่งให้แก่นาง คือโยชนคันธา ดังนี้ สัตยวดีผู้ยินดีในการได้รับพรอันยอดเยี่ยม
1.64.126
पराशरेण संयुक्ता सद्यो गर्भं सुषाव सा ।
जज्ञे च यमुनाद्वीपे पाराशर्यः स वीर्यवान् ॥ १.६४.१२६ ॥
เมื่ออยู่ร่วมกับปราศระ นางก็ตั้งครรภ์ทันที และคลอดบุตร และบนเกาะในแม่น้ำยมุนา ปาราศรยะผู้ทรงพลังนั้นก็ประสูติ
1.64.127
स मातरमनुज्ञाप्य तपस्येव मनो दधे ।
स्मृतोऽहं दर्शयिष्यामि कृत्येष्विति च सोऽब्रवीत् ॥ १.६४.१२७ ॥
เมื่อลาแม่แล้ว เขาก็ตั้งจิตมั่นอยู่กับการบำเพ็ญตบะเท่านั้น และกล่าวว่า เมื่อท่านระลึกถึงเราในยามจำเป็น เราจะปรากฏให้เห็น
1.64.128
एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् ।
न्यस्तोद्वीपे यद्बालस्तस्माद्द्वैपायनःस्मृतः ॥ १.६४.१२८ ॥
ดังนั้น ทไวปายนะจึงประสูติแก่สัตยวดีจากปราศระ เพราะทารกถูกทิ้งไว้บนเกาะ จึงได้รับการจดจำว่าทไวปายนะ
1.64.129
पादापसारिणं धर्मं स तु विद्वान्युगे युगे ।
आयुः शक्तिं च मर्त्यानां युगावस्थामवेक्ष्यच ॥ १.६४.१२९ ॥
พระองค์ผู้รู้ว่าธรรมะเสื่อมลงหนึ่งเท้าในทุกยุค จึงพิจารณาอายุขัยและกำลังของมนุษย์ และสภาพของยุคนั้น
1.64.130
ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च तथानुग्रहकाङ्क्षया ।
विव्यास वेदान्यस्मत्स तस्माद्व्यास इति स्मृतः ॥ १.६४.१३० ॥
ด้วยปรารถนาจะอวยพรพรหมาและพราหมณ์ทั้งหลาย พระองค์จึงจัดระเบียบพระเวท ด้วยเหตุนั้นพระองค์จึงได้รับการจดจำว่าวยาสะ
1.64.131
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
सुमन्तुं जैमिनिं पैलं शुकं चैव स्वमात्मजम् ॥ १.६४.१३१ ॥
โดยถือมหาภารตะเป็นพระเวทที่ห้า พระองค์สอนพระเวทแก่สุมันตุ ไชมินิ ไปละ และศุกะ บุตรของพระองค์เอง
1.64.132
प्रभुर्वरिष्ठो वरदो वैशंपायनमेव च ।
संहितास्तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकाशिताः ॥ १.६४.१३२ ॥
ผู้ทรงอำนาจ ประเสริฐที่สุด และประทานพร ทรงสอนไวศัมปายนะด้วย ด้วยท่านเหล่านั้นจึงมีการเผยแผ่ฉบับต่าง ๆ ของภารตะแยกกัน
1.64.133
तथा भीष्मः शान्तनवो गङ्गायाममितद्युतिः ।
वसुवीर्यात्समभवन्महावीर्यो महायशाः ॥ १.६४.१३३ ॥
ในทำนองเดียวกัน ภีษมะ บุตรของศานตนุ ผู้มีความรุ่งโรจน์หาที่สุดมิได้ ประสูติจากคงคาด้วยพลังของวสุ เขามีพลังยิ่งใหญ่และเกียรติยศยิ่งใหญ่
1.64.134
वैदार्थविच्च भगवानृषिर्विप्रो महायशाः ।
शूले प्रोतः पुराणर्षिरचोरश्चोरशङ्कया ॥ १.६४.१३४ ॥
ฤๅษีผู้เป็นที่เคารพ ผู้รู้ความหมายของพระเวท เป็นพราหมณ์ผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ ฤๅษีโบราณผู้นั้นถูกเสียบบนหลาว ถูกสงสัยว่าเป็นขโมย ทั้งที่ท่านมิได้เป็นขโมย
1.64.135
अणीमाण्डव्य इत्येवं विख्यातः स महायशाः ।
स धर्ममाहूय पुरा महर्षिरिदमुक्तवान् ॥ १.६४.१३५ ॥
ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นั้นมีชื่อเสียงดังนี้ว่า อณีมาณฑัพยะ ครั้งหนึ่งมหาฤๅษีผู้นั้นได้เรียกธรรมะมา และกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
1.64.136
इषीकया मया बाल्याद्विद्धा ह्येका शकुन्तिका ।
तत्किल्बिषं स्मरे धर्म नान्यत्पापमहं स्मरे ॥ १.६४.१३६ ॥
ในวัยเด็กข้าพเจ้าใช้กระบอกไม้ไผ่เสียบนกตัวเล็กตัวหนึ่งจนทะลุ ข้าพเจ้าจำความผิดนั้นได้ ข้าแต่ธรรมะ ข้าพเจ้าไม่จำบาปอื่นใดเลย
1.64.137
तन्मे सहस्रममितं कस्मान्नेहाजयत्तपः ।
गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधाद्यतः ॥ १.६४.१३७ ॥
เหตุใดตบะหนึ่งพันปีอันหาที่สุดมิได้ของข้าพเจ้าจึงไม่ชนะที่นี่ ด้วยการฆ่าพราหมณ์นั้นหนักกว่าการฆ่าสรรพสัตว์ทั้งปวง
1.64.138
तस्मात्त्वं किल्बिषादस्माच्छूद्रयोनौ जनिष्यसि ।
तेन शापेन धर्मोऽपि शूद्रयोनावजायत ॥ १.६४.१३८ ॥
เพราะเหตุนั้น เพราะความผิดนี้ เจ้าจะเกิดในครรภ์ของศูทร ด้วยคำสาปนั้น แม้ธรรมะก็เกิดในครรภ์ของศูทร
1.64.139
विद्वान्विदुररूपेण धार्मिकः किल्बिषात्ततः ।
संजयो मुनिकल्पस्तु जज्ञे सूतो गवल्गणात् ॥ १.६४.१३९ ॥
ผู้รอบรู้และเที่ยงธรรมเกิดในร่างของวิทุระ ต่อมา เพราะความผิดนั้น สัญชัยผู้คล้ายฤๅษี จึงเกิดเป็นสารถีจากคาวัลคณะ
1.64.140
सूर्याच्च कुन्तिकन्यायां जज्ञे कर्णो महाबलः ।
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्योतिताननः ॥ १.६४.१४० ॥
จากสุริยะ ในหญิงสาวชื่อกุนตี กรรณะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ประสูติ สวมเกราะตามธรรมชาติ ใบหน้าของเขาสว่างไสวด้วยตุ้มหู
1.64.141
अनुग्रहार्थं लोकानां विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
वसुदेवात्तु देवक्यां प्रादुर्भूतो महायशाः ॥ १.६४.१४१ ॥
เพื่อความโปรดปรานแก่โลกทั้งหลาย พระวิษณุผู้โลกทั้งหลายนมัสการ ผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ ได้อุบัติจากท้าววสุเทพในนางเทวกี
1.64.142
अनादिनिधनो देवः स कर्ता जगतः प्रभुः ।
अव्यक्तमक्षरं ब्रह्म प्रधानं त्रिगुणात्मकम् ॥ १.६४.१४२ ॥
พระเจ้าองค์นั้นไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดจบ ทรงเป็นผู้สร้างและเป็นเจ้าแห่งโลก ทรงเป็นสิ่งที่ยังไม่ปรากฏ เป็นพรหมันที่ไม่เสื่อมสลาย เป็นปฐมธาตุประกอบด้วยคุณทั้งสาม
1.64.143
आत्मानमव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं प्रभुम् ।
पुरुषं विश्वकर्माणं सत्वयोगं ध्रुवाक्षरम् ॥ १.६४.१४३ ॥
พระองค์คืออาตมันที่ไม่เสื่อมสูญ เป็นประกฤติ เป็นต้นกำเนิด เป็นเจ้า เป็นปุรุษะผู้สร้างกิจทั้งปวง ประกอบด้วยสัตตวะ เป็นอักษรที่มั่นคงไม่หวั่นไหว
1.64.144
अनन्तमचलं देवं हंसं नारायणं प्रभुम् ।
धातारमजमव्यक्तं यमाहुः परमव्ययम् ॥ १.६४.१४४ ॥
พระเจ้าผู้ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่หวั่นไหว เป็นหงส์ เป็นนารายณ์ เป็นเจ้า เป็นผู้ค้ำจุน ไม่มีการเกิด ไม่ปรากฏ ผู้ที่เขาเรียกกันว่าเป็นสูงสุดและไม่เสื่อมสูญ
1.64.145
कैवल्यं निर्गुणं विश्वमनादिमजमव्ययम् ।
पुरुषः स विभुः कर्ता सर्वभूतपितामहः ॥ १.६४.१४५ ॥
พระองค์คือไกวัลยะ ปราศจากคุณ คือจักรวาล ไม่มีจุดเริ่มต้น ไม่มีการเกิด ไม่เสื่อมสูญ พระองค์คือปุรุษะ ทรงแผ่ไปทั่ว เป็นผู้สร้าง เป็นปู่ของสัตว์ทั้งปวง
1.64.146
धर्मसंस्थापनार्थाय प्रजज्ञेऽन्धकवृष्णिषु ।
अस्त्रज्ञौ तु महावीर्यौ सर्वशास्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४६ ॥
เพื่อการตั้งมั่นของธรรม พระองค์จึงอุบัติในตระกูลอันธกะและวฤษณิ ทั้งสองเป็นผู้รู้อาวุธ มีพลังยิ่งใหญ่ และชำนาญในคัมภีร์ทั้งปวง
1.64.147
सात्यकिः कृतवर्मा च नारायणमनुव्रतौ ।
सत्यकाद्धृदिकाच्चैव जज्ञातेऽस्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४७ ॥
สาตยกีและกฤตวรมัน ผู้อุทิศตนต่อพระนารายณ์ ได้เกิดจากสัตยกะและหฤทิกะ ทั้งสองชำนาญในอาวุธ
1.64.148
भरद्वाजस्य च स्कन्नं द्रोण्यां शुक्रमवर्धत ।
सहर्षेरुग्रतपसस्तस्माद्द्रोणो व्यजायत ॥ १.६४.१४८ ॥
น้ำอสุจิของภรัทวาชะหลั่งลงในหม้อดินและเติบโตขึ้น จากฤๅษีผู้มีตบะกล้านั้น โทรณะจึงถือกำเนิด
1.64.149
गौतमान्मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच्छरद्वतः ।
अश्वत्थाम्नश्च जननी कृपश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१४९ ॥
จากโคตมะเกิดฝาแฝดคู่หนึ่ง จากพุ่มกกเกิดศรัทวัต มารดาของอัศวัตถามาและกฤปะผู้มีกำลังยิ่งใหญ่ก็ถือกำเนิดเช่นกัน
1.64.150
अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणादेव महाबलः ।
तथैव धृष्टद्युम्नोऽपि साक्षादग्निसमद्युतिः ॥ १.६४.१५० ॥
จากนั้นอัศวัตถามาผู้มีกำลังยิ่งใหญ่ก็ถือกำเนิดจากโทรณะ ธฤษฏทยุมนะก็เช่นกัน ถือกำเนิดเปล่งรัศมีดุจไฟที่ปรากฏเอง
1.64.151
वैताने कर्मणि तते पावकात्समजायत ।
वीरो द्रोणविनाशाय धनुरादाय वीर्यवान् ॥ १.६४.१५१ ॥
ในพิธีไวตานะซึ่งกำลังประกอบอย่างยิ่งใหญ่ วีรบุรุษผู้มีพลังได้ถือกำเนิดจากไฟ หยิบคันธนูขึ้นเพื่อทำลายโทรณะ
1.64.152
तथैव वेद्यां कृष्णापि जज्ञे तेजस्विनी शुभा ।
विभ्राजमाना वपुषा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ १.६४.१५२ ॥
ในทำนองเดียวกัน กฤษณาก็ถือกำเนิดจากแท่นบูชา งดงามและเป็นมงคล เปล่งประกายในร่างกาย ทรงความงามอันยอดเยี่ยม
1.64.153
प्रह्रादशिष्यो नग्नजित्सुबलश्चाभवत्ततः ।
तस्य प्रजा धर्महन्त्री जज्ञे देवप्रकोपनात् ॥ १.६४.१५३ ॥
ต่อมา นัคนชิตและสุพละได้เป็นศิษย์ของประหลาท เพราะการยั่วยุเทพเจ้า บุตรหลานของพวกเขาผู้ทำลายธรรมจึงถือกำเนิดขึ้น
1.64.154
गान्धारराजपुत्रोऽभूच्छकुनिः सौबलस्तथा ।
दुर्योधनस्य जननी जज्ञातेऽर्थविशारदौ ॥ १.६४.१५४ ॥
ศกุนิ โอรสของกษัตริย์แห่งคันธาระ ผู้สืบเชื้อสายจากสุพละ ก็ได้ถือกำเนิดขึ้น และมารดาของทุรโยธน์กับศกุนิทั้งสองผู้ชำนาญในเรื่องทรัพย์สมบัติ ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นเช่นกัน
1.64.155
कृष्णद्वैपायनाज्जज्ञे धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य पाण्डुश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१५५ ॥
จากกฤษณทไวปายนะ ธฤตราษฎร์ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ได้ถือกำเนิด และในนาของวิจิตรวีรยะ ปาณฑุผู้มีกำลังยิ่งใหญ่ก็ได้ถือกำเนิดขึ้นเช่นกัน
1.64.156
धर्मार्थकुशलो धीमान्मेधावी धूतकल्मषः ।
विदुरः शूद्रयोनौ तु जज्ञे द्वैपायनादपि ॥ १.६४.१५६ ॥
วิทุระผู้ชำนาญในธรรมและทรัพย์ ฉลาด มีปัญญา ความจำดี ปราศจากมลทิน ได้ถือกำเนิดจากครรภ์ของศูทรี แต่ก็เป็นบุตรของไทวปายนะด้วย
1.64.157
पाण्डोस्तु जज्ञिरे पञ्च पुत्रा देवसमाः पृथक् ।
द्वयोः स्त्रियोर्गुणज्येष्ठस्तेषामासीद्युधिष्ठिरः ॥ १.६४.१५७ ॥
ปาณฑุมีโอรสห้าองค์ ทั้งหมดเสมอเทวดา เกิดจากภรรยาทั้งสองของท่าน ในหมู่พวกเขา ยุธิษฐิระผู้เป็นพี่ใหญ่ด้วยคุณธรรม
1.64.158
धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे मारुताच्च वृकोदरः ।
इन्द्राद्धनंजयः श्रीमान्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६४.१५८ ॥
ยุธิษฐิระถือกำเนิดจากธรรม ภีมะหรือวฤโกทระถือกำเนิดจากวายุ และธนัญชัยผู้รุ่งโรจน์ ประเสริฐที่สุดในผู้ถืออาวุธทั้งปวง ถือกำเนิดจากพระอินทร์
1.64.159
जज्ञाते रूपसंपन्नावश्विभ्यां च यमावपि ।
नकुलः सहदेवश्च गुरुशुश्रूषणे रतौ ॥ १.६४.१५९ ॥
นกุลและสหเทพผู้งดงามทั้งสองถือกำเนิดจากอัศวินทั้งสอง ทั้งสองยินดีในการรับใช้ผู้เป็นครู
1.64.160
तथा पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः ।
दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुः करणस्तथा ॥ १.६४.१६० ॥
ในทำนองเดียวกัน ธฤตราษฎร์ผู้มีปัญญามีโอรสหนึ่งร้อยองค์ มีทุรโยธน์เป็นประธาน รวมทั้งยุยุตสุและกรณะ
1.64.161
ततो दुःशासनश्चैव दुःसहश्चापि भारत ।
दुर्मर्षणो विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ॥ १.६४.१६१ ॥
จากนั้นมีทุษศาสนะ ทุษสหะ ทุรมรษณะ วิกรรณะ จิตรเสนะ และวิวิงศติ ด้วย โอ ภารตะ
1.64.162
जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च एकादश महारथाः ॥ १.६४.१६२ ॥
ชยะ สัตยวรตะ ปุรุมิตระ โอ ภารตะ และยุยุตสุ บุตรของหญิงแพศย์ คนเหล่านี้คือมหารถีสิบเอ็ดคน
1.64.163
अभिमन्युः सुभद्रायामर्जुनादभ्यजायत ।
स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर्महात्मनः ॥ १.६४.१६३ ॥
อภิมันยุเกิดแก่อรชุนจากนางสุภัทรา เขาเป็นบุตรของพี่สาวของพระวาสุเทพ และเป็นหลานของปาณฑุผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
1.64.164
पाण्डवेभ्यो हि पाञ्चाल्यां द्रौपद्यां पञ्च जज्ञिरे ।
कुमारा रूपसंपन्नाः सर्वशास्त्रविशारदाः ॥ १.६४.१६४ ॥
จากเหล่าปาณฑพ โดยทางเทราปที ธิดาแห่งปัญจาละ มีบุตรห้าคนเกิดขึ้น เป็นกุมารรูปงามพร้อม ชำนาญในศาสตร์ทั้งปวง
1.64.165
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ १.६४.१६५ ॥
จากยุธิษฐิระเกิดประติวินธยะ จากวฤโกทระเกิดสุตโสมะ จากอรชุนเกิดศรุตกีรติ และจากนกุลเกิดศตานีกะ
1.64.166
तथैव सहदेवाच्च श्रुतसेनः प्रतापवान् ।
हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः ॥ १.६४.१६६ ॥
เช่นเดียวกัน จากสหเทวะเกิดศรุตเสนะผู้ทรงอานุภาพ และในป่า จากภีมะโดยนางหิฑิมพา เกิดฆโฏตกจ
1.64.167
शिखण्डी द्रुपदाज्जज्ञे कन्या पुत्रत्वभागता ।
यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूमः प्रियचिकीर्षया ॥ १.६४.१६७ ॥
จากทรุปทะเกิดศิขัณฑี ธิดาที่ได้รับสถานะเป็นบุตร ผู้ซึ่งยักษ์สถูมะทำให้เป็นชาย ด้วยปรารถนาจะทำความดีแก่นาง
1.64.168
कुरूणां विग्रहे तस्मिन्समागच्छन्बहून्यथ ।
राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे ॥ १.६४.१६८ ॥
ในการสู้รบของเหล่ากุรุครั้งนั้น ได้มีผู้มาชุมนุมมากมาย คือกษัตริย์นับแสนๆ ที่เตรียมจะรบกันในสนามศึก
1.64.169
तेषामपरिमेयानां नामधेयानि सर्वशः ।
न शक्यानि समाख्यातुं वर्षाणामयुतैरपि।
एते तु कीर्तिता मुख्या यैराख्यानमिदं ततम् ॥ १.६४.१६९ ॥
นามของบรรดาผู้นับประมาณมิได้เหล่านั้น ไม่อาจกล่าวให้ครบถ้วนได้ แม้ในหมื่นปีนับเป็นหมื่นๆ ปี แต่ผู้สำคัญเหล่านี้ได้ถูกกล่าวถึงแล้ว ซึ่งเรื่องเล่านี้ได้ถูกแผ่ขยายออกไปอย่างยาวนานโดยอาศัยพวกเขา