મહાભારત · અધ્યાય 1.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.64.1
राजोपरिचरो नाम धर्मनित्यो महीपतिः ।
बभूव मृगयाशीलः शश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः ॥ १.६४.१ ॥
ઉપરિચર નામે રાજા હતો, જે ધર્મમાં સદા સ્થિર અને પૃથ્વીનો સ્વામી હતો. તે શિકારપ્રિય હતો, અને સદા સ્વાધ્યાયમાં લીન તથા શુદ્ધ રહેતો હતો.
1.64.2
स चेदिविषयं रम्यं वसुः पौरवनन्दनः ।
इन्द्रोपदेशाज्जग्राह रमणीयं महीपतिः ॥ १.६४.२ ॥
પૌરવ વંશનો આનંદ એવો વસુ ઇન્દ્રના ઉપદેશથી તે રમણીય ચેદિ દેશ સ્વીકારી બેઠો; પૃથ્વીના સ્વામીએ તે મનોહર પ્રદેશ કબજે લીધો.
1.64.3
तमाश्रमे न्यस्तशस्त्रं निवसन्तं तपोनिधिम् ।
देवाः शक्रपुरोगा वै राजानमुपतस्थिरे ॥ १.६४.३ ॥
આશ્રમમાં શસ્ત્રો મૂકીને તપના ભંડાર સમા રહેતા તે રાજા પાસે, શક્રને આગળ રાખીને દેવો ખરેખર આવીને ઊભા રહ્યા.
1.64.4
इन्द्रत्वमर्हो राजायं तपसेत्यनुचिन्त्य वै ।
तं सान्त्वेन नृपं साक्षात्तपसः संन्यवर्तयन् ॥ १.६४.४ ॥
'આ રાજા તપથી ઇન્દ્રપદને યોગ્ય છે' એમ વિચારીને, તેમણે સાંત્વનભર્યાં વચનોથી તે રાજાને સીધા તપમાંથી પાછો વાળ્યો.
1.64.5
न संकीर्येत धर्मोऽयं पृथिव्यां पृथिवीपते ।
त्वया हि धर्मो विधृतः कृत्स्नं धारयते जगत् ॥ १.६४.५ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, પૃથ્વી પર આ ધર્મ ભેળસેળ ન થાય; કારણ કે તારા વડે ધર્મ ધારણ થયો છે, અને તે જ સમગ્ર જગતને ધારણ કરે છે.
1.64.6
देवानहं पालयिता पालय त्वं हि मानुषान् ।
लोके धर्मं पालय त्वं नित्ययुक्तः समाहितः।
धर्मयुक्तस्ततो लोकान्पुण्यान्प्राप्स्यसि शाश्वतान् ॥ १.६४.६ ॥
હું દેવોનો પાલનકર્તા છું; તું મનુષ્યોનું પાલન કર. સદા યુક્ત અને એકાગ્ર રહીને જગતમાં ધર્મનું રક્ષણ કર. ધર્મયુક્ત થઈને તું પુણ્યકારી શાશ્વત લોકો પામીશ.
1.64.7
दिविष्ठस्य भुविष्ठस्त्वं सखाभूतो मम प्रियः ।
ऊधः पृथिव्या यो देशस्तमावस नराधिप ॥ १.६४.७ ॥
સ્વર્ગમાં વસનારા મારો પ્રિય મિત્ર બનીને તું પૃથ્વી પર રહે. પૃથ્વીનો જે ફળદ્રુપ પ્રદેશ છે, હે નરાધિપ, ત્યાં જ વસ.
1.64.8
पशव्यश्चैव पुण्यश्च प्रभूतधनधान्यवान् ।
स्वारक्ष्यश्चैव सौम्यश्च भोग्यैर्भूमिगुणैर्युतः ॥ १.६४.८ ॥
આ દેશ પશુધનથી સમૃદ્ધ, પુણ્યદાયક, પુષ્કળ ધનધાન્યવાળો, સરળતાથી રક્ષી શકાય તેવો, સૌમ્ય અને ભૂમિના ભોગ્ય ગુણોથી સંપન્ન છે.
1.64.9
अर्थवानेष देशो हि धनरत्नादिभिर्युतः ।
वसुपूर्णा च वसुधा वस चेदिषु चेदिप ॥ १.६४.९ ॥
આ દેશ ખરેખર ઉપયોગી છે, ધન-રત્નાદિથી યુક્ત છે. પૃથ્વી સંપત્તિથી ભરેલી છે; ચેદી દેશમાં જ વસ.
1.64.10
धर्मशीला जनपदाः सुसंतोषाश्च साधवः ।
न च मिथ्या प्रलापोऽत्र स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १.६४.१० ॥
અહીંના જનપદો ધર્મશીલ છે; સજ્જનો અતિ સંતુષ્ટ છે. અહીં પોતાના લોકોમાં પણ ખોટી વાતો નથી; નહીંતર કેવી રીતે હોય?
1.64.11
न च पित्रा विभज्यन्ते पुत्रा गुरुहिते रताः ।
युञ्जते धुरि नो गाश्च कृशान्संधुक्षयन्ति च ॥ १.६४.११ ॥
પિતા દ્વારા પુત્રોના ભાગ પાડવામાં આવતા નથી; તેઓ વડીલોના હિતમાં રત રહે છે. તેઓ અમારી ગાયોને હળની ધૂરીમાં જોડે છે; અને દુર્બળ ગાયોને પણ પાળીને પુષ્ટ કરે છે.
1.64.12
सर्वे वर्णाः स्वधर्मस्थाः सदा चेदिषु मानद ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु यद्भवेत् ॥ १.६४.१२ ॥
ચેદી દેશમાં સર્વ વર્ણો સદા પોતપોતાના ધર્મમાં સ્થિત રહે છે. હે માનદ, ત્રણેય લોકમાં જે બની શકે તે તારાથી અજાણ્યું નથી.
1.64.13
दैवोपभोग्यं दिव्यं त्वामाकाशे स्फाटिकं महत् ।
आकाशगं त्वां मद्दत्तं विमानमुपपत्स्यते ॥ १.६४.१३ ॥
દેવોના ઉપભોગ યોગ્ય, દિવ્ય, આકાશમાં રહેલું આ મહાન સ્ફટિક વિમાન — મેં તને આપેલું આકાશગામી તે વિમાન તારું થશે.
1.64.14
त्वमेकः सर्वमर्त्येषु विमानवरमास्थितः ।
चरिष्यस्युपरिस्थो हि देवो विग्रहवानिव ॥ १.६४.१४ ॥
સર્વ મર્ત્યોમાં તું એકલો જ શ્રેષ્ઠ વિમાને આરૂઢ થઈ, ઉપર સ્થિત રહીને, મૂર્તિમંત દેવની જેમ વિચરીશ.
1.64.15
ददामि ते वैजयन्तीं मालामम्लानपङ्कजाम् ।
धारयिष्यति सङ्ग्रामे या त्वां शस्त्रैरविक्षतम् ॥ १.६४.१५ ॥
કદી ન કરમાતાં કમળોની વૈજયંતી માળા હું તને આપું છું; તે સંગ્રામમાં શસ્ત્રોથી તને અક્ષત રાખશે.
1.64.16
लक्षणं चैतदेवेह भविता ते नराधिप ।
इन्द्रमालेति विख्यातं धन्यमप्रतिमं महत् ॥ १.६४.१६ ॥
હે નરાધિપ, આ જ તારું ચિહ્ન થશે; 'ઇન્દ્રમાલા' નામે વિખ્યાત, ધન્ય, અપ્રતિમ અને મહાન થશે.
1.64.17
यष्टिं च वैणवीं तस्मै ददौ वृत्रनिषूदनः ।
इष्टप्रदानमुद्दिश्य शिष्टानां प्रतिपालिनीम् ॥ १.६४.१७ ॥
વૃત્રનો સંહારક ઇન્દ્ર તેને એક વાંસની લાકડી આપી; તે ઇષ્ટ આપવા અને શિષ્ટજનોની રક્ષા માટે હતી.
1.64.18
एवं संसान्त्व्य नृपतिं तपसः संन्यवर्तयत् ।
प्रययौ दैवतैः सार्धं कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् ॥ १.६४.१८ ॥
એ રીતે રાજાને આશ્વાસન આપી, તપમાંથી તેને પાછો વાળી, દેવોનું કાર્ય કરી ઇન્દ્ર દેવો સાથે ચાલ્યો ગયો.
1.64.19
ततस्तु राजा चेदीनामिन्द्राभरणभूषितः ।
इन्द्रदत्तं विमानं तदास्थाय प्रययौ पुरीम् ॥ १.६४.१९ ॥
પછી ચેદીઓનો રાજા ઇન્દ્રે આપેલા આભૂષણોથી શોભીને, ઇન્દ્રે આપેલા તે વિમાનમાં બેસીને નગર તરફ ગયો.
1.64.20
तस्याः शक्रस्य पूजार्थं भूमौ भूमिपतिस्तदा ।
प्रवेशं कारयामास सर्वोत्सववरं तदा ॥ १.६४.२० ॥
ત્યારે ભૂમિપતિએ ઇન્દ્રની પૂજા માટે ભૂમિ પર સર્વ ઉત્સવોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રવેશ-ઉત્સવ કરાવ્યો.
1.64.21
मार्गशीर्षे महाराज पूर्वपक्षे महामखम् ।
ततःप्रभृति चाद्यापि यष्टेः क्षितिपसत्तमैः ॥ १.६४.२१ ॥
હે મહારાજ, માર્ગશીર્ષ માસના શુક્લ પક્ષમાં આ મહાયજ્ઞ થયો; ત્યારથી આજ સુધી શ્રેષ્ઠ રાજાઓ તે કરે છે.
1.64.22
प्रवेशः क्रियते राजन्यथा तेन प्रवर्तितः ।
अपरेद्युस्ततस्तस्याः क्रियतेऽत्युच्छ्रयो नृपैः ॥ १.६४.२२ ॥
હે રાજન, તેણે જે રીતે પ્રવર્તાવ્યો તે રીતે પ્રવેશ-ઉત્સવ કરાય છે; પછી બીજા દિવસે રાજાઓ દ્વારા તેનો ઊંચો ધ્વજારોહણ કરાય છે.
1.64.23
अलङ्कृताया पिटकैर्गन्धमाल्यैश्च भूषणैः ।
माल्यदामपरिक्षिप्तां द्वात्रिंशत्किष्कुसंमिताम् ॥ १.६४.२३ ॥
પિટકો, સુગંધ, માળાઓ અને આભૂષણોથી શણગારેલું તે, માળાઓની દોરીઓથી વીંટળાયેલું, બત્રીસ કિષ્કુ જેટલું ઊંચું (બનાવાય છે).
1.64.24
उद्धृत्य पिटके चापि द्वादशारत्निकोच्छ्रये ।
महारजनवासांसि परिक्षिप्य ध्वजोत्तमम् ॥ १.६४.२४ ॥
બાર અરત્નિ ઊંચા પિટકમાં તેને ઉપાડીને, મહાન રંગીન વસ્ત્રોથી વીંટાળીને ઉત્તમ ધ્વજ (ફરકાવાય છે).
1.64.25
वासोभिरन्नपानैश्च पूजितैर्ब्राह्मणर्षभैः ।
पुण्याहं वाचयित्वाथ ध्वज उच्छ्रियते तदा ॥ १.६४.२५ ॥
વસ્ત્રો અને અન્નપાનથી સન્માનિત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે પુણ્યાહવાચન કરાવીને ત્યારે ધ્વજ ઊંચો કરાય છે.
1.64.26
शङ्खभेरीमृदङ्गैश्च संनादः क्रियते तदा ।
भगवान्पूज्यते चात्र यष्टिरूपेण वासवः ॥ १.६४.२६ ॥
ત્યારે શંખ, ભેરી અને મૃદંગનો ઘોષ કરાય છે; અહીં યષ્ટિ રૂપે ભગવાન વાસવની પૂજા થાય છે.
1.64.27
स्वयमेव गृहीतेन वसोः प्रीत्या महात्मनः ।
माणिभद्रादयो यक्षाः पूज्यन्ते दैवतैः सह ॥ १.६४.२७ ॥
મહાત્મા વસુના સ્નેહથી સ્વયં ગ્રહણ કરાયેલા (ધ્વજ) વડે મણિભદ્ર વગેરે યક્ષો દેવતાઓ સાથે પૂજાય છે.
1.64.28
नानाविधानि दानानि दत्त्वार्थिभ्यः सुहृज्जनैः ।
अलङ्कृत्वा माल्यदामैर्वस्त्रैर्नानाविधैस्तथा ॥ १.६४.२८ ॥
યાચકોને નાના પ્રકારનાં દાન આપીને, મિત્રજનોએ માળાઓ અને વિવિધ વસ્ત્રોથી પોતાને અલંકૃત કર્યા.
1.64.29
दृतिभिः सजलैः सर्वैः क्रीडित्वा नृपशासनात् ।
सभाजयित्वा राजानं कृत्वा नर्माश्रयाः कथाः ॥ १.६४.२९ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી બધા પાણીથી ભરેલી ચામડાની મશકો વડે રમ્યા; રાજાનું સન્માન કરીને હાસ્યકથાઓ કહી.
1.64.30
रमन्ते नागराः सर्वे तथा जानपदैः सह ।
सूताश्च मागधाश्चैव रमन्ते नटनर्तकाः ॥ १.६४.३० ॥
નગરજનો બધા ગ્રામજનો સાથે આનંદ માણે છે; સૂત, માગધ, નટ અને નર્તકો પણ આનંદ કરે છે.
1.64.31
प्रीत्या तु नृपशार्दूल सर्वे चक्रुर्महोत्सवम् ।
सान्तःपुरः सहामात्यः सर्वाभरणभूषितः ॥ १.६४.३१ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, પ્રીતિથી સૌએ મહોત્સવ ઊજવ્યો; અંતઃપુર અને અમાત્યો સહિત, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત થઈને.
1.64.32
महारजनवासांसि वसित्वा चेदिराट् तदा ।
जातिहिङ्गुलकेनाक्तः सदारो मुमुदे तदा ॥ १.६४.३२ ॥
ત્યારે ચેદિરાજ મોટાં લાલ વસ્ત્રો પહેરી, જાતિહિંગુલકથી લેપાઈને, પત્નીઓ સહિત આનંદ પામ્યો.
1.64.33
एवं जानपदाः सर्वे चक्रुरिन्द्रमहं वसुः ।
यथा चेदिपतिः प्रीतश्चकारेन्द्रमहं वसुः ॥ १.६४.३३ ॥
આ રીતે જનપદના સૌએ ઇન્દ્રમહોત્સવ ઊજવ્યો; વસુએ, પ્રસન્ન ચેદિપતિએ ઇન્દ્રમહોત્સવ કર્યો તેમ.
1.64.34
एतां पूजां महेन्द्रस्तु दृष्ट्वा वसुकृतां शुभाम् ।
हरिभिर्वाजिभिर्युक्तमन्तरिक्षगतं रथम् ॥ १.६४.३४ ॥
વસુએ કરેલી આ શુભ પૂજા જોઈને મહેન્દ્રે, હરિ અશ્વોથી જોડેલા, આકાશમાં ચાલતા રથ પર.
1.64.35
आस्थाय सह शच्या च वृतो ह्यप्सरसां गणैः ।
वसुना राजमुख्येन समागम्याब्रवीद्वचः ॥ १.६४.३५ ॥
શચી સાથે રથે ચઢીને, અપ્સરાઓના ગણોથી ઘેરાઈને, રાજશ્રેષ્ઠ વસુ પાસે આવીને તેમણે વચન કહ્યું.
1.64.36
ये पूजयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ।
कारयिष्यन्ति च मुदा यथा चेदिपतिर्नृपः ॥ १.६४.३६ ॥
ચેદિપતિ રાજાએ કર્યું તેમ આનંદથી પૂજા કરશે, અને ચેદિપતિ રાજાએ કરાવ્યું તેમ આનંદથી કરાવશે.
1.64.37
तेषां श्रीर्विजयश्चैव सराष्ट्राणां भविष्यति ।
तथा स्फीतो जनपदो मुदितश्च भविष्यति ॥ १.६४.३७ ॥
તેમને રાષ્ટ્રો સહિત શ્રી અને વિજય પ્રાપ્ત થશે. એ જ રીતે જનપદ સમૃદ્ધ અને આનંદિત થશે.
1.64.38
निरीतिकानि सस्यानि भवन्ति बहुधा नृप ।
राक्षसाश्च पिशाचाश्च न लुम्पन्ते कथंचन ॥ १.६४.३८ ॥
હે રાજન્, પાક અનેક રીતે આપત્તિરહિત રહેશે. રાક્ષસો અને પિશાચો કોઈ પણ રીતે તેમને હાનિ પહોંચાડશે નહીં.
1.64.39
एवं महात्मना तेन महेन्द्रेण नराधिप ।
वसुः प्रीत्या मघवता महाराजोऽभिसत्कृतः।
एवं कृत्वा महेन्द्रस्तु जगाम स्वं निवेशनम् ॥ १.६४.३९ ॥
હે નરાધિપ, તે મહાત્મા મહેન્દ્ર દ્વારા મઘવાને પ્રેમથી મહારાજ વસુનું સન્માન કર્યું. આ રીતે કરીને મહેન્દ્ર પોતાના નિવાસે ગયા.
1.64.40
उत्सवं कारयिष्यन्ति सदा शक्रस्य ये नराः ।
भूमिरत्नादिभिर्दानैस्तथा पूज्या भवन्ति ते।
वरदानमहायज्ञैस्तथा शक्रोत्सवेन च ॥ १.६४.४० ॥
જે મનુષ્યો સદા શક્રનો ઉત્સવ કરાવશે, તેઓ ભૂમિ, રત્ન વગેરેના દાનથી, વરદાન આપતા મહાયજ્ઞોથી અને શક્રોત્સવથી પૂજ્ય થશે.
1.64.41
संपूजितो मघवता वसुश्चेदीश्वरो नृपः ।
पालयामास धर्मेण चेदिस्थः पृथिवीमिमाम् ॥ १.६४.४१ ॥
મઘવાન દ્વારા સારી રીતે સન્માનિત ચેદિના અધિપતિ રાજા વસુ, ચેદિમાં રહીને ધર્મપૂર્વક આ પૃથ્વીનું પાલન કરવા લાગ્યા.
1.64.42
इन्द्रपीत्या चेदिपतिश्चकारेन्द्रमहं वसुः ।
पुत्राश्चास्य महावीर्याः पञ्चासन्नमितौजसः ॥ १.६४.४२ ॥
ઇન્દ્રની પ્રીતિથી ચેદિપતિ વસુએ ઇન્દ્રોત્સવ કર્યો. તેમને અમિત તેજસ્વી, મહાપરાક્રમી પાંચ પુત્રો થયા.
1.64.43
नानाराज्येषु च सुतान्स सम्राडभ्यषेचयत् ।
महारथो मागधानां विश्रुतो यो बृहद्रथः ॥ १.६४.४३ ॥
વિવિધ રાજ્યોમાં એ સમ્રાટે પોતાના પુત્રોનો અભિષેક કર્યો. મગધોનો મહારથી, વિખ્યાત બૃહદ્રથ.
1.64.44
प्रत्यग्रहः कुशाम्बश्च यमाहुर्मणिवाहनम् ।
मत्सिल्लश्च यदुश्चैव राजन्यश्चापराजितः ॥ १.६४.४४ ॥
પ્રત્યગ્રહ, કુશાંબ, જેને મણિવાહન કહે છે તે, મત્સિલ્લ, યદુ અને અપરાજિત રાજન્ય.
1.64.45
एते तस्य सुता राजन्राजर्षेर्भूरितेजसः ।
न्यवेशयन्नामभिः स्वैस्ते देशांश्च पुराणि च ॥ १.६४.४५ ॥
હે રાજન્, આ એ મહાતેજસ્વી રાજર્ષિના પુત્રો છે. તેમણે પોતાના નામે દેશો અને નગરો વસાવ્યાં.
1.64.46
वासवाः पञ्च राजानः पृथग्वंशाश्च शास्वताः ।
वसन्तमिन्द्रप्रासादे आकाशे स्फाटिके च तम् ॥ १.६४.४६ ॥
વસુના વંશના પાંચ રાજાઓ, જુદા વંશોવાળા અને શાશ્વત. ઇન્દ્રના મહેલમાં, આકાશમાં, સ્ફટિકના ભવનમાં તેમની સાથે રહેતા.
1.64.47
उपतस्थुर्महात्मानं गन्धर्वाप्सरसो नृपम् ।
राजोपरिचरेत्येवं नाम तस्याथ विश्रुतम् ॥ १.६४.४७ ॥
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ એ મહાત્મા રાજાની સેવા કરતાં. આ રીતે તેમનું નામ 'રાજા ઉપરિચર' તરીકે વિખ્યાત થયું.
1.64.48
पुरोपवाहिनीं तस्य नदीं शुक्तमतीं गिरिः ।
अरौत्सीच्चेतनायुक्तः कामात्कोलाहलः किल ॥ १.६४.४८ ॥
તેના નગર આગળથી વહેતી શુક્તિમતી નદીને ચેતનાયુક્ત પર્વત કોલાહલે કામવશ થઈ રોકી હતી.
1.64.49
गिरिं कोलाहलं तं तु पदा वसुरताडयत् ।
निश्चक्राम ततस्तेन प्रहारविवरेण सा ॥ १.६४.४९ ॥
વસુએ પગથી તે કોલાહલ પર્વતને પ્રહાર કર્યો; ત્યારે તે પ્રહારથી બનેલા છિદ્રમાંથી તે બહાર નીકળી.
1.64.50
तस्यां नद्यां स जनयन्मिथुनं पर्वतः स्वयम् ।
तस्माद्विमोक्षणात्प्रीता नदी राज्ञे न्यवेदयत् ॥ १.६४.५० ॥
તે નદીમાં પર્વતે પોતે જ એક જોડ (જોડિયાં) ઉત્પન્ન કર્યા; તે મુક્તિથી પ્રસન્ન થઈ નદીએ રાજાને નિવેદન કર્યું.
1.64.51
महिषी भविता कन्या पुमान्सेनापतिर्भवेत् ।
शुक्तिमत्या वचःश्रुत्वा दृष्ट्वा तौ राजसत्तमः ॥ १.६४.५१ ॥
"કન્યા મહિષી (પટરાણી) થશે, પુરુષ સેનાપતિ થશે." શુક્તિમતીનું વચન સાંભળીને અને તે બંનેને જોઈને તે શ્રેષ્ઠ રાજા (પ્રસન્ન થયો).
1.64.52
यः पुमानभवत्तत्र तं स राजर्षिसत्तमः ।
वसुर्वसुप्रदश्चक्रे सेनापतिमरिन्दमः ॥ १.६४.५२ ॥
ત્યાં જે પુરુષ (બાળક) થયો, તેને તે શ્રેષ્ઠ રાજર્ષિ, ધન આપનાર, શત્રુદમન વસુએ સેનાપતિ બનાવ્યો.
1.64.53
चकार पत्नीं कन्यां तु तथा तां गिरिकां नृपः ।
वसोः पत्नी तु गिरिका कामकालं न्यवेदयत् ॥ १.६४.५३ ॥
રાજાએ તે કન્યા ગિરિકાને પત્ની બનાવી. વસુની પત્ની ગિરિકાએ પછી પોતાનો કામકાળ (ઋતુકાળ) નિવેદન કર્યો.
1.64.54
ऋतुकालमनुप्राप्ता स्नाता पुंसवने शुचिः ।
तदहः पितरश्चैनपूचुर्जहि मृगानिति ॥ १.६४.५४ ॥
ઋતુકાળ આવતાં, સ્નાન કરીને પુંસવન માટે શુચિ થયેલી તેને તે દિવસે પિતૃઓએ કહ્યું, "મૃગોને મારી નાખ."
1.64.55
तं राजसत्तमं प्रीतास्तदा मतिमतां वरः ।
स पितॄणां नियोगेन तामतिक्रम्य पार्थिवः ॥ १.६४.५५ ॥
પિતૃઓની આજ્ઞાથી રાજા તેને ઓળંગી ગયો; ત્યારે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજશ્રેષ્ઠને પ્રસન્ન થયેલા…
1.64.56
चकार मृगयां कामी गिरिकामेव संस्मरन् ।
अतीव रूपसंपन्नां साक्षाच्छ्रियमिवापराम् ॥ १.६४.५६ ॥
કામાસક્ત થઈને એ ગિરિકાનું જ સ્મરણ કરતાં તેણે શિકાર કર્યો; તે અતિ રૂપવતી હતી, જાણે સાક્ષાત બીજી લક્ષ્મી.
1.64.57
अशोकैश्चम्पकैश्चूतैरनेकैरतिमुक्तकैः ।
पुन्नागैः कर्णिकारैश्च बकुलैर्दिव्यपाटलैः ॥ १.६४.५७ ॥
અશોક, ચંપક, આંબા, અનેક અતિમુક્તક, પુન્નાગ, કર્ણિકાર, બકુલ અને દિવ્ય પાટલ વૃક્ષોથી…
1.64.58
पनसैर्नारिकेलैश्च चन्दनैश्चार्जुनैस्तथा ।
एतै रम्यैर्महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्युतम् ॥ १.६४.५८ ॥
ફણસ, નારિયેળ, ચંદન અને અર્જુન વૃક્ષોથી, આ રમણીય મહાવૃક્ષોથી, પવિત્ર અને મીઠાં ફળોથી યુક્ત…
1.64.59
कोकिलाकुलसन्नादं मत्तभ्रमरनादितम् ।
वसन्तकाले तत्पश्यन्वनं चैत्ररथोपमम् ॥ १.६४.५९ ॥
વસંત ઋતુમાં કોયલોના ટહુકાથી ભરેલા, મત્ત ભમરાઓના ગુંજારવથી ગુંજતા, ચૈત્રરથ સમાન તે વનને જોતાં…
1.64.60
मन्मथाभिपरीतात्मा नापश्यद्गिरिकां तदा ।
अपश्यन्कामसंतप्तश्चरमाणो यदृच्छया ॥ १.६४.६० ॥
મન્મથથી ઘેરાયેલા મનવાળા તેણે ત્યારે એ ગિરિકાને જોઈ નહીં; કામતાપથી પીડિત થઈ, યદૃચ્છાએ ફરતાં તે જોતો રહ્યો નહીં.
1.64.61
पुष्पसंछन्नशाखाग्रं पल्लवैरुपशोभितम् ।
अशोकस्तबकैश्छन्नं रमणीयमपश्यत ॥ १.६४.६१ ॥
ફૂલોથી ઢંકાયેલા ડાળીના છેડા, કૂંપળોથી શોભિત, અશોકના ગુચ્છોથી આચ્છાદિત એક રમણીય સ્થાન તેણે જોયું.
1.64.62
अधस्यात्तस्य छायायां सुखासीनो नराधिपः ।
मधुगन्धैश्च संयुक्तं पुष्पगन्धमनोहरम् ॥ १.६४.६२ ॥
તેની છાયામાં સુખેથી બેઠેલા રાજાએ મધની સુગંધ અને ફૂલોની સુવાસથી મનોહર એવું સ્થાન જોયું.
1.64.63
वायुना प्रेर्यमाणस्तु धूम्राय मुदमन्वगात् ।
भार्यां चिन्तयमानस्य मन्मथाग्निरवर्धत।
तस्य रेतः प्रचस्कन्द चरतो गहने वने ॥ १.६४.६३ ॥
પવનથી પ્રેરાઈને તે ધૂમ્રાના સુખ તરફ ગયો; પત્નીનું ચિંતન કરતાં તેનો મન્મથાગ્નિ વધ્યો. ગાઢ વનમાં વિચરતાં તેનું રેતસ્ સ્ખલિત થયું.
1.64.64
स्कन्नमात्रं च तद्रेतो वृक्षपत्रेण भूमिपः ।
प्रतिजग्राह मिथ्या मे न पतेद्रेत इत्युत ॥ १.६४.६४ ॥
પડતાં જ તે રેતસ્ને રાજાએ વૃક્ષના પાંદડામાં ઝીલી લીધું; 'મારું રેતસ્ વ્યર્થ ન પડે' એમ વિચારીને.
1.64.65
अङ्गुलीयेन शुक्लस्य रक्षां च विदधे नृपः ।
अशोकस्तबकै रक्तैः पल्लवैश्चाप्यबन्धयत् ॥ १.६४.६५ ॥
રાજાએ તે શુક્લનું વીંટી વડે રક્ષણ કર્યું; લાલ અશોકના ગુચ્છો અને કૂંપળોથી તેને બાંધ્યું.
1.64.66
इदं मिथ्या परिस्कन्नं रेतो मे न भवेदिति ।
ऋतुश्च तस्याः पत्न्या मे न मोघः स्यादिति प्रभुः ॥ १.६४.६६ ॥
'મારું આ રેતસ્ વ્યર્થ ઢોળાયેલું ન થાય, અને મારી પત્નીનો ઋતુકાળ પણ નિષ્ફળ ન થાય' એમ તે પ્રભુ રાજાએ વિચાર્યું.
1.64.67
संचिन्त्यैवं तदा राजा विचार्य च पुनःपुनः ।
अमोघत्वं च विज्ञाय रेतसो राजसत्तमः ॥ १.६४.६७ ॥
આ રીતે વિચારીને રાજાએ વારંવાર વિચાર કર્યો, અને વીર્ય નિષ્ફળ નહીં જાય એમ જાણ્યું; તે શ્રેષ્ઠ રાજા (આશ્વસ્ત થયો).
1.64.68
शुक्रप्रस्थापने कालं महिष्या प्रसमीक्ष्य वै ।
अभिमन्त्र्याथ तच्छुक्रमारात्तिष्ठन्तमाशुगम् ॥ १.६४.६८ ॥
રાણીનો ઋતુકાળ બરાબર જોઈને, પછી તે વીર્યને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને, દૂર ઊભેલા તે વેગવાન (બાજને) (જોયો).
1.64.69
सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्वज्ञो गत्वा श्येनं ततोऽब्रवीत् ।
मत्प्रियार्थमिदं सौम्य शुक्रं मम गृहं नय ॥ १.६४.६९ ॥
સૂક્ષ્મ ધર્મ અને અર્થનું તત્ત્વ જાણનાર તે રાજા બાજ પાસે જઈને બોલ્યો, "હે સૌમ્ય, મારા પ્રિય માટે આ વીર્ય મારા ઘરે લઈ જા."
1.64.70
गिरिकायाः प्रयच्छाशु तस्या ह्यार्तवमद्य वै ।
गृहीत्वा तत्तदा श्येनस्तूर्णमुत्पत्य वेगवान् ॥ १.६४.७० ॥
"ગિરિકાને ઝડપથી આપ, કારણ કે આજે તેના ઋતુ માટે આ છે." તે લઈને તે સમયે વેગવાન બાજ ઝડપથી ઊડી ગયો.
1.64.71
जवं परममास्थाय प्रदुद्राव विहंगमः ।
तमपश्यदथायान्तं श्येनं श्येनस्तथाऽपरः ॥ १.६४.७१ ॥
પરમ વેગ અપનાવીને તે પક્ષી દોડી ગયું. ત્યારે તેણે આવતા તે બાજને જોયો; બીજા બાજે પણ તેવી રીતે (જોયો).
1.64.72
अभ्यद्रवच्च तं सद्यो दृष्ट्वैवामिषशङ्कया ।
तुण्डयुद्धमथाकाशे तावुभौ संप्रचक्रतुः ॥ १.६४.७२ ॥
માંસની શંકાથી તેને જોતાં જ બીજો તરત તેના પર ધસી ગયો. પછી આકાશમાં બંનેએ ચાંચથી યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
1.64.73
युद्ध्यतोरपतद्रेतस्तच्चापि यमुनाम्भसि ।
तत्राद्रिकेति विख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ॥ १.६४.७३ ॥
લડતા એ બંનેનું વીર્ય યમુનાના જળમાં પડ્યું. ત્યાં બ્રહ્મશાપથી અદ્રિકા નામની વિખ્યાત શ્રેષ્ઠ અપ્સરા હતી.
1.64.74
मीनभावमनुप्राप्ता बभूव यमुनाचरी ।
श्येनपादपरिभ्रष्टं तद्वीर्यमथ वासवम् ॥ १.६४.७४ ॥
માછલીનું રૂપ ધારણ કરીને તે યમુનામાં વિચરનારી બની. બાજના પંજામાંથી પડી ગયેલું વસુનું તે વીર્ય.
1.64.75
जग्राह तरसोपेत्य साऽद्रिका मत्स्यरूपिणी ।
कदाचिदपि मत्सीं तां बबन्धुर्मत्स्यजीविनः ॥ १.६४.७५ ॥
માછલીના રૂપવાળી અદ્રિકાએ વેગથી પાસે આવીને તે ગ્રહણ કર્યું. એકવાર માછીમારોએ તે માદા માછલીને પકડી.
1.64.76
मासे च दशमे प्राप्ते तदा भरतसत्तम ।
उज्जह्रुरुदरात्तस्याः स्त्रीं पुमांसं च मानुषौ ॥ १.६४.७६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, દસમો મહિનો આવતાં તેના ઉદરમાંથી તેઓએ એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ, બે મનુષ્યોને બહાર કાઢ્યા.
1.64.77
आश्चर्यभूतं तद्गत्वा राज्ञेऽथ प्रत्यवेदयन् ।
काये मत्स्या इमौ राजन्संभूतौ मानुषाविति ॥ १.६४.७७ ॥
તે આશ્ચર્ય રાજા પાસે જઈને તેઓએ જણાવ્યું. હે રાજન, માછલીના શરીરમાંથી આ બે મનુષ્યો જન્મ્યા છે.
1.64.78
तयोः पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस्तदा ।
स मत्स्यो नाम राजासीद्धार्मिकः सत्यसङ्गरः ॥ १.६४.७८ ॥
તે બંનેમાંથી પુરુષને ત્યારે રાજા ઉપરિચરે સ્વીકાર્યો. તે ધાર્મિક અને સત્યપ્રતિજ્ઞ રાજા મત્સ્ય નામે પ્રખ્યાત થયો.
1.64.79
साऽप्सरा मुक्तशापा च क्षणेन समपद्यत ।
या पुरोक्ता भगवता तिर्यग्योनिगता शुभा ॥ १.६४.७९ ॥
શાપમુક્ત થયેલી તે અપ્સરા એક ક્ષણમાં પોતાનું રૂપ પાછું પામી; પૂર્વે ભગવાને તિર્યગ્યોનિમાં ગયેલી શુભા કહી હતી તે જ એ હતી.
1.64.80
मानुषौ जनयित्वा त्वं शापमोक्षमवाप्स्यसि ।
ततः साजनयित्वा तौ विशस्ता मत्स्यघातिभिः ॥ १.६४.८० ॥
બે માનવ સંતાનો જન્માવીને તું શાપમુક્તિ પામીશ. પછી તેણે તેમને જન્મ આપ્યો અને માછીમારોએ તેને મારી નાખી.
1.64.81
संत्यज्य मत्स्यरूपं सा दिव्यं रूपमवाप्य च ।
सिद्धर्षिचारणपथं जगामाथ वराप्सराः ॥ १.६४.८१ ॥
મત્સ્યરૂપ ત્યજીને દિવ્ય રૂપ પામી તે શ્રેષ્ઠ અપ્સરા સિદ્ધ, ઋષિ અને ચારણોના માર્ગે ચાલી ગઈ.
1.64.82
सा कन्या दुहिता तस्या मत्स्या मत्स्यसगन्धिनी ।
राज्ञा दत्ता च दाशाय कन्येयं ते भवत्विति ॥ १.६४.८२ ॥
તે કન્યા, તેની પુત્રી — માછલીથી જન્મેલી, માછલી જેવી ગંધવાળી. રાજાએ તેને 'આ કન્યા તારી થાઓ' કહીને માછીમારને આપી.
1.64.83
रूपसत्वसमायुक्ता सर्वैः समुदिता गुणैः ।
सा तु सत्यवती नाम मत्स्यघात्यभिसंश्रयात् ॥ १.६४.८३ ॥
રૂપ અને સત્ત્વથી યુક્ત, સર્વ ગુણોથી સંપન્ન તે માછીમારના આશ્રયને કારણે સત્યવતી નામથી જાણીતી થઈ.
1.64.84
आसीत्सा मत्स्यगन्धैव कंचित्कालं शुचिस्मिता ।
शुश्रूषार्थं पितुर्नावं वाहयन्तीं जले च ताम् ॥ १.६४.८४ ॥
કેટલોક સમય તે માછલીની ગંધવાળી જ રહી; શુચિસ્મિતા. પિતાની સેવા માટે તે પાણીમાં હોડી ચલાવતી.
1.64.85
तीर्थयात्रां परिक्रामन्नपश्यद्वै पराशरः ।
अतीव रूपसंपन्नां सिद्धानामपि काङ्क्षिताम् ॥ १.६४.८५ ॥
તીર્થયાત્રા કરતા ફરતા પરાશરે અત્યંત રૂપવતી, સિદ્ધોને પણ ઇચ્છનીય એવી એક સ્ત્રીને જોઈ.
1.64.86
दृष्ट्वैव स च तां धीमांश्चकमे चारुहासिनीम् ।
दिव्यां तां वासवीं कन्यां रम्भोरूं मुनिपुङ्गवः ॥ १.६४.८६ ॥
તે બુદ્ધિમાન મુનિશ્રેષ્ઠે સુંદર હસતી તે સ્ત્રીને જોતાં જ તેની કામના કરી — તે દિવ્ય વાસવી કન્યાની, કેળના થડ જેવી જાંઘોવાળીની.
1.64.87
संभवं चिन्तयित्वा तां ज्ञात्वा प्रोवाच शक्तिजः ।
क्व कर्णधारो नौर्येन नीयते ब्रूहि भामिनि ॥ १.६४.८७ ॥
તેના વિશે વિચારીને અને તે કોણ છે તે જાણીને શક્તિના પુત્રે કહ્યું — "હે ભામિની, આ નાવ ચલાવનાર સુકાની ક્યાં છે? કહે."
1.64.88
अनपत्यस्य दाशस्य सुता तत्प्रियकाम्यया ।
सहस्रजनसंपन्ना नौर्मया वाह्यते द्विज ॥ १.६४.८८ ॥
"હે દ્વિજ, નિઃસંતાન દાશની પુત્રી હું છું; તેમના પ્રિયની ઇચ્છાથી, હજાર લોકોને વહન કરવા સક્ષમ આ નાવ હું ચલાવું છું."
1.64.89
शोभनं वासवि शुभे किं चिरायसि वाह्यताम् ।
कलशं भविता भद्रे सहस्रार्धेन संमितम् ॥ १.६४.८९ ॥
"હે વાસવી, શુભે, આ તો સારું છે; કેમ વિલંબ કરે છે? નાવ ચાલવા દે. હે ભદ્રે, આ હજારના અર્ધા માપનો કળશ થશે."
1.64.90
अहं शेषो भिविष्यामि नीयतामचिरेण वै ।
मत्स्यगन्धा तथेत्युक्त्वा नावं वाहयतां जले ॥ १.६४.९० ॥
"હું શેષ થઈશ; જલદી આ લઈ જવાય." "તથાસ્તુ" એમ કહીને મત્સ્યગંધાએ પાણીમાં નાવ ચલાવી.
1.64.91
वीक्षमाणं मुनिं दृष्ट्वा प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
मत्स्यगन्धेति मामाहुर्दाशराजसुतां जनाः ॥ १.६४.९१ ॥
મુનિને જોતાં તે ત્યારે આ વચન બોલી. લોકો મને મત્સ્યગંધા, દાશરાજની પુત્રી કહે છે.
1.64.92
जन्म शोकाभितप्तायाः कथं ज्ञास्यसि कथ्यताम् ।
दिव्यज्ञानेन दृष्टं हि दृष्टमात्रेण ते वपुः ॥ १.६४.९२ ॥
શોકથી પીડિત મારો જન્મ તું કેવી રીતે જાણીશ? કહે. દિવ્ય જ્ઞાનથી, તારું શરીર જોતાં જ તેં જાણ્યું છે.
1.64.93
प्रणयग्रहणार्थाय वक्ष्येव वासवि तच्छृणु ।
बर्हिषद इति ख्याताः पितरः सोमपास्तुते ॥ १.६४.९३ ॥
તારો સ્નેહ મેળવવા માટે જ કહું છું, હે વાસવી, તે સાંભળ. બર્હિષદ નામે પ્રખ્યાત, સોમ પીનારા પિતૃઓ તેઓ.
1.64.94
तेषां त्वं मानसी कन्या अच्छोदा नाम विश्रुता ।
अच्छोदं नाम तद्दिव्यं सरो यस्मात्समुत्थितम् ॥ १.६४.९४ ॥
તેઓની તું માનસી કન્યા છે, અચ્છોદા નામે વિખ્યાત. તે દિવ્ય સરોવર અચ્છોદ નામનું છે, જેમાંથી તે ઉત્પન્ન થયું.
1.64.95
त्वया न दृष्टपूर्वास्तु पितरस्ते कदाचन ।
संभूता मनसा तेषां पितॄन्स्वान्नाभिजानती ॥ १.६४.९५ ॥
તેં તે પિતૃઓને ક્યારેય જોયા નથી. મનથી તેમનાથી જન્મી હોવા છતાં તું તારા પોતાના પિતૃઓને જાણતી ન હતી.
1.64.96
सा त्वन्यं पितरं वव्रे स्वानतिक्रम्य तान्पितॄन् ।
नाम्ना वसुरिति ख्यातं मनुपुत्रं दिवि स्थितम् ॥ १.६४.९६ ॥
પરંતુ તે પોતાના તે પિતૃઓને વટાવીને બીજા પિતાને વર્યો. વસુ નામે વિખ્યાત, સ્વર્ગમાં રહેલા મનુના પુત્રને.
1.64.97
अद्रिकाऽप्सरसा युक्तं विमाने दिवि विष्ठितम् ।
सा तेन व्यभिचारेण मनसा कामचारिणी ॥ १.६४.९७ ॥
સ્વર્ગમાં વિમાનમાં બેઠેલા તેની સાથે અદ્રિકા નામની અપ્સરા હતી. તે વ્યભિચારથી તે મનની ઇચ્છા મુજબ વિચરનારી બની.
1.64.98
पितरं प्रार्थयित्वाऽन्यं योगाद्भष्टा पपात सा ।
अपश्यत्पतमाना सा विमानत्रयमन्तिकात् ॥ १.६४.९८ ॥
બીજા પતિની ઇચ્છા કરીને યોગથી ભ્રષ્ટ થઈ તે પડી. પડતાં તેણે નજીક ત્રણ વિમાનો જોયાં.
1.64.99
त्रसरेणुप्रमाणांस्तांस्तत्रापश्यत्स्वकान्पितॄन् ।
सुसूक्ष्मानपरिव्यक्तानङ्गैरङ्गेष्विवाहितान् ॥ १.६४.९९ ॥
ત્યાં તેણે પોતાના પિતૃઓને ધૂળના કણ જેટલા અતિ સૂક્ષ્મ અને અસ્પષ્ટ જોયા, જાણે તેમના અંગો અંગોમાં સમાયેલા હોય.
1.64.100
तातेति तानुवाचार्ता पतन्ती सा ह्यधोमुखी ।
तैरुक्ता सा तु माभैषीस्तेन सा संस्थिता दिवि ॥ १.६४.१०० ॥
'તાત' કહીને દુઃખી થઈને નીચે મુખ કરીને પડતાં તેણે તેમને કહ્યું. તેઓએ કહ્યું, 'ડર નહીં.' તેથી તે સ્વર્ગમાં સ્થિર રહી.
1.64.101
ततः प्रसादयामास स्वान्पितॄन्दीनया गिरा ।
तामूचुः पितरः कन्यां भ्रैष्टश्वर्यां व्यतिक्रमात् ॥ १.६४.१०१ ॥
પછી તેણે દીન વાણીથી પોતાના પિતૃઓને પ્રસન્ન કર્યા. ઐશ્વર્ય ગુમાવેલી, મર્યાદા ઓળંગેલી તે કન્યાને પિતૃઓએ કહ્યું.
1.64.102
भ्रष्टैश्वर्या स्वदोषेण पतसि त्वं शुचिस्मिते ।
यैरारभन्ते कर्माणि शरीरैरिह देवताः ॥ १.६४.१०२ ॥
'હે શુચિસ્મિતા, પોતાના દોષથી ઐશ્વર્ય ગુમાવીને તું પડે છે. જે શરીરોથી દેવતાઓ અહીં કર્મો આરંભે છે, તેમનાથી જ તું પડે છે.'
1.64.103
तैरेव तत्कर्मफलं प्राप्नुवन्ति स्म देवताः ।
मनुष्यास्त्वन्यदेहेन शुभाशुभमिति स्थितिः ॥ १.६४.१०३ ॥
દેવતાઓ એ જ શરીરથી પોતાના કર્મનું ફળ પામે છે; મનુષ્યો બીજા દેહથી શુભાશુભ ફળ પામે છે. આ જ સ્થિતિ છે.
1.64.104
सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे ।
तस्मात्त्वं पतसे पुत्रि प्रेत्यत्वं प्राप्स्यसे फलम् ॥ १.६४.१०४ ॥
દેવત્વમાં કર્મનાં ફળ તરત ફળે છે; મનુષ્ય-જન્મમાં મૃત્યુ પછી ફળે છે. તેથી હે પુત્રી, તું પડી રહી છે; મૃત્યુ પછી તને તારું ફળ મળશે.
1.64.105
पितृहीना तु कन्या त्वं वसोर्हि त्वं सुता मता ।
मत्स्ययोनौ समुत्पन्ना सुताराज्ञो भविष्यसि ॥ १.६४.१०५ ॥
તું પિતા વિનાની કન્યા છે; છતાં તું વસુની પુત્રી માનવામાં આવી છે. મત્સ્ય-યોનિમાં જન્મીને તું રાજાની પુત્રી બનીશ.
1.64.106
अद्रिका मत्स्यरूपाऽभूद्गङ्गायमनुसङ्गमे ।
पराशरस्य दायादं त्वं पुत्रं जनयिष्यसि ॥ १.६४.१०६ ॥
અદ્રિકા મત્સ્યરૂપે ગંગા-યમુનાના સંગમે હતી. તું પરાશરના વારસદાર પુત્રને જન્મ આપીશ.
1.64.107
यो वेदमेकं ब्रह्मर्षिश्चतुर्धा विबजिष्यति ।
महाभिषक्सुतस्यैव शन्तनोः कीर्तिवर्धनम् ॥ १.६४.१०७ ॥
જે બ્રહ્મર્ષિ એક વેદને ચાર ભાગમાં વહેંચશે, તે મહાભિષકના પુત્ર શંતનુની કીર્તિ વધારશે.
1.64.108
ज्येष्ठं चित्राङ्गदं वीरं चित्रवीरं च विश्रुतम् ।
एतान्सूत्वा सुपुत्रांस्त्वं पुनरेव गमिष्यसि ॥ १.६४.१०८ ॥
જ્યેષ્ઠ વીર ચિત્રાંગદ અને પ્રસિદ્ધ ચિત્રવીર્ય — આ સુપુત્રોને જન્મ આપીને તું ફરી જઈશ.
1.64.109
व्यतिक्रमात्पितॄणां च प्राप्स्यसे जन्म कुत्सितम् ।
अस्यैव राज्ञस्त्वं कन्या ह्यद्रिकायां भविष्यसि ॥ १.६४.१०९ ॥
પિતૃઓના ઉલ્લંઘનને કારણે તને નિંદનીય જન્મ પ્રાપ્ત થશે. આ જ રાજાની કન્યા રૂપે, અદ્રિકાના ગર્ભમાં તું જન્મીશ.
1.64.110
अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा ।
एवमुक्ता पुरा तैस्त्वं जाता सत्यवती शुभा ॥ १.६४.११० ॥
અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપરમાં તું મત્સ્યયોનિમાં જન્મીશ. પૂર્વે તેમણે એમ કહ્યું હતું, અને એ રીતે શુભ સત્યવતી જન્મી.
1.64.111
अद्रिकेत्यभिविख्याता ब्रह्मशापाद्वराप्सरा ।
मीनभावमनुप्राप्ता त्वं जनित्वा गता दिवम् ॥ १.६४.१११ ॥
અદ્રિકા નામે વિખ્યાત એ શ્રેષ્ઠ અપ્સરા બ્રહ્મશાપથી મત્સ્યભાવ પામી. જન્મ આપીને તું સ્વર્ગે ગઈ.
1.64.112
तस्यां जातासि सा कन्या राज्ञो वीर्येण चैवहि ।
तस्माद्वासवि भद्रं ते याचे वंशकरं सुतम् ॥ १.६४.११२ ॥
તેનાથી જ, રાજાના વીર્યથી તું કન્યા રૂપે જન્મી છે. તેથી, હે વાસવી, તારું કલ્યાણ થાઓ; હું વંશ ચલાવનાર પુત્ર માગું છું.
1.64.113
संगमं मम कल्याणि कुरुष्वेत्यभ्यभाषत ॥ १.६४.११३ ॥
હે કલ્યાણી, મારી સાથે સંગમ કર — એમ તેણે તેને કહ્યું.
1.64.114
विस्मयाविष्टसर्वाङ्गी जातिस्मरणतां गता ।
साब्रवीत्पश्य भगवन्परपारे स्थितानृषीन् ॥ १.६४.११४ ॥
વિસ્મયથી સર્વ અંગો આવૃત થઈ, જન્મનું સ્મરણ પામીને તે બોલી — "હે ભગવન્, સામે કાંઠે ઊભેલા ઋષિઓને જુઓ."
1.64.115
आवयोर्दृष्टयोरेभिः कथं नु स्यात्समागमः ।
एवं तयोक्तो भगवान्नीहारमसृजत्प्रभुः ॥ १.६४.११५ ॥
અમે બંનેને આ લોકો જુએ તો મિલન કેવી રીતે થાય? આ રીતે તેના વડે કહેવાયેલા ભગવાન પ્રભુએ ધુમ્મસ સર્જ્યું.
1.64.116
येन देशः स सर्वस्तु तमोभूत इवाभवत् ।
दृष्ट्वा सृष्टं तु नीहारं ततस्तं परमर्षिणा ॥ १.६४.११६ ॥
જેથી તે આખો પ્રદેશ જાણે અંધકારમય થઈ ગયો. ત્યારે તે પરમ ઋષિએ સર્જાયેલું તે ધુમ્મસ જોયું.
1.64.117
विस्मिता साभवत्कन्या व्रीडिता च तपस्विनी ।
विद्धि मां भगवन्कन्यां सदा पितृवशानुगाम् ॥ १.६४.११७ ॥
તે કન્યા વિસ્મિત અને લજ્જિત થઈ. તપસ્વિની બોલી: "હે ભગવન્, મને સદા પિતાના વશમાં ચાલનારી કન્યા જાણો."
1.64.118
त्वत्संयोगाच्च दुष्येत कन्याभावो ममाऽनघ ।
कन्यात्वे दूषिते वापि कथं शक्ष्ये द्विजोत्तम ॥ १.६४.११८ ॥
તમારા સંયોગથી મારું કન્યાત્વ દૂષિત થશે, હે નિષ્પાપ. કન્યાત્વ દૂષિત થયા પછી હું કેવી રીતે રહી શકીશ, હે દ્વિજોત્તમ?
1.64.119
गृह गन्तुमुषे चाहं धीमन्न स्थातुमुत्सहे ।
एतत्संचिन्त्य भगवन्विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ १.६४.११९ ॥
મારે ઘરે જવું છે, હે બુદ્ધિમાન; અહીં રહેવાની મારી હિંમત નથી. આ વિચારીને, હે ભગવન્, પછી જે ઉચિત હોય તે કરો.
1.64.120
एवमुक्तवतीं तीं तु प्रीतिमानुषिसत्तमः ।
उवाच मत्प्रियं कृत्वा कन्यैव त्वं भविष्यति ॥ १.६४.१२० ॥
તે આમ બોલી ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ઋષિશ્રેષ્ઠે તેને કહ્યું: "મારું પ્રિય કાર્ય કરીને પણ તું કન્યા જ રહીશ."
1.64.121
वृणीष्व च वरं भीरुं यं त्वमिच्छसि भामिनि ।
वृथा हि न प्रसादो मे भूतपूर्वः शुचिस्मिते ॥ १.६४.१२१ ॥
હે ભામિની, ભીરુ, તને જે વર ગમે તે પસંદ કર. હે શુચિસ્મિતે, મારી કૃપા પહેલાં ક્યારેય વ્યર્થ ગઈ નથી.
1.64.122
एवमुक्ता वरं वव्रे गात्रसौगन्ध्यमुत्तमम् ।
सचास्यै भगवान्प्रादान्मनः काङ्क्षितं प्रभुः ॥ १.६४.१२२ ॥
આમ કહેવાતાં તેણે શરીરની ઉત્તમ સુગંધનો વર પસંદ કર્યો. તે ભગવાન પ્રભુએ તેને તેના મનની ઇચ્છા પ્રમાણે આપ્યું.
1.64.123
ततो लब्धवरा प्रीता स्त्रीभावगुणभूषिता ।
जगाम सह संसर्गमृषिणाऽद्भुतकर्मणा ॥ १.६४.१२३ ॥
પછી વર મેળવીને આનંદિત થયેલી, સ્ત્રીગુણોથી શોભિત તે અદ્ભુત કર્મો કરનાર ઋષિ સાથે સંસર્ગ માટે ગઈ.
1.64.124
तस्यास्तु योजनाद्गन्धमाजिघ्रन्त नरा भुवि ॥ १.६४.१२४ ॥
તેની સુગંધ એક યોજન દૂરથી પણ પૃથ્વી પરના માણસો સૂંઘતા.
1.64.125
तस्या योजनगन्धेति ततो नामापरं स्मृतम् ।
इति सत्यवती हृष्टा लब्ध्वा वरमनुत्तमम् ॥ १.६४.१२५ ॥
પછી તેનું બીજું નામ 'યોજનગંધા' તરીકે સ્મરણ કરાયું. આ રીતે સત્યવતી ઉત્તમ વર પામીને હર્ષિત થઈ.
1.64.126
पराशरेण संयुक्ता सद्यो गर्भं सुषाव सा ।
जज्ञे च यमुनाद्वीपे पाराशर्यः स वीर्यवान् ॥ १.६४.१२६ ॥
પરાશર સાથે સંયોગ થતાં તેણે તરત જ ગર્ભ ધારણ કરીને પ્રસવ કર્યો. યમુનાના દ્વીપ પર પરાશરનો તે પરાક્રમી પુત્ર જન્મ્યો.
1.64.127
स मातरमनुज्ञाप्य तपस्येव मनो दधे ।
स्मृतोऽहं दर्शयिष्यामि कृत्येष्विति च सोऽब्रवीत् ॥ १.६४.१२७ ॥
તેમણે માતાની અનુજ્ઞા લઈને તપમાં જ મન લગાવ્યું; જરૂરના સમયે સ્મરણ કરશો તો હું દર્શન આપીશ, એમ પણ કહ્યું.
1.64.128
एवं द्वैपायनो जज्ञे सत्यवत्यां पराशरात् ।
न्यस्तोद्वीपे यद्बालस्तस्माद्द्वैपायनःस्मृतः ॥ १.६४.१२८ ॥
આ રીતે પરાશરથી સત્યવતીમાં દ્વૈપાયનનો જન્મ થયો; દ્વીપ પર મૂકાયેલા બાળક હોવાથી તેઓ દ્વૈપાયન તરીકે ઓળખાયા.
1.64.129
पादापसारिणं धर्मं स तु विद्वान्युगे युगे ।
आयुः शक्तिं च मर्त्यानां युगावस्थामवेक्ष्यच ॥ १.६४.१२९ ॥
દરેક યુગમાં ધર્મનો પાદ ઘટતો જાય છે એ તેઓ જાણતા હતા; મનુષ્યોનું આયુષ્ય, શક્તિ અને યુગની અવસ્થાનો પણ વિચાર કર્યો.
1.64.130
ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च तथानुग्रहकाङ्क्षया ।
विव्यास वेदान्यस्मत्स तस्माद्व्यास इति स्मृतः ॥ १.६४.१३० ॥
બ્રહ્મા અને બ્રાહ્મણો પર અનુગ્રહ કરવાની ઇચ્છાથી તેમણે વેદોનું વિભાજન કર્યું; તેથી તેઓ વ્યાસ તરીકે ઓળખાયા.
1.64.131
वेदानध्यापयामास महाभारतपञ्चमान् ।
सुमन्तुं जैमिनिं पैलं शुकं चैव स्वमात्मजम् ॥ १.६४.१३१ ॥
મહાભારતને પાંચમો વેદ ગણીને તેમણે વેદોનું અધ્યાપન કર્યું — સુમંતુ, જૈમિનિ, પૈલ અને પોતાના પુત્ર શુકને.
1.64.132
प्रभुर्वरिष्ठो वरदो वैशंपायनमेव च ।
संहितास्तैः पृथक्त्वेन भारतस्य प्रकाशिताः ॥ १.६४.१३२ ॥
સમર્થ, શ્રેષ્ઠ અને વરદાતા એવા તેમણે વૈશંપાયનને પણ શીખવ્યું; તેમના દ્વારા ભારતની સંહિતાઓ અલગ-અલગ પ્રકાશિત થઈ.
1.64.133
तथा भीष्मः शान्तनवो गङ्गायाममितद्युतिः ।
वसुवीर्यात्समभवन्महावीर्यो महायशाः ॥ १.६४.१३३ ॥
એ જ રીતે શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ, અમિત તેજવાળો, વસુના વીર્યથી ગંગાથી જન્મ્યો; તે મહાપરાક્રમી અને મહાયશસ્વી હતો.
1.64.134
वैदार्थविच्च भगवानृषिर्विप्रो महायशाः ।
शूले प्रोतः पुराणर्षिरचोरश्चोरशङ्कया ॥ १.६४.१३४ ॥
વેદાર્થ જાણનારા, ભગવાન, ઋષિ, બ્રાહ્મણ, મહાયશસ્વી, પ્રાચીન ઋષિ (માંડવ્ય) ચોર ન હોવા છતાં ચોરીની શંકાથી શૂળી પર ચડાવાયા.
1.64.135
अणीमाण्डव्य इत्येवं विख्यातः स महायशाः ।
स धर्ममाहूय पुरा महर्षिरिदमुक्तवान् ॥ १.६४.१३५ ॥
અણીમાંડવ્ય નામથી આ રીતે વિખ્યાત એ મહાયશસ્વી, પૂર્વે ધર્મને બોલાવીને આમ બોલ્યા.
1.64.136
इषीकया मया बाल्याद्विद्धा ह्येका शकुन्तिका ।
तत्किल्बिषं स्मरे धर्म नान्यत्पापमहं स्मरे ॥ १.६४.१३६ ॥
બાળપણમાં મેં એક સળીથી એક નાનકડી ચકલીને વીંધી હતી; તે દોષ મને યાદ છે, હે ધર્મ. તે સિવાય બીજું કોઈ પાપ હું યાદ કરતો નથી.
1.64.137
तन्मे सहस्रममितं कस्मान्नेहाजयत्तपः ।
गरीयान्ब्राह्मणवधः सर्वभूतवधाद्यतः ॥ १.६४.१३७ ॥
તો મારી અમિત હજાર વર્ષની તપશ્ચર્યા અહીં કેમ જીતી નહીં? કારણ કે બ્રાહ્મણવધ સર્વ પ્રાણીઓના વધ કરતાં વધુ ભારે છે.
1.64.138
तस्मात्त्वं किल्बिषादस्माच्छूद्रयोनौ जनिष्यसि ।
तेन शापेन धर्मोऽपि शूद्रयोनावजायत ॥ १.६४.१३८ ॥
તેથી આ દોષને કારણે તું શૂદ્રયોનિમાં જન્મીશ. તે શાપથી ધર્મ પણ શૂદ્રયોનિમાં જન્મ્યા.
1.64.139
विद्वान्विदुररूपेण धार्मिकः किल्बिषात्ततः ।
संजयो मुनिकल्पस्तु जज्ञे सूतो गवल्गणात् ॥ १.६४.१३९ ॥
વિદુરના રૂપમાં વિદ્વાન અને ધાર્મિક; તે દોષથી પછી મુનિસમાન સંજય ગવલ્ગણથી સૂત તરીકે જન્મ્યા.
1.64.140
सूर्याच्च कुन्तिकन्यायां जज्ञे कर्णो महाबलः ।
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्योतिताननः ॥ १.६४.१४० ॥
સૂર્યથી કુન્તી કન્યામાં મહાબલી કર્ણ જન્મ્યા; સહજ કવચ ધારણ કરનાર, કુંડળોથી ઝળહળતા મુખવાળા.
1.64.141
अनुग्रहार्थं लोकानां विष्णुर्लोकनमस्कृतः ।
वसुदेवात्तु देवक्यां प्रादुर्भूतो महायशाः ॥ १.६४.१४१ ॥
લોકો પર અનુગ્રહ માટે, લોકોથી નમસ્કૃત વિષ્ણુ, મહાયશસ્વી, વસુદેવથી દેવકીમાં પ્રગટ થયા.
1.64.142
अनादिनिधनो देवः स कर्ता जगतः प्रभुः ।
अव्यक्तमक्षरं ब्रह्म प्रधानं त्रिगुणात्मकम् ॥ १.६४.१४२ ॥
આદિ-અંતરહિત તે દેવ જગતનો કર્તા અને પ્રભુ છે; તે અવ્યક્ત, અક્ષર બ્રહ્મ, પ્રધાન, ત્રિગુણાત્મક છે.
1.64.143
आत्मानमव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं प्रभुम् ।
पुरुषं विश्वकर्माणं सत्वयोगं ध्रुवाक्षरम् ॥ १.६४.१४३ ॥
તે અવ્યય આત્મા, પ્રકૃતિ, ઉત્પત્તિનું મૂળ, પ્રભુ છે; પુરુષ, વિશ્વકર્મા, સત્ત્વયોગી, ધ્રુવ અક્ષર છે.
1.64.144
अनन्तमचलं देवं हंसं नारायणं प्रभुम् ।
धातारमजमव्यक्तं यमाहुः परमव्ययम् ॥ १.६४.१४४ ॥
અનંત, અચલ, દેવ, હંસ, નારાયણ, પ્રભુ, ધાતા, અજ, અવ્યક્ત—જેને પરમ, અવ્યય કહે છે.
1.64.145
कैवल्यं निर्गुणं विश्वमनादिमजमव्ययम् ।
पुरुषः स विभुः कर्ता सर्वभूतपितामहः ॥ १.६४.१४५ ॥
તે કૈવલ્ય, નિર્ગુણ, વિશ્વ, અનાદિ, અજ અને અવ્યય છે. તે પુરુષ, વિભુ, કર્તા અને સર્વભૂતોના પિતામહ છે.
1.64.146
धर्मसंस्थापनार्थाय प्रजज्ञेऽन्धकवृष्णिषु ।
अस्त्रज्ञौ तु महावीर्यौ सर्वशास्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४६ ॥
ધર્મની સ્થાપના માટે તેઓ અંધક-વૃષ્ણિ વંશમાં જન્મ્યા. શસ્ત્રજ્ઞ, મહાપરાક્રમી અને સર્વશાસ્ત્રનિપુણ એ બંને.
1.64.147
सात्यकिः कृतवर्मा च नारायणमनुव्रतौ ।
सत्यकाद्धृदिकाच्चैव जज्ञातेऽस्त्रविशारदौ ॥ १.६४.१४७ ॥
સાત્યકિ અને કૃતવર્મા, નારાયણના અનુયાયીઓ, સત્યક અને હૃદિકથી જન્મ્યા. તે બંને શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ હતા.
1.64.148
भरद्वाजस्य च स्कन्नं द्रोण्यां शुक्रमवर्धत ।
सहर्षेरुग्रतपसस्तस्माद्द्रोणो व्यजायत ॥ १.६४.१४८ ॥
ભરદ્વાજનું શુક્ર એક દ્રોણીમાં પડીને વધ્યું. ઉગ્ર તપસ્વી તે ઋષિથી દ્રોણ જન્મ્યા.
1.64.149
गौतमान्मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच्छरद्वतः ।
अश्वत्थाम्नश्च जननी कृपश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१४९ ॥
ગૌતમથી એક જોડી જન્મી; શરસ્તંબથી શરદ્વાન. અશ્વત્થામાની માતા અને મહાબળવાન કૃપ પણ જન્મ્યા.
1.64.150
अश्वत्थामा ततो जज्ञे द्रोणादेव महाबलः ।
तथैव धृष्टद्युम्नोऽपि साक्षादग्निसमद्युतिः ॥ १.६४.१५० ॥
પછી દ્રોણથી જ મહાબળવાન અશ્વત્થામા જન્મ્યો. તેવી જ રીતે અગ્નિ સમાન તેજસ્વી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ સાક્ષાત જન્મ્યો.
1.64.151
वैताने कर्मणि तते पावकात्समजायत ।
वीरो द्रोणविनाशाय धनुरादाय वीर्यवान् ॥ १.६४.१५१ ॥
વિસ્તૃત ચાલતા વૈતાન યજ્ઞકર્મમાં અગ્નિમાંથી દ્રોણના વિનાશ માટે ધનુષ્ય ધારણ કરનાર પરાક્રમી વીર જન્મ્યો.
1.64.152
तथैव वेद्यां कृष्णापि जज्ञे तेजस्विनी शुभा ।
विभ्राजमाना वपुषा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ १.६४.१५२ ॥
એવી જ રીતે વેદીમાંથી કૃષ્ણા પણ જન્મી; તેજસ્વિની અને શુભ, શરીરે ઝળહળતી, ઉત્તમ રૂપ ધારણ કરતી.
1.64.153
प्रह्रादशिष्यो नग्नजित्सुबलश्चाभवत्ततः ।
तस्य प्रजा धर्महन्त्री जज्ञे देवप्रकोपनात् ॥ १.६४.१५३ ॥
પછી પ્રહ્લાદના શિષ્ય નગ્નજિત અને સુબલ થયા; દેવોને કોપાવવાથી તેમની સંતતિ ધર્મનો નાશ કરનારી જન્મી.
1.64.154
गान्धारराजपुत्रोऽभूच्छकुनिः सौबलस्तथा ।
दुर्योधनस्य जननी जज्ञातेऽर्थविशारदौ ॥ १.६४.१५४ ॥
ગાંધારરાજનો પુત્ર શકુનિ થયો, તે સુબલનો વંશજ; દુર્યોધનની માતા અને શકુનિ બંને અર્થશાસ્ત્રમાં નિપુણ જન્મ્યા.
1.64.155
कृष्णद्वैपायनाज्जज्ञे धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
क्षेत्रे विचित्रवीर्यस्य पाण्डुश्चैव महाबलः ॥ १.६४.१५५ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયનથી જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્ર જન્મ્યા; વિચિત્રવીર્યના ક્ષેત્રમાં મહાબળવાન પાંડુ પણ જન્મ્યા.
1.64.156
धर्मार्थकुशलो धीमान्मेधावी धूतकल्मषः ।
विदुरः शूद्रयोनौ तु जज्ञे द्वैपायनादपि ॥ १.६४.१५६ ॥
ધર્મ અને અર્થમાં કુશળ, બુદ્ધિમાન, મેધાવી, નિષ્કલંક વિદુર શૂદ્રયોનિમાં, છતાં દ્વૈપાયનથી પણ જન્મ્યા.
1.64.157
पाण्डोस्तु जज्ञिरे पञ्च पुत्रा देवसमाः पृथक् ।
द्वयोः स्त्रियोर्गुणज्येष्ठस्तेषामासीद्युधिष्ठिरः ॥ १.६४.१५७ ॥
પાંડુને દેવો સમાન પાંચ પુત્રો થયા. બે પત્નીઓથી જન્મેલા તેમનામાં ગુણે જ્યેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર હતા.
1.64.158
धर्माद्युधिष्ठिरो जज्ञे मारुताच्च वृकोदरः ।
इन्द्राद्धनंजयः श्रीमान्सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ १.६४.१५८ ॥
ધર્મથી યુધિષ્ઠિર, વાયુથી વૃકોદર (ભીમ) અને ઇન્દ્રથી સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ શ્રીમાન ધનંજય (અર્જુન) જન્મ્યા.
1.64.159
जज्ञाते रूपसंपन्नावश्विभ्यां च यमावपि ।
नकुलः सहदेवश्च गुरुशुश्रूषणे रतौ ॥ १.६४.१५९ ॥
અશ્વિનીકુમારોથી રૂપસંપન્ન જોડિયા નકુલ અને સહદેવ જન્મ્યા; બંને ગુરુજનોની સેવામાં રત હતા.
1.64.160
तथा पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः ।
दुर्योधनप्रभृतयो युयुत्सुः करणस्तथा ॥ १.६४.१६० ॥
એ જ રીતે બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્રને દુર્યોધન જેવા સો પુત્રો થયા, યુયુત્સુ અને કરણ પણ.
1.64.161
ततो दुःशासनश्चैव दुःसहश्चापि भारत ।
दुर्मर्षणो विकर्णश्च चित्रसेनो विविंशतिः ॥ १.६४.१६१ ॥
પછી દુઃશાસન, દુઃસહ, હે ભારત, દુર્મર્ષણ, વિકર્ણ, ચિત્રસેન અને વિવિંશતિ પણ.
1.64.162
जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत ।
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्च एकादश महारथाः ॥ १.६४.१६२ ॥
જય, સત્યવ્રત, પુરુમિત્ર, હે ભારત, અને વૈશ્યપુત્ર યુયુત્સુ — આ અગિયાર મહારથીઓ હતા.
1.64.163
अभिमन्युः सुभद्रायामर्जुनादभ्यजायत ।
स्वस्रीयो वासुदेवस्य पौत्रः पाण्डोर्महात्मनः ॥ १.६४.१६३ ॥
સુભદ્રામાં અર્જુનથી અભિમન્યુ જન્મ્યો. તે વાસુદેવનો ભાણેજ અને મહાત્મા પાંડુનો પૌત્ર હતો.
1.64.164
पाण्डवेभ्यो हि पाञ्चाल्यां द्रौपद्यां पञ्च जज्ञिरे ।
कुमारा रूपसंपन्नाः सर्वशास्त्रविशारदाः ॥ १.६४.१६४ ॥
પાંડવોથી પાંચાલકન્યા દ્રૌપદીમાં પાંચ પુત્રો જન્મ્યા. તેઓ રૂપવાન કુમારો અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ હતા.
1.64.165
प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात्सुतसोमो वृकोदरात् ।
अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः ॥ १.६४.१६५ ॥
યુધિષ્ઠિરથી પ્રતિવિંધ્ય, વૃકોદરથી સુતસોમ, અર્જુનથી શ્રુતકીર્તિ અને નકુલથી શતાનીક જન્મ્યા.
1.64.166
तथैव सहदेवाच्च श्रुतसेनः प्रतापवान् ।
हिडिम्बायां च भीमेन वने जज्ञे घटोत्कचः ॥ १.६४.१६६ ॥
એ જ રીતે સહદેવથી પ્રતાપી શ્રુતસેન. અને વનમાં ભીમથી હિડિંબામાં ઘટોત્કચ જન્મ્યો.
1.64.167
शिखण्डी द्रुपदाज्जज्ञे कन्या पुत्रत्वभागता ।
यां यक्षः पुरुषं चक्रे स्थूमः प्रियचिकीर्षया ॥ १.६४.१६७ ॥
દ્રુપદથી શિખંડી જન્મ્યો. તે કન્યા હતી, પણ પુત્રપણું પામેલી હતી; પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી યક્ષ સ્થૂમે તેને પુરુષ બનાવી.
1.64.168
कुरूणां विग्रहे तस्मिन्समागच्छन्बहून्यथ ।
राज्ञां शतसहस्राणि योत्स्यमानानि संयुगे ॥ १.६४.१६८ ॥
કૌરવોના એ વિગ્રહમાં ઘણા રાજાઓ, લાખો રાજાઓ, યુદ્ધમાં લડવા માટે એકઠા થયા.
1.64.169
तेषामपरिमेयानां नामधेयानि सर्वशः ।
न शक्यानि समाख्यातुं वर्षाणामयुतैरपि।
एते तु कीर्तिता मुख्या यैराख्यानमिदं ततम् ॥ १.६४.१६९ ॥
તેમના અપરિમિત નામો બધાં હજારો વર્ષોમાં પણ કહી શકાય તેમ નથી. પરંતુ આ મુખ્ય નામો કહેવાયાં છે, જેમના દ્વારા આ આખ્યાન વિસ્તૃત થયું છે.