મહાભારત · અધ્યાય 1.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.67.1
ब्रह्मणो मानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः ।
एकादश सुताः स्थाणोः ख्याताः परमतेजसः ॥ १.६७.१ ॥
બ્રહ્માના માનસપુત્ર છ મહર્ષિઓ પ્રસિદ્ધ છે, અને સ્થાણુ (શિવ)ના અગિયાર પુત્રો પરમ તેજસ્વી તરીકે ખ્યાત છે.
1.67.2
मृगव्याधश्च सर्पश्च निर्ऋतिश्च महायशाः ।
अजैकपादहिर्बिध्न्यः पिनाकी च परन्तपः ॥ १.६७.२ ॥
મૃગવ્યાધ, સર્પ અને નિર્ઋતિ મહાયશસ્વી છે; અજૈકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય અને પિનાકી શત્રુઓને તપાવનારા છે.
1.67.3
दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च महाद्युतिः ।
स्थाणुर्भगश्च भगवान् रुद्रा एकादश स्मृताः ॥ १.६७.३ ॥
દહન, ઈશ્વર, મહાદ્યુતિ કપાલી, સ્થાણુ, ભગ અને ભગવાન — આ અગિયાર રુદ્રો સ્મરણ કરાય છે.
1.67.4
मरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
षडेते ब्रह्मणः पुत्रा वीर्यवन्तो महर्षयः ॥ १.६७.४ ॥
મરીચિ, અંગિરા, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ — આ છ બ્રહ્માના પુત્ર, વીર્યવાન મહર્ષિઓ છે.
1.67.5
त्रयस्त्वङ्गिरसः पुत्रा लोके सर्वत्र विश्रुताः ।
बृहस्पतिरुतथ्यश्च संवर्तश्च धृतव्रताः ॥ १.६७.५ ॥
અંગિરાના ત્રણ પુત્રો લોકમાં સર્વત્ર વિખ્યાત છે — બૃહસ્પતિ, ઉતથ્ય અને સંવર્ત, જે દૃઢવ્રતી છે.
1.67.6
अत्रेस्तु बहवः पुत्राः श्रूयन्ते मनुजाधिप ।
सर्वे वेदविदः सिद्धाः शान्तात्मानो महर्षयः ॥ १.६७.६ ॥
હે મનુજાધિપ, અત્રિના ઘણા પુત્રો સંભળાય છે — તેઓ સૌ વેદજ્ઞ, સિદ્ધ અને શાંતાત્મા મહર્ષિઓ છે.
1.67.7
राक्षसाश्च पुलस्त्यस्य वानराः किन्नरास्तथा ।
यक्षाश्च मनुजव्याघ्र पुत्रास्तस्य च धीमतः ॥ १.६७.७ ॥
પુલસ્ત્યના પુત્રો રાક્ષસો, વાનરો, કિન્નરો તથા યક્ષો હતા; હે મનુષ્યોમાં વ્યાઘ્ર, તે બુદ્ધિમાનના પુત્રો.
1.67.8
पुलहस्य सुता राजञ्शरभाश्च प्रकीर्तिताः ।
सिंहाः किपुरुषा व्याघ्रा ऋक्षा ईहामृगास्तथा ॥ १.६७.८ ॥
હે રાજન, પુલહના પુત્રો તરીકે શરભ, સિંહ, કિંપુરુષ, વાઘ, ઋક્ષ અને ઈહામૃગ કહેવાય છે.
1.67.9
क्रतोः क्रतुसमाः पुत्राः पतङ्गसहचारिणः ।
विश्रुतास्त्रिषु लोकेषु सत्यव्रतपरायणाः ॥ १.६७.९ ॥
ક્રતુના પુત્રો ક્રતુ સમાન હતા; સૂર્યના સહચારી, ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત અને સત્યવ્રતમાં તત્પર.
1.67.10
दक्षस्त्वजायताङ्गुष्ठाद्दक्षिणाद्भगवानृषिः ।
ब्रह्मणः पृथिवीपाल शान्तात्मा सुमहातपाः ॥ १.६७.१० ॥
હે પૃથ્વીપાલ, બ્રહ્માના જમણા અંગૂઠામાંથી ભગવાન ઋષિ દક્ષ જન્મ્યા; તે શાંતાત્મા અને મહાતપસ્વી હતા.
1.67.11
वामादजायताङ्गुष्ठाद्भार्या तस्य महात्मनः ।
तस्यां पञ्चाशतं कन्याः स एवाजनयन्मुनिः ॥ १.६७.११ ॥
ડાબા અંગૂઠામાંથી તે મહાત્માની પત્ની જન્મી; તેનાથી તે મુનિએ પચાસ કન્યાઓ ઉત્પન્ન કરી.
1.67.12
ताः सर्वास्त्वनवद्याङ्ग्यः कन्याः कमललोचनाः ।
पुत्रिकाः स्थापयामास नष्टपुत्रः प्रजापतिः ॥ १.६७.१२ ॥
તેઓ બધી નિર્દોષ અંગોવાળી, કમળનયની કન્યાઓ હતી; પુત્ર ગુમાવેલા પ્રજાપતિએ તેમને પુત્રિકા તરીકે સ્થાપ્યી.
1.67.13
ददौ स दश धर्माय सप्तविंशतिमिन्दवे ।
दिव्येन विधिना राजन्कश्यपाय त्रयोदश ॥ १.६७.१३ ॥
તેણે દસ ધર્મને, સત્તાવીસ ચંદ્રને આપી; હે રાજન્, દિવ્ય વિધિથી તેર કશ્યપને આપી.
1.67.14
नामतो धर्मपत्न्यस्ताः कीर्त्यमाना निबोध मे ।
कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया तथा ॥ १.६७.१४ ॥
ધર્મની પત્નીઓ, તેમના નામ હું કહું છું, સાંભળો: કીર્તિ, લક્ષ્મી, ધૃતિ, મેધા, પુષ્ટિ, શ્રદ્ધા, ક્રિયા તથા.
1.67.15
बुद्धिर्लज्जा मतिश्चैव पत्न्यो धर्मस्य ता दश ।
द्वाराण्येतानि धर्मस्य विहितानि स्वयंभुवा ॥ १.६७.१५ ॥
બુદ્ધિ, લજ્જા અને મતિ; એ જ ધર્મની દસ પત્નીઓ છે. ધર્મના આ દ્વારો સ્વયંભૂએ વિહિત કર્યા.
1.67.16
सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो लोकस्य विश्रुताः ।
कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्याः शुचिव्रताः ॥ १.६७.१६ ॥
સોમની સત્તાવીસ પત્નીઓ લોકમાં વિખ્યાત છે; કાળની આંખો સાથે જોડાયેલી, શુદ્ધવ્રતી એ સોમની પત્નીઓ.
1.67.17
सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधानतः ।
पैतामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्रः प्रजापतिः।
तस्याष्टौ वसवः पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ॥ १.६७.१७ ॥
આ બધી નક્ષત્ર-યોગિનીઓ છે, લોકયાત્રાના વિધાન પ્રમાણે. બ્રહ્માના પૌત્ર મુનિદેવ; તેમના પુત્ર પ્રજાપતિ; તેમને આઠ વસુ પુત્રો — તેમનો વિસ્તાર હું કહીશ.
1.67.18
धरो ध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १.६७.१८ ॥
ધર, ધ્રુવ, સોમ, અહ, અનિલ, અનલ, પ્રત્યૂષ અને પ્રભાસ — આ આઠ વસુ કહેવાયા છે.
1.67.19
धूम्रायास्तु धरः पुत्रो ब्रह्मविद्यो ध्रुवस्तथा ।
चन्द्रमास्तु मनस्विन्याः श्वासायाः श्वसनस्तथा ॥ १.६७.१९ ॥
ધૂમ્રાનો પુત્ર ધર; બ્રહ્મવિદ્યાજ્ઞ ધ્રુવ પણ તેમ. મનસ્વિનીનો પુત્ર ચન્દ્રમા; શ્વાસાનો પુત્ર શ્વસન પણ તેમ.
1.67.20
रतायाश्चाप्यहः पुत्रः शाण्डिल्याश्च हुताशनः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च प्रभातायाः सुतौ स्मृतौ ॥ १.६७.२० ॥
રતાનો પુત્ર અહઃ; શાણ્ડિલ્યાનો પુત્ર હુતાશન. પ્રભાતાના બે પુત્રો પ્રત્યૂષ અને પ્રભાસ સ્મરાય છે.
1.67.21
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा ।
आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तोमुनिस्तथा।
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः ॥ १.६७.२१ ॥
ધરનો પુત્ર દ્રવિણ; હુતહવ્યવહ પણ તેમ. આપનો પુત્ર વૈતંડ્ય; શ્રમ અને શાંત મુનિ પણ તેમ. ધ્રુવનો પુત્ર ભગવાન કાળ, લોકોનો સંહારક.
1.67.22
सोमस्य तु सुतो वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।
मनोहरायाः शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा ॥ १.६७.२२ ॥
સોમનો પુત્ર વર્ચા; જેનાથી તેજસ્વી જન્મે છે. મનોહરાનો પુત્ર શિશિર; પ્રાણ અને રમણ પણ તેમ.
1.67.23
अह्नः सुतस्तथा ज्योतिः शमः शान्तस्तथा मुनिः ।
अग्नेः पुत्रः कुमारस्तु श्रीमाञ्छरवणालयः ॥ १.६७.२३ ॥
અહઃનો પુત્ર જ્યોતિ; શમ અને શાંત મુનિ પણ તેમ. અગ્નિનો પુત્ર કુમાર, શ્રીમાન, શરવણાલય.
1.67.24
तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजः ।
कृत्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्तिकेय इति स्मृतः ॥ १.६७.२४ ॥
તેના શાખ અને વિશાખ, પીઠમાંથી જન્મેલો નૈગમેય; કૃત્તિકાઓએ દત્તક લીધાને કારણે તે કાર્તિકેય તરીકે સ્મરાય છે.
1.67.25
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः ।
अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु ॥ १.६७.२५ ॥
અનિલની પત્ની શિવા; તેનો પુત્ર મનોજવ. અવિજ્ઞાતગતિ પણ; અનિલને બે પુત્રો.
1.67.26
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाऽथ देवलम् ।
द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ।
बृहस्पतेस्तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मवादिनी ॥ १.६७.२६ ॥
પ્રત્યૂષનો પુત્ર દેવલ નામે ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે; દેવલને ક્ષમાશીલ અને મનીષી બે પુત્રો હતા. બૃહસ્પતિની બહેન શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, બ્રહ્મવાદિની હતી.
1.67.27
योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता विचचार ह ।
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह ॥ १.६७.२७ ॥
યોગસિદ્ધ એવી તે અનાસક્ત થઈ આખા જગતમાં વિચરતી હતી. તે વસુઓમાંના આઠમા પ્રભાસની પત્ની હતી.
1.67.28
विश्वकर्मा महाभागो जज्ञे शिल्पप्रजापतिः ।
कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वर्धकिः ॥ १.६७.२८ ॥
મહાભાગ્યવાન વિશ્વકર્મા શિલ્પપ્રજાપતિ તરીકે જન્મ્યા. હજારો શિલ્પોના કર્તા અને દેવોના વર્ધકિ તેઓ હતા.
1.67.29
भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः ।
यो दिव्यानि विमानानि त्रिदशानां चकार ह ॥ १.६७.२९ ॥
બધાં આભૂષણોના કર્તા અને શિલ્પીઓમાં શ્રેષ્ઠ. જેમણે દેવો માટે દિવ્ય વિમાનો બનાવ્યાં.
1.67.30
मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ।
पूजयन्ति च यं नित्यं विश्वकर्माणमव्ययम् ॥ १.६७.३० ॥
જે મહાત્માની શિલ્પકળાથી મનુષ્યો જીવે છે, તે અવ્યય વિશ્વકર્માની તેઓ નિત્ય પૂજા કરે છે.
1.67.31
स्तनं तु दक्षिणं भित्त्वा ब्रह्मणो नरविग्रहः ।
निःसृतो भगवान्धर्मः सर्वलोकसुखावहः ॥ १.६७.३१ ॥
બ્રહ્માનું જમણું સ્તન ચીરીને, નરરૂપ ધારણ કરેલા ભગવાન ધર્મ બહાર નીકળ્યા; તેઓ સર્વ લોકને સુખ આપનારા છે.
1.67.32
त्रयस्तस्य वराः पुत्राः सर्वभूतमनोहराः ।
शमः कामश्च हर्षश्च तेजसा लोकधारिणः ॥ १.६७.३२ ॥
તેમને ત્રણ શ્રેષ્ઠ પુત્રો થયા, જે સર્વ પ્રાણીઓનાં મન હરી લેતા હતા — શમ, કામ અને હર્ષ; પોતાના તેજથી તેઓ લોકોને ધારણ કરનારા હતા.
1.67.33
कामस्य तु रतिर्भार्या शमस्य प्राप्तिरङ्गना ।
नन्दा तु भार्या हर्षस्य यासु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १.६७.३३ ॥
કામની પત્ની રતિ હતી; શમની પત્ની પ્રાપ્તિ નામની સ્ત્રી; હર્ષની પત્ની નંદા હતી — જેમનામાં લોકો પ્રતિષ્ઠિત છે.
1.67.34
मरीचेः कश्यपः पुत्रः कश्यपस्य सुरासुराः ।
जज्ञिरे नृपशार्दूल लोकानां प्रभवस्तु सः ॥ १.६७.३४ ॥
મરીચિનો પુત્ર કશ્યપ; કશ્યપથી સુરો અને અસુરો જન્મ્યા; હે નૃપશાર્દૂલ, તે જ લોકોના ઉત્પત્તિકર્તા હતા.
1.67.35
त्वाष्ट्री तु सवितुर्भार्या वडवारूपधारिणी ।
असूयत महाभागा सान्तरिक्षेऽस्विनावुभौ ॥ १.६७.३५ ॥
ત્વષ્ટાની પુત્રી, સવિતાની પત્ની, તે મહાભાગ્યવતી ઘોડીનું રૂપ ધારણ કરીને આકાશમાં બંને અશ્વિનીકુમારોને જન્મ આપતી હતી.
1.67.36
द्वादशैवादितेः पुत्राः शक्रमुख्या नराधिप ।
तेषामवरजो विष्णुर्यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १.६७.३६ ॥
અદિતિના બાર પુત્રો હતા, જેમાં શક્ર મુખ્ય હતો; હે નરાધિપ, તેમાં સૌથી નાના વિષ્ણુ હતા — જેમનામાં લોકો પ્રતિષ્ઠિત છે.
1.67.37
त्रयस्त्रिंशत यत्येते देवास्तेषामहं तव ।
अन्वयं संप्रवक्ष्यामि पक्षैश्च कुलतो गणान् ॥ १.६७.३७ ॥
આ તેત્રીસ દેવો છે; તેમનો વંશ, તેમના પક્ષો અને કુળ પ્રમાણે ગણો સહિત હું તમને કહીશ.
1.67.38
रुद्राणामपरः पक्षः साध्यानां मरुतां तथा ।
वसूनां भार्गवं विद्याद्विश्वेदेवांस्तथैव च ॥ १.६७.३८ ॥
રુદ્રોનો બીજો પક્ષ; સાધ્યો અને મરુતો પણ તેમજ; વસુઓનો ભાર્ગવ (શુક્ર) જાણવો; વિશ્વદેવો પણ એ જ રીતે.
1.67.39
वैनतेयस्तु गरुडो बलवानरुणस्तथा ।
बृहस्पतिश्च भगवानादित्येष्वेव गण्यते ॥ १.६७.३९ ॥
વિનતાનો પુત્ર બળવાન ગરુડ અને અરુણ; ભગવાન બૃહસ્પતિ પણ આદિત્યોમાં જ ગણાય છે.
1.67.40
अश्विनौ गुह्यकान्विद्धि सर्वौषध्यस्तथा पशून् ।
एते देवगणा राजन्कीर्तितास्तेऽनुपूर्वशः ॥ १.६७.४० ॥
બે અશ્વિનીકુમારો અને ગુહ્યકોને જાણો; સર્વ ઔષધિઓ અને પશુઓ પણ; હે રાજન, આ દેવગણો ક્રમશઃ કહેવાયા.
1.67.41
यान्कीर्तयित्वा मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ब्रह्मणो हृदयं भित्त्वा निःसृतो भगवान्भृगुः ॥ १.६७.४१ ॥
તેમનું કીર્તન કરવાથી માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. બ્રહ્માનું હૃદય ભેદીને ભગવાન ભૃગુ બહાર આવ્યા.
1.67.42
भृगोः पुत्रः कविर्विद्वाञ्छुक्रः कविसुतो ग्रहः ।
त्रैलोक्यप्राणयात्रार्थं वर्षावर्षे भयाभये।
स्वयंभुवा नियुक्तः सन्भुवनं परिधावति ॥ १.६७.४२ ॥
ભૃગુનો પુત્ર વિદ્વાન કવિ; કવિનો પુત્ર ગ્રહ શુક્ર. ત્રિલોકના પ્રાણનિર્વાહ માટે, વર્ષા અને અનાવૃષ્ટિ, ભય અને અભય માટે સ્વયંભૂ દ્વારા નિયુક્ત થઈને તે વિશ્વમાં ફરે છે.
1.67.43
योगाचार्यो महाबुद्धिर्दैत्यानामभवद्गुरुः ।
सुराणां चापि मेधावी ब्रह्मचारी यतव्रतः ॥ १.६७.४३ ॥
મહાબુદ્ધિમાન યોગાચાર્ય દૈત્યોના ગુરુ થયા, અને દેવોના પણ મેધાવી ગુરુ હતા; તેઓ બ્રહ્મચારી અને યતવ્રત હતા.
1.67.44
तस्मिन्नियुक्ते विधिना योगक्षेमाय भार्गवे ।
अन्यमुत्पादयामास पुत्रं भृगुरनिन्दितम् ॥ १.६७.४४ ॥
ભાર્ગવ (શુક્ર) યોગક્ષેમ માટે વિધિપૂર્વક નિયુક્ત થયા પછી, ભૃગુએ બીજો નિર્દોષ પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો.
1.67.45
च्यवनं दीप्ततपसं धर्मात्मानं यशस्विनम् ।
यः स रोषाच्च्युतो गर्भान्मातुर्मोक्षाय भारत ॥ १.६७.४५ ॥
દીપ્ત તપવાળા, ધર્મત્મા, યશસ્વી ચ્યવન; હે ભારત, ક્રોધથી માતાના ગર્ભમાંથી મુક્તિ માટે તેઓ સરી પડ્યા.
1.67.46
आरुषी तु मनोः कन्या तस्य पत्नी मनीषिणः ।
और्वस्तस्यां समभवदूरुं भित्त्वा महायशाः ॥ १.६७.४६ ॥
મનુની પુત્રી આરુષી તે મનીષીની પત્ની હતી; તેમનામાં મહાયશસ્વી ઔર્વ સાથળ ફાડીને જન્મ્યા.
1.67.47
महातेजा महावीर्यो बाल एव गुणैर्युतः ।
ऋचीकस्तस्य पुत्रस्तु जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ १.६७.४७ ॥
મહાતેજસ્વી અને મહાવીર્યવાન ઋચીક બાળપણથી જ ગુણસંપન્ન હતા; તેમના પુત્ર જમદગ્નિ તેમનાથી જન્મ્યા.
1.67.48
जमदग्नेस्तु चत्वार आसन्पुत्रा महात्मनः ।
रामस्तेषां जघन्योऽभूदजघन्यैर्गुणैर्युतः।
सर्वशस्त्रेषु कुशलः क्षत्रियान्तकरो वशी ॥ १.६७.४८ ॥
મહાત્મા જમદગ્નિને ચાર પુત્રો હતા; તેમાં રામ સૌથી નાના હતા, છતાં ગુણોમાં કોઈથી ઊતરતા નહોતા. તેઓ સર્વ શસ્ત્રોમાં કુશળ, ક્ષત્રિયોનો નાશ કરનાર અને સંયમી હતા.
1.67.49
और्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम् ।
तेषां पुत्रसहस्राणि बभूवुर्भुवि विस्तरः ॥ १.६७.४९ ॥
ઔર્વને જમદગ્નિ જેમના મુખ્ય હતા એવા સો પુત્રો હતા. તેમને હજારો પુત્રો થયા અને પૃથ્વી પર વિસ્તર્યા.
1.67.50
द्वौ पुत्रो ब्रह्मणस्त्वन्यौ ययोस्तिष्ठति लक्षणम् ।
लोके धाता विधाता च यौ स्थितौ मनुना सह ॥ १.६७.५० ॥
બ્રહ્માને બીજા બે પુત્રો હતા; તેમના લક્ષણો લોકમાં સ્થિર છે — ધાતા અને વિધાતા, જેઓ મનુ સાથે સ્થિત હતા.
1.67.51
तयोरेव स्वसा देवी लक्ष्मीः पद्मगृहा शुभा ।
तस्यास्तु मानसाः पुत्रास्तुरगा व्योमचारिणः ॥ १.६७.५१ ॥
તે બંનેની બહેન દેવી લક્ષ્મી હતી; કમળ જેનું ઘર છે એવી શુભ. તેમના માનસપુત્રો આકાશમાં વિહરતા ઘોડા હતા.
1.67.52
वरुणस्य भार्या या ज्येष्ठा शुक्राद्देवी व्यजायत ।
तस्याः पुत्रं बलं विद्धि सुरां च सुरनन्दिनीम् ॥ १.६७.५२ ॥
વરુણની જ્યેષ્ઠ પત્ની, જે શુક્રથી જન્મી હતી, તેનો પુત્ર બળ જાણ, અને દેવોને આનંદ આપનારી કન્યા સુરાને પણ જાણ.
1.67.53
प्रजानामन्नकामानामन्योन्यपरिभक्षणात् ।
अधर्मस्तत्र संजातः सर्वभूतविनाशकः ॥ १.६७.५३ ॥
અન્નની ઇચ્છા રાખતા પ્રાણીઓ એકબીજાને ખાવા લાગ્યા, ત્યારે ત્યાં અધર્મ ઉત્પન્ન થયો, જે સર્વ પ્રાણીઓનો વિનાશક છે.
1.67.54
तस्यापि निर्ऋतिर्भार्या नैर्ऋता येन राक्षसाः ।
घोरास्तस्यास्त्रयः पुत्राः पापकर्मरताः सदा ॥ १.६७.५४ ॥
તેની પત્ની પણ નિર્ઋતિ હતી; તેનાથી નૈર્ઋતો અને ઘોર રાક્ષસો જન્મ્યા. તેને ત્રણ પુત્રો હતા, જેઓ સદા પાપકર્મમાં રત રહેતા.
1.67.55
भयो महाभयश्चैव मृत्युर्भूतान्तकस्तथा ।
न तस्य भार्या पुत्रो वा कश्चिदस्त्यन्तको हि सः ॥ १.६७.५५ ॥
ભય, મહાભય, મૃત્યુ અને ભૂતાંતક પણ એમ જ (ઉત્પન્ન થયા). તેને કોઈ પત્ની કે પુત્ર નહોતો; તે તો અંતક જ છે.
1.67.56
काकीं श्येनीं तथा भासीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ।
ताम्रा तु सुषुवे देवी पञ्चैता लोकविश्रुताः ॥ १.६७.५६ ॥
કાકી, શ્યેની, ભાસી, ધૃતરાષ્ટ્રી અને શુકી — આ પાંચ લોકવિખ્યાત હતી; દેવી તામ્રાએ તેમને જન્મ આપ્યો.
1.67.57
उलूकान्सुषुवे काकी श्येनी श्येनान्व्यजायत ।
भासी भासानजनयद्गृध्रांश्चैव जनाधिप ॥ १.६७.५७ ॥
કાકીએ ઘુવડોને જન્મ આપ્યો; શ્યેનીએ બાજોને; ભાસીએ ભાસોને; અને હે જનાધિપ, ગીધોને પણ.
1.67.58
धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः ।
चक्रवाकांश्च भद्रा तु जनयामास सैव तु ॥ १.६७.५८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રીએ હંસો, કલહંસો અને બધા પ્રકારના ચક્રવાકોને જન્મ આપ્યો; ભદ્રાએ પણ તેમને જ જન્મ આપ્યો.
1.67.59
शुकी च जनयामास शुकानेव यशस्विनी ।
कल्याणगुणसंपन्ना सर्वलक्षणपूजिता ॥ १.६७.५९ ॥
યશસ્વિની શુકીએ પોપટોને જ જન્મ આપ્યો; તે કલ્યાણગુણોથી સંપન્ન અને સર્વ શુભલક્ષણોથી પૂજિત હતી.
1.67.60
नव क्रोधवशा नारीः प्रजज्ञे क्रोधसंभवाः ।
मृगी च मृगमन्दा च हरी भद्रमना अपि ॥ १.६७.६० ॥
ક્રોધવશાએ ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલી નવ સ્ત્રીઓને જન્મ આપ્યો — મૃગી, મૃગમંદા, હરી અને ભદ્રમના પણ.
1.67.61
मातङ्गी त्वथ शार्दूली श्वेता सुरभिरेव च ।
सर्वलक्षणसंपन्ना सुरसा चैव भामिनी ॥ १.६७.६१ ॥
પછી માતંગી, શાર્દૂલી, શ્વેતા, સુરભિ અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન સુરસા એ ભામિની પણ જન્મી.
1.67.62
अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम ।
ऋक्षाश्च मृगमन्दायाः सृमराश्च परंतप ॥ १.६७.६२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મૃગીની સંતતિ બધા મૃગો; મૃગમંદાની સંતતિ રીંછ અને સૃમર. હે પરંતપ!
1.67.63
ततस्त्वैरावतं नागं जज्ञे भद्रमनाः सुतम् ।
ऐरावतः सुतस्तस्या देवनागो महागजः ॥ १.६७.६३ ॥
પછી ભદ્રમનાએ ઐરાવત નામના નાગ-ગજને પુત્ર રૂપે જન્મ આપ્યો; તે ઐરાવત, તેનો પુત્ર, દેવનાગ અને મહાગજ છે.
1.67.64
हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तरस्विनः ।
गोलाङ्गूलांश्च भद्रं ते हर्याः पुत्रान्प्रचक्षते ॥ १.६७.६४ ॥
હર્યાની સંતતિ હરિ છે; અને ઝડપી વાનરો પણ. તારું કલ્યાણ થાય — ગોલાંગૂલોને પણ હર્યાના પુત્રો કહેવાય છે.
1.67.65
प्रजज्ञे त्वथ शार्दूली सिंहान्व्याग्राननेकशः ।
द्वीपिनश्च महासत्वान्सर्वानेव न सशंयः ॥ १.६७.६५ ॥
પછી શાર્દૂલીએ અનેક સિંહો અને વ્યાઘ્રો જન્માવ્યા; મહાબળવાન દ્વીપીઓ પણ — એમાં સંશય નથી.
1.67.66
मातङ्ग्यपि च मातङ्गानपत्यानि नराधिप ।
दिशां गजं तु श्वेताख्यं श्वेताऽजनयदाशुगम् ॥ १.६७.६६ ॥
હે નરાધિપ, માતંગીએ પણ માતંગ (હાથીઓ) સંતતિ જન્માવી; અને શ્વેતાએ દિશાગજોમાંનો શ્વેત નામનો તીવ્રગામી ગજ જન્માવ્યો.
1.67.67
तथा दुहितरौ राजन्सुरभिर्वै व्यजायत ।
रोहिणी चैव भद्रं ते गन्धर्वी तु यशस्विनी ॥ १.६७.६७ ॥
હે રાજન, એ જ રીતે સુરભીએ બે પુત્રીઓને જન્મ આપ્યો — રોહિણી અને યશસ્વિની ગંધર્વી. તારું કલ્યાણ થાઓ.
1.67.68
विमलामपि भद्रं ते अनलामपि भारत ।
रोहिण्यां जज्ञिरे गावो गन्धर्व्यां वाजिनः सुताः ॥ १.६७.६८ ॥
હે ભારત, તારું કલ્યાણ થાઓ. રોહિણીથી વિમલા અને અનલા પણ જન્મી — ગાયો જન્મી; ગંધર્વીથી ઘોડા પુત્રરૂપે જન્મ્યા.
1.67.69
इरायाः कन्यका जातास्तिस्रः कमललोचनाः ।
वनस्पतीनां वृक्षाणां वीरुधां चैव मातरः ॥ १.६७.६९ ॥
ઇરાને કમળનયની ત્રણ પુત્રીઓ જન્મી; તેઓ વનસ્પતિઓ, વૃક્ષો અને વેલાઓની માતાઓ બની.
1.67.70
लतारुहे च द्वे प्रोक्ते वीरुधां चैव ताः स्मृताः ।
गृह्णन्ति ये विना पुष्पं फलानि तरवः पृथक् ॥ १.६७.७० ॥
લતા અને રુહા નામની બે વેલાઓની માતાઓ કહેવાય છે. ફૂલ વિના અલગ અલગ ફળ ધારણ કરનારાં વૃક્ષો —
1.67.71
लतासुतास्ते विज्ञेयास्तानेवाहुर्वनस्पतीन् ।
पुष्पैः फलग्रहान्वृक्षान्रुहायाः प्रसवं विदुः ॥ १.६७.७१ ॥
તેમને વેલાઓના પુત્રો જાણવા; તેમને જ વનસ્પતિ કહે છે. ફૂલ દ્વારા ફળ આપનારાં વૃક્ષોને રુહાની સંતાન જાણવાં.
1.67.72
लतागुल्मानि वृक्षाश्च त्वक्सारतृणजन्तवः ।
वीरुधो याः प्रजास्तस्यास्तत्र वंशः समाप्यते ॥ १.६७.७२ ॥
વેલા, ઝાડી, વૃક્ષો, ત્વક્સાર, ઘાસ અને જીવજંતુ; તેની સંતાન એવી વેલાઓ — અહીં તેનો વંશ પૂર્ણ થાય છે.
1.67.73
सप्तपिम्डफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत ॥ १.६७.७३ ॥
અનલાએ પણ સાત ગુચ્છાં ફળવાળાં વૃક્ષોને જન્મ આપ્યો.
1.67.74
अनलायाः शुकी पुत्री कंकस्तु सुरसासुतः ।
अरुणस्य भार्या श्येनी तु वीर्यवन्तौ महाबलौ ॥ १.६७.७४ ॥
અનલાની પુત્રી શુકી; કંક સુરસાનો પુત્ર. અરુણની પત્ની શ્યેની; તે બંને વીર્યવાન અને મહાબળવાન હતા.
1.67.75
संपातिं जनयामास वीर्यवन्तं जटायुषम् ।
सुरसाऽजनयन्नागान्कद्रूः पुत्रांस्तु पन्नगान् ॥ १.६७.७५ ॥
શુકીએ વીર્યવાન સંપાતિ અને જટાયુને જન્મ આપ્યો. સુરસાએ નાગોને જન્મ આપ્યો; કદ્રુએ પુત્રો તરીકે પન્નગોને જન્મ આપ્યો.
1.67.76
द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु विख्यातौ गरुडारुणौ ।
इत्येष सर्वभूतानां महतां मनुजाधिप।
प्रभवः कीर्तितः सम्यङ्मया मतिमतां वर ॥ १.६७.७६ ॥
વિનતાને ગરુડ અને અરુણ નામના બે પ્રસિદ્ધ પુત્રો હતા. હે મનુજાધિપ, હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, આ રીતે મેં સર્વ ભૂતો અને મહાન જીવોની ઉત્પત્તિ સારી રીતે કહી છે.
1.67.77
यं श्रुत्वा पुरुषः सम्यङ्मुक्तो भवति पाप्मनः ।
सर्वज्ञतां च लभते रतिमग्र्यां च विन्दति ॥ १.६७.७७ ॥
જે સાંભળીને મનુષ્ય પાપથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત થાય છે, સર્વજ્ઞતા પામે છે અને શ્રેષ્ઠ આનંદ મેળવે છે.